Inang pinagkamalang aswang, kinatay ng anak

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Jan. 19, 2026

ISSUE #380

Walang katumbas ang pagmamahal ng mga ina para sa kanilang anak. Bawat sakripisyo at pagod sa pagkayod, maging sa pag-aalaga, ang mga iyan ay hindi nila alintana, sapagkat para sa kanila, ang mabigyan ng maayos at kumportable na buhay ang kanilang anak at pamilya ang pinakamahalaga. 

Gayunpaman, sadyang hindi nila hawak ang magiging desisyon sa buhay ng kanilang anak. Madalas, taimtim na dasal lamang ang kanilang sandigan upang ang kanilang anak ay hindi mapunta sa kasamaan o kapariwaraan.

Nakalulungkot na merong mga pagkakataon na, sa kabila ng pagmamahal at sakripisyo ng mga ina, maging sila ay napapahamak dahil sa mga maling gawain ng kanilang anak. Ito ang kinahinatnan ng isang ina na nagngangalang Nelia, sa kuwento na aming ibabahagi sa araw na ito, hango sa kasong kriminal na merong pamagat na People of the Philippines vs. Cesar Tinamisan y Granados (Criminal Case No. 1029, June 14, 2021), sa panulat ni Honorable Wilhelmina B. Go-Santiago (Presiding Judge, Branch 14, Regional Trial Court, Nasugbu, Batangas). 

Sama-sama nating tunghayan ang mga naganap na pangyayari sa kaso na ito at nawa ay kapulutan ng aral lalo na ng mga anak na makababasa nito. 

Isang karumal-dumal na insidente ang naganap bandang alas-5:00 ng umaaga, noong ika-11 ng Nobyembre 1995, sa isang barangay sa Nasugbu, Batangas. Ikinapanghilakbot ng mga residente roon ang diumano’y pananalakay na ginawa ni Cesar sa kanyang ina na si Nelia. Gamit ang bitbit nitong bolo at "taktak," pinagsasaksak ni Cesar si Nelia nang walang makatuwirang dahilan. Ang mga tinamong sugat sa katawan si Nelia ang direkta na naging sanhi ng kanyang kagyat na kamatayan. Sinampahan ng kasong Parricide si Cesar sa Regional Trial Court ng Nasugbu, Batangas (RTC Nasugbu, Batangas).

Itinakda ang pagbabasa ng sakdal noong ika-23 ng Enero 1996, subalit hindi ito natuloy sapagkat naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na wala sa maayos na kondisyon ng pag-iisip si Cesar. Alinsunod sa Section 12 (a), Rule 116 ng 1995 Rules on Criminal Procedure, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na dalhin si Cesar sa National Center for Mental Health (NCMH) sa siyudad ng Mandaluyong upang siya ay masuri. 

Batay sa medikal na nilagdaan ni Dr. Norma M. Lazaro (Dr. Lazaro), Chief, Forensic Psychiatry Service, NCMH, noong ika-21 ng Mayo 1996, si Cesar ay merong Insanity o Psychosis, o pagkasira sa pag-iisip, na inuri bilang Schizophrenia. Ito ay inilalarawan bilang pagkakaroon ng guni-guni, maling akala, kapansanan sa paghuhusga, walang kaugnayan na pananalita, kahinaan sa pagtitimpi, at kabalisahan. Bagaman nakitaan ng pag-igi ng kondisyon ni Cesar, hindi pa umano nito sapat na makakayanan ang hirap ng paglilitis. Inirekomenda ang kanyang patuloy na pananatili at pagpapagamot sa NCMH. Dahil dito, ipinag-utos ng hukuman na i-archive ang kaso laban kay Cesar.

Ika-13 ng Pebrero 1997, natanggap ng hukuman ng paglilitis ang Endorsement na nilagdaan ni Dr. Lazaro na naglalaman ng Psychiatric Evaluation Results ni Cesar. Nakitaan diumano siya ng makabuluhan na pagbuti sa kondisyon at na meron nang kakayahan na humarap sa paglilitis. 

Sa bisa ng kautusan ng hukuman ng paglilitis, ipinakuha mula sa archives ang tala ng kaso ni Cesar, siya ay pinalabas mula sa NCMH at inilipat sa Batangas Provincial Jail. Naganap ang pagbabasa ng sakdal ni Cesar noong ika-10 ng Hunyo 1997. Tinalagaan siya ng counsel de officio, at nagsumamo ng kawalan ng kasalanan.

Itinakda ang pre-trial noong ika-28 ng Oktubre 1997, ngunit ipinahayag ng Depensa na hindi na sasailalim sa pre-trial ang akusado. Ika-26 ng Nobyembre 1997, ipag-utos ng hukuman ang pagsuspinde ng paglilitis, sapagkat sa pagmamasid ng hukuman, meron pa rin diperensya sa pag-iisip ang akusado. Ipinag-utos din na siya ay dalhin sa NCMH upang maipagamot at ang muling pag-archive ng kaso laban sa kaniya.

