OFW, exempted sa travel tax

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 4, 2026

Dear Chief Acosta, 

Nagbabalak akong maging OFW. Dahil dito ay nag-ayos ako ng aking mga papeles at nakakuha ako ng kontrata para maging skilled worker sa Australia. Naayos ko na rin ang lahat ng aking papeles para sa pag-alis ko, ngunit nabalitaan ko na may binabayaran palang “travel tax” sa paliparan ng Pilipinas. Dapat din ba akong magbayad ng nasabing tax? — Chess

---

Dear Chess,

Bago natin sagutin ang iyong katanungan, alamin muna natin kung ano ang travel tax. Ayon sa Presidential Decree No. 1183 (as amended), ang travel tax ay ang buwis na ipinapataw ng batas sa mga indibidwal na palabas ng ating bansa, kasama ang mga banyaga na permanente ng nakatira sa Pilipinas, at ang mga banyaga na nanatili sa Pilipinas ng mahigit isang taon, maliban kung kasama sa mga eksempsyon na ibinibigay ng batas. 

Ayon sa Section 73 ng Republic Act (R.A.) No. 9593, ang nakolektang travel tax ay nakalaan at ibibigay sa mga sumusunod: a. 50% ay mapupunta sa Tourism Infrastructure and Enterprise Zone Authority (TIEZA) b. 40% ay magiging kontribusyon sa Higher Education Development Fund; at c. 10% ay mapupunta sa National Commission for Culture and the Arts (NCAA). 

Ngayon, alamin natin kung ang mga Overseas Filipino Workers (OFWs) ba ay minamandato rin at inoobliga ng batas na magbayad ng travel tax tuwing lalabas ng bansa at pupunta sa bansa para magtrabaho? 

Ayon sa Section 35 ng Republic Act (R.A.) No. 8042 (as amended), ang mga OFWs ay exempted sa mandato ng batas na magbayad ng travel tax sa tuwing lalabas ng bansa. Narito ang pahayag ng batas: 

“Section 35. Exemption from Travel Tax, Documentary Stamp and Airport Fee. - All laws to the contrary notwithstanding, the migrant worker shall be exempt from the payment of travel tax and airport fee upon proper showing of proof of entitlement by the POEA.”   

Kaya maliwanag na ang ating mga OFWs ay hindi kasama sa mga dapat magbayad ng travel tax. Ito ay bilang pagkilala sa kanilang mahalagang kontribusyon sa ekonomiya ng ating bansa. 

Kaya sa iyong sitwasyon, kung ikaw ay aalis bilang OFW, hindi ka maaaring obligahin na magbayad ng travel tax para sa iyong flight palabas ng bansa. 

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala. 

Pagdiriwang ng “National Day of Awareness on Hijab and other Traditional Garments and Attire”

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | August 3, 2026

Dear Chief Acosta,

Puwede bang malaman kung may batas ba na patungkol sa pagkilala sa pagsusuot ng hijab o iba pang tradisyonal na kasuotan? Salamat po sa iyong magiging tugon. — Janice

---

Dear Janice,

Ang sagot sa iyong katanungan ay matatagpuan sa Seksyon 1 ng Republic Act (R.A.) No. 12224, o ang "An Act Declaring the First Day of February of Every Year as the National Day of Awareness on Hijab and other Traditional Garments and Attire,” kung saan nakasaad na:

“Section 1. The first day of February of every year is hereby declared as the "National Day of Awareness on Hijab and Other Traditional Garments and Attire" to promote diversity, awareness, and tolerance of the various religious and cultural beliefs through the wearing of indigenous and traditional clothing, head garments and coverings.”

Ayon sa nasabing probisyon ng batas, ang unang araw ng Pebrero kada taon ay idineklara bilang “National Day of Awareness on Hijab and Other Traditional Garments and Attire.” Ito ay upang itaguyod ang pagkakaiba-iba, kamalayan, at pagpaparaya sa iba't-ibang paniniwalang panrelihiyon at kultura sa pamamagitan ng pagsusuot ng mga katutubo at tradisyonal na damit, kasuotan at mga pantakip sa ulo.

