Smart Kids Act, hakbang kontra pang-aabuso online

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 13, 2026

Nitong nakaraang linggo, inaprubahan na ng Senado sa huli at ikatlong pagbasa ang Safe Media Access and Responsible Technology for Kids in Digital Spaces (SMART KIDS) Act, isang panukalang batas na magbabawal sa mga menor-de-edad na gumamit ng social media, kabilang ang mga itinuturing na high-risk digital services.

Bilang isa sa mga may akda ng panukalang ito, ikinagagalak natin ang pag-usad nito upang maging isang ganap na batas. Para sa inyong lingkod, napapanahon ang pag-apruba ng Senado sa panukalang ito, lalo na at patuloy nating nakikita ang mga pinsalang dulot ng lubos na paggamit ng mga menor-de-edad sa social media. 

Nakakabahala rin ang mga lumabas na ulat may mga masasamang loob na ginagamit ang social media upang gamitin ang mga kabataan sa pagpapalaganap ng karahasan. Nagbabala ang mga awtoridad sa tinatawag na nihilistic violent extremism (NVE), kung saan ginagamit ng mga masasamang loob ang social media, pati na rin ang mga gaming platforms, upang i-target ang mga kabataan at hikayatin silang gumawa ng karahasan. 

Batay rin sa mga imbestigasyon, may kaugnayan ang NVE sa mga naiulat na insidente ng karahasan sa ating mga paaralan. Nais kong bigyang diin ang naging papel ng social media upang itulak ang ating mga mag-aaral tungo sa karahasan, kaya naman ngayon pa lang, hindi na natin dapat hintayin pang lumala ang pinsalang dulot nito sa ating mga kabataan. 

Nais ko ring bigyang diin na marami nang ibang bansa ang nagbabawal sa kanilang mga menor-de-edad na gumamit ng social media. Ang bansang Australia ang unang nagpatupad ng ganitong polisiya. Sa mga karatig nating bansa sa Timog-Silangang Asya, nauna nang magpatupad ng parehong polisya ang Indonesia at Malaysia.

Kaya naman sa ilalim ng SMART KIDS ACT, hindi na papayagang mag-register, gumawa, mag-access, gumamit, o magpanatili ng account ang mga batang wala pang 18 taong gulang sa anumang high-risk digital service, kabilang iyong mga may social networking functions.

Nakasaad din sa panukalang batas na ganap ang pagbabawal at hindi ito maaaring lampasan sa pamamagitan ng pahintulot at supervision ng mga magulang o guardian.

Para naman sa mga high-risk digital services, magiging mandato sa kanilang magpatupad ng matatag na age-verification systems at agad na tanggalin, suspindihin, o i-disable ang mga kasalukuyang account na pagmamay-ari ng mga menor-de-edad. Gayunpaman, hindi saklaw ng isasagawang paghihigpit ang mga lehitimong educational platforms at ilang partikular na low-risk services.

Mahalagang hakbang ang pagpasa ng panukalang batas na ito para sa kapakanan ng ating mga kabataan. Kasabay nito, patuloy rin nating susuportahan ang mga programang magtataguyod sa kanilang kaligtasan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Kakulangan sa mga guro, ‘wag nang ipagpaliban

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 8, 2026

Noong lumabas ang resulta ng 2025 Programme for International Student Assessment (PISA), hindi lamang ang kakayahan ng ating mga mag-aaral ang ating nakita. Lumabas din sa pag-aaral ang estado ng ating mga pampublikong paaralan, kabilang ang iba’t ibang mga bagay na maaaring nakakaimpluwensya sa kakayahan at kaalaman ng ating mga mag-aaral.

Isa sa mga nakita natin sa resulta ng 2025 PISA ang nananatiling hamon pagdating sa kakulangan ng mga guro. Batay sa resulta ng naturang pag-aaral, lumalabas na 19% ng mga mag-aaral na Pilipino ang nag-aaral sa mga paaralan kung saan iniulat ng mga punong-guro na, sa ilang paraan, nahahadlangan ng kakulangan ng mga guro ang epektibong pagtuturo.