Ika-10 ng Hunyo 1998 nang makatanggap ang hukuman ng paglilitis ng Endorsement

na nilagdaan ni Dr. Lazaro na inirerekomenda ang paglipat kay Cesar sa piitan para sa pagpapatuloy ng pagdinig ng kanyang kaso. Batid diumano ni Cesar ang kasong Parricide laban sa kanya. Isinalaysay umano ni Cesar na noong naganap ang krimen ay meron siyang narinig na guni-guni na sinabing aswang ang kanyang ina. Sinabi rin ni Cesar na siya ay gumamit ng ipinagbabawal na gamot. Itinanggi niya na meron siyang pangkasalukuyan na kaguluhan sa pang-unawa o masasamang pag-iisip, at ipinabatid na handa na siyang humarap sa paglilitis at na tatanggapin ang anumang kahihinatnan ng kanyang kaso. Kaugnay nito, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na maibalik sa piitan si Cesar at ang pagpapatuloy ng paglilitis ng kanyang kaso.

Ipinrisinta ng panig ng tagausig bilang saksi si Carmen, kapatid ni Cesar. Batay sa kanyang testimonya, nakatira siya at ang kanilang ina na si Nelia sa iisang bahay.

Bandang alas-5:00 ng umaga, noong ika-11 ng Nobyembre 1995, nagising diumano siya dahil sa narinig na sigaw na nanggaling sa kanilang kusina.

Agad siyang pumunta roon at nakita umano si Cesar na nakatayo sa likod ni Nelia, merong hawak na bolo at akto na tatagain si Nelia. Pinigilan niya umano si Cesar, subalit sinabihan siya na hindi iyon ang kanilang ina, bagkus isa itong aswang. Lumingon sa kanya si Cesar at akmang tatagain siya, kung kaya’t agad siyang naghanap ng maaaring ipamalo sa kapatid.

Nang makabalik siya sa kusina ay tinataga na umano ni Cesar ang kanilang ina. Humingi ng saklolo si Carmen, ngunit wala umanong tumugon at pagbalik niya ng bahay ay nakahandusay na ang walang buhay na katawan ni Nelia habang si Cesar ay nakatayo lamang hawak ang bolo na tila wala umanong nangyari. Noong makarating ang barangay tanod, sinabi umano ni Cesar: "Susuko na ako at napatay ko na ang aswang, pero may kasama pa ‘yan dalawa.” 

Dagdag pa ni Carmen, Oktubre 1995 pa lamang ay napansin na umano niya ang kakaibang ikinikilos ni Cesar. Pinaslang din umano ni Cesar ang baboy ng kanilang ina na sinabi nito na isa ring aswang. 

Para umano kay Carmen, hindi papaslangin ni Cesar ang kanilang ina kung nasa matino lamang itong pag-iisip.

Noong ika-8 ng Oktubre 1998 ay nakatanggap ang hukuman ng paglilitis ng liham mula kay Col. Eusebio A. Faltado (Col. Faltado), Officer-in-Charge ng Batangas Provincial Jail, na hinihiling ang pagdala kay Cesar sa NCMH para sa agarang pagpapagamot. Hindi umano natutulog si Cesar, nanggugulo at nagbibitaw ng mga salitang pananakot na nagdulot ng takot sa ibang mga nakapiit doon.

Nakatanggap ang hukuman ng paglilitis noong ika-29 ng Hunyo 1999 ng Indorsement na nilagdaan ni Dr. Isagani S. Gonzales (Dr. Gonzales), Chief, Forensic Psychiatric Service, NCMH, kaugnay sa pagbuti ng kondisyon ni Cesar at ang pagiging handa nito sa pagharap sa paglilitis. Ibinalik si Cesar sa piitan noong ika-16 ng Hulyo 1999. Subalit, noong ika-21 ng Oktubre 1999, nakatanggap ng liham ang hukuman ng paglilitis mula kay Col. Faltado na hinihiling ang muling pagdala at pagpapagamot kay Cesar sa NCMH, sapagkat siya ay nakitaan ng mga palatandaan ng paulit-ulit na pagkasira ng pag-iisip. Ito umano ang dahilan kung bakit makailang-ulit na hindi nadala sa hukuman si Cesar para sa paglilitis ng kanyang kaso at na kinailangan siyang ilagay sa hiwalay na selda upang maiwasan ang pinsala sa mga kasamahan nito. 

Sa bisa ng kautusan ng RTC Nasugbu, Batangas noong ika-21 ng Oktubre 1999, muling ipinasok si Cesar sa NCMH.

