Gobyerno, kumilos na vs. karahasan sa mga kabataan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Apr. 15, 2025

Dalawang buhay na naman ang nawakasan dahil sa karahasang kinasangkutan ng mga kabataan. 

Nitong nakaraang Biyernes, dalawang mag-aaral sa Grade 8 ang namatay matapos pagsasaksakin ng tatlong kapwa nila estudyante sa labas ng kanilang paaralan sa Las Piñas. 

Tinalakay lamang natin kamakailan ang pagkamatay ng isang mag-aaral sa Parañaque dahil sa pananaksak, ngunit sinundan agad ito ng isa pang trahedyang nauwi sa pagkamatay ng dalawa pang mag-aaral. 

Nakakaalarma na tila nagiging normal na sa ating mga kabataan ang ganitong uri ng karahasan. Hindi na natin maaaring hintaying may mamatay pang mga mag-aaral uli dahil nabibigo tayo sa paghubog ng mga mabubuti, responsable, at disiplinadong mga kabataan.

Noong 2018 at 2022 Programme for International Student Assessment (PISA), lumabas na ang Pilipinas ang may pinakamataas na insidente ng bullying kung ihahambing sa humigit-kumulang 80 mga bansang nakilahok sa naturang international large-scale assessment. 

Dahil dito ay binansagan ang ating bansa bilang bullying capital of the world. Dahil sa mga insidenteng nabalitaan natin nitong mga nakaraang buwan, nangangamba tayo na Pilipinas pa rin ang mananatiling bullying capital of the world — isang titulo na dapat mabura na sa ating bansa. 

Sa pagdinig na isinagawa natin noong nakaraang linggo, isinulong natin ang ilang mga rekomendasyon upang masugpo ang bullying at karahasan sa ating mga paaralan. Isa na rito ang pagtuturo ng Good Manners at Right Conduct (GMRC) at Values Education sa lahat ng mga pampublikong paaralan, bagay na makatutulong sana sa pagtuturo ng magandang asal sa ating mga kabataan. 

Sa ginawa nating pagdinig, pinuna nating limang taon na ang nakalipas simula noong maisabatas ang GMRC and Values Education Act (Republic Act No. 11476), ngunit hindi pa rin naituturo sa lahat ng ating mga mag-aaral. Kaya naman hinimok natin ang Department of Education (DepEd) na tiyakin ang ganap na pagpapatupad ng batas upang ituro na ang GMRC at Values Education sa lahat ng mga paaralan sa bansa.

Hinimok din natin ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) at ang Department of the Interior and Local Government (DILG) na pakilusin ang ating mga local government units (LGUs) upang ipatupad ang Parent Effectiveness Service (PES) Program. Isinulong ng inyong lingkod ang pagsasabatas ng Parent Effectiveness Service Program Act (Republic Act No. 11908) upang tulungan ang ating mga magulang at parent-substitutes na maging mas epektibo sa pagganap ng kanilang mga tungkulin. 

Naniniwala ang inyong lingkod na mahalaga ang papel ng ating mga magulang sa paghubog ng mga susunod na henerasyon ng mga mamamayang Pilipino, ngunit kailangan din nating silang suportahan. May paraang pinapahintulutan ang batas upang matupad ng estado ang tungkuling ito. Hindi na natin maaari pang ipagpaliban ang pagpapatupad sa mga hakbang na ito dahil buhay na ng ating mga kabataan ang nakasalalay.

Sa mga susunod na araw, patuloy na tatalakayin ng inyong lingkod ang mga panukala nating solusyon upang masugpo ang bullying at karahasan sa ating mga paaralan. 

Muli, hindi na natin maaari pang ipagpaliban ang pagpapatupad ng mga hakbang na maaari na nating gawin upang itaguyod ang kaligtasan at kapakanan ng ating mga mag-aaral.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

GMRC, Values Education, mas mabuting ituro na ngayon!

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Apr. 10, 2025

Nitong nakaraang Martes, nagsagawa ang Senate Committee on Basic Education ng isang pagdinig, kung saan tinalakay natin ang mga lumalalang insidente ng bullying at karahasan sa ating mga pampublikong paaralan. 

Sa naturang pagdinig, hinimok natin ang Department of Education (DepEd) na huwag nang ipagpaliban ang pagtuturo ng Good Manners and Right Conduct (GMRC) sa ating mga paaralan. Para sa inyong lingkod, kailangan na itong ituro bilang isang hiwalay na subject ngayong paparating na School Year (2025-2026).

Kung sisilipin kasi natin ang Implementing Rules and Regulations (IRR) ng GMRC and Values Education Act (Republic Act No. 11476) na isinulong ng inyong lingkod, nakasaad doon na nakatakda ang pagtuturo ng GMRC sa lahat ng mga pampublikong paaralan pagdating ng SY 2022-2023. Noong ipinasa ang batas, layunin naming mapalitan ang Edukasyon sa Pagpapakatao ng GMRC. 

