Pagkawatak ng dating alyansa at ang anino ng war on drugs

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | March 1, 2026

Nagsimula silang magkaibigan at magkaalyado sa pulitika. Tinawag nila ang kanilang grupo na UniTeam at magkasamang tumakbo sa nakaraang halalan. Nagbunga ang kanilang pagsasanib-puwersa. Pinag-isa ng alyansa ang dalawang makapangyarihang dinastiya—ang mga Duterte ng Mindanao at ang mga Marcos ng Ilocos o tinaguriang “Solid North.”

Ngunit mula pa sa simula, may tanong nang nakabitin: magtatagal ba ang ganitong alyansa?

Unti-unting nabiyak ang muog ng dalawang dambuhalang pamilya. Sunud-sunod ang mga pangyayaring nagpalalim ng hidwaan: ang pagtanggal sa P650 milyong confidential at intelligence fund; ang pagbibitiw ni Sara Duterte bilang Kalihim ng Edukasyon; ang palitan ng maaanghang na akusasyon—tinawag ni Rodrigo Duterte si Pangulong Marcos na drug addict, samantalang iginiit naman ng kampo ni Marcos na gumagamit ng fentanyl ang dating pangulo; ang magkaibang tindig sa usaping panlabas—mas malapit ang mga Duterte sa Tsina, samantalang mas malinaw ang pagkiling ng administrasyon sa Estados Unidos; ang pagtanggal ng mga security personnel ni Sara; at ang pag-aresto kay Rodrigo Duterte noong Marso 11, 2025 at ang pagpapadala sa kanya sa ICC sa The Hague, Netherlands.

Mula noon, hindi na natigil ang batikos ng kampo ni Duterte laban sa administrasyon. Sa pagsisimula ng “Confirmation of Charges” sa ICC, pilit iniuugnay ng depensa si Pangulong Marcos sa mga isyung walang tuwirang kaugnayan sa kasong kinahaharap ng dating pangulo, kabilang ang paratang ng korupsiyon.

Habang tumatagal, lalo ring inililihis ng depensa ang usapan sa pamamagitan ng pagbanggit sa umano’y mga pagkukulang ng kasalukuyang administrasyon. Itinatanong nila: Bakit hindi tumigil ang mga kaso ng patayan sa ilalim ng sumunod na administrasyon? Ngunit malinaw na ang pagbanggit kay Marcos ay hindi sentro ng kasong dinidinig sa ICC.

Sa mga nagdaang araw ng pagdinig, nakabatay ang ICC sa mga kongkretong ebidensiya, kabilang ang mga pahayag mismo ni dating Pangulong Duterte. Maraming audio at video na nagpapakita ng kanyang mga talumpati kung saan hinihikayat ang kapulisan na patayin ang mga hinihinalang sangkot sa droga at nangakong poprotektahan sila sakaling makasuhan.

Ang depensa naman—sa pangunguna nina Kaufman at ng Filipino Defense Team—ay gumamit ng iba’t ibang taktika: pagkuwestiyon sa kredibilidad ng mga testigo, pag-angkin na maling interpretasyon ang mga pahayag, at pagdepensa sa pamamagitan ng pagbibigay ng ibang kahulugan sa mga salitang ginamit. Ayon kay Sal Panelo, ang “kill” ay hindi literal kundi nangangahulugang habulin, hulihin at ikulong. Subalit para sa marami, malinaw ang naging resulta sa lansangan: mga operasyong nagtatapos sa barilan, mga bangkay na may nakapaskil na “nanlaban,” at mga kasong hindi naimbestigahan nang maayos.

Libu-libong buhay ang nawala sa War on Drugs. Ngunit hindi lamang mga tao ang nasaktan. Sa isang mensahe sa EDSA Shrine, binigyang-diin ni Archbishop Soc Villegas na bago pa man ang mga pangyayaring ito, malinaw sa atin ang pagkakaiba ng tama at mali—na ang pagpatay ay kasalanan, na ang paglapastangan sa kababaihan, pagbabanta, at paghamak sa batas ay hindi katanggap-tanggap. Aniya, tila sinapawan ng karisma ang konsensiya, at ang dating malinaw na pamantayan ng moralidad ay naging malabo sa marami.

Malinaw kung sino ang nililitis sa ICC sa The Hague—si dating Pangulong Rodrigo Duterte kaugnay ng War on Drugs. Subalit may mas malalim na usaping nakapaloob dito: ang epekto ng mga salitang nag-uudyok ng karahasan, ang pagbabalewala sa due process, at ang paulit-ulit na pagpapalaganap ng kaisipang katanggap-tanggap ang pagpatay basta’t may idinadahilang “self-defense.”

Hindi na maibabalik ang buhay ng mga nasawi. Ngunit nananatiling hamon ang pagpapanumbalik ng isang lipunang may malinaw na pagkilala sa dignidad ng bawat tao. Kung masisira ang ating moral na paninindigan—ang kakayahang makilala ang tama at mali at igalang ang dangal ng kapwa—ano pa ang maiiwan sa atin?