Ika-11 ng Oktubre 2000 nang ipinadala ni Dr. Gonzales sa hukuman ng paglilitis ang ulat medikal ni Cesar. Ipinahayag diumano ni Cesar na wala siya sa kanyang sarili noong paslangin niya ang kanyang ina. Ganu’n pa man, nakita ang pagbuti ng kondisyon ni Cesar at itinuturing na siyang handa na humarap sa paglilitis. Muling nakatanggap ang hukuman ng paglilitis noong ika-6 ng Abril 2001 ng ulat medikal ni Cesar mula kay Dr. Gonzales na handa na itong humarap sa paglilitis. Kung kaya’t noong ika-4 ng Mayo 2001 ay ibinalik si Cesar sa Batangas Provincial Jail. Humiling si Cesar na siya ay mailipat sa Municipal Jail ng Nasugbu, Batangas, na ipinagkaloob ng hukuman. Subalit, noong ika-16 ng Mayo 2003, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na muling ilipat si Cesar sa Provincial Jail ng Batangas bunsod ng kahilingan ng Municipal Jail Warden ng Nasugbu, Batangas. Ika-29 ng Marso 2005 ay muling ibinalik si Cesar sa BJMP Nasugbu, Batangas bunsod ng kanyang kahilingan.

Nabinbin ng ilang taon ang pagpiprisinta ng ebidensya ng tagausig bunsod ng ilang kadahilanan katulad ng kawalan ng saksi, tagausig, abogado para sa depensa, at ang pagliban ng hukom. Ika-27 ng Setyembre 2010 nang pormal na maihayag ng tagausig ang kanilang ebidensya. 

Sa tulong at representasyon naman ni Manananggol Pambayan A.L.S. Bearneza ng PAO- Nasugbu, Batangas District Office, ipinrisinta si Cesar sa pagdinig noong ika-12 ng Setyembre 2014, bilang unang saksi para sa depensa. Subalit, dahil hindi tumutugon si Cesar, tila hindi niya nauunawaan ang mga tanong sa kanya, hiniling ni Mananaggol Pambayan Bearneza na pansamantalang masuspinde ang pagdinig.

Ika-25 ng Setyembre 2014 nang ihain ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang Manifestation (With Motion to Order the Mental Examination of the Accused). Dalangin ng Depensa na masuri si Cesar sa NCMH, at kung kinakailangan, manatili at maipagamot siya roon hanggang sa ganap na ang kanyang paggaling bago ipagpatuloy ang pagpiprisinta ng kanilang ebidensya. Ito ay upang hindi umano makompromiso ang mga karapatan ni Cesar mula sa kanyang sariling mga deklarasyon habang siya ay maaaring nagdurusa pa sa pagkasira ng pag-iisip. Nakitaan ng merito ng hukuman ang naturang hiling ng Depensa. Kung kaya’t ipinag-utos ang pagpapasuri at pagpapagamot kay Cesar sa NCMH at ang pagsusumite ng kaukulang ulat sa kalagayang pangkaisipan ng nasabing akusado.

Ika-7 ng Disyembre 2016 nang matanggap ng hukuman ng paglilitis ang nilagdaan na Endorsement ni Dr. Edison С. Galindez (Dr. Galindez), Chief, Forensic Psychiatry Section, NCMH. Handa na umano si Cesar na humarap sa paglilitis. Kung ipag-uutos din diumano, maaari silang magsumite ng karagdagang ulat para sa pagpapasya o pagtatatag ng kriminal na pananagutan ni Cesar at ng iba pang psychiatric-legal na mga paksa na maaaring makatulong sa mabilis na disposisyon o resolusyon ng kanyang kaso. 

Naghain si Mananaggol Pambayan Bearneza ng Urgent Motion to Order the Submission of Supplemental Report, na ipinagkaloob ng RTC Nasugbu, Batangas.

Ika-13 ng Pebrero 2020, nang matanggap ng nasabing hukuman ang nilagdaan na Endorsement ni Dr. Galindez, kalakip ang ulat medikal na nilagdaan nina Medical Officer IV Carlo Luigi C. dela Cruz (Dr. Dela Cruz), Medical Specialist III Neil Michael Apollo S. Santos (Dr. Santos), Medical Specialist III Wesley Peter A. Quimbo (Dr. Quimbo), at Medical Specialist IV Dr. Galindez. Nakasaad sa naturang ulat na merong sakit sa pag-iisip si Cesar na inuri bilang Schizophrenia. Diumano, noong maganap ang pamamaslang, nakaririnig si Cesar ng mga guni-guni na sinabing masama ang kanyang ina, na isa itong aswang, at na magbabago ang anyo nito kung mapapaslang niya ito.

