Karapatan ng biktima sa gitna ng prescriptive period ng kaso

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | January 8, 2026

Dear Chief Acosta,

Ang aking asawa ay pumanaw noong Abril 2014 dahil sa isang aksidente.  Naganap ang insidente sa Quezon City nang ang isang pampasaherong sasakyan (PUV) na pag-aari ng ABC Transit, na noon ay mapanganib at walang-ingat na binabagtas ang Commonwealth Avenue — biglang lumiko ito, at bumangga sa motorsiklo na sinasakyan ng aking asawa, na naging dahilan ng kanyang agarang pagkamatay.

Nagdaan ang mahabang panahon ay walang nakipag-ugnayan sa amin mula sa operator ng bus o drayber, kaya noong Agosto 2025 ay nagpasya kaming magsampa ng magkahiwalay na kaso laban sa drayber at/o operator ng naturang PUV — isa para sa reckless imprudence resulting in homicide, at isa pa para sa danyos (damages). Sinabihan ako na hindi ko na diumano maaaring ituloy ang mga kasong ito. Tama ba iyon? – Peter

---

Dear Peter,

Ang magkahiwalay na mga kasong isinampa mo ay nag-prescribe na o hindi na maaaring ituloy dahil sa paglipas ng panahon ayon sa batas.

Ang kasong kriminal na Reckless Imprudence Resulting in Homicide ay saklaw ng Artikulo 365 ng Revised Penal Code (RPC) na tumatalakay sa mga gawaing nagawa dahil sa kapabayaan o kawalang-ingat, at hindi dahil sa sinadyang layunin. Ang mga parusa sa ilalim ng probisyong ito ay nag-iiba batay sa kabigatan ng resulta ng kapabayaan o kawalang pag-iingat. Sa ilalim ng nasabing probisyon, ang pinakamataas na parusang ipinapataw para sa ganitong paglabag ay prisión correccional sa minimum period:

“Art. 365. Imprudence and negligence. — Any person who, by reckless imprudence, shall commit any act which, had it been intentional, would constitute a grave felony, shall suffer the penalty of arresto mayor in its maximum period to prision correccional in its medium period;”

Ayon din sa Artikulo 90 ng RPC, ang mga krimen na may kaakibat na parusa na correctional ay maaaring ituloy o isampang kaso sa loob ng 10 taon:

“Art. 90. Prescription of crime. — Crimes punishable by death, reclusion perpetua or reclusion temporal shall prescribe in twenty years. 

Those punishable by a correctional penalty shall prescribe in ten years; with the exception of those punishable by arresto mayor, which shall prescribe in five years.” 

Sa kadahilanang ang naging resulta ng krimen ay homicide, na itinuturing na isang mabigat na krimen (grave felony) kung ito ay sinadya, ang parusang maaaring ipataw ay prisión correccional sa minimum period.  Kaya naman, ang pagsasampa ng kaso para sa Reckless Imprudence Resulting in Homicide, na pinarurusahan ng correctional penalty, ay nagpe-prescribe makalipas ang 10 taon.

Sa iyong kaso, dahil noong Agosto 2025 mo lamang naisampa ang kasong kriminal para sa reckless imprudence resulting in homicide, samantalang ang insidente ay nangyari pa noong Abril 2014 o mahigit 11 taon na ang lumipas, itinuturing na nag-prescribe na o huli na ang pagsasampa ng naturang kasong kriminal.

Hinggil naman sa kasong sibil na Damages base sa quasi-delict na nais ninyong isampa, ito ay hindi na rin puwedeng ituloy o isampa dahil mayroon ka lamang apat na taon mula nang mangyari ang insidente upang isampa ito.  Ito ay base sa Artikulo 1146 ng New Civil Code (NCC) na may kaugnayan sa Artikulo 2176 ng NCC, kung saan nakasaad na:

“Article 1146. The following actions must be instituted within four years:

(1) Upon an injury to the rights of the plaintiff;

(2) Upon a quasi-delict;”

Art. 2176 of the New Civil Code defines quasi-delict as:

“Whoever by act or omission causes damage to another, there being fault or negligence, is obliged to pay for the damage done. Such fault or negligence, if there is no pre-existing contractual relation between the parties, is called a quasi-delict and is governed by the provisions of this Chapter.”

Ayon din sa kasong ERNESTO KRAMER vs. HON. COURT OF APPEALS and TRANS-ASIA SHIPPING LINES, INC., G.R. No. 83524, October 13, 1989, sa pagresolba hinggil sa apat na taong prescriptive period, ay pinagtibay ng Korte Suprema, sa panulat ni Kagalang-galang na Kasamang Mahistrado Emilio A. Gancayco: 

“Under Article 1146 of the Civil Code, an action based upon a quasi-delict must be instituted within four years. The prescriptive period begins from the day the quasi-delict is committed. In Paulan v. Sarabia, this Court ruled that in an action for damages arising from the collision of two trucks, the action being based on a quasi-delict, the four year prescriptive period must be counted from the day of the collision.”

