Kuwento ng isang brutal na katapusan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | March 23, 2026

• 

ISSUE #388

Ang malagim na insidente ay nasaksihan diumano ng kanyang anak-anakan na si Karen, at ang inakusahan sa naturang pamamaslang ay ang magtiyuhin na sina Jose at Jurnie. 

Samahan ninyo kami sa pagbabahagi ng kuwentong ito at alamin kung nakamit ng kaluluwa ni Rene, at ng kanyang naulilang pamilya ang hustisya.

Batay sa paratang para sa krimen na murder na inihain laban kina Jurnie at Jose sa Regional Trial Court (RTC) ng Calamba, Misamis Occidental, nagtulungan at nagsabwatan diumano ang dalawa nang may malinaw na intensyon ng pamamaslang sa pamamagitan ng kaliluhan, sa pananalakay kay Rene, na noon ay mag-isa at walang armas. 

Si Jose ang sumipa sa bayag ni Rene, dahilan upang mapahiga sa sakit ang biktima, at habang nasa ganoong kalagayan ay hinampas naman ni Jurnie ang noo at panga ni Rene, gamit ang isang kahoy na tatlong talampakan ang haba at dalawang pulgada ang diyametro, na nagdulot ng malubhang pinsala at kagyat na kamatayan ng nasabing biktima. 

Naganap ang insidente alas-8:46 ng gabi, noong ika-13 ng Agosto 2016, sa isang barangay sa Sapang Dalaga, Misamis Occidental.

Naaresto si Jose noong ika-5 ng Nobyembre 2020 sa bisa ng warrant of arrest, samantalang nanatiling at-large naman si Jurnie. 

Sa tulong at representasyon ng PAO-Calamba, Misamis Occidental District Office, iginiit ni Jose sa hukuman ng paglilitis ang pagsamo ng kawalan ng kasalanan. Tumayo bilang saksi para sa tagausig si Rolly, kapatid ng biktima. 

Batay sa kanyang testimonya, nasa Alegria, Lopez Jaena, Misamis Occidental siya noong matanggap niya ang tawag mula sa isang concerned citizen ukol sa pagkakapaslang kay Rene at sa pagdadala sa kanya sa pagamutan. Pagkarating diumano ni Rolly sa pagamutan, agad siyang dinala sa morge, kung saan nakita ang wala nang buhay na katawan ni Rene, at napinsala umano ang mukha ng kanyang kapatid.

Noong ika-14 ng Agosto 2016, nang ipatala ni Rolly sa himpilan ng pulis ang sinapit ni Rene, na diumano ay nasaksihan ni Karen. Sinabi umano ni Karen sa kanya noong burol ni Rene na sinipa ang biktima sa bayag nito, dahilan upang matumba ito at hindi madepensahan ang sarili nang hampasin naman ng kahoy. 

Batay sa testimonya ni Karen, na tumayo rin bilang saksi para sa tagausig, amain niya si Rene na kinakasama ng kanyang ina. Matagal na umano siyang nakatira sa Sapang Dalaga, Misamis Occidental. Diumano, nasaksihan niya nang hampasin ng kahoy ang kanyang “Tatay Rene” sa noo at panga nito. Bago pa umano maganap ang insidente, kilala at maraming beses na niyang nakita ang mga akusado na sina Jurnie at Jose.

Diumano, naganap ang insidente sa isang tindahan sa ibabang bahagi ng kanilang bahay na pagmamay-ari ng isang nagngangalang Noel. Dumating diumano ang kanyang amain mula sa trabaho bandang alas-8:00 ng gabi, noong ika-13 ng Agosto, na nangangamoy alak. 

Sinundan umano ni Karen ang kanyang amain sa tindahan, may anim hanggang pitong metro ang pagitan nila. Nasa tindahan at nakaupo na umano sina Jurnie at Jose. Tumawag diumano ang kanyang Tatay Rene ng tao mula sa loob ng tindahan dahil may nais itong bilhin. Sinabihan diumano ni Jose si Rene na napakaingay nito. Sinuntok diumano ni Rene sa likod si Jose, dahilan upang matumba ito sa lupa. Sinubukan din umano ni Rene na suntukin si Jurnie. Nasipa naman diumano ni Jose si Rene sa bayag.

Nang gumanti na umano si Rene, hinampas naman siya ni Jurnie ng isang malaking kahoy. Natumba umano ang kanyang Tatay Rene, at hinampas ni Jurnie ang panga nito. Nabigla umano si Karen sa kanyang nasaksihan. Nakita rin niya na agad na umalis sina Jurnie at Jose. Isinugod diumano ni Noel ang kanyang Tatay Rene sa pagamutan. Noong oras na iyon, nasa pagamutan din ang kanyang ina na noon ay nanganganak.

