Mga paalala sa gitna ng US-Israel vs. Iran conflict

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | March 13, 2026

Hayaan ninyong simulan ko ang kolum na ito sa isang matimyas na pagbati sa ating masugid na tagatangkilik na si Atty. Jose "Pepe" Oliveros, tubong Batangas. Nababasa ko ang inyong liham sa email, Atty. Pepe, at nagpapasalamat ako na kayo at ang inyong pamilya ay nasa mabuting kalagayan. 

Itong si Atty. Pepe ay isa sa ating mapagmalasakit na kababayan na nagpapahayag ng kanyang saloobin sa mga pangyayari sa lipunan para makapag-ambag sa ikabubuti ng bayan. Pagsaludo, Atty!

Gayundin naman, isang wagas na pagbati sa ating matagal nang kaibigang si Atty. Angelo (Jojo) Buenviaje. Ipinabatid niya sa atin kamakailan na ilang beses niyang nasundan ang ating espasyo, bagay na hindi ko inasahang kanya pang mapaglalaanan ng panahon sa rami ng kanyang pinagkakaabalahan. 

Si Atty. Jojo, para sa akin, ay ang pinakamahusay at pinakabeteranong naging chief of staff o legislative chief at kasalukuyan pa ring naglilingkod sa Senado. 

Naging chief of staff siya ng inyong lingkod sa ilalim ng tatlong datihang senador ng bansa. Kung galing, husay, at kalidad ng trabaho ang ilalagay sa apoy ng pagsubok at pagkilatis, ginto ang bigat at antas ng kanyang kabuuang obra. Salamat, Atty. Jojo, hindi lamang sa iyong pagtangkilik, kundi maging sa iyong hindi matatawarang ambag sa buhay ng iyong mga nakadaupang-palad, kabilang na ako roon. 

Samantala naman, kasalukuyang punumpuno ng pag-aalala ang milyun-milyon nating mga kababayan sa gitna ng nagaganap na kaguluhan sa pagitan ng Iran, Israel at Estados Unidos. At ito ay sa dahilang apektado ang presyo ng langis sa bansa, na namalas na nga natin ang pagsirit.

Sa puntong ito, nais nating ipaalala sa ating mga kababayang maghunos-dili at huwag padaig sa takot o panic, na magpapalala hindi lamang sa sitwasyon, kundi maging sa inyong kalusugan. 

Balikan nating ang naging paggalaw ng merkado sa panahon ng tatlong mabibigat na bakbakan: ang Gulf War noong 1990, ang Iraq War noong 2003, at ang kasalukuyan ding Russia-Ukraine War. 

Mapagtatanto nating ang presyo ng langis ay tumaas ng hanggang halos 75 porsiyento mula nang pumutok ang tensiyon hanggang sa pinakarurok nito. Ngunit ilang buwan lamang na hindi pa inabot ng lima ay narating na ang sinasabing rurok. Matapos nito ay bumaba nang muli ang presyo ng langis. Kaya't bagaman tila nakapagdudulot ng pag-aalala ang mga kasalukuyang kaganapan, ipinapaalala nating ating balikan ang kasaysayan na naglalatag ng maikling panahon lamang ng hindi maipintang presyuhan ng langis. 

Nakatutulong rin ang mga madaling unawaing paliwanag ng kasalukuyang Kalihim ng Enerhiya na si Sharon Garin, na ilang beses nating napanood sa telebisyon at narinig sa mga himpilin para mahimasmasan, mapagpaliwanagan, at maipabatid kung ano’ng aasahan sa pamahalaan ng ating mga balisang kababayan. 

Kung inaasinta natin ang paghahayag sa kapalpakan ng pamahalaan, kailangan rin nating kilalanin ang ginagawa nitong tama. Kaya nga't noon pa natin sinasang-ayunan at sinusuportahan ang pagkakaroon at paggamit ng enerhiyang nukleyar sa bansa, para hindi na tayo laging nakaasa sa pag-angkat ng langis na ang presyo ay bihag ng iba't ibang kaguluhan gaya ng ating sama-samang nararanasan.

