Mayorya ng mga kabataan, humataw sa nakaraang halalan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | May 16, 2025

Sumilay ang panibagong pag-asa sa puso ng marami nating kababayan sa namumukadkad na resulta ng nakaraang halalan. Tila sandatang magiting na iniunday ng mga botanteng Pilipino na ang mayorya ay mga kabataan ang kanilang karapatang pumili ng napupusuan nilang mga kandidato sa nasyonal at lokal na larangan.

Tumimbuwang ang mga nangingibabaw na pulitikal na angkan sa lokal na lebel tulad ng mga Garcia sa Cebu, mga Bernos sa Abra at mga Velasco sa Marinduque.

Samantala, sa mga naglilitawang 12 pangalan sa pagka-senador ay madarama ang silakbo at alab ng damdamin ng milyun-milyong Pilipinong pumili sa paraang nagbunga ng kasalukuyang listahan ng mga maglilingkod sa Mataas na Kapulungan. 

Kapuna-punang balanse ang bilang ng mga nagwagi sa kampo ng administrasyon at pro-Duterte, samantalang namayagpag naman ang dalawang dilawang hindi man lamang lumitaw ang pangalan sa mga pasok sa nagdaang mga senatorial survey.

May mga sikat na pangalang datihan nang senador ang nawala sa “Magic 12”. Hindi umubra ang nakalulunod na pamamaraan ng pangangampanya at walang nagawa ang mga naglipanang poster sa buong panig ng Pilipinas na tila kumikindat sa mga nakakakita nito at nanghahalinang iboto ang mukhang nakahambalang sa kalye. 

Hindi naman maikakailang may epekto sa paraan ng paghalal ng marami ang nangyaring pagdagit kay dating Pangulong Rodrigo Duterte mula Pilipinas patungong The Hague. Umepekto ang istratehiya ng ilang kandidato na ipaalam sa madla ang kanilang posisyon ukol sa bagay na ito. Ang numero unong senador sa listahan na si Bong Go ay kanang kamay ng dating Pangulo at milya-milya ang layo ng natanggap niyang boto mula sa ikalawa. 

Tatlo naman sa “Magic 12” ang hindi naging hadlang ang pagkakaroon ng kapatid at kaapelyido sa Senado para sila iluklok ng taumbayan: si Sen. Pia Cayetano, at mga kilalang kongresistang sina Erwin Tulfo at Camille Villar. 

Nagdesisyon ang mamamayang Pilipino. Ang mga kandidatong kanilang tinimbang at napagtantong kulang ay kanilang tinanggihan, samantalang ang kanilang inayunan ay binigyan nila ng mandato para maglingkod. 

Aral ang eleksyong ito para sa lahat ng pulitiko. Para sa mga nanalo, isang mariing paalala na ang tatlong taon o anim na taon ng paglilingkod bilang halal na opisyal ay isang pagsubok sa lalim ng kanilang pagmamalasakit para sa taumbayan. Para naman sa mga natalo, isang leksiyon na hindi basta-basta napapaniwala ang mamamayan. 

Ang sinumang tunay at ganap na aasinta sa kapakanan ng masang Pilipino ay siyang magwawagi ng kanilang simpatiya. Kaya’t huwag silang paglalangan!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Maging liwanag tayo sa dilim

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | May 14, 2025

May magandang saysay ang mga espesyal na araw pagdating sa pagpapaalala ng kahalagahan ng mga bagay na marahil ay nababalewala dahil ordinaryong bahagi na ng pamumuhay.

Naiisip natin iyan dahil itong darating na Biyernes, Mayo 16, ay ang itinakdang International Day of Light o pandaigdigang araw ng liwanag. Noong 2018 pa lang ito naitatag ng UNESCO, na sinadyang isabay sa anibersaryo ng araw noong 1960 kung kailan naimbento ng Amerikanong inhinyero at pisikong si Theodore Harold Maiman ang laser na teknolohiya.

Layunin para sa taunang okasyong ito na matalakay ang mahalagang papel na ginagampanan ng mga kagamitang nakabatay sa liwanag tungo sa kapayapaan at kaunlaran, lalo na sa larangan ng edukasyon, medisina, siyensya, sining, kultura, komunikasyon at napapanatiling pag-unlad o sustainable development.

