Mga Pinoy dismayado kay PBBM, pangako sa flood scam, napako!

ni Pablo Hernandez @Prangkahan | March 18, 2026

DAHIL SA KRISIS SA LANGIS, ISINAKRIPISYO NI VG ALEX CASTRO ANG KANYANG SUWELDO, IPANGTUTULONG SA MGA MAGSASAKA, MANGINGISDA AT TRANSPORT WORKERS SA BULACAN – Isinakripisyo ni Bulacan Vice Gov. Alex Castro ang kanyang suweldo upang ipangtulong sa mga magsasaka, mangingisda at transport workers na naapektuhan ng krisis sa krudo dulot ng digmaan sa Middle East.

Patunay ito na isa siyang mabuting lingkod-bayan na may tunay na malasakit sa kanyang mga kababayan, dahil maging ang sarili niyang suweldo ay handa niyang ialay upang makatulong sa mga nangangailangan.

Mas kahanga-hanga pa rito, aprub din sa kanyang misis na si Sunshine ang ginawang hakbang ng bise gobernador. Palakpakan naman d'yan!

XXX

MGA NAG-AAKUSA SA KANYA DEDEDMAHIN NA NAMAN NI VP SARA, TILA MAGPAPASAKLOLO NA NAMAN SA SC PARA IPA-STOP ANG IMPEACHMENT SA KANYA – Sa isinumiteng kasagutan ng kampo ni Vice President Sara Duterte sa House Committee on Justice hinggil sa dalawang impeachment complaints na isinampa laban sa kanya, walang malinaw na tugon sa mga paratang laban sa bise presidente. Sa halip, muling iginiit ang isyu ng paglabag umano sa due process.

Ayon sa kanyang kampo, hindi raw naging patas ang naging pagtrato ng Kamara sa impeachment laban kay Pangulong Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr. (PBBM) kumpara sa bise presidente. Iginiit din nilang kulang umano sa facts o detalye ang mga akusasyon laban sa ikalawang pangulo.

Sa ganitong tono ng kanilang tugon, tila ipinapakita ng kampo ni VP Sara na hindi nito direktang sasagutin ang mga paratang laban sa kanya. Indikasyon din ito na maaari siyang muling dumulog sa Supreme Court (SC) upang ipatigil ang impeachment proceedings laban sa kanya. Boom!

XXX

NAPAKO KASI PANGAKO NI PBBM NA BAGO MAG-PASKO, MAY MAKUKULONG NA MGA SANGKOT SA FLOOD CONTROL SCANDAL KAYA RESULTA NITO, HALOS 50% NG MGA PINOY AY DISMAYADO SA KANYANG PERFORMANCE – Sa latest survey ng Pulse Asia, 44% o halos kalahati ng mga Pinoy ang dismayado sa performance ni Pangulong Ferdinand "Bongbong" Marcos Jr. (PBBM). 

Hindi naman talaga kataka-taka na ganyan karaming Pinoy ang dismayado sa performance ni PBBM kasi nga napako pangako niya noon na bago mag-Pasko (Dec. 25, 2025) ay may mga makukulong na mga politicians na sangkot sa flood control scandal, pero March 2026 na, wala pa rin nakukulong na incumbent senators and congressmen na sabit sa anomalya, ang nakakulong pa lang ay ex-senator na si Bong Revilla. Tsk!

XXX

MGA 'TONGPATS' COLLECTOR SA CALABARZON, DAPAT GAMITAN NA NI GEN. MARANTAN NG KAMAY NA BAKAL – Kahit si Brig. Gen. Hansel Marantan na ang bagong Regional Director (RD) ng PNP Region 4-A, hindi pa rin daw tumitigil ang protection raket ng mga “tongpats” collector sa CALABARZON.

Dahil patuloy ang kanilang operasyon, nararapat nang gamitan ni Gen. Marantan ng kamay na bakal ang mga sangkot sa protection racket sa rehiyon. Dapat na niyang ipaaresto ang mga umano’y “tongpats” collector na sina alyas “Tsan Parak,” “Obet,” “Adlawan,” “Dimapeles,” “Rico,” “Jong,” “Hero,” “Minong,” “Kevin,” “Ady,” “Milan,” “Sandoval,” “Marcial,” “Jak,” “Jame,” at “Panganiban.” Period!

Panawagan para sa makatarungang kita sa transportasyon

ni Leonida Sison @Boses | March 18, 2026

Ipantay ang taas ng pasahe sa bigat ng krisis na ating kinakaharap, dahil malinaw ang panawagan ng mga tsuper na patuloy na binabayo at nagpapahirap, dulot ng walang sawang pagtaas ng presyo sa petrolyo. 

