May "K" ang magulang na tanggalan ng mana ang anak o apo

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | August 21, 2022

Kung ang mga anak ay mayroong mga karapatan, ang mga magulang bilang tagapagtaguyod ng pamilya, bukod sa mga responsibilidad na kanilang kinahaharap ay may mga karapatan din.

Marapat na malaman ng mga anak na ang kanilang karapatang magmana sa kanilang magulang ay nangyayari lamang kapag ang huli ay namatay na. Kaugnay nito, ang mga magulang ay may karapatang tanggalan ng mana ang kanilang mga anak o iba pa nilang inapo (descendants) habang sila ay nabubuhay pa dahil sa mga sumusunod na dahilan:

a. Kung ang anak ay napatunayang nagtangka sa buhay ng nagpapamana, ng asawa nito, kanyang mga anak o inapo (descendants) o mga ninuno (ascendants);

b. Kung inakusahan ng magmamana ang magpapamana ng krimen na may parusang pagkakakulong ng anim na taon o higit pa at napatunayan na ang nasabing akusasyon ay walang basehan;

c. Kung ang magmamana ay napatunayang nagkasala ng pakikipagrelasyon sa asawa ng nagpapamana;

d. Kung ang anak o inapo, sa pamamagitan ng panloloko, dahas, pananakot o pagbabanta, o hindi wastong impluwensya ay mabibilog ang nagpapamana na gumawa ng huling habilin o pinalitan ang dati nang nagawang huling hablin;

e. Pagtanggi nang walang makatwirang dahilan na magbigay-suporta sa nagpapamana;

f. Pang-aapi o pagmamalupit ng magmamana sa nagpapamana sa salita man o sa gawa;

g. Kapag ang anak o inapo ay namumuhay nang haragan o kahiya-hiya at

h. Kapag ang anak o inapo ay nahatulang nagkasala sa krimen na may kaparusahang pagbabawal sa paggamit ng mga karapatang sibil (civil interdiction).

Ang mga magulang ay may karapatang disiplinahin ang kanilang mga anak upang bigyan nila ang mga ito ng maayos na disposisyon sa buhay. Kasama sa kanilang pagganap ng kanilang awtoridad bilang mga magulang ang disiplinahin ang kanilang mga supling.

Para sa isang ama, may karapatan siya na pabulaanan (impugn) ang pagiging lehitimong anak ng bata, ayon sa alinman sa mga sumusunod na kadahilanan:

a) Na imposible siyang nakipagniig sa kanyang asawa sa loob ng unang 120 na araw ng 300 na araw bago ang pagsilang ng bata dahil sa wala siyang pisikal na kapasidad na makipagniig sa kanyang asawa, magkahiwalay silang namumuhay ng kanyang asawa at ang pagniniig ay imposibleng nangyari o mayroon siyang malalang karamdaman na tuluyang pumigil sa kanya na makipagniig sa kanyang asawa;

b) Na napatunayan na dahil sa bayolohikal o siyentipikong kadahilanan, ang nasabing bata ay hindi maaaring maging anak niya maliban sa kaso na mayroong artificial insemination; at

c) Sa sitwasyon ng mga batang ipinanganak sa pamamagitan ng artificial insemination, ang nakasulat na awtorisasyon o pagpapatibay ng sinuman sa mga magulang ay nakuha nang dahil sa pagkakamali, panloloko, dahas, pananakot o pagbabanta, o hindi wastong impluwensya.

Ang asunto para kwestyunin ang pagiging lehitimo ng anak ay maaaring isampa sa loob ng isang taon mula nang malaman ang pagkapanganak ng nasabing bata o maitala ang kapanganakan ng nasabing bata sa civil register ng asawang lalaki o sinuman sa kanyang mga tagapagmana sa ilang sitwasyon, kung sila ay nakatira sa parehong bayan o siyudad kung saan naipanganak o nakarehistro ang kapanganakan ng bata. Kung ang asawang lalaki o ang kanyang mga tagapagmana ay nakatira sa ibang lugar sa Pilipinas, ang nasabing aksyon ay maaaring isampa sa loob ng dalawang taon. Kung sa ibang bansa nakatira, maaaring isampa ang kaso sa loob ng tatlong taon.

Ang ama ay may karapatang kilalanin ang relasyon niya sa kanyang hindi lehitimong anak sa pamamagitan ng paglagda sa tala ng kapanganakan na makikita sa civil register o pagkilala sa bata sa nilagdaang publikong dokumento o sulat-kamay na instrumento, sa kondisyon na ang nasabing ama ay may karapatang maghain ng aksyon sa regular na hukuman habang siya ay nabubuhay upang patunayan niya na hindi niya anak ang nasabing kinilalang anak.

Hukuman, maaaring magpataw ng angkop na interest sa utang

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | August 13, 2022

Dear Chief Acosta,

Ako ay umutang noong nakaraang taon. Mataas ang interest sa inutangan ko, ngunit itinuloy ko pa rin ang paghiram dahil nagkapatung-patong ang mga gastusin ng aking pamilya. Kailangan ko ba talagang bayaran iyon kahit sa palagay ko ay labis-labis ang interest na ipinataw sa aking utang? Baka kasi kasuhan ako ng taong inutangan ko. Kung sakali ba ay maaari akong magpatulong sa inyong tanggapan? - Mona

Dear Mona,

Alinsunod sa ating batas, partikular na sa ilalim ng New Civil Code of the Philippines, obligasyon ng umutang na bayaran ang partido na kanyang inutangan nang kabuuang halaga ng utang sa panahon na kanilang napagkasunduan:

“Art. 1953. A person who receives a loan of money or any other fungible thing acquires the ownership thereof, and is bound to pay to the creditor an equal amount of the same kind and quality.”