Kinilala ni Karen sa hukuman si Jose kahit na nakasuot ng facemask at face shield ang akusado. Makikilala rin niya diumano si Jurnie kung kakailanganin. Para naman sa depensa, tumayo bilang saksi si Jose at si Nilo.

Batay sa testimonya ni Jose, nangongopra siya noong Agosto 13, 2016, sa plantasyon ng kopra na pagmamay-ari ng isang nagngangalang Nolie. 

Sinabihan diumano sila ni Nolie na magkita sila sa may Luneta upang ibigay ang kanilang sahod, lugar kung saan naganap ang insidente 

Dumating diumano sa Luneta si Jose bandang alas-2:00 ng hapon, subalit wala pa si Nolie na naghahatid pa ng kopra. Meron diumanong nag-iinuman noong oras na iyon at inalok silang tumagay. Hindi nagtagal, umalis din ang nag-iinuman. Humiga umano si Jose sa isang bangko, kasama ang kanyang pamangkin na si Jurnie, nang bigla umanong dumating si Rene at isa pang tao at sinuntok sila. Tinamaan diumano siya sa balikat at napatumba, habang si Jurnie naman ay tinamaan ng suntok sa ilong na nagdulot ng pagdurugo.

Napaatras diumano si Jurnie, habang si Rene naman ay nagpunta sa kalsada at kumuha ng bato. Nakakita umano si Jurnie ng patpat na panggatong na may isa hanggang isa’t kalahating pulgada ang diyametro at kalahating metro ang haba. Noong pakuha na umano ng bato si Jose, nahampas na ni Jurnie ang likod na bahagi ng leeg ni Rene, na naging sanhi upang matumba ang huli. Dumating diumano si Judy, kapatid ni Jurnie, at iniuwi si Jurnie sa kanilang bahay.

Bumalik diumano sa pagkakahiga sa bangko si Jose dahil sa matinding sakit sa kanyang balikat. Dumating diumano roon sina Edward, Francis, at Bobong. Si Jose umano ang naglipat kay Rene sa gilid at sinabihan naman siya ni Bobong na umuwi na sapagkat gabi na.

Katapat lamang diumano ng bahay ni Jose ang bahay ni Jurnie. Noong makauwi na siya, tinawag diumano ni Jurnie ang kapitan ng kanilang barangay at ang asawa nitong si Nilo at dinala sila sa himpilan ng pulis. Ninais umano ni Jose na sumuko sa takot na siya ay paghigantihan, ngunit tinanggihan diumano siya ng pulis dahil walang sumbong laban sa kanya. Pinauwi na umano siya at nakitulog na lamang sa bahay ng kanilang kapitan. 

Isa umanong karpintero si Jose. Matapos ang insidente, nagtungo umano siya sa Dipolog upang magkarpintero at nanatili roon ng isang linggo. Namasukan din umano siya sa Dapitan at umuuwi lamang sa kanilang bahay sa Sapang Dalaga tuwing Sabado ng hapon, at muling babalik sa pinapasukan na trabaho tuwing Lunes. Hindi umano siya inaresto noong mga taon ng 2017, 2018, at 2019, kahit pa siya ay regular na umuuwi sa kanila.

Batay naman sa testimonya ni Nilo, na isa ring karpintero at nakatira sa Sapang Dalaga, siya ay nasa kanilang bahay noong ika-13 ng Agosto 2016. Diumano, tinawag ang kanyang asawa ng Hepe ng Pulis at pinasusundo si Jose upang pasukuin. Sumakay umano sa kanyang motorsiklo sina Jose at Jurnie at dinala sila sa himpilan ng pulis, kasama rin sina Joel at Librada. Pagdating doon, hindi umano sila pinapasok at kinausap lamang si Jose ng isang pulis sa labas ng bakod ng himpilan. Tinangka umano ni Jose na sumuko, ngunit sinabihan ito na hindi sila maaaring ikulong, sapagkat walang reklamo laban sa kanila, kaya sila ay pinauwi na lamang. Sakay muli ng motorsiklo, bandang ala-1:00 madaling-araw nang nakauwi sina Nilo. Diumano, pinatulog na lamang niya sina Jose at Jurnie sa kanilang bahay. Nakausap pa umano ni Nilo sina Jose at Jurnie na umamin na mayroon silang napaslang matapos na sila ay pagsusuntukin diumano ng biktima habang sila ay natutulog sa bangko.