Mahalagang ipagtanggol ang buhay. Kasabay nito, mahalaga ring pangalagaan ang kamalayan at kulturang kumikilala at nagtataguyod sa kabanalan ng bawat buhay.

Mga aral ng EDSA para sa bagong henerasyon

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | February 28, 2026

Katatapos lang ng pagdiriwang ng ika-40 anibersaryo ng People Power Revolution. Sa mga komentaryo sa social media, napansin ang mas kaunting bilang ng mga dumalo kumpara sa mga nagdaang kilos protesta laban sa korapsyon. Ilang katanungan ang lumilitaw: una, pagod na ba ang mamamayan sa pakikipaglaban? Pangalawa, mahina na ba o wala nang bisa ang diwa ng EDSA People Power Revolution? Subukan nating sagutin ito.

May ilan na pagod, ngunit mas tama sigurong sabihin na nahahati ang atensyon ng marami dahil sa sunod-sunod na mahahalagang pangyayari. Halimbawa, ang anunsyo ng Bise Presidente noong ika-18 ng Pebrero na tatakbo bilang Presidente sa 2028.

Maaga man ito, malinaw na bahagi ito ng stratehiya ng kanilang kampo sa paghahanda sa paglilitis ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, na nagsimula noong ika-23 ng Pebrero 2026. Kung pagpipilian ang dalawang isyu—ang ika-40 anibersaryo ng EDSA o ang paglilitis ni dating Pangulong Duterte—alin kaya ang mas hahatak sa atensyon ng nakararami? Dito rin nauugnay ang pangalawang tanong: ganon pa ba kalakas ang diwa ng EDSA People Power Revolution?Ilang milyong mamamayan ang ipinanganak sa nakaraang apat na dekada, at marami sa kanila ang halos walang kaalaman tungkol sa EDSA.

Noong 2025, idineklara ni Pangulong Bongbong Marcos sa Proclamation 1006, Series of 2025, na “ordinary working day” ang ika-25 ng Pebrero, kaya may trabaho at pasok. Bagamat maraming paaralan at unibersidad ang nagdeklara ng walang pasok, kulang ang hakbang na ito. Mahirap habulin ang nawalang interes sa nakaraang apat na dekada.

Paghahambing sa alaala ng HolocaustMatapos ang Ikalawang Pandaigdigang Digmaan, pinaigting ng mga Hudyo ang paggunita sa Holocaust—ang pagpapatay ni Hitler sa mahigit anim na milyong Hudyo—sa pamamagitan ng:

1. Yom HaShoah – Araw ng Paggunita sa Holocaust.

2. Sirena at Katahimikan – Sa ika-10 ng umaga, tutunog ang sirena at titigil ang lahat ng dalawang minuto bilang paggunita sa mga biktima.

3. Pag-sindi ng anim na kandila bilang alaala.

4. Seremonya at Panalangin – Pagbasa ng pangalan ng mga biktima at pag-awit ng tradisyonal na awit.

5. Mga Paaralan – Zikaron Basalon: pag-aaral at pagninilay sa mga karanasan ng nakaligtas.

6. Museo at Monumento – Pagbisita sa Yad Vashem sa Israel o USHMM Museum sa Washington D.C.

7. Martsa ng mga Buhay mula Auschwitz hanggang Birkenau.

8. Kristallnacht – Paggunita sa pagtindi ng persekusyon sa mga Hudyo noong ika-9–10 ng Nobyembre.

Hindi lamang alaala ang ginagawa nila; malalim na pagbabalik-tanaw, pagninilay, panalangin, at edukasyon ang bahagi nito. Dahil dito, ang Holocaust ay hindi simpleng alaala kundi isang buhay na kamalayan at puwersa ng pagmamahal sa kasaysayan, kasarinlan, at dangal ng Israel.Sa apat na dekada mula nang maganap ang EDSA, kulang ang malinaw na pag-aaral, pagpapaalala, at pagpapahalaga sa mga aral ng Diktadurya at Batas Militar. Kaya hindi dapat ipagulat ang matamlay na paggunita sa EDSA People Power Revolution ngayon. Sinuman ang magiging presidente sa 2028 ay kailangang magpahalaga sa kasaysayan, kasarinlan, at kadakilaan ng lahing Filipino.

Nakarating na sa atensyon ng Pangulo ang pangarap ng mamamayan na magkaroon ng Truth Commission. Bagamat tututukan nito ang administrasyong Duterte, magiging mahalaga rin itong hakbang sa paghahanap ng katotohanan sa lahat ng nagdaang administrasyon.Hindi tayo pagod. Hindi tayo lito. Hindi natin binabalewala ang mahahalaga. Tungkulin ng pamahalaan ang magpaalala, magturo, at magpalalim sa pag-unawa sa kasaysayan. Kung hindi ito gagawin ng pamahalaan, responsibilidad ng ibang sektor tulad ng paaralan at simbahan ang kumilos.