Matapos ang krimen at habang nakapiit si Cesar ay patuloy niyang naranasan ang mga sintomas na naging dahilan upang muli siyang ibalik sa NCMH. Ang mga aktibong sintomas ng kanyang diperensya sa pag-iisip ang dahilan upang hindi niya mapahalagahan ang kalikasan at mga katangian ng kanyang mga gawa o na malaman na moral at legal na mali ang kanyang mga akto sa panahon na nagawa niya ang krimen. Kung kaya’t, sa kanilang opinyon, si Cesar ay insane o merong sira sa pag-iisip bago, habang at matapos niyang gawin ang krimen.

Sa pagdinig noong ika-24 ng Pebrero 2020, hiniling ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang pagpapalabas ng subpoena duces tecum at ad testificandum na naglalayong ipag-utos kina Dr. Dela Cruz, Dr. Santos, Dr. Quimbo, at Dr. Galindez, ng NCMH, na dalhin sa hukuman ang medikal na tala ni Cesar.

Dahil sa pandemia na dulot ng sakit na COVID-19, na nagresulta sa pagkakaroon ng mga lockdowns at community quarantines, pansamantalang natigil ang pagdinig sa mga hukuman. Nang unti-unting muling nagbukas ang mga hukuman ay pinahintulutan na ang videoconferencing. Sa videoconferencing noong ika-17 ng Marso 2021 ay ipinrisinta ng Depensa ang kanilang huling saksi na si Dr. Dela Cruz at minarkahan ang isinumite nilang mga ebidensya. 

Hiniling din ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang pormal na paghahain ng kanilang ebidensya, na natanggap ng hukuman ng paglilitis noong ika-29 ng Marso 2021. Ipinabatid ng tagausig na wala itong pagtutol sa pagtanggap ng ebidensya ng Depensa. Hindi naging madali para sa RTC Nasugbu, Batangas ang pagdesisyunan ang kaso na ito lalo na at inamin ng akusado na ginawa niya ang krimen, bagaman iginigiit niya ang pagkasira ng kanyang pag-iisip bilang depensa.

Para sa kaalaman ng lahat, ang justifying circumstance na insanity ay nakasaad sa ating Revised Penal Code, partikular: 

“Art. 12. Circumstances which exempt from criminal liability. - The following are exempt from criminal liability: 

1. An imbecile or an insane person, unless the latter has acted during a lucid interval.”

Ipinaalala ng hukuman ng paglilitis na, sa ganitong uri ng sirkumstansya, ang pasanin ng pagpapatunay (burden of proof) ay lumilipat sa panig ng depensa. Ang bigat ng ebidensya na kailangang maitaguyod ay ‘yung magpapakita nang malinaw at nakakukumbinsing dagling umiral ang pagkasira ng pag-iisip ng akusado bago o

kasabay ng paggawa niya ng krimen.

Matapos ang maingat na pagsusuri sa bawat ebidensya na isinumite ng parehong panig, naabot ng hukuman ng paglilitis ang konklusyon na ganap na walang kapangyarihan si Cesar na mabatid ang mga pangyayari at wala siyang angkop na dahilan at malayang pagpapasya bunsod ng kondisyon ng kanyang pag-iisip. Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na maging sa testimonya ni Carmen ay naitaguyod ang pagkasira ng pag-iisip ng kanyang akusadong kapatid bago, habang at matapos na maganap ang krimen. 

Malinaw na naitaguyod din ng testimonya ng eksperto na saksi na si Dr. Dela Cruz, suportado ng kanilang Supplemental Report na kanya mismong kinumpirma at pinagtibay, na merong pagkasira sa pag-iisip si Cesar bago, habang at matapos na maganap ang pamamaslang sa kanyang ina. 

Dahil sa mga nabanggit, iginawad kay Cesar ang hatol ng pagpapawalang-sala. Ganu’n pa man, alinsunod na rin sa rekomendasyon na nakasaad sa lahat ng ulat medikal patungkol kay Cesar, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na siya ay dalhin sa NCMH upang angkop na masuri, magamot at maihanda para sa muling pagsasama sa kanya sa komunidad. 

Ang nasabing Kautusan ng RTC Nasugbu, Batangas, na ipinroklama noong ika-28 ng Hunyo 2021, ay hindi na kinuwestyon pa sa pamamagitan ng petition for review on certiorari. 

Malaking dagok para sa pamilya ni Cesar ang malagim na insidente. Dalawang miyembro ng kanilang pamilya ang nawalay sa kanila. Hindi na nila kailan pa man makakapiling si Nelia. Si Cesar, bagaman napawalang-sala, ay patuloy namang mananatili sa pagamutan sa pag-asa na siya ay muling bubuti pa. 