Sa kabilang banda, nais naman nating makita na mas bukas ang mga sangay ng pamahalaan na nilalapitan ng ordinaryong mamamayan, sa halip na apat na araw lamang bukas. Sa panahong ito, hindi nga sapat ang limang araw lamang. May mga sangay ng pamahalaang bukas kahit Sabado sa mga mall, katulad ng PAG-IBIG, na isa sa ating binibigyan ng pagkilala bilang episyenteng sangay ng gobyerno. 

Saan ka makakahanap ng tulad ng PAG-IBIG na ang laki ng dibidendong ibinabalik sa miyembro, at may pa-ID pang ang daming katuwang na ahensyang may diskuwento. Galing tayo kamakailan sa PAG-IBIG office sa SM Aura sa BGC, Taguig City at saksi tayo sa kahusayan ng kanilang pagsisilbi sa atin. 

Kilalanin ang dapat markahan ang kahusayan, at asintaduhin naman ang kahinaan at kabulukan ng mga mapagpahirap na sangay ng pamahalaan!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Mga kailangang dokumento sa pag-aaplay ng Australia tourist visa

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | March 7, 2026

Isang magaang paksa naman ang ating pagkukuwentuhan sa araw na ito, matapos ang mga nakaraang nakaluluray na mga pag-analisa sa mga reyalidad ng buhay sa Pilipinas na ating sama-samang binubuno. 

Gaya ng akin nang nabanggit noong nakaraang Biyernes, balak naming magpunta ng aking pamilya sa Australia para sa maranasan ang kultura at buhay doon bilang pansamantalang turista. 

Kaya't hayaan ninyong ibahagi ko sa inyo ang makabagong paraan ng pag-aaplay para magawaran ng Australia ng visitor visa (subclass 600). 

Online na ang aplikasyon at wala nang hard copies ng mga dokumento ang kailangang ibigay. Napaka-episyente rin ng proseso at madaling intindihin. 

Kung kayo ay interesadong bumisita sa Australia, an unang hakbang ay ang pagkuha ng mga kinakailangang dokumento na isusumite na lamang online sa Immi Account ng Australian Government Department of Home Affairs. 

Ang mga papeles na ito ay ang inyong pagkakakilanlan tulad ng passport, birth certificate (at kung naiba ang pangalan dahil sa kasal ay pati marriage certificate), Philippine national identification card (harap at likod), at iba pang kayo ay mayroon. 

Maliban sa pagkakakilanlan, kailangan ring ipunin at ihanda ang mga dokumentong magpapatunay ng kabuhayan o trabaho o kasalukuyang estado, kung estudyante man o retirado. Kung isang empleyado, ang katapat na mga dokumento nito ay ang Certificate of Employment and Compensation o COEC, anim na buwang mga payslip, company ID, at Annual Income Tax Return. Bilang pagpapatunay naman ng pagkakaroon ng pagkukunan ng pondong panggastos abroad ay kailangang kumuha ng bank certificate na nagpapakita ng anim na buwang average daily balance, at anim na buwang bank statement. 

Kung isang rehistradong propesyonal o consultant naman tulad ko ay kailangan rin ng Certificate of Consultancy and Compensation mula sa kumpanyang inaalalayan (kung mayroon), Annual Income Tax Return o BIR Form 2307, rehistrasyon sa mga sangay ng pamahalaan kung saan obligado ang pagpaparehistro, at ang katibayang may pondo sa bangko gaya na ng aking naunang nabanggit.

Kung may kulang naman na mga dokumento tulad ng COEC ay kailangan ng pirmadong sulat ng paliwanag ng nag-aaplay ng visa kung bakit hindi ito kayang maisumite sa kasalukuyan. 

Kung may mga patunay ng ari-arian tulad ng Transfer Certificate of Title o Condominium Certificate of Title at credit card statements sa loob ng nakaraang anim na buwan ay may ambag itong tulong. 

