Pagkabingi, maaaring mauwi sa Dementia

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | December 8, 2023

Dear Doc Erwin,

Ang aking ina ay isang retired teacher. Sa kanyang huling konsultasyon sa isang doktor ay nadiskubre ang unti-unting panghihina ng kanyang pandinig at ang kanyang pagiging malilimutin.

Ayon sa doktor ang pagiging malilimutin ng aking ina ay maaaring senyales ng umpisa ng dementia. Maaari rin daw makaapekto ang humihinang pandinig ng aking ina sa kanyang posibleng dementia sa pag-umpisa ng naturang sakit. Dahil dito inirekomenda ng doktor ang paggamit ng hearing aid. Ayon sa kanya, makakatulong ito.

Maaari ba ninyong ipaliwanag ang koneksyon ng panghihina ng pandinig at posibleng epekto nito sa pagkakaroon ng dementia, o sa paglala ng huli. Makatutulong ba sa dementia ang paggamit ng hearing aid? - Jose Miguel

Maraming salamat Jose Miguel sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at pagbabasa ng BULGAR newspaper.

Ayon sa 2020 Report ng the Lancet Commission on Dementia prevention, intervention and care, may 12 risk factors sa dementia. Ang mga ito ay ang kakulangan sa pag-aaral, hypertension, mahina na pandinig (hearing impairment), paninigarilyo, obesity, depresyon, physical inactivity, diabetes, kakulangan sa social contact, sobrang pag-inom ng alak, traumatic brain injury at air pollution. Ang mga nabanggit ay mga kondisyon na maaaring magpataas ng posibilidad na magkaroon ng dementia. Ang magandang balita ay maaaring mapababa ang posibilidad na ma-develop ang dementia sa pamamagitan ng lifestyle change at pag-iwas o pagbawas ng mga nabanggit na mga risk factor.

Kaugnay ng nabanggit na Lancet Commission report, nakita sa isa sa mga pag-aaral na kasama sa tinatawag na Rancho Bernardino Study of Healthy Aging na isinagawa ng University of California, na ang mga indibidwal na may hearing impairment ay mga brain changes. Ang mga pagbabago sa utak ay nakita sa mga area na nagko-control ng pagdinig, pagsasalita at atensyon. Bagama’t hindi apektado ang medial temporal lobe ng brain kung saan matatagpuan ang hippocampus, ang parte ng ating brain na nagko-control ng memory, ang paggamit ng hearing ay makatutulong upang bumagal ang mga pagbabago na nakikita sa mga parte ng brain na may kinalaman sa pagdinig, pagsasalita at atensyon. Dahil sa paggamit ng hearing aid ng mga may hearing impairment maaaring makaiwas ang maagang pagkakaroon ng dementia o ang paglala ng dementia.

Sana ay nasagot namin ang iyong mga katanungan at nadagdagan ang iyong kaalaman tungkol sa epekto ng hearing impairment sa dementia at kung papaano makatutulong ang paggamit ng hearing aid laban sa dementia.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagsubaybay sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Mga pagkaing mayaman sa Plasmalogen para iwas Alzheimer’s Disease

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | November 21, 2023

Dear Doc Erwin,

Sa isang conference na aking pinalad na mapuntahan ay nabanggit ng isang speaker ang “plasmalogen” at ang kaugnayan nito sa iba’t ibang uri ng sakit. Isa sa mga sakit na binanggit ay ang Alzheimer’s disease.

Maaari bang ipaliwanag n’yo kung ano ang plasmalogen at ano ang kaugnayan nito sa maraming mga sakit lalo na sa Alzheimer’s disease. Makakatulong ba ang plasmalogen sa may mga sakit ng Alzheimer o kaya ay upang makaiwas na magkaroon ng dementia? - John Matthew

Maraming salamat John Matthew sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at pagbabasa ng Bulgar newspaper.

Ang plasmalogen ay isang uri ng phospholipids na makikita sa membranes na bumabalot sa mga cells ng ating katawan. Karamihan ng plasmalogen sa ating katawan ay makikita sa ating utak, puso at sa ating immune system.

