Nutrisyon at edukasyon para sa mga batang ina sa buwan ng kababaihan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | March 17, 2026

Ipinagdiriwang natin tuwing buwan ng Marso ang buwan ng kababaihan. Bilang pakikiisa ng inyong lingkod sa pagdiriwang na ito, isinusulong natin ang tuloy tuloy na edukasyon at suportang pang-nutrisyon para sa mga batang ina. Mahalaga ang suporta sa mga batang ina dahil ang maagang pagbubuntis ay nagiging dahilan ng paghinto nila sa pag-aaral. 

Malinaw din sa mga pag-aaral na nakakapinsala sa kalusugan ng mga sanggol at mga batang ina ang maagang pagbubuntis. Kaya naman sa ilalim ng 2026 national budget, tiniyak natin ang suporta para sa nutrisyon ng mga batang inang humaharap sa panganib pagdating sa kanilang kalusugan. Sa P25.6 bilyong inilaan para sa pagpapatupad ng School-Based Feeding Program, P369 milyon ang nakatakdang gamitin para suportahan ang hindi bababa sa 140,000 na mga batang ina. 

Sa taong ito rin ang unang pagkakataong naging bahagi ng School-Based Feeding Program ang mga batang inang may kakulangan sa nutrisyon. Mahalaga ang hakbang na ito dahil mahihikayat natin ang mga batang inang ito na manatili sa kanilang mga paaralan at magpatuloy sa kanilang pag-aaral. Kung matutugunan natin ang kanilang pangangailangan para sa nutrisyon, matutulungan din natin ang kanilang mga anak na maging malusog.

Kung hindi natin mabibigyan ng suporta ang mga batang inang ito, mataas ang panganib na magiging stunted o maliit para sa kanilang edad ang magiging mga anak nila. Malinaw sa maraming mga pag-aaral na nakakaapekto ang stunting sa kakayahan ng ating mga kabataang unawain ang kanilang mga aralin, maging mahusay na mga mag-aaral, at magkaroon ng maayos na hanapbuhay sa hinaharap. Ngunit nakakalungkot isipin na 26.7% o isa sa apat na batang Pilipinong wala pang limang taong gulang ang maituturing na stunted. 

Kaya naman sa makasaysayang pondong inilaan natin para sa sektor ng edukasyon, tiniyak nating hindi mapag-iiwanan ang mga batang ina. Higit nilang kailangan ng suporta upang hindi sila lubusang mapagkaitan ng pagkakataong magkaroon ng magandang kinabukasan.

Para naman sa mga batang inang hindi makapasok sa pormal na sistema ng edukasyon, nariyan ang Alternative Learning System (ALS) upang magbigay sa kanila ng pangalawang pagkakataon. Para sa mga out-of-school children in special cases at mga nakatatandang mag-aaral, kabilang ang iba pang mga nagmula sa mga marginalized sectors, nagbibigay ang ALS ng oportunidad upang makapagtapos sila ng pag-aaral. 

Ilan lamang ito sa mga mahahalagang hakbang na maaari nating gawin upang suportahan ang mga batang ina. Sa kabila nito, patuloy din ang ating panawagan para sa pagsugpo ng maagang pagbubuntis. Kabilang dito ang pagpapatupad ng angkop na edukasyon para sa ating mga kabataan, pakikipagtulungan natin sa mga magulang, at maigting na pakikilahok ng ating mga komunidad.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

₱5K ayuda sa mga tsuper, dapat sabayan ng reporma sa presyo ng petrolyo

ni Leonida Sison @Boses | March 17, 2026

Maayos sanang maibigay ang tulong ng pamahalaan sa mga tsuper na araw-araw na lumalaban sa hirap ng buhay, lalo na ngayong hirap ng solusyunan ang malalang price hike ng fuel sa bansa. 

Sa gitna ng krisis sa petrolyo, malinaw na ang sektor ng transportasyon ang isa sa mga pinakaunang tinatamaan. 