Hindi ninyo na kailangang magpakuha ng litrato sapagkat sa biometrics collection na ito ng Visa Facilitation System o VFS isasagawa. 

Kung may mga anak na gustong isama ay maaari kahit wala pa silang trabaho o estudyante pa lamang basta't may katunayan ang kanilang pagiging estudyante at kung wala namang mga dokumento ay ipaliwanag lamang ng maayos kung bakit sa pamamagitan ng pirmadong liham ng nag-applay. 

Sa madaling salita, kailangan lamang patunayan sa pamamagitan ng mga dokumento na ang isang nag-aaplay ng visa ay nagdedeklara ng pawang katotohanan, walang intensiyong lumihis sa pakay, may "strong ties" o matibay na koneksyong nagtatali sa kanya sa Pilipinas na kanyang kailangang balikan, at may pondong gagamitin sa pagiging panandaliang turista sa pupuntahang bansa. 

Kapag handa na lahat ng mga dokumentong ito, ay maaari nang lumikha ng sariling online account kung saan isusumite ang lahat ng dokumento (kapag pamilya ay maaaring sama-sama sa isang account) sa Australian Government Department of Home Affairs ImmiAccount (online.immi.gov.au), kung saan lilikha kayo ng sariling username at password. Madali lamang ang pag-navigate sa nasabing site basta't basahin lamang ng maigi ang mga hinihinging dokumento para mailagay ang mga ito kung saan dapat. 

May sasagutang questionnaire na ilang pahina, na kadalasan ay "yes" or "no" at impormasyong nakapaloob sa mga dokumentong inihanda tulad ng passport no. at national ID no. 

Kung pamilya kayong nag-aaplay ay sama-sama ninyong isumite ang aplikasyon bilang isang grupo o pamilya gamit angiisang "immi account". Ang visa application fee ay P9,000 (bawat visa). 

Kapag ito ay naisumite na ay makatatanggap na kaagad ng email na nagsasabing kailangan ninyo nang magpa-biometrics collection sa loob ng 14 days. Naroon din ang guidance kung paano, na sa pamamagitan ng VFS. 

Pipili lamang ng schedule sa VFS website at sa takdang araw ay dadalhin ninyo ang inyong current passport, at dalawang sulat na inyong natanggap patungkol sa iyong schedule at aplikasyon. Sa araw na iyon ay kukunan kayo ng biometrics at larawan ng VFS na kanila namang isusumite sa Australian government ng real time. P615 ang biometrics fee, samantalang kung gustong gumamit ng Premium Lounge ng VFS na may pakape at pabiskwit pa habang masarap na nakaupong naghihintay ay may bayad na mahigit na P4,300. 

Kadalasan, tulad ng naranasan ng aking mga anak ay wala pang isang oras natanggap na nila ang kanilang visa, samantalang ang sa akin bilang kanilang nanay at tagasagot ng gastusin ay kinabukasan pa, marahil ay mas marami akong mga dokumentong kinailangangbusisiin. 

Maliban sa pamamasyal sa Australia, pinahihintulutan rin ang maximum na tatlong buwang maikling pag-aaral o training sa nasabing bansa ang sinumang pinagkakalooban ng kanilang visitor visa (subclass 600).

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Sobrang trabaho at mababang kita, pahirap sa Pilipino

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | February 27, 2026

Kumusta ang inyong linggo mga giliw na tagasubaybay ng ating espasyo? Patapos na naman ang maalab na Pebrero at nakadungaw na ang buwan ng Marso. 

Para sa ating mga kababayang hindi pa nakahahanap o wala pang trabaho at nawalan ng trabaho, lilipas na naman ang isang buwang puno ng utang na nadagdagan pa. Para naman sa mayroong trabaho ngunit kapos ang suweldo, naiutang na ang susuwelduhin sa darating na buwan o mga buwan.

