Ina, saksi sa malagim na sinapit ng anak, kaso nauwi sa pagdududa

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 22, 2026

• 

ISSUE #400

Ang kuwentong aming ibabahagi sa araw na ito ay hango sa kasong may pamagat na People of the Philippines vs. Jimmy Daigan et al. (Criminal Case No. 2006-3564, October 26, 2011). Isang nagngangalang Elmer ang biktima, at sa hindi inaasahang pangyayari, nagtamo ng mga saksak si Elmer habang kasama niya ang kanyang ina na si Eliakima.

Sama-sama nating tunghayan ang mga pangyayaring humantong sa pagpanaw ni Elmer, gayundin ang naging desisyon ng hukuman sa kasong isinampa laban sa mga napagbintangan sa naturang krimen.

Isang sakdal para sa kasong Murder ang inihain sa Regional Trial Court (RTC) ng Gingoog City laban kina Jimmy, Jahnny, Ignacio at Jaime. Diumano, nagsabwatan at nagtulungan ang mga akusado, at sa pamamagitan ng kataksilan at planadong pag-atake, sinalakay at pinagsasaksak nila si Elmer na noo'y walang kamalay-malay, walang armas at walang kakayahang ipagtanggol ang kanyang sarili. Ang mga tinamong saksak ni Elmer ang naging sanhi ng kanyang agarang kamatayan.

Naganap ang malagim na insidente bandang alas-7:00 ng gabi, noong Nobyembre 6, 2006, sa isang barangay sa Lungsod ng Gingoog.

Bago pa man mabasahan ng sakdal ang mga akusado, naghain ang tagausig ng mosyon upang ibasura ang reklamo laban kina Jahnny, Ignacio at Jaime. Ito ay bunsod ng sinumpaang salaysay ni Eliakima, na umatras sa pag-uusig laban sa tatlong nabanggit na akusado.

Sa bisa ng kautusan ng RTC noong Disyembre 15, 2006, inaprubahan ang pagbasura sa reklamo laban kina Jahnny, Ignacio at Jaime. Dahil dito, si Jimmy na lamang ang naiwan bilang akusado sa kaso.

Batay sa panig ng tagausig, minamaneho ni Elmer ang isang traysikad bandang alas-7:40 ng gabi, noong Nobyembre 6, 2006. Sakay niya rito ang kanyang ina na si Eliakima, habang papalapit umano sila sa isang palimbagan, nakasalubong at nilampasan sila ng isang itim na motorsiklo. Pagkalampas umano nito, bigla umanong sinaksak ng pasaherong nakaupo sa likuran si Elmer gamit ang isang kutsilyo. Napasigaw na lamang umano si Elmer sa kanyang ina na siya ay nasaksak.

Diumano, tumigil pa ang naturang motorsiklo at tinitigan ng mga sakay nito ang mag-ina. Humingi naman ng saklolo si Eliakima, at du’n nagsimulang magtipon ang mga taong nasa paligid. Agad ding dinala ni Eliakima ang kanyang anak sa pagamutan, pero sa kasamaang-palad, binawian pa rin ng buhay si Elmer.

Noong ika-30 ng Enero 2008, pinatotohanan ni Eliakima sa hukuman na nakilala niya si Jimmy na siyang sumaksak sa kanyang anak. Bagaman inamin diumano ni Jimmy sa mga pulis ang naturang pananaksak, hindi ito nagbigay ng kanyang sinumpaang pag-amin.

Sa tulong at representasyon naman ni Manananggol Pambayan C.L. Flores-Gomez na mula sa aming PAO-Gingoog City, Misamis Oriental, pagsamo ng kawalan ng kasalanan ang iginiit ng depensa.

Diumano, si Jaime ang nagmamaneho ng motorsiklo na nakasalubong at nilampasan ang trisikad na minamaneho ni Elmer. Ang sakay ng naturang motorsiklo ay sina Nicanor, Jahnny at Jimmy. 

Ayon kay Jaime, hindi niya umano binagalan ang pagpapatakbo ng nasabing motorsiklo. Hindi rin umano sila huminto matapos nilang malampasan ang nabanggit na trisikad. Inamin din umano ni Jaime na inatras ang reklamo laban sa kanya matapos na mabayaran ng kanyang pamilya ang halaga ng sibil na pagbabayad-pinsala.

Ayon naman kay Jimmy, bandang alas-9:00 ng gabi, noong ika-6 ng Nobyembre 2006 nang mapadaan sila sa kalye, kung saan sinasabing sinaksak ang biktima. Galing umano sila sa isang kainan. Diumano, kinabukasan ay dinala sila sa Gingoog City PNP Station at kalaunan ay pinaratangan sa pamamaslang kay Elmer. 