Sa ilalim ng Republic Act No. 11476, mandato ang pagtuturo ng GMRC bilang isang hiwalay na subject sa Grade 1 hanggang Grade 6, samantalang Values Education naman ang ituturo mula Grade 7 hanggang Grade 10 bilang isa ring hiwalay na subject.

Pagdating ng Grade 11 hanggang Grade 12, ang Values Education ay gagawing integrated sa mga subject na ituturo sa mga mag-aaral. Ang GMRC at Values education ang tanging mga subject sa ilalim ng DepEd na iminandato ang pagtuturo sa ilalim ng isang batas. 

Sa kabila ng panahong itinakda ng IRR ng batas sa GMRC, sa Grade 1, 4, at 7 pa lamang ito itinuro noong SY 2024-2025. Halos limang taon na ang nakalipas ngunit hindi pa rin natin naituturo ang GMRC sa ating mga paaralan batay sa layunin ng ipinasa nating batas. Hindi na tayo maaaring maghintay na meron uling mag-aaral na mamatay dahil nabigo tayong maturuan ang ating mga mag-aaral ng magandang asal. 

Sa ginawang pagdinig, binalikan natin ang mga insidenteng naging laman ng mga balita nitong mga nakaraang araw, kabilang ang pananaksak sa isang Grade 8 student sa Parañaque at ang pananabunot ng isang mag-aaral sa Quezon City. 

Nakakabahala ang ating mga nasaksihan, lalo na kung iisipin nating ito ang susunod na henerasyon ng mga kabataan sa ating bansa. Kaya naman naniniwala akong maliban sa mga programa laban sa bullying, mahalagang turuan natin ang ating mga mag-aaral na gumalang sa kanilang kapwa at iwasan ang pagiging marahas.

Hindi na tayo dapat pang mag-aksaya ng panahon. Hindi natin dapat pahintulutang maging normal ang karahasan sa mga susunod na henerasyon ng mga Pilipino. May paraan tayo upang maturuan ang ating mga kabataan na maging mabuting mga mamamayan. Gamitin natin ito. Ituro na natin ang GMRC at Values Education sa ating mga paaralan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Pagpapatayo ng child development centers sa mga munisipalidad

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Apr. 8, 2025

Magandang balita para sa ating mga kababayan dahil nakatakdang magpatayo ng 328 na child development centers (CDCs) sa mga fourth at fifth class municipalities sa ating bansa. Kasunod ng paglagda ng isang joint memorandum circular sa pagitan ng Department of Budget and Management (DBM) at Department of Education (DepEd), inanunsyo rin ang paglaan ng isang bilyong pisong pondo para sa pagpapatayo ng mga CDC na ito.

Ang naturang pondo para sa pagpapatayo ng mga CDCs na ito ay nakalaan sa ilalim ng local government support fund (LGSF) mula sa 2025 General Appropriations Act. Ikinagagalak natin ang balitang ito, lalo na’t noong tinatalakay natin ang Early Childhood Care and Development System Act na isinulong ng inyong lingkod, una nating iminungkahi ang paggamit ng LGSF para sa pagpapatayo ng mga CDC sa fourth and fifth class municipalities.

Bahagi ang mungkahi nating ito sa niratipikahang bersyon ng Early Childhood Care and Development System Act. Kung tuluyang maisabatas ito, taun-taon nang magkakaroon ng line-item allocation ang LGSF sa ilalim ng GAA para sa pagpapatayo ng mga CDC; hiring ng mga Child Development Teachers at Child Development Workers; at pagtugon sa pangangailangang dagdag na mga kawani sa mga fourth at fifth class municipalities. 

Mahalaga ang pagpapatayo ng CDCs na ito sa mga fourth at fifth class municipalities upang mapalapit natin sa mas marami pa nating mga kababayan ang mga programa at serbisyo para sa early childhood care and development (ECCD). Malinaw sa mga pag-aaral na inaangat ng mga programa at serbisyong pang-ECCD ang kakayahan at kahandaan ng ating mga kabataan pagdating sa kanilang pag-aaral. Kung mapapalapit natin ang mga programa at serbisyong pang-ECCD sa ating mga kababayan, mas mapapatatag natin ang pundasyon ng ating mga mag-aaral. 

Bagama’t mandato sa Barangay-Level Total Development and Protection of Children Act (Republic Act No. 6972) ang pagkakaroon ng Day Care Center sa bawat barangay, lumabas sa Year Two Report ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II) na 5,800 barangay ang nananatiling walang CDC, at 229 sa mga ito ang mula sa mga low-income na mga local government units (LGUs).

Kung maging ganap na batas na ang Early Childhood Care and Development System Act, matutugunan nito ang kakulangan ng mga CDC at iba pang programa at serbisyong may ECCD. Pagsisikapan din nating maabot ang universal access sa mga programa at serbisyong pang-ECCD para sa mga batang wala pang limang taong gulang. 

Naniniwala ang inyong lingkod na kung maaayos natin ang ECCD sa bansa, malaking bahagi ng krisis natin sa edukasyon ang malulutas. Kaya naman patuloy nating pagsisikapang maipatupad ang mga repormang magbibigay ng matatag na pundasyon para sa ating mga kabataan. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com