Nawa ang bawat tao na makababasa ng kuwento na ito, lalo na para sa mga anak, huwag kayong magpapadala sa tukso, lalo na ‘yung mula sa masasamang bisyo. Sadyang walang maidudulot na mabuti ito sa inyo. Maging sa inyong mga mahal sa buhay, kapahamakan lamang ang tiyak na naghihintay.

Marahil ay hirap at hinagpis pa rin ang nadarama ni Nelia kahit siya ay nasa kabilang buhay na. Hindi dahil sa napawalang-sala si Cesar, na pumaslang sa kanya. Subalit dahil bilang ina, napakasakit ang mawalay sa anak lalo na kung meron itong malalang kondisyon sa pag-iisip na nangangailangan ng tulong, pag-aaruga at pagmamahal. Marahil din, sa kabila ng naranasan na mga hirap at pananakit ni Nelia, pipiliin pa rin niya ang buhay na patuloy na kapiling ang anak niyang sininta.

Hindi puwedeng haka-haka lang… Kakulangan ng ebidensya, akusado maaaring maabsuwelto

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Jan. 12, 2026

ISSUE #379

Sa katahimikan ng umagang hindi pa lubusang nagigising ang lungsod ng Koronadal, isang putok ng baril ang umalingawngaw sa loob ng isang tahanan — hindi sa lansangan, hindi sa madilim na eskinita, kundi sa mismong lugar na inakalang ligtas. 

Sa isang iglap, isang kabataang lalaki ang bumagsak, at sa likod ng putok na iyon, isang pangalan ang mabilis na ibinulong sa mga ulat, si alyas Marti.

Ngunit sa harap ng hukuman, hindi sapat ang bulong, hinala, o salaysay na ikinabit lamang sa pangyayari. Sa pagitan ng pagkawala ng isang buhay at ng pag-usig sa isang akusado, muling itinanong ng batas: Sapat ba ang ebidensya upang wasakin ang presumption of innocence na ipinagkakaloob sa sinumang akusado tulad ni alyas Marti?

Sa kasong People of the Philippines v. Mandang (Criminal Case No. 8748-xx), na dininig ng Regional Trial Court, Branch 24, City of Koronadal, sa panulat ni Honorable Jose C. Blanza, Jr., Acting Presiding Judge, at pinasya noong 7 Marso 2025, sinuri ng hukuman kung napatunayan ba ng tagausig ang pagkakasala ng akusado sa kasong Homicide sa ilalim ng Article 249 ng Revised Penal Code (RPC).

Ayon sa impormasyon, noong Disyembre 21, 2013, bandang alas-10:30 ng umaga, sa Purok Tambling, Barangay GPS, Koronadal City, South Cotabato, ang akusadong si alyas Marti, na armado umano ng isang baril, ay sinadyang barilin si alyas Boy Romni, na nagtamo ng fatal gunshot wound na naging sanhi ng kanyang agarang pagkamatay.

Dahil dito, kinasuhan ang akusado ng homicide. Sa kanyang arraignment, siya ay nagpasok ng plea na “Not Guilty,” kaya’t tumuloy ang kaso sa ganap na paglilitis.

Sa paglilitis, iprinisinta ng tagausig ang mga pulis na sina PO3 Parreño at PO3 Garces, gayundin ang ama ng biktima, na itago natin sa pangalang Papa Bingley.

Ayon kina PO3 Parreño at PO3 Garces, nakatanggap sila ng ulat ng pamamaril sa Brgy. GPS at agad na nagtungo sa ospital, kung saan dinala ang biktima. Ru’n umano nila nakita ang ama ng akusado, si Tatay Fabian, na may kargang walang malay na binatilyo na kalauna’y nakilalang si Boy Romni. Sinabi umano ni Tatay Fabian sa mga pulis na ang kanyang anak ang bumaril sa biktima.

Kasama ang akusado at ang kanyang ama, nagtungo ang mga pulis sa lugar ng insidente — ang tahanan ng mga magulang ng akusado, kung saan umano’y may nakitang baril na nakatago sa likod ng telebisyon at mga bahid ng dugo sa loob ng bahay.

Samantala, si Papa Bingley ay nagpatunay na una niyang inakalang aksidente sa sasakyan ang sinapit ng kanyang anak. Ngunit nang makita niya ang bangkay sa ospital, doon lamang niya nalaman na ito ay tinamaan ng bala. Isinalaysay rin niya na isang linggo bago ang insidente, sinabi umano ng kanyang anak na ang akusado ay karibal nito sa isang babae.

Sa kabilang banda, ang akusado ay ipinagtanggol ng Public Attorney’s Office (PAO), sa katauhan ni Public Attorney Ferdinand S. Mortejo, bilang counsel de oficio.