Karagdagan dito, inatasan din ang chairperson ng National Commission on Muslim Filipinos (NCMF), National Commission on Indigenous Peoples (NCIP.), National Commission for Culture and the Arts (NCCA), at iba pang ahensya ng gobyerno na magkaroon ng mga aktibidad o programa para sa nasabing pagdiriwang. Ito ay nakasaad sa Seksyon 2 ng nasabing batas na:

“Section 2. The Chairperson of the National Commission on Muslim Filipinos (NCMF), the National Commission on Indigenous Peoples (NCIP), and the National Commission for Culture and the Arts (NCCA), in coordination with the local government units and other national government agencies, are enjoined to conduct activities and programs such as exhibits and symposiums that promote the cultural values of wearing hijab and other traditional garments and attire.”

Nais din namin idagdag na ang nasabing batas ay hindi dapat bigyang kahulugan bilang isang kalatas na magsuot o hindi magsuot ng anumang partikular na kasuotan o pananamit. Ito ay base na rin sa Seksyon 3 ng Republic Act (R.A.) No. 12224, kung saan nakasaad na:

“Section 3. Nothing herein shall be construed as requiring the wearing or non-wearing of a particular attire, garment, or clothing.”

Sana ay nabigyan namin ng linaw ang iyong katanungan. Ang payong aming ibinigay ay base lamang sa mga impormasyon na iyong inilahad at maaaring magbago kung mababawasan o madaragdagan ang mga detalye ng iyong salaysay. 

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagtitiwala.

Inuman na nauwi sa lamay, hatol ikinagulat ng lahat!

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | August 3, 2026

• 

ISSUE #406

Sa mga baryo kung saan ang gabi ay madalas nauuwi sa pagtitipon ng magkakaibigan, karaniwan ang inuman, tawanan, at kuwentuhan. 

Sa umpisa, payapa ang lahat. May barkadang magkakasama, may alak na iniikot, at may mga usapang lumalalim kasabay ng pagdilim ng paligid. Ngunit may mga pagkakataon na ang inuman ay nauuwi sa bangayan, ang biruan ay napapalitan ng biglaang hamon, at ang isang suntok ay nasusundan ng isa pa. 

Sa gitna ng kalituhan, ang dating simpleng inuman ay nauuwi sa kamatayang hindi inaasahan ninuman.

Sa ganitong mga kaso, palaisipan sa mga naulila: Sino ang maysala, at sino ang dapat managot? Kung may nakita silang nakipagsuntukan sa biktima, natural lamang na ru’n mapunta ang hinala. 

Ngunit sa ilalim ng batas, hindi sapat ang hinala. Hindi sapat na may away. Hindi sapat na may suntukan, sapagkat kinakailangang mapatunayan, nang lampas sa makatuwirang pagdududa, na ang akusado ang tunay na maysala sa pagkamatay ng biktima. 

Sa kasong kriminal, may malaking agwat sa pagitan ng “nakipagsuntukan” at “pumatay.” May malaking kaibahan ang taong nanuntok sa gitna ng away at ang taong napatunayang ang kilos ang direkta at legal na dahilan ng pagkamatay ng biktima.

Ito ang maselang usaping tinalakay ng hukuman sa kasong People of the Philippines v. Zafe, Criminal Case No. 6765, na dininig ng Regional Trial Court, Fifth Judicial Region, Branch 42, Virac, Catanduanes, sa panulat ni Honorable Judge Genie G. Gapas-Agbada, na may petsang 12 Disyembre 2019. 

Sa kasong ating ibabahagi, ang akusado ay tinulungan sa kanyang depensa sa pagkatao ni Manananggol Pambayan Tito M. Tonio III.

Batay sa impormasyon, noong ika-12 ng Oktubre 2018, bandang ala-1:00 ng madaling-araw, sa Brgy. Bigaa, Bayan ng Virac, Lalawigan ng Catanduanes, ang akusado ay itago na lamang natin sa pangalang alyas “Clinton” na kinasuhan ng krimeng Homicide dahil sa pagkamatay ng biktimang itago na lamang natin sa alyas “Bernardo.”