Giit ni Jimmy, mabilis ang pagpapatakbo ni Jaime ng motorsiklo, kung saan, sila ay nakasakay. Kung kaya’t hindi niya nakita o nakilala ang nakasakay sa nabanggit na trisikad. Iniatras din umano ang reklamo laban sa kanyang mga kapwa-akusado matapos na makapagbayad ang mga ito sa ina ng biktima.

Pinatotohanan din ni Ignacio na nakaupo sa gitna ng motorsiklo si Jimmy at si Jahnny ang nasa dulo ng naturang sasakyan. Hindi umano niya nakita na mayroong sinaksak si Jimmy habang sila ay bumabaybay sa lansangan.

Noong ika-20 ng Mayo 2009, nang maghain ang tagausig ng mosyon na hinihiling ang pagbabasura sa reklamo laban kay Jimmy bunsod ng isinagawa na sinumpaang pahayag ni Eliakima ng kanyang pag-atras sa paghahabla kay Jimmy. 

Kaugnay nito, naghain din ang depensa ng motion for leave to file demurrer to evidence and to admit demurrer to evidence.

Hindi ipinagkaloob ng RTC ang mosyon ng magkabilang panig. Para sa hukuman ng paglilitis, malinaw na kinilala ni Eliakima sa kanyang naging testimonya na si Jimmy ang pumaslang kay Elmer. 

Matapos ang paglilitis sa kasong ito, nagbaba ng desisyon ang RTC na pinapawalang-sala si Jimmy. Hindi nakumbinsi ang hukuman ng paglilitis na naitaguyod ang pagkakakilanlan ng salarin sa krimen.

Para sa RTC ay malamang na hindi totoo na nakita ni Eliakima ang tao na sumaksak kay Elmer sa loob lamang ng dalawang minuto na sinasabi niya na tumigil ang motorsiklo kung saan nakasakay ang mga tumambang sa kanyang anak. Kung sakali man na totoo na tumigil nga ang nasabing motorsiklo nang may dalawang minuto, ‘di sana ay tumulong ang mga tao na nagsimula nang magtipon sa lugar na kanilang pinaghintuan.

Naging kapuna-puna rin sa hukuman ng paglilitis na hindi nakita ni Eliakima ang mismong pagkakasaksak kay Elmer gayung dapat ay nakita niya sa punto pa lamang na sasaksakin ang kanyang anak sapagkat nakaupo umano siya sa harap ng nabanggit na trisikad. Maaari na ipagpalagay na napagtanto lamang ni Eliakima na sinaksak si Elmer matapos niyang marinig ang sigaw nito.

Napuna rin ng hukuman ng paglilitis na pinanindigan ni Eliakima ang kanyang alegasyon na si Jimmy ang salarin matapos ng diumano ay pag-amin ni Jimmy sa mga pulis. Subalit, walang sinumpaang-salaysay ng pag-amin si Jimmy. Ang higit pa na ikinalungkot ng hukuman ng paglilitis ay ang pag-aatras ni Eliakima sa reklamo laban sa mga kapwa-akusado ni Jimmy matapos na siya ay mabayaran ng mga ito. Sapagkat hindi nakapagbayad si Jimmy, itinuloy ni Eliakima ang kaso laban sa kanya. Nagbago ang ihip ng hangin at iniatras ni Eliakima ang reklamo laban kay Jimmy matapos ang pagsasaalang-alang sa pakikipag-areglo ng nasabing akusado.

Malinaw sa hukuman ng paglilitis na hindi naitaguyod ng tagausig ang pagkakakilanlan ng salarin. Kung bigo ang tagausig sa aspeto na ito, nararapat lamang na ipawalang-sala ang akusado. Pagpapaalala ng hukuman ng paglilitis na hindi maaaring iasa ang pag-uusig sa kahinaan ng depensa ng akusado, bagkus sa lakas, tibay at lamang na ebidensya ng nag-uusig.

Binigyan-diin din ng RTC na hindi maaaring ibatay ang paghahatol sa kasong ito sa pabagu-bagong testimonya ng ina ng biktima, lalo pa at taliwas ang kanyang salaysay sa naging testimonya ni Jaime na nagmaneho ng motorsiklo. Hindi na rin nakuwestyon pa ng tagausig si Jaime sa kadahilanang naghain na sila ng mosyon upang ibasura ang reklamo laban sa huli.

