24 yrs. nang inihain, SOGIE bill, ipasa na

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | June 28, 2024

Marami sa ating mga Pilipino ang hindi kinikilala ang sarili bilang lalaki o babae. Imbes, ilan sa atin ay tinatanaw ang sariling pagkatao bilang isa sa mga kinasasaklawan ng malawakang komunidad na ang inisyalismo o acronym ay LGBTQIA o LGBTQ+.

Kilala natin sila. Napapanood natin sila sa mga programang pantelebisyon araw-araw o sa mga pelikulang ginagawa silang balong ng katatawanan sa pagiging kalog o maboka kung ihahambing sa mga emcee o sa bidang tambalan.

Posibleng katrabaho natin sila, na litaw o tago ang pagkatao, o maingay o tahimik ang pag-uugali habang nagpapamalas ng sipag at tiyaga. Minsan o madalas pa nga, sa kanila tayo nagpapaayos ng hitsura o nagpapatahi ng damit ngunit, sa kasalukuyang panahon, kahit anong hanapbuhay ay maaari nilang gampanan. 

Maaari ring kapamilya natin sila — kapatid, tito o tiyahin, pamangkin, supling o kaya’y magulang. Kung wala man sila sa ating mag-anak, marahil sila’y ating kapitbahay o kabarangay. Sa pagtambay pa lang natin sa mga mall ay kitang-kita natin sila na masayang kasama ang isa’t isa, hindi kagaya noong mga nakaraang dekada na ikinukubli ang kanilang mga sarili.

Sa madaling salita, laganap ang mabubuti at masisigasig na mga Pinoy na hindi lang maituturing na bakla o tomboy kundi bisexual, transgender, queer o iba pa. Gaya nga ng bahaghari na marami ang kulay, ang kasarian ay matagal nang hindi limitado sa itim at puti.

Ngunit sa kabila ng libu-libo nating mga kababayang ganito ang katauhan ay patuloy na ipinagkakait sa kanila ang mga karapatang pantao na nararapat nilang matamasa.

Patapos na ang Hunyo, na tinaguriang Pride Month sa iba’t ibang lupalop ng mundo, at lulubugan na naman ng araw ang pagpapasa ng panukalang batas na SOGIE o ang pagbabawal ng diskriminasyon base sa sekswal na pag-aangkop o sexual orientation at sa kinikilala o inihahayag na kasarian o gender identity or expression.

Bagama’t may ilang mga siyudad dito sa atin na nagpapairal ng batas na kontra pangdidiskrimina sa mga LGBTQ+, napapansing hindi sapat ang mga ito upang maproteksyunan ang mga maaaring maging biktima ng pang-aapi o pananakit — sa eskwela, sa trabaho o sa relasyon — dahil sa kanilang kasarian. Sa bandang huli rin naman, paano kung ang inaabuso o naaagrabyado dahil sa kanyang pagkatao ay hindi naninirahan o naninilbihan sa mga lugar na iyon?

Nakalulungkot ang patuloy na kawalang katarungang ito, lalo pa kung iisipin na 24 na taon na ang nakalilipas nang inihain ang kauna-unahang bersyon ng panukalang ito nina Rep. Etta Rosales at Senador Miriam Defensor-Santiago. 

Sa kasalukuyan, nakapasa man ang panukalang ito sa Kamara, patuloy ang pagbinbin at pag-antala nito sa Senado, kung saan may matitigas na mga pulitiko na ginagamit ang kapangyarihan at kakitiran ng pag-iisip upang harangin ang pagpapausad sa pagpasa ng SOGIE bill. 

Ito ay sa kabila ng mga nakapanlulumo’t nakakagalit na mga insidente o trahedya na hindi sana magaganap o hindi mauuwi sa pagpapawalang-sala ng nang-abuso kung may mga batas na naglalayong maipagtanggol ang naapi.

Ang ating mga kababayang LGBTQ+ ay nagbabayad ng buwis bilang manggagawa o negosyante. Bumoboto sila tuwing eleksyon. Sila rin ay nagsisimba. Sila ay katuwang sa pagpapaunlad ng buhay, pagpapausbong ng lipunan at pagpapaikot ng mundo.