Noong ika-27 ng Oktubre 2022 nang ihayag sa hukuman ni Manananggol Pambayan C.D. Silao-Decolongon na wala nang nais iprisinta na saksi at ebidensya ang depensa.

Sa pagdedesisyon sa kasong ito, masinsinang sinuri ng hukuman ng paglilitis kung naitaguyod nga ba ng tagausig ang bawat elemento ng krimen na murder—kung: (1) mayroong tao na napaslang; (2) ang akusado ang pumaslang sa biktima; (3) ang pamamaslang ay hindi saklaw ng krimen na parricide o infanticide; at (4) ang pamamaslang ay nangyari nang mayroon nang isa sa mga qualifying circumstances na nakasaad sa Artikulo 248 ng ating Revised Penal Code.

Ayon sa hukuman, napatunayan ng tagausig na napaslang si Rene noong gabi ng ika-13 ng Agosto 2016. Gayunpaman, hindi nakumbinsi ang RTC na ang akusadong si Jose ang salarin sa naturang pamamaslang. 

Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na positibong kinilala ng saksi ng tagausig na si Karen na tanging si Jurnie lamang ang humampas ng kahoy sa ulo at panga ng biktima.Bagaman iniangkla ng tagausig ang kriminal na pananagutan ni Jose sa diumano'y pakikipagsabwatan nito kay Jurnie na paslangin si Rene, wala namang naisumite na ebidensya sa hukuman na nagpatibay sa naturang conspiracy sa pagitan ng dalawa. 

Sa katunayan, sinabi ni Karen sa kanyang testimonya na ang kanyang amain ang sumalakay kina Jose at Jurnie noong gabing iyon nang walang sapat na dahilan. Naging kapuna-puna rin sa hukuman ng paglilitis na hindi tinulungan ni Jurnie si Jose. Maging siya ay sinalakay ni Rene at gumanti lamang siya sa pamamagitan ng paghampas ng kahoy na kanyang nakita.

Sapagkat, nabigo ang tagausig na patunayan na nakipagsabwatan si Jose kay Jurnie, hindi na tinalakay pa ng RTC kung mayroon nga bang sirkumstansya ng kataksilan o treachery sa naganap na pamamaslang. Para sa hukuman ng paglilitis, ang naturang qualifying circumstance ay maaari lamang iugnay kay Jurnie. Sa kasamaang palad, hindi pa nakukuha ng hukuman ng paglilitis ang hurisdiksyon sa katauhan ni Jurnie, sapagkat hindi pa siya naaresto sa kabila ng pagpapalabas ng warrant of arrest laban sa kanya.

Binigyang-diin din ng RTC na bagaman ang depensa ni Jose na pagtanggi o denial ay hindi pinatotohanan ng sinumang mapagkakatiwalaang saksi na walang interes sa kasong ito, maaari pa rin mapawalang-sala ang naturang akusado sapagkat ang pasanin ng pagpapatunay, nang higit pa sa makatuwirang pagdududa, na naganap ang krimen at ang katauhan ng salarin ay nakaatang sa panig ng nag-uusig. Pinapaalala ng hukuman ng paglilitis na hindi responsibilidad ng akusado na patunayan ang kawalan niya ng kasalanan. Kaugnay nito, karapat-dapat lamang na ipawalang-sala ang isang akusado kung ang kanyang pagkakasala ay hindi maitaguyod ng tagausig nang lagpas pa sa makatuwirang pagdududa.

Kaya’t minarapat ng hukuman ng paglilitis na igawad kay Jose ang hatol na pagpapawalang-sala. Ang desisyon na ito ng RTC Calamba, Misamis Occidental, na nilagdaan noong ika-18 ng Enero 2023, ay hindi na inapela o kinwestyon pa.

Karapatan ng sinumang biktima ng krimen ang makamit ang katarungan para sa kanilang dinanas na karahasan. Gayunpaman, hindi maaaring talikuran ng ating hukuman ang karapatan ng bawat akusado sa tamang legal na proseso kaugnay sa paglilitis ng kaso. Kung ang krimen ay hindi angkop na mapatunayan, o kung ang katauhan o partisipasyon ng akusado ay hindi maitaguyod nang higit pa sa makatuwirang pagdududa, kailangan igawad ang hatol ng pagpapawalang-sala.

Sadyang nakalulungkot na hindi naihatid kay Rene sa kabilang buhay ang hustisya sa kanyang pagkamatay. Hanggang ngayon, may pagdaing pa rin mula sa hukay para sa kaganapan ng katarungan na nauukol para sa kanya. Naisin man ng hukuman na ipagkaloob ito sa kanya, ang karapatan naman ni Jose na maipagpalagay na walang sala, hanggang sa ang kanyang pagkakasala ay mapatunayan nang lampas pa sa makatuwirang pagdududa, ay hindi rin maaaring isantabi o ipagwalang-bahala.