Para naman sa mga iilan na mayroong sapat na suweldo, napagkakasya naman ito ngunit walang natira o naimpok man lang ni isang kusing. At para naman sa kakaunting mga may kalakihan ang sinusuweldo, umangat naman ang paraan ng kanilang pamumuhay o may biglang malakihang gastusin sa pamilya, kung kaya't kakaunti na rin lamang kung hindi wala nang naisubi para sa mga hindi batid na hamon sa hinaharap. 

Dahil rito, marami-rami na rin tayong mga kababayang baon na sa pagkakautang sa mga credit card o iba pang nagpapautang. Interes na lamang ang kanilang nababayaran buwan-buwan kaya't kakakarampot ang nababawas sa kanilang prinsipal na inutang. 

‘Yan mga kababayan, ang buhay ng maraming abang Pilipino sa iba't ibang sulok ng bansa. Sila ay pawang naghahangad na bumuti ang buhay sa Pilipinas ngunit sa kanilang pananaw ay tila pangingibang-bayan na lamang ang madaliang solusyon upang makaahon nang mas mabilis sa kumunoy ng kawalan ng pag-asa at oportunidad. 

Ang mabigat pa, bukod sa hindi sumasapat na kita sa hanapbuhay o propesyon,

sumasakit na ang batok ng ating mga abang kababayang hanggang leeg ang kailangang tapusing mga gawain sa pinapasukang trabaho. Kulang ang walong oras at kailangang madalas na mag-overtime para lamang mairaos ang bawat araw at magampanan ang lahat ng tungkulin. Sobra-sobra na ang bigat ng trabahong dala-dala at marami ang sukong-suko na, ngunit hindi basta makabitiw sa pinagmumulan ng pinagkakakitaan, sapagkat mahirap maghanap ng bagong trabaho at maproseso rin bukod sa madalang pa na tila patak ng ulan sa tagtuyot. 

Sa panahon ngayon ng digital at social media, lalong dumami ang trabaho sa opisina dahil kailangang maging alerto sa mga potensiyal na krisis o nauwi sa krisis na mga isyu, sapagkat nakapagbibigay na ng kani-kanilang saloobin ang ordinaryong mamamayan na walang pinipiling oras or araw. 

Hindi lamang ‘yan, marami rin sa ating mga kababayan ang may hinaing na sinusulit ng kani-kanilang amo o direct superior sa pagtatrabaho. Hindi lang sinusulit sa ipinapasuweldo sa kanila, kundi binabawian pa ng higit sa nararapat. Nasaan ang pagbabalanse sa trabaho at buhay o "work-life balance"?

Sa mga bansang tulad ng Australia na ating balak puntahan ilang buwan mula ngayon, iginagalang ang work-life balance—hindi tulad dito sa Pilipinas. 

Masuwerte na ang mga nasa ilang sangay ng gobyerno o pribadong sektor na apat na araw lamang ang pasok sa isang linggo o naka-work-from-home set-up, na hindi diretsong kaulayaw ng taumbayan o masang kailangan ng agarang tulong. 

Mayroon din namang mga tambak ang trabahong frontliners sa pamahalaan na gustung-gusto na ring magbitiw sa trabaho kaysa panawan ng ulirat, magkasakit o bawian ng buhay kalaunan. Kulang na kulang sila sa tulog, silang mabibilang na totoo at nagmamalasakit sa taumbayan.

Panahon na para mabuyangyang at maiwasto ang sobra-sobrang pagtatambak ng trabaho sa ating mga naninilbihang kababayan sa iba't ibang sektor ng lipunan. Nadinig natin ang mga hinaing ng mga empleyadong kahit bumabagyo at bumabaha na ay hindi pinapayagang lumiban sa pinapasukan ng basta-basta. 

Isang paninikil, hindi lamang ng buhay, kundi ng dignidad ang pagmamalabis na ipinapataw sa mga manggagawa. Panawagan sa Department of Labor and Employment at Civil Service Commission, upang mabusising tingnan  i-motu propio ang bawat sektor at sangay upang malantad at maitama ang anumang pagmamalabis at hagupit sa kuba nang likod ng marami nating kababayan.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.