Bagama’t mas mababa ito sa naitalang 43% noong 2022, ipinakita rin ng PISA 2025 na mas mababa ang marka sa agham ng mga mag-aaral sa mga paaralan, kung saan iniulat ng mga punong-guro ang mas matinding kakulangan sa mga guro at iba pang mga kawani.

Malinaw ang mensahe sa atin ng datos na ito: patuloy nating dapat pagsikapan na matutugunan ang kakulangan sa mga guro sa ating mga pampublikong paaralan. Kaya naman, makakaasa ang ating mga kababayan na patuloy na isusulong ng inyong lingkod ang paglikha ng bagong teaching positions sa ilalim ng 2027 national budget.

Sa ilalim ng 2027 National Expenditure Program, walang pondong inilaan para sa paglikha ng mga bagong posisyon para sa mga guro. Patuloy naman na isinusulong ng Department of Education (DepEd) ang paglikha ng karagdagang 14,274 na bagong teaching positions. Tinatayang aabot sa P4.29 bilyon ang kinakailangan para malikha ang mga bagong posisyong ito.

May paglilinaw naman ang parehong DepEd at Department of Budget and Management (DBM) sa usapin ng pondong kinakailangan para sa hiring ng mga bagong guro. Ayon sa dalawang kagawaran, may nakalaan pang P31.2 bilyon na maaaring gamitin para punan ang 64,530 na mga posisyong dati nang nilikha. 

Sa kabila ng pagkakaroon ng mga libu-libong posisyong ito at ang katumbas nitong pondo, naninindigan ang inyong lingkod na kailangang pagsikapan pa rin nating mapunan ang mga kakulangan sa guro na nararanasan ng ating mga pampublikong paaralan at dapat tuluy-tuloy ang paglikha ng mga bagong posisyon. Kasabay nito, kailangang tiyakin din ng DepEd na mapapabilis nila ang proseso ng hiring upang mapunan ang hinaharap nating kakulangan.

Isa sa mga nakita natin sa resulta ng 2025 PISA ang nananatiling hamon pagdating sa kakulangan ng mga guro. Batay sa resulta ng naturang pag-aaral, lumalabas na 19% ng mga mag-aaral na Pilipino ang nag-aaral sa mga paaralan kung saan iniulat ng mga punong-guro na, sa ilang paraan, nahahadlangan ng kakulangan ng mga guro ang epektibong pagtuturo.

Bagama’t mas mababa ito sa naitalang 43% noong 2022, ipinakita rin ng PISA 2025 na mas mababa ang marka sa agham ng mga mag-aaral sa mga paaralan, kung saan iniulat ng mga punong-guro ang mas matinding kakulangan sa mga guro at iba pang mga kawani.

Malinaw ang mensahe sa atin ng datos na ito: patuloy nating dapat pagsikapan na matutugunan ang kakulangan sa mga guro sa ating mga pampublikong paaralan. Kaya naman, makakaasa ang ating mga kababayan na patuloy na isusulong ng inyong lingkod ang paglikha ng bagong teaching positions sa ilalim ng 2027 national budget.

Sa ilalim ng 2027 National Expenditure Program, walang pondong inilaan para sa paglikha ng mga bagong posisyon para sa mga guro. Patuloy naman na isinusulong ng Department of Education (DepEd) ang paglikha ng karagdagang 14,274 na bagong teaching positions. Tinatayang aabot sa P4.29 bilyon ang kinakailangan para malikha ang mga bagong posisyong ito.

May paglilinaw naman ang parehong DepEd at Department of Budget and Management (DBM) sa usapin ng pondong kinakailangan para sa hiring ng mga bagong guro. Ayon sa dalawang kagawaran, may nakalaan pang P31.2 bilyon na maaaring gamitin para punan ang 64,530 na mga posisyong dati nang nilikha. 