Ang kabiguan ng tagausig na itaguyod nang higit pa sa makatuwirang pagdududa ang pagkakakilanlan ng salarin maging ang pagkakasala ni Jimmy ang siyang basehan upang magbaba ang RTC ng hatol ng pagpapawalang-sala. Ang nasabing desisyon ay nilagdaan noong ika-26 ng Oktubre 2011. Hindi na inapela o kinuwestyon ang nasabing desisyon ng hukuman.

Hindi matatawaran ang hinagpis ni Eliakima bilang isang nagdadalamhating ina na naghahanap ng hustisya para sa kanyang pinaslang na anak na si Elmer. Gayunman, sa ngalan ng katarungan, hindi maaaring isantabi ang pamantayang “higit sa makatuwirang pagdududa” sa pagtukoy sa tunay na salarin. Dahil hindi naitaguyod ng tagausig ang pagkakakilanlan ng salarin, minarapat ng hukuman na palayain si Jimmy.

Sa kabilang banda, sa daigdig ng mga yumao, ang daing ni Elmer ay mapapatahimik lamang kapag ang tunay na nagkasala sa kanya ay napanagot na.

Kaarawan na dapat ay masaya, napalitan ng sigaw at dugo!

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 15, 2026

• 

ISSUE #399

Sa maliliit na baryo kung saan ang kaarawan ay hindi lamang selebrasyon ng isang pamilya, kundi pagtitipon ng magkakamag-anak, kapitbahay, at kaibigan, karaniwan ang ingay ng kasiyahan. 

May pagkain sa mesa, may tawanan, kuwentuhan, at may mga basong paulit-ulit na pinupuno habang lumalalim ang gabi. Ngunit may mga pagkakataong ang isang gabing puno ng saya ay biglang napapalitan ng sindak. Ang dating salu-salo ay nagiging sigawan, ang dating tawanan ay nagiging takbuhan, at ang dating pagtitipon ng magkakaibigan ay nauuwi sa kamatayang hindi inaasahan.

Sa ganitong mga pagkakataon, ang unang tanong ng lahat ay: “Bakit may taong biglang nanaga?”, “Bakit isang kaibigan ang tinamaan?”, “Bakit walang alitan, walang selos, at walang dating galit, ngunit may buhay na biglang nawala?”

Sa ilalim ng batas, hindi laging sapat na malaman kung sino ang gumawa ng isang marahas na kilos. Mahalaga rin na malaman kung ang gumawa nito ay may sapat at tamang pag-iisip, malayang kalooban, at kakayahang maunawaan ang bigat ng kanyang ginawa.

Ito ang maselang usapin ng insanity bilang depensa sa kasong kriminal. Hindi ito basta palusot. Hindi ito simpleng kakaibang kilos, lungkot, galit, pagkalasing, o pagkalito. 

Sa ilalim ng ating batas, ang insanity ay maaaring mag-alis ng criminal liability kung mapapatunayan na sa mismong sandali ng krimen, ang akusado ay walang ganap na kakayahang umunawa o kumilos nang may malayang kalooban dahil sa sakit sa pag-iisip.

Sa araw na ito, ang prinsipyong ito ay sinuri ng hukuman sa kasong People of the Philippines v. Bausa, Criminal Case No. 2016-9926, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 53, Sorsogon City, sa panulat ni Hon. Judge Rofebar F. Gerona, na may petsang 21 Disyembre 2019. 

Batay sa Information, noong ika-2 ng Hulyo 2016, bandang alas-8:00 ng gabi, sa Purok 4, Barangay XXX, Bayan ng XXX, Lalawigan ng Sorsogon, ang akusadong tatawagin nating “Alyas Dante” ay inakusahan ng krimeng Murder dahil sa pagkamatay ng biktimang tatawagin nating “Alyas Ramon.”

Ayon sa paratang, si “Alyas Dante,” armado ng bolo, ay biglang umatake at nanaga kay “Alyas Ramon,” na nagresulta sa kanyang agarang pagkamatay. 

Matapos makahanap ng probable cause, naglabas ang hukuman ng warrant of arrest noong ika-23 ng Agosto 2016. 

Kinabukasan, ipinaalam sa hukuman na kusang sumuko si “Alyas Dante.” Noong ika-26 ng Setyembre 2016, siya ay iniharap sa hukuman at hindi umamin sa kasalanan. 

Sa panig ng depensa, inihayag nilang gagamitin nila ang insanity bilang depensa. Dahil dito, nagkaroon ng reverse trial, kung saan naunang maglatag ng ebidensya ang depensa bago ang tagausig.

Sa paglilitis, unang tumestigo ang depensa sa kapatid ng akusado na si “Alyas Renato,” isang barangay kagawad. 