Nadiskubre ang plasmalogen noong 1924 ng mga researcher sa pangunguna ni Robert Feulgen. Ayon sa mga pag-aaral, tumataas ang level ng plasmalogen sa ating katawan sa edad na 30 hanggang 40 at sa edad na 70 ay bumababa na ito. Dahil dito maaaring may kinalaman ang pagbaba ng plasmalogen sa aging o sa ating pagtanda.

Bagama’t sa ngayon ay pinag-aaralan pa rin ang mechanism of action ng plasmalogen, naging interesado dito ang mga scientist dahil sa pagbaba ng level nito sa ating katawan sa iba’t ibang uri ng sakit katulad ng Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease, Multiple Sclerosis, Down syndrome, mga sakit sa puso at cancer.

Ang isang halimbawa ay ang pagbaba ng 40 porsyento ng level ng plasmalogen sa dugo ng mga may sakit na Alzheimer, isang disease na pangunahing dahilan ng dementia sa mga may edad na. Dahil dito pinag-aaralan na ng mga dalubhasa ang pagbaba ng plasmalogen level para sa early detection ng Alzheimer’s disease o dementia bago pa magkaroon ng mga sintomas. Magagamit din ang plasmalogen para sa early intervention sa sakit na ito upang maiwasan ang paglala ng sintomas ng Alzheimer’s disease o dementia.

Sa isang clinical trial na isinagawa sa Japan, kung saan 328 pasyente na may mild Alzheimer’s disease na may edad 60 hanggang 85, ay nagkaroon ng significant cognitive improvement ang mga ito matapos bigyan ng plasmalogen concentrate na galing sa scallops (kabibi). Ang resulta ng pag-aaral na ito ay inilathala noong 2017 sa scientific journal na eBioMedicine.

Dahil nakita ng mga scientist na ang pagbaba ng plasmalogen level sa ating katawan ay maaaring maging dahilan ng iba’t ibang uri ng sakit na nabanggit, pinag-aralan nila kung anong uri ng mga pagkain ang mayaman sa plasmalogen. Ayon sa isang artikulo sa scientific journal na Lipids noong 2016, ang mga pagkain na ito ay ang scallops (kabibi), mussels (tahong) at mga sea squirts. Marami ring plasmalogen ang karne ng baboy at baka.

Sana ay nasagot namin ang iyong mga katanungan at nadagdagan ang iyong kaalaman tungkol sa plasmalogen, mga sakit na maaaring maging resulta ng pagbaba nito sa ating katawan, at mga pagkain na puwede nating kainin upang tumaas ang plasmalogen level na maaaring makatulong sa mga pasyente na may mild dementia.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagsubaybay sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Mga natural na gamot laban sa Kidney Stones

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | November 1, 2023

Dear Doc Erwin,

Dalawang taon na ang nakakaraan nang ako ay maoperahan dahil sa kidney stones.

Matapos ang operasyon ay pinayuhan ako ng aking doktor na mag-ingat dahil maaari raw akong magkaroon muli nito.

Ang payo na ito ay aking sinunod ngunit ako ay nag-aalala na maaaring magkaroon muli ako ng kidney stone kaya minabuti ko na sumulat sa inyo upang malaman kung may mga alternatibo at natural na gamot na maaari kong kainin o inumin para maiwasan na magkaroon muli ng kidney stone. Sana ay matugunan ninyo aking katanungan. - Maria Lourdes

Maraming salamat Maria Lourdes sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at pagbabasa ng Bulgar newspaper.

Ang pagkakaroon ng kidney stone o bato sa ating kidneys ay isa sa mga pinakamadalas na sakit ng ating urinary tract kung saan ayon sa archaeological evidence ay may 6 na libong taon na ng sakit ng sangkatauhan.

Ang pagbuo ng kidney stone ay maaaring maulit uli. Hanggang 50 percent ng nagkaroon ng kidney stone ay maaaring magkaroon muli nito sa loob ng limang taon. Kaya minarapat ng iyong doktor na ikaw ay pag-ingatin sa posibilidad na magkaroon uli ng kidney stone.

Ngunit, paano nga ba mag-iingat upang maiwasan ang pagbuo ng kidney stones?

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com