LGUs, manguna sa pagsugpo sa malnutrisyon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 29, 2025

Ipinagdiwang natin nitong nagdaang buwan ang Nutrition Month upang isulong ang sapat at tamang nutrisyon para sa ating mga kababayan. Sa gitna ng ating isinagawang pagdiriwang, hinimok ng inyong lingkod ang mga local government units (LGUs) na aktibong makilahok sa pagsugpo sa malnutrisyon.

Nananatiling malaking hamon sa ating bansa ang laganap na malnutrisyon, lalo na sa ating mga kabataan. Noong sinuri ng Second Congressional Commission on Education ang iba’t ibang datos, lumalabas na isa sa apat na batang Pilipinong wala pang limang taong gulang ang maituturing na stunted. Ibig sabihin maliit sila para sa kanilang edad.

Nagiging stunted ang isang bata kung hindi sapat ang nutrisyon na kanyang natatanggap sa unang 1,000 araw ng kanyang buhay — mula sa sinapupunan ng

kanyang ina hanggang sa kanyang ikalawang kaarawan.

Matindi ang pinsalang maaaring idulot ng stunting sa ating mga kabataan. Napipinsala ang kanilang brain development, bagay na nakakaapekto sa kanilang kakayahang maunawaan ang kanilang mga aralin at maging mahusay na mga mag-aaral. Sa kanilang paglaki, mahihirapan din silang makahanap ng magandang trabaho. Ito ang napatunayan ng iba’t ibang mga pag-aaral na nagiging pinsala ng stunting sa ating mga kabataan. Kung hindi natin matutugunan ang mga hamong ito, magkakaroon tayo ng henerasyon ng mga Pilipinong walang sapat na kakayahan upang matuto at magkaroon ng maayos na pamumuhay.

Bagama’t nananatili ang hamong ito, meron na tayong mga hakbang na nagawa upang matugunan ito. Matatandaang naisabatas ngayong taon ang Early Childhood Care and Development System Act (Republic Act No. 12199) na layong makamit ang universal access para sa mga programa at serbisyong may kinalaman sa early childhood care and development (ECCD).

Nakasaad sa batas na saklaw ng ECCD System ang kabuuan ng mga programang may kinalaman sa pangkalusugan, nutrisyon, pati na rin ang early childhood education at mga programa para sa social services development para sa mga kabataang wala pang limang taong gulang. Magiging saklaw din ng naturang sistema ang mga probinsya, lungsod, at munisipalidad na pagsisikapang makamit ang universal access sa ECCD para sa mga batang wala pang limang taong gulang.

Kaya naman muli nating hinihimok ang mga LGU na tuparin ang kanilang tungkuling itinakda ng batas: hanapin ang ating mga kabataang wala pang limang taong gulang, bigyan sila ng access sa mga programa at serbisyong may kinalaman sa ECCD, tugunan ang kanilang pangangailangan sa sapat na nutrisyon, at pangalagaan ang kanilang kalusugan. Sa ganitong paraan, mabibigyan natin ang ating mga kabataan ng matatag na pundasyon na kanilang kinakailangan upang

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Paggamit ng mga teknolohiya, dapat balansehin

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 24, 2025

Sa panahon ngayon, hindi kumpleto ang araw natin kung wala tayong hawak na cellphone o gadget. Hindi maikakaila na malaking tulong ang mga ito sa ating pang-araw-araw na pamumuhay lalo na sa larangan ng komunikasyon, libangan, at maging sa pag-aaral. At sa kaso ng ating mga mag-aaral, ang dapat sanang gamit sa pagkatuto ay nagiging balakid pa sa mismong pag-aaral.

Sa katunayan, batay sa datos ng Programme for International Student Assessment (PISA) noong 2022, lumalabas na 8 sa 10 Pilipinong estudyante na nasa edad 15 ang umaming nawawala ang kanilang atensyon sa klase dahil sa paggamit ng smartphone.

Parehong bilang ng mga mag-aaral ang nagsabing naabala rin sila ng paggamit ng smartphone ng kanilang kapwa mag-aaral sa oras ng klase. Ang ganitong pagkaabala ay may kaugnayan sa pagbaba ng kanilang academic performance ng 9.3 points sa Math, 12.2 points sa Science, at 15.04 points sa Reading.

Bukod sa negatibong epekto nito sa kanilang pag-aaral, ang malayang access sa mga gadget ay maaaring maging tulay sa mga insidente ng cyberbullying. Kaya’t naniniwala akong mahalagang higpitan ang paggamit ng mga ito sa loob ng klase. Bilang tugon sa mga hamong ito, muling inihain ng inyong lingkod ang panukalang batas na naglalayong ipagbawal ang paggamit ng mga mobile devices at iba pang electronic gadgets tuwing oras ng klase. Sakop ng panukalang ito ang lahat ng mga mag-aaral mula kindergarten hanggang senior high school sa mga pampubliko at pribadong paaralan sa buong bansa. 