Ayon sa paratang, si Clinton umano ay kusang-loob, labag sa batas, at may intensyong kriminal na nanakit at bumugbog kay Bernardo sa iba’t ibang bahagi ng katawan. Dahil sa mga pinsalang tinamo, namatay umano si Bernardo. 

Sa arraignment, hindi umamin si Clinton sa kasalanan. Sa pre-trial conference, pinagkasunduan ng magkabilang panig ang ilang mahahalagang pangyayari. 

Una, si Clinton ang taong kinasuhan at iniharap sa hukuman. Ikalawa, kapwa residente ng Bigaa, Virac, Catanduanes sina Clinton at Bernardo. Ikatlo, kinilala ang Certificate of Death ni Bernardo. Ikaapat, si Bernardo ang unang nanuntok kay Clinton mula sa likuran habang umiihi ang huli. Ikalima, bago mamatay si Bernardo, nagpalitan sila ni Clinton ng suntok sa iba’t ibang bahagi ng kanilang katawan. Ikaanim, pinayapa o inawat sila ng isang kasamahan sa pamamagitan ng paghawak kay Bernardo at pag-uunat ng kanyang mga braso upang mapaghiwalay ang dalawa. At ikapito, pagkatapos ng mga suntukan, pumunta si Clinton sa bahay ng isang kakilala.

Pagkatapos nito, itinuloy ang paglilitis.

Sa panig ng tagausig, unang inilahad ang salaysay ni “Enrico,” isa sa mga kasamang nakipag-inuman noong gabing iyon. 

Ayon sa kanya, noong gabi ng Oktubre 11, 2018 hanggang madaling-araw ng Oktubre 12, 2018, nakipag-inuman siya sa kanyang mga kaibigan na sina “Allen,” “Andres,” Clinton, at iba pa. 

Kalaunan, dumating umano si Bernardo, na lasing, at sumali sa kanilang grupo. Umupo umano ito sa tabi ng grupo habang nagpatuloy ang inuman.

Ayon kay Enrico, tumayo si Clinton upang umihi sa gilid ng kalsada, nang bigla umano itong sinuntok ni Bernardo. Kaya agad na gumanti si Clinton at sinuntok pabalik si Bernardo. Namagitan umano si Allen upang payapain si Bernardo. Sa pakiusap ni Allen, umalis si Bernardo sa kinaroroonan nila at pumunta sa plaza. 

Subalit ayon pa kay Enrico, pagkatapos ng unang insidente, lumapit si Clinton sa lugar kung nasaan si Bernardo at sinipa umano ito. Pagkatapos, sinundan diumano ni Clinton si Bernardo sa plaza at muli itong sinuntok nang ilang beses. Nakasandal umano si Bernardo sa konkretong bakod habang nangyayari ito. Pinayapa ni Allen si Clinton, at tumigil naman ito. Ayon kay Enrico, hindi gumanti si Bernardo. Matapos noon, nagpatuloy umano ang grupo sa inuman. Ngunit ilang sandali pa, muling tumayo si Clinton, tinanggal ang kanyang tsinelas, at bumalik sa lugar kung saan naroon si Bernardo. Bago pa man siya makalapit, pinigilan siya ni Allen. Samantala, dumating din si Andres, at pagkatapos ay umalis sina Clinton at Andres patungo sa bahay ni Aldrin.

Ayon sa salaysay ng tagausig, nang bumalik ang ilan sa lugar, napansin nilang hindi na gumagalaw si Bernardo. Nang siya ay suriin, wala na siyang pulso. Tumestigo rin si “Andres,” na naroon din noong gabi ng insidente. 

Ayon sa kanya, bago pa man ang unang suntukan, nakita niyang lasing si Bernardo. Isinalaysay niya na unang sinuntok ni Bernardo si Clinton habang umiihi ito, na agad ding ginantihan ni Clinton. At nang namagitan ang grupo, tumigil ang kaguluhan.