Sa gitna ng halos dobleng taas ng diesel, tila barya lamang ang naging tugon ng pamahalaan sa pamamagitan ng P1 dagdag-pasahe. Hindi ito solusyon kundi simbolo ng kakulangan sa malasakit sa sektor na araw-araw bumubuhay sa galaw ng ekonomiya.

Kamakailan, inaprubahan ng Department of Transportation (DOTr) ang provisional fare increase na P1 para sa traditional jeepneys at P2 para sa modern jeepneys. 

Ito ay kasunod ng sunud-sunod na pagtaas ng presyo ng petrolyo dulot ng tensyon sa Middle East. Ngunit para sa mga transport group tulad ng Manibela at Piston, ang nasabing dagdag ay malayo sa kanilang hinihinging P5 na umento.

Ayon sa Manibela, tila sampal sa mukha ng mga tsuper ang napakaliit na dagdag-pasahe kumpara sa higit 100 porsyentong pagtaas ng diesel. Dagdag pa rito, tila kulang sa masusing pag-aaral ang naging basehan ng desisyon ng mga ahensya tulad ng DOTr at Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB).

Samantala, iginiit naman ng pangulo ng Piston, na halos walang epekto sa kita ng mga tsuper ang P1 dagdag-pasahe. Aniya, katumbas lamang ito ng humigit-kumulang P200 dagdag kita kada araw, samantalang umaabot na sa P3,600 ang arawang gastos sa diesel batay sa presyong P120 kada litro at konsumo na 30 litro. Sa ganitong sitwasyon, malinaw na mas malaki pa rin ang lugi kaysa kita.

Dahil dito, inanunsyo ng Piston ang planong nationwide transport strike simula Marso 19, bilang protesta sa umano’y kakulangan ng aksyon ng administrasyon ni Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. sa patuloy na pagtaas ng presyo ng langis. 

Nanindigan ang grupo na itutuloy ang kanilang kilos-protesta hangga’t hindi natutugunan ang kanilang mga panawagan, kabilang ang pagtanggal ng VAT at excise tax sa petrolyo.

Para sa mga tsuper, hindi simpatiya ang kanilang hinihingi kundi makatarungang kita na sapat para sa kanilang pamilya at pang-araw-araw na operasyon. 

Ang maliit na dagdag-pasahe ay hindi lamang usapin ng kita, kundi repleksyon ng kung paano tinitimbang ang kapakanan ng sektor na nagsisilbing gulugod ng pampublikong transportasyon.

Ang epekto nito ay hindi lamang mararamdaman ng mga tsuper kundi pati ng mga komyuter. Kapag bumagsak ang sektor ng transportasyon, buong sambayanan ang maaapektuhan. Ang krisis na ito ay paalala na ang solusyon ay hindi dapat patingi-tingi, kundi dapat sumabay sa laki ng problemang kinakaharap ng taumbayan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Ang mga benepisyo ng L-carnitine sa kalusugan

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 17, 2026

Dear Doc Erwin, 

Magandang araw po, Doc Erwin! Ako si Quintina, isang senior citizen mula sa Candaba, Pampanga. Isa po akong masugid na tagasubaybay ng dyaryong BULGAR, lalo na ng inyong “Sabi ni Doc” column. Malaking tulong po sa amin ang inyong mga payo tungkol sa kalusugan. 

Doc, nais ko sanang magtanong. Sa aking edad, madalas po akong makaramdam ng panghihina ng katawan at madaling pagkapagod, lalo na’t ako pa rin ang nag-aalaga sa aking mga apo araw-araw. Nabasa ko rin po na ang carnitine ay maaaring makatulong sa pagbawas ng timbang, na posibleng makabawas sa pananakit ng aking tuhod–dahil medyo mabigat na rin po ang aking timbang.

Bukod rito, makatutulong din ba ang L-carnitine para sa panghihina ng katawan na dulot ng pagtanda? Ligtas po ba ito para sa mga senior citizen tulad ko? Ano pa po ang mga benepisyo nito sa kalusugan at mayroon po ba itong mga side effects na dapat malaman?

Maraming salamat po at sana ay mapansin ninyo ang aking katanungan. — Quintina

---

Maraming salamat, Quintina, sa iyong liham at sa patuloy mong pagsubaybay sa “Sabi ni Doc” at sa pahayagang BULGAR.