Ayon sa kanya, noong gabi ng insidente ay kaarawan ng kanilang ama. Maraming kamag-anak, kapitbahay, at kaibigan ang dumalo. May pagkain at kalaunan ay nagkaroon din ng inuman.

Dumalo rin si “Alyas Ramon,” ang biktima, na matagal nang kaibigan ng pamilya. At

naroon din si “Alyas Dante.”

Napansin din niya na tuwing inaalok ng inumin si “Alyas Dante,” isinasalin nito ang alak sa isang nakabaliktad na baso. Hindi rin umano nagsasalita si “Alyas Dante” at tila walang kamalayan sa nangyayari sa paligid. Ilang sandali pa, nagkaroon ng kaguluhan.

Hindi nakita ni “Alyas Renato” ang aktuwal na pananaga, ngunit nakita niya si “Alyas Dante” na pinipigilan ng isang pinsan. Sinabi sa kanya na nasaksak o nataga ni “Alyas Dante” si “Alyas Ramon.”

Nang komprontahin niya ang kanyang kapatid at tanungin kung ano ang nangyari, dumating ang asawa ni “Alyas Dante” at sinampal ito. Sa halip na magpaliwanag, natanong lamang ni “Alyas Dante,” “Bakit, ano ang nangyari?” Nang sabihin sa kanya na napatay niya si “Alyas Ramon,” lumuhod umano si “Alyas Dante” habang umiyak, at hiniling na dalhin siya sa pulisya.

Isinalaysay pa ni “Alyas Renato,” na bago pa ang insidente ay may kakaiba ng kilos ang kanyang kapatid. Minsan umano, habang tumatakbo ito, bigla umano itong na-trap sa palikuran ng bahay ng isang barangay tanod, at takot na takot. Gayunpaman, sinabi niyang hindi naman marahas si “Alyas Dante.” 

Kalaunan, matapos ang insidente, dinala si “Alyas Dante” sa medical center sa Cadlan, Pili, Camarines Sur, matapos mapansin ng kanyang pamilya na hindi siya natutulog at palagi lamang nasa loob ng silid. Doon siya nasuri at na-diagnose na may schizophrenia.

Sumunod na tumestigo si “Alyas Lorna,” asawa ng akusado. Ayon sa kanya, noong gabi ng insidente ay nasa bahay siya ng kapatid ng kanyang asawa, na malapit lamang sa bahay ng kanyang mga biyenan. Habang kumakain sila, may nagsabi na may nasaksak. Agad siyang tumakbo patungo sa lugar ng insidente at nakita niya si “Alyas Ramon” na nakaluhod at umiiyak. Tinanong niya si “Alyas Dante” kung ano ang nangyari at sinabi sa kanya na may nasaktan siyang tao.

Nang sabihin na nasaksak niya si “Alyas Ramon,” sinabi umano ni “Alyas Dante” na susuko siya sa pulisya. Ayon kay “Alyas Lorna,” magkaibigan sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon” mula pagkabata, at malapit ang kanilang mga pamilya. Wala siyang alam na anumang alitan o komprontasyon sa pagitan nila bago ang insidente. Ilang buwan bago ang pangyayari, napansin na rin umano niya ang kakaibang kilos ng kanyang asawa.

May mga pagkakataon din umano na sinasabi nitong may nakikita siyang mga bagay na hindi naman nakikita ng iba.

Mahalaga rin ang naging testimonya ni Dr. Marzan, isang psychiatrist sa Don Susano Rodriguez Memorial Hospital sa Cadlan, Pili, Camarines Sur. Ayon sa kanya, siya ang doktor na sumuri kay “Alyas Dante” nang dalhin ito ng kanyang asawa at kapatid noong Agosto 5, 2016.

Sa isinagawang panayam, napansin niyang si “Alyas Dante” ay nagsasalita nang hindi naaayon sa usapan at wala sa kanyang karaniwang kondisyon. Dahil dito, ipinasok at na-confine siya sa institusyon sa loob ng dalawang linggo. Sumailalim siya sa serye ng interviews, laboratory tests, at psychological tests. Nang simulan ang gamot, bumuti ang kanyang kondisyon hanggang sa siya ay ma-discharge.

Ayon kay Dr. Marzan, na-diagnose si “Alyas Dante” na may schizophrenia. Ipinaliwanag niya na ang schizophrenia ay maaaring magpakita ng visual at auditory hallucinations, delusions, disorganized speech, kakaibang kilos, at impaired judgment. Sa panahon umano ng schizophrenic episode o paglala ng kondisyon, maaaring humiwalay ang pasyente sa realidad.