Halos lahat ng ating ginagamit sa araw-araw ay hindi gagana kung ’di dahil sa teknolohiyang nakabase sa liwanag. Nariyan siyempre ang iba’t ibang klase ng bumbilya, na sa karaniwang bahay o gusali ay mayroon sa bawat silid at maging sa labas, bukod pa sa mga nakakabit sa mga poste sa lansangan.

Sa modernong panahon ay mayroon ding mga solar panel, na nakaiipon ng enerhiya mula sa sikat ng araw upang makapagbigay ng alternatibo sa pagkonsumo ng kuryente lalo na ng mga pailaw tuwing gabi. ’Di rin natin magagamit ang ating cellphone o telebisyon kung wala ang light-based technology na nakapaloob sa mga ito. 

Ang laser mismo ay napakarami ang makabuluhang silbi sa sangkatauhan, sa maliit man o malalaking kaparaanan. Ito, sa isang banda, ang nakapagbibigay ng infrared signal na nakapagpapaandar ng halimbawa’y mga remote control na katambal ng ilan nating mga kasangkapan at maging ng barcode scanner ng mga kahera sa pagtala ng ating dapat bayaran para sa iuuwing bilihin. Ang laser ay may mga gamit din sa sari-saring industriya, kabilang ang eksaktong paghiwa sa mga pabrika at ang ilang uri ng pampagamot na operasyon sa mga ospital. Laser beam naman ang nagpapadaloy ng datos nang matulin sa milya-milyang fiber optic na mga kable na nagpapalawak ng komunikasyon sa buong mundo. Kung wala ito, wala tayong internet at social media. 

Mainam ding idagdag sa usaping ito ang kahit maikling pagpupugay sa ating mga kababayan na nakadudulot ng liwanag lalo na sa mga kapuspalad. 

Isa rito ay ang dating aktor na si Illac Diaz, na pinalaganap ang paggamit ng solar bulb na naimbento ng Brazilian na mekanikong si Alfredo Moser na gawa lamang sa bote ng plastik na may tubig at bleach. Sa pamamagitan ng kanyang NGO na Liter of Light, si Diaz ay nakapagpailaw na ng kabahayan ng ilang daang libong tao sa Pilipinas at sa ibang bansa na hindi naaabot ng kuryente o naghihikahos sa pambayad para roon. 

Nariyan din ang propesor na si Aisa Mejino na nakagawa ng kakaibang lampara na ang tanging pampailaw ay tubig na maasin imbes na uling o petrolyo. Ang kanyang binansagang Sustainable Alternative Lighting o SALT lamp ay makapagbibigay liwanag sa napakaraming nayon sa ating mga isla.

Dahil sa imbensyon niyang iyon ay naimbitahan si Mejino sa isang talakayan sa APEC CEO Summit noong 2015, kung saan kanyang kasama’t kausap ang noo’y pangulo ng Estados Unidos na si Barack Obama at ang tagapagtatag at pinuno ng Tsinong kompanyang Alibaba na si Jack Ma. 

Lumalabas na hindi matatawaran ang halaga ng liwanag sa sinumang tao. Tila mahihirapan tayong makaisip ng gawain na uubra kahit walang liwanag.

Magiging malungkutin at bugnutin pa nga tayo kung walang liwanag na ’di lamang makapagpapatanglaw ng ating kinatatayuan kundi makapagpapasigla pa ng ating diwa sa anumang sandali. 

Liwanag ang nagtataboy ng dilim na makababagabag at makapipigil ng ating pagkilos at pagsulong. Liwanag din ang nakapagpapagaan ng ating kabuhayan na tiyak ay mabibigatan kung nababalutan ng karimlan na ang kabuntot ay pighati.

Kaya sa araw na ito at kailan pa man, asintaduhing ipagbunyi ang samu’t saring pinanggagalingan at napagkukuhanan ng liwanag at pahalagahan ang kanilang nailalaan upang tayo’y maparikit, mapalakas at maitaguyod sa araw-araw.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Bago tuldukan ang balota, alalahanin muna ang mga ina

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | May 9, 2025

Kung maghahanap sa isang internet search window ukol sa iba’t ibang klase ng ina, ang tatambad na mga resulta ay may kinalaman sa sari-saring katangian ng pagiging nanay. Kabilang dito ay ang mapagdisiplina, madasalin, makapit sa pagtutok sa anak, masayahin, marunong (o hindi) sa karaniwang modernong teknolohiya, marami ang mga amiga o mapag-isa, at iba pa.