Ngunit mahalaga ang isa pang bahagi ng testimonya ni Andres, dahil ayon sa kanya, nakita niya si Enrico na sumuntok din kay Bernardo. Una, sinuntok umano ni Enrico si Bernardo sa mukha. Pagkatapos nito, sinuntok pa umano ni Enrico ang biktima nang ilang beses sa batok o likurang bahagi ng ulo. Dahil dito, bumagsak umano ang biktima, kung saan nauna ang mukha sa lupa. Lumapit pa umano si Enrico na tila sisipain si Bernardo, ngunit pinigilan siya ng grupo. Mahalaga rin sa testimonya ni Andres na pagkatapos ng kaguluhan, nang paalis na sila, tinawag umano sila ni Bernardo. Humingi si Bernardo ng paumanhin kay Clinton dahil nasuntok niya ito. Sinabi umano ni Bernardo: “Ton, pasensya na kung nasuntok taka,” o sa diwa, humihingi siya ng tawad dahil nasuntok niya ang akusado. Agad diumanong sumagot si Clinton na wala naman siyang ginagawang masama kay Bernardo, ngunit hinamon siya nito ng away kaya sila ay nagkasuntukan.

Sa panig naman ng medico-legal evidence, tumestigo si Dr. “Elena,” ang sumuri kay Bernardo.

Ayon sa kanyang post-mortem examination, nagtamo ang biktima ng contusion hematoma sa ulo, sugat sa bibig, at pasa sa paligid ng mata. Ang nakasaad na sanhi ng kamatayan ay traumatic brain injury secondary to blunt head trauma.

Sa cross-examination, nilinaw ni Dr. Elena ang ilang mahahalagang bagay. 

Ayon sa kanya, ang contusion hematoma at dugo sa bibig ay maaaring dulot ng pagkatumba o pagkahulog. Sinabi rin niya na posibleng ang isang taong lasing, kapag nawalan ng balanse at tumama ang ulo sa sahig o lupa, ay magkaroon ng traumatic brain injury. Ipinaliwanag niya na kung ang isang tao ay mahina ang balanse dahil sa impluwensiya ng alak, at tumama ang kanyang ulo sa matigas na bagay, maaari itong magdulot ng blunt traumatic head injury. Mahalaga rin ang sinabi ng doktor na, maliban sa hematoma sa ulo, sugat sa bibig, at pasa sa mata, wala siyang nakitang ibang physical finding sa mukha ng biktima. Kaya kung ang teorya ng tagausig ay paulit-ulit na sinuntok, sinampal, at sinipa sa mukha si Bernardo, hindi ito lubos na sinuportahan ng medical findings.

Sa kabilang banda, itinanggi ni Clinton na siya ang pumatay kay Bernardo. Gayunman, hindi niya itinangging nagkaroon sila ng suntukan. 

Ngunit ayon sa kanya, si Bernardo ang unang nanuntok mula sa likuran habang siya ay umiihi. Gumanti lamang umano siya. Iginiit din niya na nang umalis siya sa plaza, buhay pa si Bernardo. 

Para sa depensa, hindi napatunayan na ang mga suntok ni Clinton ang direktang sanhi ng traumatic brain injury na ikinamatay ng biktima.

Sa pagresolba ng kaso, inilahad ng hukuman ang mga elemento ng Homicide sa ilalim ng Artikulo 249 ng Revised Penal Code. Upang mapanagot ang isang akusado sa Homicide, kailangang mapatunayan na: una, may taong namatay; ikalawa, ang akusado ang pumatay sa taong iyon nang walang legal na katuwiran; ikatlo, may intensiyon ang akusado na pumatay; at ikaapat, ang pagpatay ay hindi sinamahan ng alinman sa qualifying circumstances ng Murder, Parricide, o Infanticide.