Ayon pa sa psychiatrist, posibleng si “Alyas Dante” ay kumilos nang walang sapat na intelligence at intent nang mangyari ang krimen. Bagama’t maaaring nakainom siya noong gabi ng insidente, sinabi ng doktor na ang alak ay posibleng na-trigger lamang ng schizophrenic attack, ngunit ang pangunahing dahilan ng pangyayari ay maaaring ang paranoia o hallucinations ng akusado.

Sa kabilang banda, iniharap naman ng tagausig ang kanilang mga saksi. Ayon kay “Alyas Manuel,” isa sa mga kainuman noong gabing iyon. Dumalo siya sa kaarawan ng ama ni “Alyas Dante” at nakipag-inuman kasama sina “Alyas Dante,” “Alyas Ramon,” at iba pang mga bisita.

Ayon sa kanya, magkatapat na nakaupo sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.” Habang nag-iinuman, nang biglang tumayo si “Alyas Dante” at pumasok sa bahay ng kanyang ama. Nang bumalik umano ito, may hawak na itong bolo, na tinatayang 25 pulgada ang haba. Humarap umano ito sa biktima, at bigla siyang tinaga. Nakita umano ni “Alyas Manuel” na dalawang beses tinaga si “Alyas Ramon.” Dahil sa takot, dali-dali siyang umalis.

Tumestigo rin si “Alyas Marina,” asawa ng biktima. Kinilala niya ang necropsy report at death certificate ng kanyang asawa. Sinabi rin niya na kilala niya si “Alyas Dante” dahil kaibigan ito ng kanyang yumaong asawa. Mahalaga sa kanyang testimonya na pinagtibay niya na sa kanyang pagkakaalam, walang alitan sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.”

Sa pagresolba ng kaso, sinuri ng hukuman kung sapat ang ebidensya upang tanggapin ang insanity bilang depensa. Ipinaliwanag ng hukuman na sa ilalim ng batas, ang isang insane person ay exempt from criminal liability, maliban kung kumilos siya sa panahon ng lucid interval, alinsunod sa Article 12(1) ng Revised Penal Code. 

Ayon sa Hukuman, ang insanity ay isang ground for exemption from punishment dahil nawawala sa akusado ang mga kondisyong nagpapakita na ang kanyang kilos ay voluntary o negligent. Ang exemption ay nakabatay sa complete absence of intelligence, freedom of action, o absence of negligence. Sa madaling salita, maaaring may nagawang kilos na nagdulot ng kamatayan, ngunit kung sa sandaling iyon ay wala ang free will, intelligence, o voluntariness ng act, walang criminal liability na maaaring ipataw.

Gayunpaman, ipinaalala ng hukuman na ang sinumang gumagamit ng insanity bilang depensa ang may pasaning patunayan ito sa pamamagitan ng clear and convincing evidence. Ang batas ay nagpapalagay na ang bawat tao ay nasa wastong pag-iisip, maliban na lamang kung may ebidensyang nagpapakita ng kabaligtaran. Kaya kailangang mapagtagumpayan ng akusado ang presumption na siya ay may free will at intelligence, at ang kanyang ginawa ay may deliberate intent o sadya at malinaw na intensyon.

Hindi rin sapat ang simpleng abnormality ng mental faculties. Kailangang maipakita na ang akusado ay completely deprived of freedom and intelligence. Ang patunay ng insanity ay dapat tumukoy sa panahon kaagad bago ang krimen o kasabay mismo ng paggawa nito.

Sa kasong ito, pinahalagahan ng hukuman ang magkakaugnay na testimonya nina “Alyas Renato,” “Alyas Lorna,” at Dr. “Alyas Marzan.” Bago ang insidente, may mga pagkakataong nagpapakita na si “Alyas Dante” ng kakaibang kilos. Noon mismong gabi ng insidente, siya ay tahimik, tila walang kamalayan sa paligid, naglilipat ng baso mula sa isang mesa patungo sa iba, at nagsasalin ng alak sa nakabaliktad na baso.

Pagkatapos ng insidente, nang sabihin sa kanya na napatay niya si “Alyas Ramon,” hindi siya kumilos na tila taong nagtangkang umiwas sa pananagutan. Sa halip, tinanong niya kung ano ang nangyari, lumuhod, umiyak, at hiniling na dalhin siya sa pulisya. Lalo pang pinagtibay ito ng testimonya ng psychiatrist na nagsabing si “Alyas Dante” ay may schizophrenia, isang chronic mental illness na may sintomas tulad ng hallucinations, delusions, disorganized speech, bizarre behavior, at impaired judgment.