Nawa ay nakapulutan ninyo ng aral ang kuwento na aming naibahagi sa araw na ito.

Suntok sa simula, sibat sa wakas: Kapag ang sabwatan ay hindi mapatunayan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | March 16, 2026

• 

ISSUE #387

Sa katahimikan ng isang hapon, lalo na sa lugar kung saan karagatan ang karaniwang saksi sa pang-araw-araw na pamumuhay, may mga pangyayaring biglang sumasabog sa gitna ng ordinaryong sandali. Isang hamon, suntok, iglap ng galit, at sa loob lamang ng ilang segundo, maaaring mauwi ang lahat sa trahedya.

Kapag may nasawi, madalas na may mga tanong na agad naghahanap ng sagot, “Sino ang may sala?,” “Sino ang dapat managot?” Ngunit, sa harap ng batas, hindi sapat ang hinala o emosyon upang maghatol ng pagkakasala.

Sapagkat sa ating sistemang kriminal, may isang prinsipyong hindi maaaring isantabi—ang presumption of innocence. Ito ang panuntunang nagsasaad na ang isang akusado ay itinuturing na walang sala hangga’t hindi napatutunayan ang kanyang pagkakasala nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Batay sa kasong People of the Philippines vs. Regala, Criminal Case No. xx827, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 46, Masbate City, sa panulat ni Presiding Judge Teofilo B. Tambago, sinuri ng hukuman kung napatunayan nga ng panig ng tagausig ang pagkakasala ng akusado sa kasong Murder sa ilalim ng Article 248 ng Revised Penal Code (RPC).

Bilang pagbabahagi, ayon sa impormasyon na inihain ng tagausig, noong ika-24 ng Disyembre 2008, bandang alas-4:30 ng hapon, sa Sitio Bugui, Brgy. Gumanang, Aroroy, Masbate, ang dalawang akusado sa kasong ito ay tatawagin nating “Toper” at Alyas “Dondon,” diumano ay nagkaisa at nagtulungan sa pag-atake sa biktimang si Carlito. 

Ayon sa paratang, sinalakay umano ang biktima sa pamamagitan ng pananakit at pananaksak gamit ang matalas na patalim, na nagdulot ng sugat sa tiyan na naging sanhi ng kanyang kamatayan. 

Subalit sa pag-usad ng kaso, lumitaw ang isang mahalagang pangyayari: Hindi nadakip ang isa sa mga akusado. Si “Dondon,” na siyang itinuturong sumaksak sa biktima, ay nanatiling at large at hindi naharap sa paglilitis. Dahil dito, ang kaso ay nagpatuloy lamang laban sa isa pang akusado na si “Toper,” na siyang naaresto at naharap sa hukuman.

Sa paglilitis, iniharap ng tagausig ang mga naturang saksi upang patunayan ang kanilang bersyon ng pangyayari. 

Una, tumestigo si Jane, hipag ng biktima, na nagsabing nandu’n siya sa dalampasigan malapit sa isang “kamalig” na ginagamit bilang buying station ng mga lamang-dagat nang mangyari ang insidente. 

Ayon sa kanya, magkasamang umiinom ng gin ang biktimang si Carlito at ang akusadong si “Dondon.” Nang dumating si “Toper,” hinamon umano niya ang biktima ng suntukan at sinuntok niya ito hanggang sa ito ay bumagsak. Pagkatapos, ayon sa saksi, lumapit si “Dondon” at sinaksak ang biktima gamit ang kutsilyo. Matapos ang pananaksak, tumakas umano ang dalawang akusado patungo sa direksyon ng parola.

Sumunod na tumestigo si Junvic, pamangkin ng biktima at complainant sa kaso. Ayon sa kanya, nalaman niya mula sa isang kamag-anak na si “Dondon” ang sumaksak sa biktima. Bago umano ang pananaksak, hinamon ni “Toper” ang biktima ng suntukan at nasuntok ito. Nang kumuha umano ng kahoy ang biktima upang gumanti, ru’n na sinaksak ni “Dondon” ang biktima.

Samantala, nagbigay naman ng paglilinaw si Dr. Blanco, na nagsagawa ng medico-legal examination sa biktima. 

Ayon sa kanyang pagsusuri, nagtamo ang biktima ng isang malalim na stab wound sa kanang bahagi ng ibabang tiyan, na nagdulot ng paglabas ng mga laman-loob at siyang naging sanhi ng kamatayan ng biktima.