Ang pagtanda o aging ay nagdudulot ng unti-unting paghina ng mga tungkulin ng katawan at ng mga organo. Kasama rito ang pagbaba ng kakayahan ng katawan na maayos na gamitin at balansehin ang enerhiya. May mahalagang papel dito ang mitochondria, na responsable sa paggawa ng enerhiya ng mga selula. Kapag nagkaroon ng pinsala sa mitochondrial DNA, maaaring bumaba ang kakayahan ng katawan na makagawa ng sapat na enerhiya para sa pisikal na aktibidad habang tumatanda ang isang tao.

Ang L-carnitine ay isang kemikal na sangkap na nagmumula sa mga amino acid na lysine at methionine. Natural itong ginagawa ng katawan at matatagpuan din sa ilang pagkain tulad ng karne at isda. Maaari rin itong inumin bilang dietary supplement. Tumutulong ang L-carnitine sa paggawa ng enerhiya sa pamamagitan ng paglipat ng taba papasok sa mitochondria ng mga selula kung saan ito ginagamit o “sinusunog” upang maging enerhiya.

Ayon sa isang pananaliksik na inilathala sa Journal of Translational Medicine noong 2025, ang pag-aaral tungkol sa carnitine pool ay hindi na lamang nakatuon sa fatty acid oxidation (FAO). Lumawak na rin ito sa iba’t ibang larangan tulad ng metabolismo ng enerhiya, mitochondrial homeostasis, epigenetic regulation, immune at inflammatory responses, at maging sa neuroprotection.

Sa isa pang pag-aaral na nalathala sa isang peer-reviewed journal noong 2021 tungkol sa musculoskeletal system, natuklasan na ang L-carnitine supplementation ay maaaring makatulong sa pagtaas ng enerhiya, pagpapabuti ng pisikal na kakayahan, at pagbawas ng pagkapagod. Ipinakita rin sa ilang pag-aaral na maaari itong makatulong sa mga programang rehabilitasyon, lalo na sa mga matatandang nakararanas ng matinding pagkapagod o pisikal na stress. Maaari rin itong makatulong sa pagpapabuti ng mental at kognitibong paggana.

Sa artikulong “L-Carnitine Supplementation in Older Women: A Pilot Study on Aging Skeletal Muscle Mass and Function” (2018), ipinakita na ang pagbaba ng L-carnitine sa katawan habang tumatanda ay maaaring magdulot ng panghihina at pagnipis ng kalamnan, o sarcopenia. Natuklasan sa pag-aaral na ang supplementation ay maaaring makatulong sa pagpapanatili ng lakas ng kalamnan.

Ayon naman sa mga pag-aaral na inilathala noong 2022 sa Saudi Journal of Biological Sciences, may iba’t ibang benepisyo sa kalusugan ang L-carnitine. Tumutulong ito sa metabolismo ng carbohydrates at sa paggawa ng enerhiya ng katawan. Kaugnay ng iyong tanong tungkol sa pagpapapayat, maaari rin itong makatulong sa pagbabawas ng timbang dahil sa papel nito sa pagpapahusay ng fat oxidation o proseso ng pagsunog ng taba sa katawan.

Bukod dito, ipinakita rin sa ilang pag-aaral na maaaring makatulong ang L-carnitine sa pagpapabuti ng glucose intolerance, kaya maaaring maging kapaki-pakinabang ito para sa mga pasyenteng may uremia at diabetes. Maaari rin itong makatulong sa pagbawas ng neuropathic pain, pagpapabuti ng nerve conduction, at pagpapalakas ng immune function. Mayroon din itong potensyal laban sa ilang neurological na karamdaman tulad ng Alzheimer’s disease, Parkinson’s disease, at iba pang uri ng neuropathies. Sa ilang pagkakataon, ginagamit din ang L-carnitine upang makatulong sa panunuyo ng mata at bilang suporta sa pagpapanatili ng kalusugan ng puso.

Ang karaniwang dosis ng L-carnitine para sa mga nasa hustong gulang ay mula 500 mg hanggang 2,000 mg bawat araw, depende sa payo ng doktor. Gayunman, mahalagang kumunsulta muna sa physician bago uminom ng suplementong ito, lalo na para sa mga senior citizen. Mas sensitibo ang mga nakatatanda sa side effects dahil sa unti-unting paghina ng atay at bato.

Ilan sa mga posibleng side effects ng L-carnitine ay pagkahilo, pagduduwal, pananakit ng tiyan, pagbabago sa presyon ng dugo, at allergic reactions gaya ng pantal.

Mahalaga ring regular na magpatingin sa doktor, uminom ng sapat na tubig, at kumain ng masustansyang pagkain upang mapanatili ang lakas at kalusugan ng katawan sa ginintuang edad. (Eunice Anne G. Garcia, RPh, MD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com