Base sa nasabing probisyon at kaso, hindi mo na puwedeng isampa ang nasabing kasong sibil dahil lagpas apat na taon na ang lumipas magmula nang mangyari ang aksidente noong Abril 2014.  

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.

Ano ang “Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program”?

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | January 7, 2026

Dear Chief Acosta,

Ako ay 30 taong gulang at kasalukuyang may hawak ng diploma sa high school.  Ako ay isang chef sa loob ng walong taon sa isang Japanese restaurant sa Lungsod ng Bacoor, Cavite. Plano kong mag-apply para sa mas mataas na posisyon sa chain ng mga restaurants ng aming kumpanya; subalit, ang susunod na antas ng posisyon ay nangangailangan ng bachelor’s degree sa kaugnay na larangan.  Ano kayang puwede kong gawin para makapag-apply sa nasabing posisyon? – Ismael

---

Dear Ismael,

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa Republic Act No. 12124 (R. A. No. 12124) o ang “Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program (ETEEAP) Act,” na pinirmahan upang maging batas noong ika-3 ng Marso 2025.

Ayon sa Seksyon 4 ng R. A. No. 12124:

Section 4 of the said law provides that,

“SEC. 4. The Expanded Tertiary Education, Equivalency and Accreditation Program. - The Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program, hereinafter referred to as the ETEEAP, is hereby institutionalized as a comprehensive alternative learning program of the government for tertiary education based on academic equivalency, accreditation, validation, and recognition of prior learning or the knowledge and expertise derived from relevant work experiences and from formal, non-formal. and informal training that harness the student’s full potential.  As an integral part of the tertiary education system, it shall allow the undergraduate degree for high school graduates, senior high school graduates, post-secondary technical-vocational graduates, and college undergraduates, including working professionals who were unable to finish or advance into college, or have earned a bachelor’s degree and wish to obtain a special graduate degree program without going through the traditional schooling methods.

The ETEEAP shall be used to identify, assess, validate, and assign equivalent undergraduate level and special graduate programs of prior learning from formal, non-formal and informal learning systems, relevant work experiences, and completion of competency enrichment and other program requirements for the grant of appropriate academic degrees to qualified individuals.”

Batid din ng Seksyon 5 ng nasabing batas na:

“SEC. 5. Qualifications. - Filipino citizens, whether residing in the Philippines or abroad, may apply for equivalency and accreditation if they satisfy the following requirements:

(a) Not less than 23 years of age at the time of application;

(b) Completion of a secondary school program as evidenced by a high school diploma, or a result of the Philippine Educational Placement Test or Alternative Learning System Accreditation and Equivalency Assessment and Certification stating that the individual concerned is qualified to enter college; and

(c) At least five years of aggregate work experience in the industry related to the academic degree program or discipline where equivalency of learning is sought: Provided, That the applicant may submit documentation of relevant training programs and other proof of formal, non-formal, and informal learning. as may be required by the deputized HEI including National Certificates or Certificates of Competency issued by the Technical Education and Skills Development Authority (TESDA).”

Batay sa mga nabanggit, ang isang propesyonal na katulad mo ay maaaring makapagtapos ng kolehiyo nang hindi kinakailangang dumaan sa tradisyonal na pamamaraan ng pag-aaral.  Sa pagsusuri ng mga rekisito na itinakda ng batas, ikaw ay kuwalipikado para sa isang chef-related bachelor’s degree na kinakailangan sa iyong aplikasyon para sa promosyon, sapagkat ikaw ay 30 taong gulang, may hawak ng high school diploma, at nagtatrabaho bilang chef sa loob ng hindi bababa sa walong taon.

Dagdag pa rito, ang Commission on Higher Education (CHED) ang pangunahing ahensya na nangangasiwa sa pagpapatupad ng Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program (ETEEAP) alinsunod sa Seksyon 6 nito. Upang makapagsimula sa pagkuha ng iyong kaukulang bachelor’s degree sa ilalim ng ETEEAP, maaari kang mag-apply sa mga kinatawan o deputized Higher Education Institutions (HEIs) na akreditado ng CHED na matatagpuan sa ched.gov.ph (opisyal na website ng CHED) o sa eteeap.org (opisyal na website ng ETEEAP).

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.

