Kakayahan ng bata, apektado sa pagiging bansot, ‘wag balewalain

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 12, 2026

Aprubado na sa bicameral conference committee ang isang panukalang batas na layong itatag ang National Children’s Nutrition Program upang tugunan ang malnutrisyon sa iba’t ibang yugto ng buhay ng isang bata. Niresolba sa bicameral conference ang pagkakaiba ng panukalang batas (Senate Bill No. 2272 at House Bill No. 9466) na pinamagatang National Children’s Nutrition Act at nakatakdang ratipikahan ng dalawang kapulungan.

Mahalaga ang panukalang batas na ito, lalo na’t lumalabas na isa sa apat na batang Pilipino na wala pang limang taong gulang ang maituturing na stunted o maliit para sa kanilang edad. Ang stunting ay resulta ng kakulangan ng nutrisyon sa unang 1,000 araw ng buhay ng isang bata, mula sa sinapupunan hanggang sa kanyang ikalawang kaarawan. 

Malaki ang pinsalang maaaring idulot ng stunting sa kakayahan ng isang batang matuto at sa kanyang paglaki, maaapektuhan din ang kanyang kakayahang magkaroon ng maayos na hanapbuhay. 

Sa ilalim ng programa, ipapatupad ang Supplemental Feeding Program ng Department of Social Welfare and Development (DSWD) sa tulong ng mga local government units. Sasaklawin ng naturang programa ang mga batang dalawang taong gulang at iyong mga wala pang limang taong gulang na bahagi ng Early Childhood Care and Development System (ECCD). 

Sa ilalim naman ng School-Based Feeding Program, magiging saklaw na ang lahat ng mga mag-aaral mula Kindergarten hanggang Grade 3. Tuloy naman ang suporta para mga mag-aaral mula Grade 4 hanggang Grade 6 na humaharap sa kakulangan sa malnutrisyon. Nakasaad din sa panukalang batas na magiging saklaw na rin ng School-Based Feeding Program ang mga batang ina. 

Bilang isa sa mga may akda ng panukalang batas na ito, ikinalulugod nating ang nalalapit nitong pagsasabatas. Patuloy din nating susuportahan ang paglalaan ng sapat na pondo para sa Supplemental Feeding Program at School-Based Feeding Program. 

Noong nanungkulan ang inyong lingkod bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, itinulak natin ang paglalaan ng P28.7 bilyon para sa School-Based Feeding Program upang masaklaw ang lahat ng mga mag-aaral ng Kindergarten at Grade 1, habang nagpapatuloy ang suporta sa mga mag-aaral ng Grade 2 o 6 na may kakulangan sa nutrisyon. Sa kabuuan, humigit-kumulang 4.5 milyong mag-aaral ang inaasahang makikinabang sa programa gamit ang pondong ito.

Naglaan din tayo ng P9.5 bilyon para sa Supplemental Feeding Program upang matulungan ang 1.9 milyong mga batang wala pang limang taong gulang na bahagi ng mga Child Development Centers. Gamit ang pondong ito, napaabot natin sa 180 feeding days ang dating 120 feeding days ng programa.

Sa patuloy na pagtalakay natin ng 2027 national budget, titiyakin natin ang patuloy na suporta para sa nutrisyon at kalusugan ng mga batang Pilipino.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

312,383 learners with disabilities walang diagnosis, hanggang kailan maghihintay?

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 10, 2026

Isa sa mga pinakamahalagang batas na ipinasa natin nitong mga nagdaang taon ang pagpapalawak ng saklaw ng mga serbisyo para sa ating mga learners with disabilities o mga mag-aaral na may kapansanan. 

Sa ilalim ng ‘Instituting a Policy of Inclusion and Services for Learners with Disabilities in Support of Inclusive Education Act (Republic Act No. 11650),’ nakasaad na mandato ang pagkakaroon ng Inclusive Learning Resource Center (ILRC) sa bawat lungsod at munisipalidad. Tungkulin ng mga ILRC ang paghahatid ng angkop na suporta at serbisyo sa ating mga mag-aaral na may kapansanan. Bawat ILRC naman ay magkakaroon ng multidisciplinary team para sa paghahatid ng suporta at serbisyong ito.

Upang mabuo ang mga multidisciplinary team, mahalagang magkaroon ang mga ILRC ng sapat na mga eksperto na susuri sa mga mag-aaral na may kapansanan at matukoy ang kanilang mga pangangailangan. Mandato rin nilang magtatag ng referral system para sa mga serbisyong kailangan nila.

Mahalaga ang papel ng mga multidisciplinary team upang magabayan ang paghahanda ng mga Individualized Education Plan (IEP), kung saan tutukuyin mga prayoridad, kinakailangang serbisyo, at nilalaman ng programang tutugon sa mga pangangailangang pang-edukasyon ng mga mag-aaral na may kapansanan upang tulungan silang magtagumpay.