Ayon kay Archbishop Soc Villegas sa kanyang homiliya sa EDSA Shrine noong ika-25 ng Pebrero 2026, kung pinairal ni Duterte ang pagpatay sa karaniwang mamamayan, naging bunga rin nito ang pagpatay sa moralidad. Hindi lang ang presidente ang may pananagutan kundi lahat ng pumapalakpak at humahanga sa karahasan. Hindi lamang programa sa pag-aaral ang kailangan, kundi paghilom sa kamalayan at kalooban ng nasugatan. Amen.

Maagang deklarasyon, malalim na plano

ni Fr. Robert Reyes @Kapaayapaan / Patakbo-takbo | February 22, 2026

Noong nakaraang Miyerkules, nagdeklara ang Bise Presidente ng kanyang pagtakbo sa pagka-Presidente sa halalan ng 2028. Agad namang umalingawngaw ang social media sa samu’t saring reaksyon—may pumapalakpak, may bumabatikos. Hindi man ito ikinagulat ng kanyang mga tagasuporta, marami sa ibang kampo ang nabigla, lalo na ang mga may plano ring tumakbo sa 2028.

Sa totoo lang, hindi rin ito nakakagulat. Maituturing na mahusay ang timing ng anunsyo, lalo’t ilang araw na lamang ay sisimulan na ang paglilitis ng kanyang ama sa International Criminal Court (ICC). Makalipas ang dalawang araw mula sa kanyang deklarasyon, lumabas ang balitang hindi dadalo ang kanyang ama sa pagbubukas ng paglilitis sa The Hague, Netherlands.

Sa pulitika, bihirang may nagaganap na hindi planado. Kadalasan, ang bawat pahayag at kilos ay bahagi ng mas malawak na estratehiya na inilalatag sa tamang panahon.

Matapos ang deklarasyon ng Bise Presidente, agad ding lumutang ang tanong: Sino ang magiging katuwang niya bilang Bise Presidente? Noong nakaraang buwan, sinabi ni Mariel Rodriguez na hindi na tatakbo ang kanyang asawang si Robin Padilla sa anumang posisyon. Ngunit kamakailan, nagpahayag ang aktor-senador na handa siyang tumakbo sa Eleksyon 2028—kung hihilingin umano ito ng ama ng Bise Presidente. Mga pahayag na tila biglaan, ngunit maaaring bahagi rin ng mas mahabang

paghahanda.

Magkakaugnay ba ang mga pangyayaring ito? Ang pagtakbo ng Bise Presidente, ang desisyon ng dating Pangulo kaugnay ng ICC, at ang kondisyonal na pagpayag ng isang senador na tumakbo? Sa pulitika, walang hiwa-hiwalay na pangyayari; madalas, magkakadugtong ang mga ito sa iisang layunin.

Habang abala ang publiko sa mga usaping ito, may iba pang mga pulitikong nakapwesto ngayon na posibleng maglatag din ng kani-kanilang plano para sa 2028.

Alam ng lahat na may hidwaan ang kampo ng Pangulo at ng Bise Presidente. At sa larong ito ng kapangyarihan—parang “musical chairs”—ang bawat kampo ay gagawa ng paraan upang manatili o makabalik sa puwesto.

Hindi na nakapagtataka ang mga tila pabigla-biglang desisyon ng mga pulitiko. Madalas, bunga ito ng maingat na pagpaplano. Ngunit ang mas mahalagang tanong: Ang mga planong ito ba ay tunay na para sa kapakanan ng bayan? Para ba ito sa pagbabago, kaunlaran, pagkakaisa, at kapayapaan?

Matagal nang nakaugat sa pulitika ang ilang pamilyang kilala sa bansa—mula sa mga lalawigan hanggang sa pambansang antas. Naging bahagi na sila ng tinatawag na political dynasties. At sa mga dinastiya, iisa ang pangunahing layunin: panatilihin o mabawi ang kapangyarihan.

Sa gitna ng lahat ng ito, naalala ko ang ebanghelyo noong nakaraang Sabado. Tinawag ni Hesus si Levi, isang maniningil ng buwis na kinamumuhian ng marami dahil sa katiwalian. Nang kwestiyunin ng mga Pariseo kung bakit nakikisalamuha si Hesus sa mga makasalanan, sumagot Siya: “Hindi ako naparito para sa mga matuwid kundi para sa mga makasalanan.” At sinabi Niya kay Levi, “Sumunod ka sa akin.” Agad namang iniwan ni Levi ang kanyang hanapbuhay at sumunod. (Lukas 5:27–32)

Ang paanyayang ito ay hindi lamang para sa isang tao o sa iilang pulitiko. Ito ay para sa ating lahat. Ano ang ibig sabihin ng “iwanan ang lahat”? Higit sa lahat, iwanan ang maling gawi—ang kultura ng katiwalian, ang “over the table” at “under the table” na sistema na matagal nang kinagisnan ng marami sa pamahalaan.

May isang “bigla” na ipinagdarasal ko: ang biglang pagbabago ng puso ng sinumang nasa pulitika. Ang biglang pagtalikod sa makasariling interes. Ang biglang pakikinig at pagsunod sa tinig ng Panginoon—para sa kapakanan ng bayan.