Sa kabilang banda, ang akusadong si “Toper” ay ipinagtanggol sa tulong ni Manananggol Pambayan Hannibal A. Barruga, Jr. ng PAO- Masbate City, Masbate District Office.

Sa kanyang testimonya, sinabi niya na noong araw ng insidente ay nasa bukid siya at gumagawa ng uling. Hatinggabi na umano siya nakauwi at doon lamang niya nalaman na patay na ang kanyang tiyuhin na si Carlito.

Hindi rin umano siya dumalo sa burol ng biktima dahil galit sa kanya ang mga kamag-anak, sapagkat ang kanyang kapatid na si “Dondon” ang pinaghihinalaang responsable sa pananaksak.

Matapos ang paglilitis, isinaad ng Hukuman ang mga sumusunod: 

Aniya, sa ilalim ng Article 248 ng RPC, ang krimeng Murder ay nagaganap kapag ang isang tao ay pumatay ng kapwa tao na may kasamang alinman sa mga kuwalipikadong sirkumstansya tulad ng treachery, evident premeditation, o paggamit ng superior strength.

Subalit, tulad ng paulit-ulit na ipinapaalala ng Korte Suprema, upang magkaroon ng hatol na pagkakasala, kailangang mapatunayan ang lahat ng elemento ng krimen nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Sa kasong Dayaata, et al. vs. People (G.R. No. 205745, Marso 8, 2017, sa panulat ni Kagalang-galang na Mahistrado Marvic M.V.F. Leonen), binigyang-diin ng Kataas-taasang

Hukuman na ang pagkakasala ng akusado ay dapat nakabatay sa lakas ng ebidensya ng prosekusyon at hindi sa kahinaan ng depensa.

Mahalaga ring punto sa kasong ito ang alegasyon ng conspiracy o sabwatan sa pagitan ng dalawang akusado.

Subalit, ayon sa Korte Suprema sa Quidet vs. People (G.R. No. 170289, Abril 8, 2010, sa panulat ni Kagalang-galang na Mahistrado Mariano C. Del Castillo), ang sabwatan ay umiiral lamang kung may malinaw na patunay na ang dalawa o higit pang tao ay nagkasundo sa paggawa ng krimen at kumilos nang may iisang layunin. Ang mga elementong ito ay kailangang mapatunayan din nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Sa pagbusisi ng hukuman sa mga inihaing ebidensya, kinilala nito na bagama’t mahina sa pangkalahatan ang depensang alibi, hindi pa rin maaaring ipataw ang hatol batay lamang sa kahinaan ng depensa.

Sa halip, ang hatol ay dapat nakasalalay sa lakas ng ebidensya ng tagausig.

Batay sa testimonya ng nag-iisang eyewitness na si Jane, malinaw na si “Dondon” ang pangunahing gumawa ng pananaksak na naging sanhi ng kamatayan ni Carlito. Ang partisipasyon ni “Toper,” ayon sa saksi, ay ang paghahamon sa biktima ng suntukan at ang pagsuntok dito.

Dahil dito, kinailangan ding suriin ng hukuman kung may sabwatan ba sa pagitan ng dalawang akusado.

Ngunit ayon sa hukuman, ang mga pangyayari ay nagpakita lamang ng sunud-sunod na aksyon na tila kusang naganap—ang suntukan, ang pagkuha ng kahoy ng biktima upang gumanti, at ang biglaang pananaksak ni “Dondon”. Sa ganitong daloy ng pangyayari, walang malinaw na ebidensya na nagpapakita ng unity of action o pinag-isang layunin sa pagitan ng dalawang akusado.

Dagdag pa rito, ayon sa medico-legal findings ni Dr. Blanco, iisa lamang ang sugat na natamo ng biktima—ang saksak sa tiyan, na malinaw na maiuugnay lamang sa kilos ni “Dondon”.

Walang ebidensyang ipinakita ang tagausig na ang suntok na ibinibintang kay “Toper” ay nagdulot ng anumang pinsala sa biktima.

Sa kawalan ng sabwatan, sinabi ng hukuman na ang bawat akusado ay maaari lamang managot sa sariling kilos. Sa kasong ito, ang nagdulot ng nakamamatay na sugat ay ang akusadong nananatiling hindi pa nadadakip.

Dahil sa kabiguang patunayan ng tagausig ang pagkakasala ni “Toper” nang lampas sa makatuwirang pagdududa, siya ay pinawalang-sala ng hukuman at iniutos ang kanyang pagpapalaya mula sa kustodiya ng batas.