Pero napakarami pang uri ng ina na hindi nasasaklawan ng naturang mga katangian ngunit hindi rin matatawaran ang halaga — at sila ay dapat ding purihin at pasalamatan sa napipintong pagdiriwang ng taunang Araw ng mga Ina ngayong ikalawang Linggo ng Mayo.

Nariyan ang mga ikalawang ina na hindi sariling supling ang tinatanaw na mga anak, hindi lamang dahil sadyang inampon o kinupkop ang kanilang pinagmamalasakitang mga tsikiting kundi dahil kanilang minarapat na tumulong sa pagpapalaki ng mga batang kanilang inaalagaan. Marami pa nga sa kanila ang ipinagpaliban nang tuluyan ang paghahangad na magkaroon ng sariling pamilya, kung kaya’t sila’y mistulang mga bayaning halos inialay na ang mismong buhay para makapangalaga ng binubuhay.

Nariyan ang mga ina na nawalan o naunahan sa paglisan ng kanilang anak, dala man ng aksidenteng nauwi sa trahedya o kaya’y pagkawala dahil ipinadampot nang walang pakundangan ng mga halimaw na makapangyarihan.

Nariyan ang mga ina na ang hanapbuhay ay pangangalaga ng kabataan, gaya ng mga nars sa mga ospital o pagamutan na tumutulong sa pagpapagaling at pagpapalakas ng kabataang may karamdaman, at ng mga guro na nagpapagaling at nagpapalakas ng pag-iisip at pagkatao ng mga mag-aaral na sa kanila’y nakatalaga. 

Nariyan ang mga ina na walang asawa o katuwang, sa anumang kadahilanan, at mag-isang inaako ang pangangalaga at pagpapalaki ng kanilang mga anak. Marahil pa nga ay idinadaan nila sa tahimik at patagong pagluha ang pagpapagaan ng katauhang lugmok sa samu’t saring pasanin sa buhay nilang mag-ina.

Nariyan ang mga ina na sa kabila ng maraming balakid at kapaguran ng katawan at kaisipan ay walang humpay sa pagiging masigasig sa paghahanapbuhay upang maitaguyod ang kanilang supling bukod pa sa tambak na gawaing bahay. Nariyan din ang ’di mabibilang na mga ina na napawalay sa kanilang mga anak dala ng matinding tawag ng pangangailangan na sa ibayong dagat natutugunan, sila na patuloy sa pagkayod kahit nababalutan ng lumbay na sanhi ng pagiging malayo sa kanilang mga mahal sa buhay. 

Marami pang uri ng mga ina bukod sa mga nabanggit, gaya halimbawa ng mga ama na

tumatayo ring ina ng kanilang mga anak. Lumalabas na dapat pag-alayan ng atensyon, pag-aaruga at pagmamahal ang lahat ng indibidwal na kumakatawan sa at nagpapatotoo ng kahulugan ng pagiging ina: ang pagiging mapagkalinga at mapagmahal nang halos kalimutan ang sariling kapakanan at isakripisyo ang sariling kaligayahan. 

Gaya ng ilang mga nakaraang taon, kinabukasan matapos ang darating na Mother’s Day ay araw ng halalan sa buong Pilipinas.

Tila itinadhang paalala ito sa ating lahat na pumili ng mga kandidato — sa pambansa man o lokal na mga posisyon — na mala-ina ang asal. Sila na hindi lamang nanay para sa kanilang mag-anak kundi mala-ina sa malawakang kilos at gawain, sa pagpapatupad at pagsasagawa ng mga patakaran at programa para sa kapakanan ng mga mamamayang kanilang masasaklawan. Kaya’t suriin nating maigi ang mga pangalang nakalista sa balota, kung sila ba’y karapat-dapat sa paghahangad na maging lingkod-bayan. Ating ihalal ang hindi lamang maipagmamalaki ng kani-kanyang ina kundi lubos na makapagpapabuti at makapagpapaganda ng buhay nating lahat.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.