Matapos isara ng tagausig ang presentasyon ng ebidensya nito, nagpasya ang depensa na huwag nang magprisinta ng sariling ebidensya—isang estratehiyang hayagang inihayag sa hukuman. Ang hakbang na ito ay malinaw na nakaangkla sa paniniwalang nabigo ang tagausig na patunayan ang lahat ng elemento ng krimen sa kinakailangang antas ng katiyakan.

Matapos ang paglilitis at sa masusing pagsusuri ng hukuman, lumitaw ang mga kritikal na kakulangan sa kaso ng tagausig.

Una, ang sinasabing pahayag ni Tatay Fabian na ang kanyang anak ang bumaril sa biktima ay hindi kailanman napatunayan sa pamamagitan ng personal na testimonya. Hindi humarap si Tatay Fabian sa hukuman upang patunayan ang nasabing pahayag. Dahil dito, ang salaysay ng mga pulis hinggil dito ay itinuring ng hukuman bilang hearsay, at sa ilalim ng batas, hindi ito katanggap-tanggap bilang ebidensya.

Ikalawa, walang eyewitness na direktang nakakita sa aktong pamamaril. Ang mga pulis ay dumating lamang matapos ang insidente, at ang mga nakita nila ang baril at ang dugo ay pawang circumstantial lamang.

Sa pagtalakay ng hukuman, ipinaalala nito na bagama’t kinikilala ng batas na maaaring magresulta sa hatol ang circumstantial evidence, kinakailangang matugunan ang mga rekisito ng Section 4, Rule 133 ng Rules of Court, na sumusunod:

1. higit sa isang sirkumstansiya, 

2. napatunayang mga batayang pangyayari,  

3. at isang buo at hindi napuputol na hanay ng mga pangyayari na magtuturo sa akusado bilang salarin, at wala nang iba pa.

Sa kasong ito, mariing sinabi ng hukuman na ang mga sirkumstansyang iniharap ng tagausig ay hindi nagtataglay ng moral certainty. Ang pagkakaroon ng baril sa loob ng bahay at ang hearsay na pahayag ni Tatay Fabian ay hindi sapat upang matukoy nang may katiyakan ang salarin.

Binigyang-diin ng hukuman ang doktrina na kung walang moral certainty sa

pagkakasala, ang akusado ay dapat mapawalang-sala, kahit pa may mga hinalang bumabalot sa kanya.

Dahil sa kabiguan ng tagausig na patunayan ang pagkakasala ng akusado nang higit sa makatuwirang pagdududa (proof beyond reasonable doubt), pinawalang-sala si alyas Marti sa kasong Homicide. Pinahayag din ng hukuman na walang pananagutang sibil, sapagkat ang aktong pinaghanguan nito ay hindi napatunayang naganap sa paraang itinakda ng batas.

Ang kasong ito ay muling nagpapaalala na sa ating sistema ng hustisya, hindi sapat ang hinala, bulong, o salaysay na hindi tumayo sa witness stand. Ang hustisyang kriminal ay hindi nakabatay sa kung sino ang pinaghihinalaan, kundi sa kung ano ang napatunayan sa loob ng hukuman.

Sa huli, ang daing na umalingawngaw ay hindi lamang mula sa pagkawala ni alyas Boy Romni, kundi mula rin sa mismong proseso ng katarungan—isang paalala na kapag ang ebidensya ay kulang, ang batas mismo ang nag-uutos ng pagpapawalang-sala, sapagkat ang kalayaan ng isang mamamayan ay hindi maaaring ipagpalit sa haka-haka.

Saksing naglaho, hustisya nabaon

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Dec. 22, 2025

ISSUE #378

Upang makamit ng isang biktima ang hustisya sa kasong kriminal, hindi sapat na merong nakasaksi sa naganap na krimen o may nagpahayag kung sino ang salarin. Kinakailangan ding ang pagtestigo ng saksi ay may legal na timbang at tunay na halaga, at ang kanyang salaysay ay personal na kaalaman na maipapahayag sa hukuman hinggil sa krimen at sa gumawa nito.

Mawawalan ng saysay ang anumang impormasyong maaaring magamit upang malutas ang isang krimen kung ito ay hindi magmumula sa mismong taong nakasaksi, maliban na lamang sa ilang mga eksepsiyon na pinahihintulutan ng ating batas, partikular sa ilalim ng Rules of Court.

Ang kasong kriminal na ating ibabahagi sa araw na ito, na may pamagat na People of the Philippines vs. Pablito Pajaroja y Cadalen and Ryan Agkis @ Ayan (Criminal Case No. S-7396, September 22, 2017), ay malinaw na pagsasalarawan ng kapalaran ng isang biktima ng krimen na hindi nakamit ang hustisya dahil ang mga taong pinaniniwalaang may mahalagang kaalaman hinggil sa naganap na krimen at sa mga salarin nito ay nabigong tumestigo o dumalo sa mga pagdinig sa hukuman.