Samantala, ang kaso laban sa isa pang akusado—si “Dondon” ay in-archive at inatasan ang paglabas ng alias warrant of arrest upang siya ay madakip at maiharap sa paglilitis.

Sa ganitong mga pagkakataon, hindi iisa ang pinanggagalingan ng daing.

May daing ang pamilya ng biktimang si Carlito, sapagkat ang taong itinuturong sumaksak sa kanya ay hindi pa rin nahaharap sa hukuman.

Ngunit may daing din ang isang taong nadawit sa krimen at kinaharap ang bigat ng paratang—si “Toper,” na naharap sa paglilitis sa kabila ng kakulangan ng ebidensya upang patunayang siya ang may kagagawan ng nakamamatay na sugat.

Sapagkat sa ilalim ng batas, ang kalayaan ng isang tao ay hindi maaaring ipagkait batay lamang sa hinala o presensya sa tagpo ng krimen. Kapag ang ebidensya ay may puwang, ang hukuman ay walang ibang magagawa kundi pairalin ang prinsipyong matagal nang sandigan ng hustisya—ang pagpapalaya sa akusadong hindi napatunayang nagkasala.

Samantala, ang paghahanap ng ganap na katarungan para sa biktima ay nananatiling naghihintay sa araw na ang tunay na salarin ay maiharap sa hukuman at mapanagot sa ilalim ng batas.

Pangalan ng salarin lumabas sa huling hininga, ‘di pinaboran ng korte

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | March 8, 2026

• 

ISSUE #386

Ang kuwento na aming ibabahagi sa araw na ito ay hango sa kasong kriminal na merong pamagat na People of the Philippines vs. Conrado Lapinig y Daluran alyas “Dodong” and Ricky Balo y Calderon (Crim. Case No. 1748, December 24, 2008), ay tungkol sa hindi inaasahang pagpanaw ng biktima na si Ruben, na pinaslang sa kalaliman ng gabi.

Sa mga kuwentong tulad nito, mapapaisip tayo na sadyang panandalian lamang ang ating hiram na buhay. Kung kailan magwawakas ang oras natin sa mundong ito ay hindi natin malalaman hanggang sa kaharapin na natin sa mata ang napipinto nating kamatayan.

Samahan ninyo kami sa pagbabahagi ng kasong ito, sa panulat ni Hon. Bernadette Paredes-Encinareal, Judge, Branch 12, Regional Trial Court of Oroquieta City, at alamin kung ang mga inakusahan sa pamamaslang kay Ruben ay tuluyang napatawan ng parusang pagkabilanggo.

Batay sa paratang para sa kasong Murder na inihain sa Regional Trial Court (RTC) ng Oroquieta City, Misamis Occidental, nagtulungan at nagsabwatan diumano sina Dodong at Ricky, na may intensiyon na pumaslang. Sa pamamagitan ng kaliluhan at paggamit ng higit na lakas, sinalakay at pinagsasaksak nila ang biktimang si Ruben gamit ang isang matalim na sandata. Ang mga malulubhang sugat na tinamo ni Ruben sa kaliwang bahagi ng likod ng kanyang katawan ang naging sanhi ng kanyang pagpanaw.

Naganap ang malagim na insidente alas-11:30 ng gabi, noong ika-27 ng Setyembre 2006 sa isang barangay sa Jimenez, Misamis Occidental. Sa tulong at representasyon ng noo’y Manananggol Pambayan na si D.B. Apao Jr. ng PAO-Oroquieta District Office, mariing itinanggi nina Dodong at Ricky ang anumang kinalaman sa sinapit ni Ruben.

Matapos magsagawa ng mga paglilinaw na katanungan, naghain ng mosyon ang piskal na may hawak sa nasabing kaso upang ibasura ang reklamo laban kay Ricky, na ipinagkaloob ng hukuman ng paglilitis.

Matapos ang pre-trial, tumuloy ang paglilitis laban kay Dodong.Batay sa testimonya ni Angelita, ang naulilang maybahay ni Ruben, binawian ng buhay si Ruben, noong ika-28 ng Setyembre 2006, matapos na masaksak ito noong gabi ng ika-27 ng Setyembre 2006, sa terrace ng kanilang bahay.

Natutulog na umano siya at ginising lamang umano siya nina Eugene at isang nagngangalang Bendita upang ipaalam na nasaksak si Ruben. Agad umano niyang pinuntahan ang kanyang asawa na noon ay sugatan, at humingi umano ng tulong si Ruben at sinabi na si Dodong ang sumaksak sa kanya.Tinanong muli ni Angelita si Ruben ukol sa naganap na pananaksak at sinabi umano nito na si Dodong ang salarin.