Habambuhay na kulong at multa sa mga gagamit at magbebenta ng nakalalasong kemikal

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | January 6, 2026

Dear Chief Acosta,

Noong Hunyo 2025, si Mikel, ang operations manager ng isang pribadong kumpanyang Triple Z Inc., ay inaresto ng mga kapulisan ng PNP–MIMAROPA. Ang pag-aresto ay resulta ng sensitibong impormasyong natanggap ng mga awtoridad na ang Triple Z Inc. ay walang permiso at awtorisasyong gumagawa ng mga kemikal sa isang bodega sa Puerto Princesa City, Palawan. Ang mga naturang kemikal ay nakatakdang ibenta sa mga kliyente nitong mga dayuhan na ang pagkakakilanlan ay hindi alam o hindi isiniwalat. Natuklasan na ang kemikal na sangkot ay malalaking dami o sukat ng “Soman,” isang nerve agent na ginagamit sa digmaan at ipinagbabawal sa ilalim ng mga pandaigdigang batas. Iginiit ni Mikel na ang mga nasabing kemikal ay para lamang umano sa “industrial research” at walang aktuwal na paggamit nito bilang armas. Kung mayroon man, ano ang maaaring isampang kaso laban kay Mikel at ang Triple Z Inc.? – Scarlette Rose

---

Dear Scarlette Rose,

Sila Mikel at ang pribadong kumpanyang Triple Z, Inc. ay maaaring managot sa kasong kriminal sa ilalim ng Republic Act No. 12174 (R.A. No. 12174), kilala bilang “Chemical Weapons Prohibition Act.”

Nakasaad sa Seksyon 6 ng nasabing batas ang sumusunod:

“SEC. 6. Prohibitions. - The following are prohibited under this Act: 

(a) To develop, produce, acquire, stockpile, retain, use, or transfer domestically or by cross-border movement, any chemical weapon; Xxx;

(g) To export and import Schedule 1 chemicals to or from a State not a Party to the Convention, including transit through such State: and”

Ayon pa sa Seksyon 3, ang depinisyon ng Chemical Weapon ay:

“SEC. 3. Definition of Terms. - As used in this Act:

(a) Chemical Weapon refers to one or a combination of the following:

(1) Toxic chemicals and their precursors, except when intended for purposes not prohibited under the Convention. where the type and quantity is consistent with such purposes;”

Ang “Soman” ay isang matinding nakalalasong kemikal na nakapaloob sa Schedule 1 ng Annex on Chemicals sa ilalim ng Chemical Weapons Convention (CWC) (See: https://www.opcw.org/chemical-weapons-convention/annexes/annex-chemicals/schedule-1)

Base sa Seksyon 6 ng R.A. No. 12174, malinaw na ipinagbabawal ang pagbuo, paggawa, pagkuha, pag-iimbak, pagtatago, paglilipat, o paggamit ng mga sandatang kemikal. Ang simpleng paggawa o pag-iingat ng mga kemikal na itinuturing na chemical weapons, kahit hindi pa ito aktuwal na ginamit, ay maituturing na paglabag sa nasabing batas.  Bukod dito, ang pagbebenta ng naturang nakalalasong kemikal sa mga dayuhang indibidwal ay paglabag din sa nasabing batas.

Ang sinumang mapatunayang lumabag sa nasabing batas ay maaaring mapatawan ng mabigat na parusa, gaya ng nakasaad sa Seksyon 7 ng nasabing batas, na:

“SEC. 7. Mga Parusa. –

(a) Sinumang tao na bubuo, gagawa, kukuha, mag-iimbak, magtatago, maglilipat, o gagamit ng mga sandatang kemikal ay paparusahan ng habambuhay na pagkabilanggo (life imprisonment) nang walang benepisyo ng parole o ng mga probisyon ng Republic Act No. 10592… at pagmumultahin ng hindi bababa sa ₱2,000,000 ngunit hindi hihigit sa ₱5,000,000; 

(e) Sinumang tao na mag-aangkat, magluluwas, o maglilipat sa loob ng bansa ng mga kemikal na nakalista sa Schedule 1, 2, o 3 ng Convention’s Annex on Chemicals nang walang awtorisasyon at kinakailangang permit o lisensya mula sa Strategic Trade Management Office (STMO) ng Department of Trade and Industry (DTI) ay papatawan ng kaukulang parusa sa ilalim ng Republic Act No. 10697, o ang Strategic Trade Management Act (STMA);”

Base sa nakasaad sa itaas, ang depensa ni Mikel na ang mga kemikal ay para lamang sa “industrial research” ay hindi katanggap-tanggap, sapagkat ang “Soman” ay kabilang sa Schedule 1 ng Annex on Chemicals ng CWC, na tanging pinapayagan lamang para sa layunin ng pananaliksik o pangmedikal sa napakalimitadong dami o sukat, at may mahigpit na rekisito ng lisensiya at ulat, na hindi naman sinunod o tinugunan ng Triple Z Inc.

Dahil dito, kung mapatunayang nagkasala si Mikel at ang Triple Z Inc. ay maaaring mahatulan sila ng habambuhay na pagkabilanggo, mabigat na multa, at pagkumpiska ng mga ilegal na kemikal, kagamitan, at bodega na ginamit sa paggawa nito, alinsunod sa mga parusang itinakda sa Seksyon 7 at 8 ng R.A. No. 12174, o ang “Chemical Weapons Prohibition Act.”

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.