Sama-sama nating tunghayan ang kuwento na ito.

Kasong murder ang inihain laban kina Pablito at Ryan sa Regional Trial Court ng Siniloan, Laguna (RTC Siniloan, Laguna) kaugnay sa naganap na pananaga at kalaunang

pagpanaw ng biktima na nagngangalang Ulderico.

Si Pablito ay naaresto at binasahan ng sakdal noong ika-22 ng Hulyo 2009. “Not guilty” ang kanyang naging pagsamo sa hukuman ng paglilitis. Ang akusado naman na si Ryan ay nanatiling at-large.

Apat na saksi para sa tagausig ang dumalo sa pagdinig at ipinrisinta sa hukuman ng paglilitis – si Virginia, ang naulila na maybahay ng biktima; sina PO3 Perez at PO3 Aninao, ang mga pulis na umaresto kay Pablito; at si Dr. Tamares, ang sumuri sa bangkay ng biktima.

Batay sa testimonya ni Virginia, bandang alas-7:30 ng gabi, noong ika-23 ng Oktubre 2008 nang matanggap niya ang balita na tinaga ang kanyang asawa na si Ulderico at binawian na ito ng buhay. Nagmula umano ang nakapanlulumong balita sa kanilang anak na si Regina na umuwing umiiyak mula sa pinangyarihan ng insidente. Nang tanungin ni Virginia si Regina kung sino ang salarin sa nasabing pamamaslang, mga pangalan nina Pablito at Ryan ang diumano’y sinabi nito.

Isinalaysay rin diumano sa kanya ni Regina na makailang-ulit itong nawalan ng malay noong matuntun niya ang pinangyarihan ng insidente. Nawalan din umano ng malay si Regina noong makauwi na ito sa kanilang bahay upang ibalita ang karumal-dumal na sinapit ng haligi ng kanilang tahanan.

Sa isinagawang cross-examination kay Virginia, kanyang ipinahayag na hindi niya nasaksihan ang mismong pagkakataga at pagkakapaslang kay Ulderico, at tanging ang kanyang anak na si Regina lamang ang nagbalita sa kanya ukol sa insidente. Nang sabihin diumano sa kanya ni Regina na sina Pablito at Ryan ang mga salarin sa pamamaslang ay agad siyang naniwala sapagkat nanggaling diumano mismo si Regina sa pinangyarihan ng insidente.

Isang nagngangalang Percival ang diumano ay nakasaksi sa krimen, subalit sa parehong mga taon ng 2011 at 2012 ay hindi ito dumalo sa pagdinig sa hukuman. 

Ang ilang ulit na pagsasawalang-bahala ni Percival ang naging dahilan upang maghain ng mosyon ang depensa na kung saan kanilang hiniling ang pagsasantabi ng testimonya ng naturang saksi. 

Ipinagkaloob ang nasabing hiling sa bisa ng kautusan ng hukuman ng paglilitis na merong petsa na ika-23 ng Pebrero 2013. 

Ang hindi pagsipot ni Percival ay nangangahulugan na pagkabigo ng tagausig na maiprisinta ang maaari sanang naging susi sa hindi makatarungang pagkakapaslang kay Ulderico.

Noong ika-30 naman ng Hulyo 2014 nang dumalo sa paglilitis si PO3 Aninao. Inihayag ng panig ng tagausig na siya ay magpapahayag ng kanyang testimonya, ngunit kalaunan ay hindi na rin ito ginamit pa sa pag-uusig laban kay Pablito.

Si Dr. Tamares ay dumalo sa paglilitis noong ika-10 ng Disyembre 2014. Upang mapabilis ang paglilitis, kapwa itinakda ng tagausig at depensa na si Dr. Tamares ang sumuri sa bangkay ni Ulderico, at na siya ring nagsagawa ng anatomical diagram, post mortem examination at death certificate ng nabanggit na biktima.

Noong ika-17 naman ng Hunyo 2015 nang dumalo sa pagdinig si PO3 Perez. Kapwa pinagkasunduan ng tagausig at depensa na si PO3 Perez, kasama si PO3 Aninao, ang umaresto kay Pablito, at hindi nakita o nasaksihan ng mga ito ang insidente na nagdala kay Ulderico sa kanyang huling hantungan.

Matapos na pormal na maisumite ng tagausig ang lahat ng kanilang mga minarkahan na ebidensya, hiniling ng depensa, sa pamamagitan ng isang mosyon, na maipagkaloob sa kanila ang pagkakataon na makapaghain ng Demurrer to Evidence. Ito ay pinahintulutan ng hukuman ng paglilitis noong ika-18 ng Mayo 2016.