Ayon sa hukuman, ang mga pangyayaring ito ay nagpakita na kaagad bago at kasabay ng krimen, ang akusado ay may kakaibang kilos na hindi natural at hindi madaling ipaliwanag sa pamamagitan lamang ng galit o pagkalasing. Mahalaga rin sa hukuman na walang napatunayang selos, galit, o alitan sa pagitan nina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.” Sa katunayan, ayon mismo sa asawa ng biktima, magkaibigan ang dalawa at walang anumang hidwaan sa pagitan nila.

Sa kasong ito, nakita ng hukuman na walang provocation. Walang alam na dahilan upang biglang patayin ng akusado ang kanyang malapit na kaibigan. Ang kawalan ng malinaw na motibo, ang kakaibang kilos bago ang insidente, ang psychiatric diagnosis, at ang kawalan ng salungat na medical evidence mula sa tagausig ay magkakasamang nagpatibay sa depensa ng insanity.

Dahil dito, napagpasyahan ng hukuman na napatunayan ng depensa sa pamamagitan ng clear and convincing evidence na si “Alyas Dante” ay insane o wala sa tamang pag-iisip sa panahon na ginawa ang krimen, at natalo nito ang legal presumption na siya ay nasa wastong pag-iisip.

Sa huli, pinawalang-sala ng hukuman si “Alyas Dante” sa kasong Murder dahil sa insanity. Gayunpaman, nilinaw ng hukuman na ang insanity, bagama’t nag-aalis ng criminal liability, ay hindi awtomatikong nag-aalis ng civil liability. Dahil may buhay na nawala, inatasan pa rin si “Alyas Dante” na magbayad sa mga naulila ni “Alyas Ramon” ng civil indemnity, moral damages, temperate damages, at actual damages.

Iniutos din ng hukuman na si “Alyas Dante” ay ilipat mula sa kustodiya ng Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) patungo sa ospital. Doon siya dapat i-confine hanggang matukoy ng direktor ng pasilidad na hindi na siya banta sa lipunan. Kinailangan din ang pagtitiyak mula sa kanyang asawa na ang kanyang patuloy na outpatient medication at treatment ay aalagaan ng pamilya.

Sa huli, ang kasong ito ay nag-iwan ng dalawang daing. Una, ang daing ng isang inosenteng biktima. Si “Alyas Ramon” ay dumalo lamang sa isang pagdiriwang. Siya ay kaibigan, asawa, at mahal sa buhay na walang dalang gulo at walang kilalang kaalitan.

Ngunit sa isang iglap, ang gabing puno ng salu-salo ay naging huling gabi ng kanyang buhay. May daing ang kanyang pamilya sapagkat ang buhay na nawala ay hindi na maibabalik ng anumang hatol.

Ngunit may isa pang daing. Ang daing ng isang taong ang isip ay nauna nang nabilanggo bago pa man siya dalhin sa kulungan. 

Si “Alyas Dante” ay hindi pinawalang-sala dahil walang namatay. Hindi rin siya pinawalang-sala dahil walang nangyaring pananaga. Pinawalang-sala siya sa aspetong kriminal dahil napatunayan ng hukuman na sa mismong sandali ng krimen, ang kanyang isip ay bihag ng malubhang karamdaman.

Dito pinakamahirap ang katarungan, sapagkat kailangang marinig ng batas ang iyak ng pamilyang nawalan ng mahal sa buhay, ngunit hindi rin nito maaaring ipikit ang mata sa isang akusadong nilamon ng sariling sakit sa pag-iisip.

May mga daing na humihingi ng parusa. May mga daing na humihingi ng lunas. May mga kasong gaya nito kung saan ang hukuman ay kailangang timbangin ang parehong iyak, ang daing ng biktimang walang kalaban-laban, at ang daing ng taong ang tunay na bilangguan ay matagal nang nasa loob ng kanyang sariling isipan.

Isang putok, isang buhay ang nagwakas… Lalaking inatasang magbantay, duguang natagpuan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 8, 2026

• 

ISSUE #398

Sa tuwina ay nagpapaalala kami na pahalagahan ang ating buhay, gayundin ang buhay ng ating mga kapamilya, sapagkat hindi natin alam kung kailan magwawakas ang ating pagsasama at samahan.

Ang kuwentong aming ibabahagi sa araw na ito, na hango sa kasong may pamagat na People of the Philippines vs. Jimboy Delfin y Dabatian (R-CDO-19-03316-CR), ay tungkol sa hindi inaasahang pagwawakas ng pagsasama nina Segundino at Esperediona. Hindi simple o natural na paghihiwalay ng tadhana ang nangyari sa kanila. Bagkus, isang malagim na krimen ang tumapos sa kanilang pagsasama. 