Alinsunod na rin ito sa rekomendasyon ng 2023 Global Education Monitoring Report ng United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (UNESCO), na nagsasabing ang mga bansang tulad ng Belgium, Spain, at United Kingdom na nagpatupad ng parehong hakbang ay nakapagtala ng mas positibong resulta sa pagkatuto ng mga mag-aaral, lalo na ang mga nahihirapan noon na makasabay sa kanilang klase. Malinaw din na sinusuportahan ito ng ating mga kababayan. Ayon sa isang Pulse Asia survey na kinomisyon natin noong nakaraang taon, 76% ng mga Pilipino ang sumasang-ayon sa mungkahing ipagbawal ang paggamit ng mga cellphone sa mga paaralan.

Sa ilalim ng ating panukala, ipagbabawal din sa mga guro ang paggamit ng mobile devices at electronic gadgets lalo na sa oras ng kanilang pagtuturo. Gayunpaman, pinapayagan pa rin ang paggamit ng mga ito para sa mga class presentation, pangangalaga sa kalusugan ng mag-aaral, at pagtiyak sa seguridad ng mga mag-aaral sa labas ng paaralan. Sa huli, layunin ng ating panukalang batas na balansehin ang tamang paggamit ng teknolohiya at hindi ang paglayo rito. Ating tandaan ang payo ng ating mga nakatatanda, ang lahat ng sobra ay nakakasama. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Taas-sahod ng mga Special Needs Education teacher, isinusulong

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 22, 2025

Naghain ang inyong lingkod ng isang panukalang batas upang itaas ang sahod ng ating mga Special Needs Education (SNEd) teachers. Sa ilalim ng ating panukala, itataas natin ang Salary Grade (SG) ng mga SNEd teachers sa SG 22 (P71,511) mula SG 14 (P37,024).  

Mahalaga ang gagawin nating pagtaas ng sahod sa ating mga SNEd teachers upang mahikayat ang mas maraming mga kabataan na kumuha ng kursong may kinalaman sa special needs education. Inaasahan din nating mahihimok nito ang kasalukuyang mga SNEd teacher na maiangat pa ang kanilang kaalaman at kakayahan sa paghahatid ng edukasyon sa mga mag-aaral na may kapansanan.

Noong 2022, naisabatas ang ‘Instituting a Policy of Inclusion and Services for Learners with Disabilities in Support of Inclusive Education Act” na ating isinulong. Sa ilalim ng batas, walang mag-aaral ang mapagkakaitan ng dekalidad na edukasyon dahil sa kanyang kapansanan. Layon din ng batas na tiyaking may sapat na pagsasanay ang mga guro, pati na rin ang mga non-teaching personnel, upang iangat ang kanilang kakayahang maghatid ng edukasyon at bigyan ng kalinga ang ating mga mag-aaral na may kapansanan.

Sa kabila ng pagkakaroon ng ganitong batas, nananatili pa rin ang maraming mga hamon. Sa isang pag-aaral na ginawa ng UNICEF noong 2022, lumalabas na may 1.6 milyong mga mag-aaral na may kapansanan sa bansa. Ngunit noong nirepaso natin ang pagpapatupad ng Republic Act No. 11650, natuklasan nating marami pa tayong mga mag-aaral na may kapansanang hindi naaabot ng sistema ng edukasyon. Lumalabas din na malaki ang ating kakulangan pagdating sa mga SNEd teachers.

Batay sa datos ng Department of Education (DepEd), meron lamang 5,147 SNEd teachers noong School Year (SY) 2023-2024, kulang ng 7,651 upang epektibong matugunan ang pangangailangan ng may 295,666 na mga mag-aaral para sa nasabing school year.

Noong SY 2024-2025, umakyat ng 40% ang enrollment ng mga mag-aaral na may kapansanan, katumbas ng 412,996. Bagama’t bahagyang tumaas ang bilang ng mga SNEd teachers sa 5,741, lumalabas na umabot na sa 12,136 ang kabuuang bilang ng mga kulang na SNEd teachers sa bansa.

Umaasa tayo na maisasabatas ang panukala nating ito upang matulungan ang mga SNEd teachers, pati na rin ang ating mga mag-aaral na may kapansanan. Makakaasa ang mga kababayan na gagawin natin ang lahat ng ating makakaya upang maisabatas ang panukalang ito.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com