Hindi nagsumite ang tagausig ng kanilang komento o oposisyon sa inihaing Demurrer to Evidence ng Depensa gayung pinagkalooban sila ng hukuman ng paglilitis ng pagkakataong makapagsumite nito. 

Sa pagpapasya sa kasong ito, ipinaliwanag ng RTC Siniloan, Laguna na ang paghahain ng Demurrer to Evidence ay nangangahulugan ng pagtutol ng naghain na partido sa paglilitis o pagpapatuloy ng legal na usapin bunsod ng kakulangan sa ebidensya ng kabilang partido sa punto ng batas, maging totoo man o hindi. 

Sa mga kasong kriminal, ito ay paraan ng paghiling ng akusado sa hukuman na suriin ang ebidensya na ipinrisinta ng tagausig laban sa kanya at kung sapat ang mga ito upang mapanatili ang isang hatol ng pagkakasala nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. 

Ang pagdedesisyon ng hukuman sa naturang hiling ay katumbas ng pagdedesisyon batay sa merito ng kaso. Kung kaya’t, ang pagkakaloob ng hukuman sa naturang hiling ay nangangahulugan ng pagpapawalang-sala sa akusado.

Matapos ang matapat at maingat na pagsusuri sa mga ebidensya na isinumite ng tagausig, nagbaba ng kautusan ang RTC Siniloan, Laguna, kung saan ipinahayag nito na bigo ang tagausig na patunayan ang pagkakasala ni Pablito nang higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Ayon sa desisyon ng hukuman, naging kapuna-puna na wala ni-isa sa apat na mga saksi ng tagausig ang dumalo sa pagdinig at paglilitis ng kaso, ang personal na nakasaksi sa mismong pananaga at pamamaslang kay Ulderico. Wala rin kahit isa sa mga nabanggit na saksi ang merong personal na kaalaman kung sino ang mismong tumaga at pumaslang sa biktima.

Bagaman si Regina, na anak mismo ni Ulderico, ang nagbalita sa saksi na si Virginia na wala nang buhay ang kanyang amang biktima, at ang nagsabi na sina Pablito at Ryan ang mga salarin sa pamamaslang, hindi nakitaan ng hukuman ng paglilitis ng pagsisikap sa bahagi ni Virginia na hikayatin si Regina upang magbigay ito ng kanyang sinumpaang salaysay at magsilbing saksi sa kaso na kanyang isinampa laban sa mga akusado. Hindi rin tumestigo si Regina sa hukuman.

Gayundin, ang impormasyon ukol sa naganap na krimen na mula sa sana ay mahalagang saksi na si Percival ay hindi nagamit bunsod ng hindi niya pagdalo sa pagdinig sa hukuman.

Dahil sa mga nabanggit, itinuring ng RTC Siniloan, Laguna na hearsay evidence lamang ang mga ebidensya na ipinrisinta ng tagausig sa hukuman, dahil ang mga ito ay hindi nakapaloob sa anumang pagtatangi na pinahihintulutan ng ating Rules of Court, hindi ito binigyan ng legal na timbang ng hukuman ng paglilitis.

Binigyang-diin ng RTC Siniloan, Laguna, na hindi maaaring ipagkait sa akusado ang kanyang kalayaan kung ang ebidensya laban sa kanya ay hindi sumapat sa pagtataguyod ng kanyang kasalanan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Kung kaya’t minarapat na ipagkaloob ng RTC Siniloan, Laguna, ang Demurrer to Evidence na inihain ng depensa. Kaugnay nito, ipinawalang-sala si Pablito sa krimeng murder at ipinag-utos ang agarang pagpapalaya sa kanya, maliban na lamang kung meron pang ibang makatarungang dahilan upang siya ay manatili sa piitan.

Ang nasabing kautusan, na ipinroklama noong ika-22 ng Setyembre 2017, ay hindi na kinuwestyon pa sa pamamagitan ng Petition for Review on Certiorari.

Ipinag-utos naman ng hukuman ng paglilitis ang pagpapadala sa Archive Docket Section ng kaso laban kay Ryan, na maaaring muling buhayin sa oras na maaresto ang nabanggit na akusado, at ang pagpapalabas ng warrant of arrest laban sa kanya.

Maraming taon na ang lumipas at hindi pa rin lubos na nalulutas ang karumal-dumal na sinapit ni Ulderico. Kung sakali man na maaresto si Ryan at tumakbo ang pagdinig ng kaso laban sa kanya, o sino pa man na maaaring merong kinalaman sa naganap na pamamaslang, nawa ay meron nang sapat na ebidensya upang makamit na ng kaluluwa ni Ulderico ang karampatang hustisya.