Dahil dito, masasabing legal na responsibilidad mo na bayaran ang prinsipal na halaga ng iyong inutang kung dumating na ang itinakda ninyong panahon ng pagbabayad o due date.

Gayunman, sa aspeto ng interest, obligasyon mo na bayaran ito kung mayroon kayong kasulatan ng taong iyong inutangan na malinaw na naglalahad na may kaakibat na interest ang iyong utang. Ang legal na basehan dito ay ang Artikulo 1956 ng New Civil Code:

“Art. 1956. No interest shall be due unless it has been expressly stipulated in writing.”

Sa aspeto ng taas o baba ng interes, dahil suspendido pa rin ang Usury Law sa ating bansa sa bisa ng Central Bank Circular No. 905 s. 1982, mayroong kalayaan na magtakda ang mga partido sa kasunduan ng pangungutang kung magkano ang kanilang magiging interest. Kung kaya’t maaari kang maobliga na bayaran ang interest alinsunod sa inyong kasulatan, kahit pa sa palagay mo ito ay sadyang mabigat o labis-labis. Kung hindi ka makabayad sa itinakda ninyong panahon ay maaaring maghain ng angkop na legal na aksyon ang taong inutangan mo, kabilang na rito ang pagsasampa ng kaso laban sa iyo.

Magkagayon pa man nais naming bigyang-diin na maaaring magpataw ang hukuman ng angkop na halaga ng interest o babaan ang interest na ipapataw sa taong umutang kung sadyang mabigat o labis-labis ang interest na nakasaad sa kasunduan. Ito ay alinsunod sa desisyon ng ating Korte Supreme sa Sps. Castro v. Tan, et al., G.R. No. 168940, November 24, 2009, sa panulat ni Kagalang-galang na Dating Mahistrado Mariano C. del Castillo, kung saan tahasang inilahad na ang pagpapataw ng hindi makatwirang interest sa utang, kahit ito pa ay boluntaryong sinang-ayunan nang may buong kaalaman ay imoral at hindi makatarungan.

Para sa karagdagan pang legal na payo at tulong, maaari kayong magsadya sa PAO District Office na nakasasakop sa lugar, kung saan kayo nakatira upang mahimay ang impormasyon tungkol sa iyong legal na suliranin at mapag-aralan ang mga dokumento at ebidensya na mayroon ka. Karaniwang matatagpuan ang aming district offices sa loob o malapit sa munisipyo, kapitolyo, city hall, o sa hall of justice ng bawat bayan, siyudad o probinsya.

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa impormasyon na iyong inilahad at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring magbago ang aming payo kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.

Vaccine card, hindi kailangan upang makapag-aral

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Magtanong Kay Attorney | August 12, 2022

Dear Chief Acosta,

Malapit na magsimula ang panibagong pasukan ng mga mag-aaral. Mayroon akong dalawang anak, ang isa ay nasa elementarya, habang ang isa nama'y magkokolehiyo na. Usap-usapan sa group chat ng mga magulang na baka diumano ay kailanganin na mayroong vaccine card ang mga mag-aaral upang sila ay makapag-enroll. May mandato ba sa batas kaugnay dito? Hindi kasi ako kampante na magpabakuna, lalo na ang mga anak ko kung wala namang kasiguruhang epektibo ito. Sana ay mapayuhan ninyo ako. - Raniel

Dear Raniel,

Ang katawan ng tao ay sagrado sapagkat ang bawat isa sa atin ay nilikha ng Maykapal. Kung kaya’t ang may-ari lamang ng katawan ang maaaring magdesisyon para sa kanyang sarili, kung ano ang sa tingin at loob niya ay makabubuti para sa kanya.

Ang anumang pagpapabukana, kabilang na ang para sa COVID-19 virus ay dapat gawin nang bukal sa loob at batay sa boluntaryong desisyon ng bawat isa sa atin. Nais naming bigyang-diin na hanggang sa kasalukuyan ay walang batas na nagmamandato sa kaninuman na magpabakuna laban sa COVID-19 virus. Ang malinaw na nakasaad sa batas ay hindi maaaring gawing rekisito ang pagpapabakuna para sa pag-aaral, para sa pamamasukan o employment at para sa mga transaksyon na gagawin sa alin mang tanggapan o sangay ng ating gobyerno. Para sa kaalaman ng lahat, nakasaad sa Paragraph 2, Section 12 ng Republic Act No. 11525, o mas kilala bilang “COVID-19 Vaccination Program Act of 2021” na

“xxx Provided, further, That the vaccine cards shall not be considered as an additional mandatory requirement for educational, employment and other similar government transaction purposes.” (Binigyang-diin)

Kung kaya’t magkakaroon ng paglabag ang anumang paaralan o institusyon ng edukasyon na magpapataw ng rekisito nang pagkakaroon ng vaccine card sa mga mag-aaral na nais makapag-enroll. Ang sinumang mag-aaral na makikitil ang karapatang makapag-aral dahil sa isyu ng hindi pagpapabakuna, na kuwalipikado sa aming serbisyo alinsunod sa aming 2021 Revised PAO Revised Operations Manual ay maaaring dumulog sa pinakamalapit na sangay ng aming opisina sa kanilang lugar upang mabigyan ng agarang legal na tulong.

Nais din namin bigyang-diin na ang pagkakaroon ng bakuna laban umano sa sakit na COVID-19 ay hindi garantiya ng immunity mula sa naturang sakit. Ito ay malinaw din na nakasaad sa ating batas

“Individuals vaccinated against COVID-19 as indicated in the vaccine card shall not be considered immune from COVID-19, unless otherwise declared by the DOH based on reliable scientific evidence and consensus.” (Paragraph 3, Section 12, Id)

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa impormasyon na iyong inilahad at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring magbago ang aming payo kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.