Ipinaalala ng hukuman na sa lahat ng kasong kriminal, ang akusado ay may karapatang ipagpalagay na inosente hanggang sa mapatunayan ang kanyang pagkakasala beyond reasonable doubt. 

Ang pasaning ito ay nasa tagausig. Hindi tungkulin ng akusado na patunayan ang kanyang innocence o walang kamuwangan sa kasong isinampa sa kanya. Kailangang madaig ng tagausig ang constitutional presumption of innocence sa pamamagitan ng ebidensyang sapat upang magdulot ng moral certainty.

Ayon sa hukuman, nabigo ang tagausig na patunayan beyond reasonable doubt na ang mga suntok ni Clinton ang naging sanhi ng pagkamatay ni Bernardo. Una, hindi napabulaanan ng tagausig ang depensa na hindi lamang si Clinton ang nanakit kay Bernardo. Sa mismong ebidensya, lumitaw na may ibang tao tulad ni Enrico, na sumuntok din kay Bernardo, kabilang ang ilang suntok sa batok o likurang bahagi ng ulo. Ang bahagi ng katawan na iyon ay hindi basta-basta.

Sa kasong ito, ang sanhi ng kamatayan ay traumatic brain injury secondary to blunt head trauma. Kaya ang patunay na may ibang taong nanuntok sa ulo o batok ng biktima ay nagpasok ng seryosong pagdududa kung sino talaga ang may akda ng nakamamatay na pinsala.

Sinubukan ng tagausig na pahinain ang testimonya ni Andres dahil hindi umano ito lubos na nakasaad sa kanyang affidavit. Ngunit ipinaliwanag ng hukuman na ang affidavit ay karaniwang hindi kumpleto at madalas ay hindi naglalaman ng lahat ng detalye. Mas mabigat ang salaysay sa open court kapag ito ay malinaw, sinumpaan, at nasubok sa cross-examination. Kaya hindi basta-basta isinantabi ng hukuman ang testimonya ni Andres tungkol sa pananakit ni Enrico kay Bernardo.

Pangalawa, hindi rin nakumbinsi ang hukuman sa bersyon ng tagausig na si Clinton ay nagbigay ng sunud-sunod na suntok, sipa, at sampal sa mukha ni Bernardo. Kung totoo ito, inaasahang may higit pang physical injuries sa mukha ng biktima. Subalit ayon mismo kay Dr. Elena, ang natuklasang pinsala ay contusion hematoma, sugat sa bibig, at pasa sa paligid ng mata. Wala siyang ibang nakita na physical finding na magpapatunay sa paulit-ulit na suntok, sipa, at sampal gaya ng inilalarawan ng tagausig.

Ikatlo, mahalaga rin ang paliwanag ng medico-legal officer na ang traumatic brain injury ay maaaring dulot ng pagkahulog o pagtama ng ulo sa matigas na bagay, lalo na kung ang tao ay lasing. 

Sa kasong ito, hindi pinagtatalunan na lasing si Bernardo. May ebidensya rin na siya ay bumagsak. Kaya hindi maisasantabi ang posibilidad na ang blunt head trauma ay nagmula sa pagkahulog o pagtama ng ulo sa semento o konkretong bahagi ng lugar, at hindi sa suntok ni Clinton.

Ikaapat, kinilala ng hukuman na buhay pa si Bernardo nang umalis sina Clinton at Andres sa lugar. 

Ayon mismo sa salaysay na inilahad sa paglilitis, nang iwan nila si Bernardo, buhay pa ito. May sinabi pa umano si Bernardo na ang layunin niya ay pigilan ang kanyang sarili mula sa paghampas ng ulo sa semento dahil siya ay lasing. Ang bahaging ito ay lalo pang nagpalalim sa pagdududa kung ano talaga ang nangyari sa pagitan ng pag-alis ni Clinton at ng pagkakatuklas na wala nang pulso si Bernardo.