Samahan ninyo kami sa pagbabahagi ng kasong ito at alamin natin kung nakamit ni Segundino ang hustisya sa malagim na sinapit niya.

Si Segundino at ang kanyang kinakasama na si Esperediona ay residente ng isang barangay sa Cagayan de Oro City. 

Ayon sa sinumpaang salaysay ni Esperediona, inatasan si Segundino ng kanilang kapitbahay na si Mang Ben na bantayan at pangasiwaan ang bahay nito.

Sa hindi inaasahang pangyayari noong Marso 8, 2017, natagpuan na lamang na wala nang buhay si Segundino, malapit sa bahay ni Mang Ben. Ang inakusahan sa pamamaslang kay Segundino ay ang kanilang kapitbahay na si Jimboy.

Batay sa Information para sa krimeng Homicide na inihain sa Regional Trial Court (RTC) ng Cagayan de Oro City, kusa, labag sa batas at marahas na binaril at sinalakay ni Jimboy si Segundino gamit ang isang shotgun. Naganap ang naturang krimen bandang alas-9:00 ng umaga noong Marso 8, 2017. Ang malubhang pinsala sa ulo na tinamo ni Segundino ang naging sanhi umano ng kanyang agarang pagkamatay.

Tumayo bilang saksi para sa prosekusyon ang kapitbahay nina Segundino at Esperediona na si Reynaldo. 

Sa kanyang Judicial Affidavit, ipinahayag ni Reynaldo na nasa kanilang barangay siya bandang alas-9:00 ng umaga noong Marso 8, 2017. 

Ayon sa kanya, habang siya ay napapadaan sa bahay ni Mang Ben ay nakarinig siya ng putok ng baril. Saglit umano siyang tumigil at nagmasid sa paligid. Bigla umano niyang nakita si Jimboy na lumabas mula sa bahay ni Mang Ben habang may bitbit na mahabang armas na pinaniniwalaan niyang isang shotgun.

Agad umano siyang nagtungo sa bahay ni Mang Ben at doon ay nakita niya ang wala nang buhay na katawan ni Segundino. Humingi siya agad ng saklolo at ipinaalam sa kapitan ng barangay ang pangyayari, at ang kapitan umano ang tumawag sa mga pulis.

Sa isinagawang cross-examination kay Reynaldo, ipinahayag niyang lumantad lamang siya bilang eyewitness makalipas ang tatlong taon mula nang maganap ang pamamaslang kay Segundino. 

Ayon sa kanya, alam niyang dumating ang mga pulis sa pinangyarihan ng insidente noong araw na mangyari ito at nagsagawa ng imbestigasyon, ngunit hindi niya agad isiniwalat ang kanyang nalalaman dahil sa takot kay Jimboy.

Nagtiwala na lamang umano siya sa isinagawang imbestigasyon ng mga pulis. Gayunman, sinabi rin ni Reynaldo na wala naman umano siyang dahilan upang matakot kay Jimboy, sapagkat nang dumating ang mga pulis ay wala na ito sa lugar at hindi na muling bumalik. 

Dagdag pa niya, nilapitan siya ni Esperediona at ng kapitan ng barangay upang hilinging gumawa siya ng salaysay at tumayong testigo.

“Not guilty” naman ang naging sagot ni Jimboy sa hukuman. Sa tulong at representasyon ng PAO-Cagayan de Oro City District Office, mariin niyang itinanggi ang paratang na siya ang bumaril at pumaslang kay Segundino.

Iginiit pa niya na hindi niya kilala ang biktima. Ayon kay Jimboy, siya lamang ang pinaghihinalaan sa krimen dahil kilala siya sa kanilang lugar na mayroong baril. 

Dagdag pa niya, bigla na lamang umanong pumunta ang mga pulis sa kanyang bahay at nagsagawa ng paghahalughog, ngunit wala silang nakuhang baril. Sa halip, isang tubo lamang umano ang kanilang nakuha.

Sa pagdedesisyon sa kasong ito, ipinaalala ng RTC na maaari lamang magbaba ng hatol ng pagkakasala laban sa isang akusado kung mapapatunayan ng prosekusyon ang lahat ng elemento ng krimeng Homicide alinsunod sa Artikulo 249 ng Revised Penal Code. Ang mga ito ay: una, mayroong taong napatay; ikalawa, ang akusado ang may-akda ng pagpatay; ikatlo, may intensiyon siyang pumatay; at ikaapat, ang pagpatay ay hindi saklaw ng murder, parricide, o infanticide.