Sa kabila ng mga magagandang layuning ito, nagpapatuloy pa rin ang mga hamon sa pagpapatupad ng batas at sa pagtugon sa pangangailangan ng ating mga mag-aaral na may kapansanan. Hindi lamang sa ating mga paaralan lumalabas ang mga kakulangang ito, kundi pati na rin sa loob mismo ng Department of Health. 

Halimbawa, lumalabas sa pagsusuri ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II) na meron lamang 109 na developmental pediatricians sa bansa. Pinuna rin ng Komisyon na 312,383 (63.4%) sa 492,902 na mga mag-aaral na may kapansanan ang walang pormal na diagnosis bagama’t may mga senyales ng pagkakaroon ng kapansanan. 

Sa mga ospital ng DOH, 262 (65%) sa 395 na posisyon para sa mga occupational therapists ang nananatiling bakante, samantalang 61 (79%) sa 77 na posisyon para sa mga speech therapists ang nanatiling bakante. Ayon pa sa Komisyon, 14 sa 18 na rehiyon ng bansa ang walang pasilidad na may ugnayan sa PhilHealth para sa paghahatid ng occupational at speech therapy. 

Batay naman sa datos na nakalap nitong nakaraang Pebrero, lumalabas na 717 (10.8%) ang nanatiling bakante sa 6,613 na mga awtorisadong posisyon ng Special Needs Education Teacher.

Naisabatas ang Republic Act No. 11650 noong 2021 at aminado tayong mahabang panahon ang kakailanganin natin upang mapunan ang pangangailangan para sa mga eksperto at mga espesyalista. Kaya naman, mandato ng batas ang pagkakaroon ng multi-year roadmap upang unti-unti nating makamit ang mga layunin nito.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Klase sa ligtas na paaralan, ituloy, sa delikadong lugar, suspendihin!

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | November 5, 2026

Lumabas kamakailan ang Executive Order No. 130 na nilagdaan ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. kung saan nakasaad ang mga pamantayan sa pagsuspinde ng klase at mga aktibidad sa mga paaralan. Sa ilalim ng naturang executive order, ang pagsuspinde ng klase ay gagawing mas akma sa aktuwal na sitwasyon ng mga paaralan at mga komunidad. 

Napapanahon din ang paglabas ng mga pamantayang ito, lalo na’t pinaghahandaan natin ang maaaring maging pinsala ng El Niño, kabilang ang pagsuspinde ng mga klase dahil sa matinding init. 

Matatandaang naglabas din ang Department of Education (DepEd) ng mga protocol nito sa pagsuspinde ng klase bilang pagtugon sa El Niño. Sa ilalim ng pamantayan ng DepEd, titigil ang parehong face-to-face classes at home-based learning activities kapag umabot ng 42°C o higit pa ang heat index.

Nitong mga nagdaang buwan, hinimok natin ang pamahalaan na gawing mas localized at granular ang mga suspensyon sa klase imbes na magpatupad ng mga malawakang class suspensions. 

Sa madaling salita, nais nating limitahan ang suspensyon ng mga klase sa mga komunidad at paaralan kung saan pinakamalaki ang panganib, at hayaang magpatuloy ito sa mga lugar na maituturing na ligtas. Sa ganitong paraan, maiiwasan natin ang paglala ng learning loss o ang pag-urong ng kaalaman. 

Lumabas sa mga pag-aaral na sa bawat araw na nawawala sa ating mga mag-aaral dahil sa suspensyon ng klase, nawawala din ang mga pagkakataon o oportunidad upang umangat ang kanilang kakayahan, lalo na sa pagbasa.

Ayon sa isang policy note ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II), humigit-kumulang 20 araw ng klase ang nawala sa isang pangkaraniwang public elementary school noong School Year 2025-2026. Dahil ito sa pagsuspinde ng klase dulot ng iba’t ibang mga panganib, kasama ang sama ng panahon. 

Dagdag pa ng Komisyon, katumbas ng humigit-kumulang 1.4 araw para sa pag-angat ng kakayahang bumasa ang nawala sa mga mag-aaral sa bawat isang araw na suspendido ang klase. Kaya naman suportado natin ang hakbang ng pamahalaan na pahintulutan ang ating mga paaralan at local government units (LGUs) na magpatupad ng mas localized at granular ang suspensyon at pagpapatuloy ng klase. 

Sa mga susunod na buwan, mahalagang tiyakin natin ang maigting na ugnayan sa pagitan ng mga LGU at mga paaralan upang tiyaking maipapatupad ang mga nakasaad na pamantayan sa bagong labas na executive order.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com