Pagpapalakas ng proteksyon sa mga bata sa digital na panahon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | February 12, 2026

Tuwing ikalawang linggo ng Pebrero, ipinagdiriwang natin ang National Awareness Week for the Prevention of Child Sexual Abuse and Exploitation. Nakikiisa ako sa ating mga kababayan sa pagdiriwang ng mahalagang okasyong ito, lalo na’t binibigyang-diin natin ang kaligtasan at kapakanan ng ating mga kabataan mula sa iba’t ibang klase ng pang-aabuso.

Nais kong bigyang-diin ang hamong kinakaharap ng ating bansa pagdating sa Online Sexual Abuse and Exploitation of Children (OSAEC) at ang paglikha at pagbebenta ng mga Child Sexual Abuse or Exploitation Material (CSAEM). Tulad ng marami sa ating mga kababayan, nababahala akong nagpapatuloy ang mga karumal-dumal na mga krimeng ito, kung saan ginagamit ang internet para mang-abuso ng ating mga kabataan.

Lumalabas sa datos na maraming mga kabataan ang inabuso dahil sa OSAEC. Ayon sa National Study on Online Sexual Abuse and Exploitation of Children in the Philippines noong 2021, umabot sa 80% ng mga kabataan ang nanganib na makaranas ng pang-aabusong sekswal sa internet. Lumabas naman sa pag-aaral na Disrupting Harm noong 2022 na may dalawang milyong mga kabataang may edad na 12 hanggang 17, o katumbas ng isa sa limang batang gumagamit ng internet, ang naging biktima ng OSAEC.

Meron na tayong mga batas na layong sugpuin ang OSAEC at ang patuloy na pagbebenta ng CSAEM. Naging batas noong 2022 ang Anti-Online Sexual Abuse or Exploitation of Children (OSAEC) and Anti-Child Sexual Abuse or Exploitation Materials (CSAEM) Act (Republic Act No. 11930).

Naging batas din ang Expanded Anti-Trafficking in Persons Act of 2022, kung saan lalo pa nating hinigpitan ang pagbabawal sa iba’t ibang anyo ng human trafficking. Pinatatatag din ng batas ang kakayahan ng law enforcement agencies na sugpuin ang anumang uri ng trafficking, samantalang nililinaw ang responsibilidad ng pribadong sektor sa pagsugpo ng mga krimeng ito.

Sa pagtaguyod sa kaligtasan at kapakanan ng mga kabataan, tiniyak din nating suportado ng 2026 national budget ang mga programa upang masugpo ang OSAEC at ang iba’t ibang anyo ng human trafficking. Naglaan tayo ng P111.5 milyon para sa National Coordinating Center Against OSAEC and CSAEM. Ito ang tanggapang may mandatong pangunahan ang pagsugpo sa mga krimeng nabanggit. Naglaan din tayo ng P119.2 milyon para sa Anti-Trafficking in Persons Enforcement.

Hindi na natin maaaring hayaan pang magpatuloy ang ganitong klase ng pang-aabuso at karahasan sa ating mga kabataan. Makakaasa ang ating mga kababayan na patuloy na susuportahan ng inyong lingkod ang mga programa upang sugpuin ang OSAEC at iba’t ibang anyo ng human trafficking.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Early Childhood Care and Development, susi sa matatag na pundasyon sa edukasyon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | February 10, 2026

Sa Final Report ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II), lumalabas na 21% lamang ng mga batang tatlo at apat na taong gulang ang may partisipasyon sa mga programa at serbisyo ng Early Childhood Care and Development (ECCD). Lumabas din sa ulat na mahigit 4,600 barangay ang wala pa ring child development center. Dagdag pa ng Komisyon, 200,000 na bata pa ang hindi naaabot ng Supplementary Feeding Program ng Department of Social Welfare and Development (DSWD). 

Ang mga hamong ito ay sumasalamin sa tunay na kalagayan ng bansa pagdating sa ECCD. Saklaw ng ECCD System ng bansa ang kabuuan ng mga programang pang-kalusugan, nutrisyon, early childhood education, at social services development na tutugon sa pangangailangan ng mga kabataang wala pang limang taong gulang. 

Sa madaling salita, mahalaga ang papel ng ECCD upang mabigyan ang ating mga mag-aaral ng matatag na pundasyon. Kung hindi natin mabibigyan ang ating mga kabataan ng dekalidad na mga programa at serbisyong may kinalaman sa ECCD, at kung hindi natin maaabot ang mga batang nangangailangan nito, magpapatuloy ang krisis na kinakaharap natin sa edukasyon.