Batay sa desisyon ng RTC, walang alinlangan na napatay si Segundino, na walang anumang qualifying circumstance upang maituring na murder ang krimen at hindi rin ito saklaw ng parricide o infanticide. Dahil dito, ang natitirang usapin na lamang ay kung napatunayan ba ng prosekusyon, lampas sa makatuwirang pagdududa, na si Jimboy ang may-akda ng krimen.

Ipinaalala ng RTC na kasinghalaga ng pagpapatunay na naganap ang krimen ang pagpapatunay na ang akusado ang gumawa nito. Kahit mapatunayan na may naganap na krimen, mawawalan ito ng saysay kung hindi naman mapatutunayan kung sino ang tunay na may-akda nito.

Paglilinaw ng RTC, hindi lamang sa direkta na ebidensya napapatunayan ang mga nabanggit. Maging circumstantial evidence ay maaaring maging sandigan sa pagpapatunay. Mahalaga lamang na maitaguyod ang mga sumusunod na mga kondisyon, na: (1) mayroong higit sa isang sirkumstansya na ipinrisinta; (2) napatunayan ang mga impormasyon kung saan nagmula ang mga naturang sirkumstansya; at (3) ang kumbinasyon ng mga sirkumstansya ay nagpapakita ng pagkakasala ng akusado ng higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Sa kasong ito laban kay Jimboy, naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na walang direktang ebidensya na nagtuturo na siya ang may-akda ng krimen. Bagkus, iniangkla lamang ang pag-uusig laban sa kanya mula sa testimonya ni Reynaldo kaugnay sa mga sumusunod na sirkumstansya, na: (1) nakarinig siya ng putok ng baril noong mapadaan siya sa bahay ni Mang Ben; (2) nakita niya si Jimboy na lumabas ng nasabing bahay na mayroong hawak na armas; at (3) pumasok siya sa nasabing bahay at nakita niyang wala nang buhay si Segundino.

Ayon sa RTC, bagama't higit sa isang sirkumstansiya ang naiprisinta ng prosekusyon, hindi nito napatunayan na si Jimboy nga ang kusa, labag sa batas at marahas na bumaril at sumalakay kay Segundino gamit ang isang shotgun.

Hindi rin narekober ang naturang armas. Bukod dito, hindi natukoy ang sanhi ng pagkamatay ni Segundino sa ulat ng otopsiya, at hindi rin ito nakasaad sa sertipiko ng kanyang kamatayan. Wala ring nakuhang anumang basyo ng bala sa pinangyarihan ng insidente.

Hindi rin nakaligtas sa masusing pagsusuri ng hukuman ang mga pagkakasalungatan sa testimonya ni Reynaldo. Ayon sa RTC, kung mayroon man napatunayan ang mga sirkumstansiyang iniharap ng prosekusyon, iyon ay ang presensya lamang ni Jimboy sa lugar ng insidente noong Marso 8, 2017. Maliban dito ay wala nang iba pang mahalagang katotohanan na napatunayan.

Binigyang-diin ng hukuman ng paglilitis na ang hinala lamang na si Jimboy ang pumaslang kay Segundino, sapagkat nakita siya na umalis mula sa pinangyarihan ng krimen, ay hindi sapat upang mapanatili ang isang paniniwala na siya na ang may-akda sa pamamaslang sa biktima. 

Ipinaalala rin ng RTC na hindi maaaring pagnuynuyin o pagnilayan ng hukuman kung sino ang gumawa ng krimen at kung paano nagawa ito. Bagkus, ang tungkulin ng hukuman ay alamin kung naitaguyod ng tagausig nang mayroong sapat na ebidensya na nagawa ng akusado ang krimen batay sa nakasaad sa Paratang laban sa kanya.

Sapagkat bigo para sa RTC ang tagausig na patunayan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa na si Jimboy ang bumaril at sumalakay kay Segundino, na nauwi sa pagkabawi ng buhay ng nasabing biktima, minarapat ng hukuman ng paglilitis na ipawalang-sala si Jimboy. Ang Desisyon na ito ng RTC ng Cagayan de Oro City ay nilagdaan noong ika-2 ng Hulyo 2021 at hindi na inapela pa.

Bagama't hindi pa nakakamit ng kaluluwa ni Segundino ang hustisya para sa malagim na sinapit niya, patuloy pa rin kaming umaasa, kasama ng kanyang mga naulila, na darating ang panahon na matutukoy rin ang tunay na salarin sa kanyang pamamaslang.

Dalangin namin na sa kabila ng mahabang panahon ng paghihintay ay matagpuan na niya ang katahimikan sa kabilang buhay.