Kaya naman malaking bagay para sa mga tsuper ang inanunsyong P5,000 cash assistance mula sa Department of Social Welfare and Development (DSWD). Ngunit para sa maraming Pinoy, ang tanong ay kung sapat ba itong tulong laban sa patuloy na pagtaas ng gastos sa pamamasada.

Simula Marso 17, magsisimula ang pamamahagi ng P5,000 na ayuda para sa mga public utility vehicle (PUV) drivers na labis na naapektuhan ng tumataas na presyo ng langis. 

Sa unang rollout ng programa, tinatayang 139,000 tricycle drivers sa Metro Manila ang makikinabang sa tulong pinansyal. Ang pondo ay kukunin mula sa Assistance to Individuals in Crisis Situation (AICS) program ng DSWD.

Ayon sa opisyal ng DSWD, itinuturing ng ahensya na nasa “economic distress” ang mga tsuper dahil sa patuloy na pagtaas ng presyo ng gasolina na direktang kumakain sa kanilang kita. Magsisimula ang payout alas-6 ng umaga sa mga lugar na itinakda ng mga lokal na pamahalaan, at hahatiin sa umaga at hapon ang mga benepisyaryo upang hindi maapektuhan ang kanilang pamamasada.

Nilinaw din ng DSWD na ang mismong mga driver ang tatanggap ng tulong at hindi ang mga operator ng sasakyan. 

Layunin nitong matiyak na direktang makakarating sa mga tsuper ang ayuda. 

Matapos ang pamamahagi sa mga tricycle driver sa Metro Manila, plano ng pamahalaan na palawakin ang programa para sa jeepney, taxi, at transport network vehicle service (TNVS) drivers.

Sa ngayon, nakikipag-ugnayan na ang DSWD sa Department of Transportation at Land Transportation Franchising and Regulatory Board upang makuha ang beripikadong listahan ng mga karapat-dapat na tsuper. 

Ipinaliwanag din ng ahensya na hindi lamang ang pinakamahihirap ang maaaring makatanggap ng tulong mula sa AICS, dahil kahit ang nasa middle-income households ay maaaring mabigyan kung mapatunayang dumaranas ng krisis.

Sa kabilang banda, mahalagang isaalang-alang din ang mas malawak na solusyon sa problema ng tumataas na presyo ng langis. 

Ilan sa mga mambabatas ay nagpapaalala na kailangang timbangin ang mga hakbang tulad ng pagbabawas ng buwis sa petrolyo dahil maaari itong makaapekto sa kita ng pamahalaan na ginagamit sa mga serbisyong panlipunan.

Ang P5,000 ayuda ay isang pansamantalang ginhawa lamang sa mga tsuper na araw-araw na sumasagupa sa tumataas na gastos sa lansangan. 

Totoong makatutulong ito upang maibsan kahit kaunti ang kanilang pasanin, ngunit hindi nito tuluyang masasagot ang malalim na problema ng mahal na langis.

Kung tutuusin, ang tunay na hamon ay kung paano makabubuo ang pamahalaan ng pangmatagalang solusyon na hindi lamang panandaliang ayuda ang sagot, kundi isang sistemang kayang protektahan ang kabuhayan ng mga tsuper at ang bulsa ng ordinaryong mamamayan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Mga natural na benepisyo ng Lion’s Mane mushroom sa utak at emosyon

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | March 16, 2026

Dear Doc Erwin, 

Maraming salamat sa patuloy ninyong pagsulat sa mga makabagong pag-aaral tungkol sa kalusugan. Dahil sa inyong column sa BULGAR newspaper, nadadagdagan ang aming kaalaman upang mapanatili ang aming kalusugan at makaiwas sa sakit.

Nasa edad na ako kung kailan malapit na ang menopause, at napapansin ko ang epekto nito sa aking mental na kalusugan, gaya ng pabago-bagong mood, pagiging iritable, at hirap sa pagtulog nang mahimbing. Nais ko pong itanong kung mayroon bang mga partikular na pagkain o diet na makakatulong sa ganitong mga sintomas?

–  Edith

---

Maraming salamat, Edith, sa iyong liham dito sa “Sabi ni Doc.” 