Sa kabila ng pagkakaroon ng mga libu-libong posisyong ito at ang katumbas nitong pondo, naninindigan ang inyong lingkod na kailangang pagsikapan pa rin nating mapunan ang mga kakulangan sa guro na nararanasan ng ating mga pampublikong paaralan at dapat tuluy-tuloy ang paglikha ng mga bagong posisyon. Kasabay nito, kailangang tiyakin din ng DepEd na mapapabilis nila ang proseso ng hiring upang mapunan ang hinaharap nating kakulangan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

LGUs, katuwang sa pag-angat ng edukasyon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 1, 2026

Tuwing Oktubre, ipinagdiriwang natin ang Local Government Month upang kilalanin ang mahalagang papel ng mga local government units (LGUs) sa ating bansa. Bilang dating alkalde ng Lungsod ng Valenzuela, nauunawaan ng inyong lingkod na ang mga LGU ang madalas na unang lapitan ng ating mga kababayan para sa mga mahahalagang programa at serbisyo. 

Patuloy din nating kinikilala ang mahalagang papel ng mga LGU pagdating sa edukasyon. Kaya naman, isinulong natin ang ilang mga batas upang palawakin ang responsibilidad ng mga LGU at patatagin ang kanilang kakayahang tuparin ang mga mandatong ito. 

Isa sa mga pinakamahalagang reporma sa edukasyon na ipinasa natin kamakailan ang Early Childhood Care and Development (ECCD) System Act (Republic Act No. 12199), kung saan ginawang mandato sa mga LGU ang paghahatid ng mga programa at serbisyong magpapatatag sa pundasyon ng mga batang wala pang limang taong gulang. Kabilang dito ang mga programa at serbisyong may kinalaman sa nutrisyon, kalusugan, at edukasyon. 

Mandato rin sa mga LGU ang tiyaking maaabot nila ang bawat batang wala pang limang taong gulang upang maging saklaw ng mga programa at serbisyong ito. Kaugnay nito, magkakaroon ang mga LGU ng ECCD Office upang mangasiwa sa paghahatid ng mga programa at serbisyong ito. Ang mga ECCD Office din ang mangangasiwa sa mga Child Development Teachers at Child Development Workers.

Isa pang mahalagang batas na isinulong natin ang Parent Effectiveness Service (PES) Program Act (Republic Act No. 11908), kung saan itinalaga ang mandato sa mga LGU ang pagpapatupad ng PES Program. Layunin ng batas na palawakin ang kaalaman ng mga magulang sa pagtugon sa kanilang mga responsibilidad, lalo na pagdating sa edukasyon ng kanilang mga anak at pagtaguyod sa kanilang mga karapatan.

Patuloy naman nating isinusulong ang 21st Century School Boards Act (Senate Bill No. 53) upang paigtingin ang papel ng mga LGU sa pag-angat ng kalidad ng edukasyon. Sa ilalim ng panukalang batas na ito, isinusulong nating maging mandato sa mga Local School Board ng bawat LGU ang pagpapatupad ng mga repormang tutugon, halimbawa, sa participation rate ng mga mag-aaral, bilang ng mga drop-out at out-of-school youth, suporta sa mga mag-aaral na may kapansanan, at iba pa. 

Upang matulungan ang mga LGU sa pagtupad sa mga bagong tungkuling ito, isinusulong din nating mapalawak ang saklaw ng paggamit ng kanilang Special Education Fund (SEF). Sa ilalim ng ating panukala, isinusulong natin ang paggamit ng SEF upang magamit ito sa sahod ng mga non-teaching personnel kabilang ang utility at security, sahod ng mga child development teachers at workers, pagpapatupad ng Alternative Learning System (ALS), dagdag sahod ng mga guro para sa karagdagang serbisyo sa labas ng oras ng klase, at marami pang iba.

Patuloy nating isusulong ang mga programa at panukalang batas upang mapalawak ang papel at kakayahan ng mga LGU pagdating sa paghahatid ng de-kalidad na edukasyon sa ating mga kabataan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com