Hanggang sa maisugod sa pagamutan si Ruben, sinasabi umano nito kay Angelita na si Dodong ang sumaksak sa kanya.

Ayon din kay Angelita, maliwanag sa kanilang terrace at naroon ang mga kaibigan ng kanyang asawa na sina Rere, Rodel, Eugene, Cocoy, Marlon, at Evangelisto. May ilang beses din umano, habang sila ay nasa pagamutan, na tinanong ni Ruben si Angelita kung ano ang kasalanan niya upang siya ay saksakin ni Dodong.

Diumano, ang huling pagkakataon na nakita ni Angelita si Dodong ay noong umaga bago maganap ang pananaksak kay Ruben. Hindi niya umano nakita si Dodong bago siya matulog o noong mismong naganap ang pananaksak.

Ang bahay umano ni Dodong ay may tatlong bloke mula sa tapat ng kanilang bahay sa may hangganan ng kalsada. Wala umano siyang nalalaman na gusot sa pagitan nina Ruben at Dodong, maging sa pagitan ng iba pang mga kaibigan ni Ruben na naroon noong gabing iyon.

Si Ricky umano ang pinaghinalaan ni Angelita na may kinalaman sa pananaksak dahil may gusot diumano sa pagitan ng dalawa. Sinabi rin umano sa kanya ng guwardiya ni Alkalde Quimbo na nakita nito sina Dodong at Ricky bandang alas-9:00 ng gabi, noong ika-27 ng Setyembre 2006 na lasing na dumating sa bahay ng naturang alkalde.

Si Dr. Recamadas ang sumuri kay Ruben noong isugod ito sa pagamutan. Ayon sa kanyang testimonya, nasa stretcher na umano sa emergency room ang biktima at mababa na ang blood pressure nito, ngunit meron pa itong malay at nakakausap pa.Diumano, ang sugat na tinamo ni Ruben ay maaaring nakaapekto sa kanyang baga.

Pumanaw si Ruben bandang alas-7:00 ng umaga, noong ika-28 ng Setyembre 2006. Ang sanhi ng kanyang kamatayan ay “Cardiorespiratory arrest secondary to puncture wound in the left subscapular area with massive hemorrhage to the thoracic cavity.

”Para naman sa depensa, iginiit ni Dodong ang kanyang kawalan ng kasalanan.

Kilala umano niya si Ruben, sapagkat kapwa sila operator ng lagarian ng isang nagngangalang Jojo. Marami umano siyang kamag-anak sa kanilang lugar na may kaparehong apelyido, kabilang na ang isa pang kilala bilang Dodong ng Naga. Wala umano silang hindi pagkakaintindihan o gusot ni Ruben.

Diumano, nasa bahay ni Alkalde Quimbo si Dodong at nag-aalaga ng mga baboy bandang alas-6:00 ng gabi, noong ika-27 ng Setyembre 2006. At nang siya’y umuwi sa kanilang bahay, hindi na umano siya dumaan sa bahay ni Ruben at nagpahinga na lamang.

Mula umano sa bahay ng Alkalde ay madadaanan niya ang bahay ng ama ng Alkalde, kung saan sa likod matatagpuan ang lagarian at ang bahay ni Ruben, may 70 metro ang layo. 500 metro naman diumano ang pagitan ng kanyang bahay at ang bahay ni Ruben.

Diumano, ginising siya ng mga pulis alas-11:30 ng gabing iyon at tinanong siya kung kilala niya si Ruben at kung alam niya kung ano ang nangyari. Tumugon siya na hindi niya umano alam. Ang huling pagkakataon na nakita niya umano si Ruben ay noong umaga pa ng ika-26 ng Setyembre 2006. Boluntaryo umanong sumama si Dodong sa bulwagan ng munisipyo, kung saan siya ay tinanong ukol sa sinapit ni Ruben. Mariin niya umanong muling sinagot na wala siyang alam. Hindi na umano siya pinauwi at sumunod ay ikinulong na siya.

Mabusisi na inaral ng hukuman ng paglilitis kung matatanggap bilang katibayan laban sa akusadong si Dodong ang mga naging huling deklarasyon o dying declaration ni Ruben, kung saan itinuro diumano nito si Dodong bilang may-akda ng pananaksak sa kanya.