Ang yugto ng perimenopause o ang paglapit sa menopause ay talaga namang mapanghamon dahil hindi lamang katawan ang nagbabago kundi pati na rin ang emosyon dahil sa paggalaw ng ating hormones. Ang iyong nararamdamang pagiging iritable at mood swings ay tunay at nararanasan ng maraming kababaihan sa ganitong yugto.

Tungkol sa iyong tanong kung may partikular na pagkain na makakatulong sa iyong nararanasan, nais kong ipakilala sa iyo ang isang uri ng nakakain na mushroom na kasalukuyang pinag-aaralan kaugnay sa mga benepisyo nito sa  mental health—ang Lion’s Mane mushroom.

Ang Lion’s Mane (Hericium erinaceus) ay isang uri ng kabute na tila may mahahabang puting buhok, kaya naman tinawag itong "buhok ng leon." Karaniwan itong tumutubo sa mga puno sa kagubatan. Sa kasalukuyan, naging tanyag ito sa larangan ng siyensya dahil sa mga bioactive compounds nito na may malaking potensyal na mapabuti ang kalusugan ng utak, mood, at kalidad ng tulog.

Ang sikreto ng Lion's Mane ay ang dalawang mahalagang compounds: ang hericenones at erinacines. May kakayahan ang mga itong tumagos sa blood-brain barrier upang pasiglahin ang produksyon ng Nerve Growth Factor (NGF) at Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) na mga protinang nagsisilbing "pataba" sa ating utak.

Nakatutulong ang mga ito sa neurogenesis o ang pagtubo ng mga bagong neurons. Kapag malusog ang ating mga neurons at maayos ang komunikasyon sa pagitan ng mga ito, mas nagiging balanse ang ating emosyon at nababawasan ang sintomas ng anxiety at depresyon. Bukod dito, ang Lion’s Mane ay may anti-inflammatory properties na nagbabawas sa pamamaga sa utak (neuroinflammation) na madalas iugnay sa malungkot na disposisyon.

Ayon sa isang mahalagang pag-aaral (randomized control trial) na isinagawa ni Nagano, et al. sa Japan noong 2010, ang mga kababaihang nasa menopausal stage na kumonsumo ng Lion’s Mane extract sa loob ng apat na linggo ay nakaranas ng makabuluhang pagbawas sa iritabilidad, anxiety, at mood swings kumpara sa mga hindi uminom nito.

Bukod dito, ayon sa narrative review ni Contato, et al., ang kabuteng ito ay nakatutulong din sa pagpapabuti ng kalidad ng tulog sa paraang nakatutulong itong pakalmahin ang isip upang maging mahimbing ang pahinga. Bukod dito ay nakita din sa mga pag-aaral na pinapaganda nito ang memorya at konsentrasyon. Ang Lion’s Mane ay mayroong karagdagang potensyal na benepisyong proteksyon sa utak. Sa kasalukuyan, ito ay pinag-aaralan bilang panlaban sa paglala ng mga neurodegenerative diseases, kagaya ng Alzheimer’s at Parkinson’s disease.

Maaaring kainin ang sariwa o pinatuyong Lion’s Mane sa pamamagitan ng pagsasama nito sa iyong mga putahe. Kung iyong nais naman ng mas concentrated na dose, mayroon din itong mga supplement sa anyo ng capsules, powder, o liquid extracts.

Sa pangkalahatan, ligtas itong kainin. Gayunpaman, may ilang bihirang makaranas ng banayad na side effects tulad ng sakit sa tiyan o pangangati ng balat.

Mahalagang paalala na bagamat malaki ang potensyal ng Lion's Mane, mainam na kumonsulta muna sa iyong doktor bago sumubok ng anumang supplement, lalo na kung ikaw ay may iniinom na ibang gamot. Ang mga natural na lunas ay gabay lamang at hindi dapat ipalit sa propesyonal na payong medikal, lalo na kung ang mood swings o depresyon ay nagiging malubha na. (Sarrah F. Serrano, MD)

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com