Kaya naman patuloy nating isinusulong ang ganap at epektibong pagpapatupad ng Early Childhood Care and Development System Act (Republic Act No. 12199). Sa ilalim ng naturang batas, ang mga local government units na ang magiging responsable sa pagpapatupad ng mga programa at serbisyo para sa ECCD. Nakasaad sa batas na ipapatupad ang mga programa at serbisyong ito ng mga ECCD Office na lilikhain sa bawat probinsya, lungsod, at munisipalidad. 

Tiniyak din nating suportado ng 2026 national budget ang pagpapatatag sa ECCD. Naglaan tayo ng P2.46 bilyon sa ilalim ng Local Government Support Fund upang i-upgrade ang mga daycare centers ng fourth- at fifth-class municipalities bilang mga child development centers. Magagamit din natin ang pondong ito para sa hiring ng mga child development workers.

Naglaan din ng P9.6 bilyon para sa Supplementary Feeding Program na saklaw ang mga tatlo hanggang limang taong gulang na mga batang naka-enroll sa mga Childhood Development Centers (CDC) at Supervised Neighborhood Play (SNP). Sa taong ito, aabot na sa 180 araw ang dating 120 feeding days. 

Ilan lamang ito sa mga hakbang na ating gagawin upang mapatatag ang ECCD at mabigyan ang ating mga mag-aaral ng matatag na pundasyon. Patuloy nating tutukan ang pagpapatupad ng mga programang may kinalaman sa edukasyon hanggang sa masugpo natin ang krisis na kinakaharap ng sektor.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Board for Professional Teachers, palalakasin at palalawigin ng batas

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | February 5, 2026

Isa sa mga panukalang batas na inihain ng inyong lingkod sa pagsisimula ng 20th Congress ang Senate Bill No. 52, kung saan isinusulong nating ma-amyendahan ang Philippine Teachers Professionalization Act of 1994 (Republic Act No. 7836).

Kasama sa mga layunin ng panukalang batas na ito ang pagreporma sa licensure examination ng mga guro upang tiyaking sapat ang kanilang kaalaman at kakayahan bago sila pumasok sa ating mga silid-aralan upang makapagturo. Naniniwala ang inyong lingkod na ang kalidad ng edukasyon ng bansa ay aangat kung mahuhusay ang ating mga guro kaya maliban sa pagbibigay sa kanila ng dekalidad na edukasyon at pagsasanay o training, kailangang tiyakin din nating sapat ang mga pamamaraan upang sukatin ang kanilang kaalaman at kakayahan.

Sa ilalim ng ating panukalang batas, magdadagdag tayo ng mga miyembro sa Board for Professional Teachers. Magkakaroon din ng hiwalay na examinations para sa special needs at early childhood education maliban pa sa mga isinasagawa na para sa elementary at secondary level.

Mahalaga ito, lalo na’t may mga tiyak na pangangailangan ang ating mga mag-aaral na may kapansanan, gayundin ang mga batang wala pang limang taong gulang, na kinakailangang tutukan ng mga kuwalipikadong guro.

Binibigyan din ng panukalang batas ang Professional Regulation Commission (PRC), sa pakikipagtulungan sa Teacher Education Council (TEC), ng kapangyarihang maglatag ng saklaw ng mga examinations para sa ibang larangan ng mga specialization, pati na rin ang akmang mga qualifications. Kakailanganin namang kumuha ng refresher course ang mga hindi makakapasa ng dalawang beses sa licensure examination.

Iminumungkahi din ng naturang panukala ang pagsumite ng portfolio na nagpapakita ng kaalaman at kakayahan pagdating sa professional teaching standards para sa Board Licensure Examination for Professional Teachers. Magkakaroon din ng kapangyarihan ang TEC na magtalaga ng mga pamantayan sa paghahanda at pagsusuri ng mga isinumiteng portfolio.

Isinusulong din natin sa ilalim ng panukalang batas ang paglalabas ng mga licensure examination questions at ang mga kaukulang sagot. Iminumungkahi nating ibahagi sa TEC ang impormasyong ito limang araw pagkatapos isagawa ang mga examinations. Sa ganitong paraan, makakapagbahagi sila ng kanilang pagsusuri at rekomendasyon at matitiyak nating tugma ang edukasyon ng mga guro sa nilalaman ng licensure examination.

Iminumungkahi naman ng Second Congressional Commission on Education ang pagkakaroon ng mga eksperto na susulat sa nilalaman ng licensure examination upang matiyak na akma sila sa mga naghahangad na maging guro.

Tinalakay natin ang panukalang batas na ito ngayong linggo at patuloy natin itong pag-aaralan upang matiyak na maitataguyod natin ang kapakanan ng ating mga guro, masusugpo natin ang krisis sa edukasyon, at maiaangat natin ang kakayahan ng ating mga mag-aaral.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com