Sa pagdedesisyon sa kaso na ito, binigyang-diin ng hukuman ng paglilitis ang panuntunan na ipinahayag ng ating Korte Suprema sa kasong Maturillaas vs. People (487 SCRA 273) kaugnay sa pagtataguyod ng mga mahahalagang sirkumstansya upang sumapat bilang katibayan ang isang dying declaration, at ito ay ang mga sumusunod: (1) ang deklarasyon ay tumutukoy sa sanhi at mga pangyayari na bumubuo sa kamatayan ng nagdeklara; (2) ito ay sinabi ng nagdeklara nang merong kamalayan sa napipinto niyang kamatayan; (3) ito ay malaya at boluntrayo niyang sinabi, walang pamimilit o mungkahi nang hindi wastong impluwensya; (4) ito ay iniaalok sa isang kasong kriminal na kung saan ang paksa ng pagsisiyasat ay ang pagkamatay ng nagdeklara; at (5) ang nagdeklara ay merong kakayahan na tumayo bilang saksi, kung siya man ay maipatatawag pa upang magbigay ng kanyang testimonya. Hindi man tahasan ang pahayag ng nagdeklara ukol sa kamalayan ng napipinto niyang kamatayan, ang kalubhaan ng tinamo niyang sugat at ang katotohanan na ang kamatayan ay mangyayari ilang sandali na lamang ay mga salik na maaaring isaalang-alang na upang sumapat bilang katibayan ang huling deklarasyon nang merong buong kamalayan ang nagdeklara na maaari na siyang bawian ng buhay.

Para sa RTC, hindi naitaguyod ng tagausig na ang huling deklarasyon ni Ruben ay tumukoy sa sanhi at mga pangyayari na bumubuo sa kanyang kamatayan.

Pagpapaalala ng hukuman ng paglilitis na kinakailangan na ang dying declaration ay buo o ganap sa sarili nito, alinsunod sa doctrine of completeness na ipinahayag sa klasiko na akda ni Prof. Wigmore, na ang pahayag na iniaalok bilang ebidensya ay hindi dapat bahagi lamang ng kabuuan ng ipinahayag ng nagdeklara; bagkus, ito ay dapat kumpleto ng lahat ng detalye ng ninais niyang ipahayag. 

Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na magkakasang-ayon ang nasa testimonya ni Angelita na sinabi umano ni Ruben na si Dodong ang sumaksak sa kanya at ang pagtatanong nito kung bakit siya sinalakay ni Dodong. 

Gayunpaman, walang ibang saksi na nagpatunay o sumuporta sa testimonya ni Angelita. Wala rin umanong nabanggit ang biktima kaugnay sa sanhi at mga pangyayari kung bakit siya sinaksak, maging ang posible na motibo ng pananalakay sa kanya. Ito ay sa kabila ng pagkakaroon ni Ruben ng halos pitong oras – mula alas-12:30 ng hatinggabi hanggang sa siya ay bawian ng buhay bandang alas-7:00 ng umaga noong ika-28 ng Setyembre 2006 upang isalaysay ang naging gulo o sigalot sa pagitan niya at ng taong sumaksak sa kanya, maging ang motibo kaugnay nito. Sa loob ng mga oras na iyon ay meron pang malay at nakapagsasalita pa si Ruben, ayon na rin sa doktor na sumuri sa kanya. 

Subalit walang ipinrisinta ang tagausig ukol sa mga impormasyon na iyon. Ang butas o kakulangan na ito ang naging dahilan upang masabi ng hukuman ng paglilitis na hindi buo o ganap ang huling deklarasyon ni Ruben upang tanggapin bilang katibayan laban kay Dodong.

Kung kaya’t minarapat ng hukuman ng paglilitis na igawad kay Dodong ang hatol ng pagpapawalang-sala. Ang desisyon na ito ng RTC Oroquieta City, na nilagdaan noong ika-24 ng Disyembre 2008, ay hindi na inapela o kinuwestyon pa.

Sa mundong ito na walang tiyak maliban sa kamatayan, kinakailangan talaga nating pahalagahan ang bawat oras, minuto, at segundo na ipinahiram lamang sa atin.

Lahat ng bagay ay panandalian, maging ang ating mga mahal sa buhay. Bukas o sa makalawa ay maaari na hindi na natin sila mayakap at mahagkan.

Nakalulungkot na hindi nakamit ng kaluluwa ni Ruben ang hustisya kaugnay sa malagim niyang sinapit. Hindi naipagbayad at naibilanggo ang salarin sa kanyang pagkamatay.

Nawa ay hindi na maulit pa ang ganitong uri ng kabiguan ng hustisya para sa mga biktima. Dalangin namin na ang bawat biktima ng krimen, lalo na ang mga pinaslang ay makamit ang katarungan upang ang kanilang kaluluwa ay makamtan ang katahimikan, at ang pagdaing nila mula sa hukay ay tuluyang matuldukan.