Maganda ang layunin ng SOGIE bill kung ito ay lilimiin nang masinsinan at iintindihin nang dibdiban. Progresibong pananaw at pag-iisip ang ating p

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Isang pelikula, sangkatutak na paalala

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | June 26, 2024

Sa panahong ito na makakapanood nang “libre” sa naglipanang mga video streaming site, bihirang dumugin ang isang pelikula sa ating mga sinehan at bihirang tumagal ito ng dalawa o tatlong linggo bago mawala. 

Ngunit heto ang Thai na pelikulang “Lang Mah, o How to Make Millions Before Grandma Dies” sa Ingles, na mahigit isang buwan nang mapapanood sa sinehan ng mga SM mall at tinatangkilik pa rin ng maraming mga manonood.

Ito ay kahit halos walang maingay o maugong na promosyon para sa “Grandma”, ’di gaya ng halos bawat produksyon ng Hollywood. Pruweba ito na, sa kabila ng matuling pag-usad ng makabagong teknolohiya na tila sabay na pinagbubuklod at pinaghihiwalay ang sangkatauhan, buhay na buhay ang tradisyon ng pagbali-balita o word of mouth. Patunay din ito na kung maganda at may saysay ang isang pelikula, paglalaanan ito ng oras at pondo ng mga mahilig mag-sine, kahit pa hindi mabilang ang mga alternatibong libangang maaari nilang tunghayan na lang sa Internet.

Simple ang kuwento, tema at maging ang produksyon ng “Grandma”. Ang kathang kuwento nito ay ukol sa isang walang hanapbuhay na binata na minarapat na alagaan ang kanyang maysakit na lola upang makatiyak na mapamamanahan siya nito ng kayamanan pagkapanaw. Ang bukod tangi sa pelikulang ito ay magigisnan sa ibang aspeto, gaya ng ‘di karaniwang pangunahing “tambalan” na maglola imbes na magdyowa, ng paglalarawan ng nakakapagod at nakakainip na karanasan ng marami na nag-aalaga’t sumusubaybay sa kanilang nakatatandang kapamilya, at ng pagsasalamin sa mga karanasan ng mga mamamayan na katiting o halos walang laman ang mga pitaka’t bulsa. 

Ang pinakabentahe ng “Grandma” ay ang pagpapaluha ng mga nakapanood na nito lalo na sa bandang huli, na mananamnam lamang kung hahayaan itong umusbong sa loob ng dalawang oras — para bang gaya ng matagal na pagtubo ng isang puno upang magkabunga ng matamis na prutas na kay sarap mapitas. Dagdag pa rito, sa gitna ng pagpapakita ng ilang mga detalye ng buhay ng mga halong Thai at Tsino, ay ang pagpapatotoo ng “Grandma” sa sariling paraan at istorya nito ng kasabihan na mas mabuti ang maging tagapagbigay kaysa maging tagatanggap -- na kahit abutin ng siyam-siyam ang pagtitiyaga, pagtitiis at pagsasakripisyo sa isang bagay ay mayroon at mayroon itong idudulot na nilaga.

Nakakapaisip din ang “Grandma” at ang paksa nito ng pagiging hindi makasarili, sa gitna ng manaka-nakang asal ng ilang pasaway na nakakaistorbo sa panonood sa sinehan. Nariyan ang mga paulit-ulit na tumitingin sa kanilang cellphone na walang pakialam kung makakasilaw ng katabi, ang pagbubulungan o pag-uusap na sumasapaw sa palitang-usap ng mga tauhan sa pinanonood, at ang maingay na pagdukot ng tsitsirya mula sa nalulukot na supot nito. Isipin naman natin na hindi lang tayo ang nasa sinehan na nagnanais maaliw ng nakatambad sa ating harapan.  

Sa bandang huli, may isa pang marikit na mensahe ang “Grandma”, sa kuwento man o sa pagkagawa nito, na huwag husgahan ang isang tao o bagay base sa kanyang anyo.