Ikalima, hindi rin napatunayan ang intensiyong pumatay. Ang mga pangyayari ay nagpakita ng isang biglaang suntukan sa gitna ng inuman at kalasingan. Si Bernardo ang unang nanuntok kay Clinton mula sa likuran habang umiihi ito. Nagkaroon ng palitan ng suntok. Pinayapa sila. May humingi ng paumanhin. Kaya walang malinaw na ebidensya na si Clinton ay may matibay, tiyak, at sinadyang layunin na kitilin ang buhay ni Bernardo.

Sa kabuuan, nakita ng hukuman na mayroong effective intervening cause. Ang pananakit ni Enrico kay Bernardo, lalo na sa ulo o batok, ay maaaring naging sanhi ng pinsalang ikinamatay ng biktima. Gayundin, ang posibilidad na ang biktima ay bumagsak at tumama ang ulo sa konkretong bahagi ng lugar ay hindi naalis ng tagausig. Dahil dito, naputol ang katiyakang kinakailangan upang masabing ang mga suntok ni Clinton ang legal at direktang sanhi ng pagkamatay ni Bernardo.

Ipinaliwanag ng hukuman na ang proof beyond reasonable doubt ay hindi nangangahulugan ng absolute certainty. Ngunit nangangailangan ito ng moral certainty. Ang hatol ng pagkakasala ay hindi maaaring ibatay sa hinala, posibilidad, o emosyon. Kapag ang ebidensya ay nag-iiwan ng makatuwirang pagdududa, tungkulin ng hukuman na magpawalang-sala.

Sa kasong ito, maaaring may nangyaring away. Maaaring may nangyaring suntukan. Maaaring nasaktan si Bernardo nang gabing iyon. Ngunit hindi sapat ang “maaari.” Ang kailangan ng batas ay katiyakan na lampas sa makatuwirang pagdududa. 

Sa pananaw ng hukuman, hindi ito naipakita ng tagausig. Dahil dito, pinawalang-sala ng hukuman si Clinton sa kasong Homicide dahil sa kabiguan ng tagausig na patunayan ang kanyang pagkakasala beyond reasonable doubt.

Sa huli, ang kasong ito ay nag-iwan ng masakit na daing. Una, ang daing ng pamilyang nawalan ng mahal sa buhay. Si Bernardo ay dumalo lamang sa isang inuman. Siya ay anak, kaibigan, kapitbahay, at mahal sa buhay na umuwi hindi sa sariling tahanan kundi sa katahimikan ng kamatayan. Para sa kanyang pamilya, ang anumang paliwanag ng batas ay hindi sapat upang ibalik ang buhay na nawala. Ngunit may isa pang daing. Ang daing ng isang akusadong hindi maaaring ikulong kung ang ebidensya ay hindi sapat. Si Clinton ay hindi pinawalang-sala dahil walang nangyaring suntukan. Hindi siya pinawalang-sala dahil walang namatay. Pinawalang-sala siya dahil hindi napatunayan, nang lampas sa makatuwirang pagdududa, na ang kanyang mga suntok ang tunay na naging sanhi ng pagkamatay ng biktimang si Bernardo.

Dito pinakamabigat ang tungkulin ng hukuman. Kailangang pakinggan nito ang iyak ng mga naulila, ngunit kailangang bantayan din nito ang karapatan ng isang taong hindi maaaring hatulan batay lamang sa hinala. Sapagkat ang katarungan ay hindi laging katumbas ng paghahanap ng taong maparurusahan. Minsan, ito ay ang matapang na pag-amin na may namatay, may nasaktan, may nasirang pamilya, ngunit hindi sapat ang ebidensya upang ikulong ang isang tao habambuhay sa anino ng pagdududa.

May mga daing na humihingi ng kasagutan, may mga daing na humihingi ng parusa, at may mga kasong gaya nito kung saan ang daing ng biktima at ang daing ng akusado ay parehong naririnig ng batas. Ngunit sa huli, kapag ang tanong ay kung sino ang dapat managot, ang batas ay hindi maaaring sumagot sa pamamagitan ng hinala. Kailangang ang sagot ay tiyak, malinaw, at napatunayan nang lampas sa makatuwirang pagdududa.