Maging ito man ay pelikulang payak at mahinahon lang ngunit may emosyonal palang pasabog, katuwang na akala mo’y hindi narinig ang iyong sinabi ngunit matalas pala ang mga tainga’t diwa, o masama’t masalimuot na panahon na may hinahatak palang maaliwalas na bukas.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Proseso sa pag-aprub at pag-deny ng late birth registration, dapat higpitan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | June 21, 2024

Lumki ako sa siyudad, nag-aral sa isang pribadong paaralan mula elementarya hanggang high school. 

Tuwing bakasyon ay nasa probinsya kami ng aking kapatid kung saan madalas kaming naglalaro at kumakanta kahit sintunado kasama ang aming mga pinsan at kaibigan.

Marami akong kuwento at mga alaalang nakatanim sa aking puso tungkol sa aking kabataan. Kaya kong gunitain ang mga ito nang buong giliw at buong linaw.

Natatandaan ko ang mga taong aking nakilala at nakasalamuha noong aking kabataan. 

Sapagkat laking Maynila ako na may taglay na pagkamestisa, naranasan kong tila pagtuunan ng kakaibang pansin ng marami kong nadaanang kalalakihan sa aking paglalakad sa palengke sa aming probinsya sa aking pagbabakasyon noong panahong nagdadalaga na ako at natutong mag-ayos. 

Maraming nakakatuwa at nakakatawang mga alaala, gayundin ng ilang malulungkot, ang kaya kong isa-isang ibahagi sa inyo ng walang kagatul-gatol. 

Kaya naman nakaririmarim isipin kung papaanong walang maisalaysay na alaala ng kanyang kabataan si Bamban Mayor Alice Guo. Wala rin siyang halos masambit na mga nakasalamuha o nakilala noong siya ay bata pa. 

Maging ang titser niya sa home school na tanging sa kanya nakatutok ay hindi niya rin maalala ang pangalan at wala rin siyang kahit anong kuwentong maibulalas. Kamangha-mangha ang titser na ito, na karapat-dapat nating hanapin, sa kanyang nagawang pagpapagaling sa isang tulad ni Guo, na bihasang mag-Ingles, mag-Tagalog at mag-

Mandarin, bukod pa sa magaling sa negosyo simula noong siya ay bata pa. 

Sino ba namang hindi sasakluban ng panginginig at pangamba sa gitna ng posibilidad na ang isang tubong China ay maging mayor ng isang bayan ng Pilipinas? Ang kakila-kilabot na sitwasyong ito ang pumukaw sa matinding interes ng taumbayan, mula kabataan hanggang katandaan, para tumutok sa mga talakayan ukol kay Guo.  

Ang panimula ng pagdedeklara ng pagka-Pilipino ay ang katibayan ng kapanganakan o ang birth certificate na diumano’y taglay ni Guo.

Panahon na para agarang ipasa ang amyenda sa napakalumang batas na siyang basehan sa pagrerehistro ng mga kapanganakan, ang Act No. 3753 na nagkabisa noong 1931. Sa ilalim nito, ang parusa sa anumang maling deklarasyon sa aplikasyon para sa pagpaparehistro ng kapanganakan at iba pa ay isa hanggang anim na buwang pagkakakulong at multa na P200 lamang. Kapag hindi naman nai-report ang kapanganakan ng mga dapat mag-report nito ay mula P10 hanggang P200 rin lamang ang multa. Wala ring malinaw na probisyon ang batas para sa rehistro ng kapanganakan sa pamamagitan ng hilot o kamag-anak lamang ng nanganak.

Samantalang ang late birth registration ay ginagabayan ng administrative issuances ng Philippine Statistics Authority at ang proseso sa pag-apruba o pag-deny ng late registration ay hindi mahigpit. 

Asintaduhin ng Kongreso ang pagpasa sa kinakailangang batas para walang mga mapagpanggap ang makapagtahi-tahi ng kuwento upang sila ay kilalaning Pilipino ngunit ang puso naman ay hindi maka-Pilipino at ang lahi ay banyagang gustong mapagsamantalahan ang Pilipinas!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.