P12.3B para sa libreng kolehiyo, oks na

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 21, 2026

Ikinagalak ng inyong lingkod ang balitang nakatakdang bayaran ng administrasyon ang naging kakulangan sa pondo ng libreng kolehiyo mula 2022 hanggang 2025. Kasunod ito ng paglabas ng Joint Memorandum No. 2026-01 ng Commission on Higher Education at ng Department of Budget and Management, kung saan nakasaad ang mga pamantayan para mapunan ang naturang kakulangan sa pondo.

Kung ating babalikan ang naging mga talakayan sa 2026 national budget, matatandaang P12.3 bilyon ang lumalabas na naging kakulangan sa pondong kinakailangan para maipatupad ang libreng kolehiyo sa mga naturang taon.

Noong nanungkulan ang inyong lingkod bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, binigyang-diin natin ang posibleng pinsala sa ating mga State Universities at Colleges (SUCs) kung mananatiling kulang ang pondo para sa libreng kolehiyo.

Isa na rito ang epekto sa kalidad ng edukasyon. Halimbawa, maaapektuhan ang kanilang kakayahang tustusan ang mga dagdag na mga pasilidad, mga silid-aralan, mga laboratoryo, pati na rin ang pag-hire ng mga bagong guro — mga bagay na makakatulong sana sa mga SUC na tumanggap ng mas marami pang mga mag-aaral at maiangat ang kalidad ng hinahatid nilang edukasyon.

Kaya naman noong binuo natin ang 2026 national budget, tiniyak nating mababayaran ang P12.3 bilyong naging kakulangan sa pondo ng libreng kolehiyo ng mga nagdaang taon.

Sa isang special provision sa national budget, pinahihintulutan natin ang paggamit ng P7.821 bilyon mula sa hindi nagagamit na balanse ng Free Higher Education Development Fund ng CHED. Naglaan din ang 2026 national budget ng P4.486 bilyon upang makumpleto ang halagang kailangan para mapunan ang kulang na pondo sa libreng kolehiyo nitong mga nakaraang taon.

Naglaan din tayo ng karagdagang pondo para sa mga SUCs upang mapalawak nila ang kanilang kapasidad. Matatandaang batay sa pagsusuring ginawa ng ating tanggapan, lumalabas na hindi bababa sa 168,493 na mga kwalipikadong mag-aaral ang hindi nakapag-enroll dahil sa kakulangan ng slots sa mga SUCs.

Lumabas din kasi na marami sa ating mga SUCs ang puno na o lumagpas na sa kapasidad ang dami ng kanilang mga mag-aaral. Upang madagdagan ito, naglaan ang Senado ng P6.3 bilyong pondo para sa mga SUCs.

Sa naturang pondo, P5.2 bilyon dito ang isinulong ng ating tanggapan upang matulungan ang ating mga SUCs na makapagpatayo ng mga dagdag na pasilidad. Sa ganitong paraan, matitiyak nating hindi na mapagkakaitan ng pagkakataong makinabang sa libreng kolehiyo ang mga kwalipikadong mag-aaral. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

P32.8 bilyon para sa libreng kolehiyo ngayong taon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 16, 2026

Nitong nakaraang Lunes, naging karangalan ng inyong lingkod na dumalo sa General Assembly ng Philippine Association of State Universities and Colleges (PASUC), kung saan tinalakay natin ang ating narating sa pagpapatupad ng Universal Access to Quality Tertiary Education Act (Republic Act No. 10931) o ang batas para sa libreng kolehiyo.

Malinaw ang ating mensahe sa ating mga SUCs, sa ating mga administrador, mga guro, mga kawani, at higit sa lahat sa ating mga mag-aaral at mga magulang: patuloy na susuportahan ng Senado, sa ilalim ng ating liderato, ang epektibong pagpapatupad at pagpapalawak ng libreng kolehiyo upang maabot pa natin ang mas maraming mga kabataan.

Simula noong ganap na ipatupad ang batas noong 2018 hanggang sa Academic Year 2025-2026, umabot na sa mahigit limang milyong mag-aaral ang nakinabang sa libreng kolehiyo. 

Nirepaso ng ating tanggapan ang datos at batay sa ating pagsusuri, lumalabas na umabot na sa 4.070 milyon ang nakapag-aral sa ating mga SUCs nang hindi nagbabayad ng matrikula, samantalang umabot naman sa 1.406 milyon ang naging benepisyaryo ng Tertiary Education Subsidy (TES). Sa kabuuan, 5.476 milyong mga unique beneficiaries o mga indibidwal na benepisyaryo na ang natulungan natin.

Bilang isa sa mga nagpanukala ng batas na ito, ikinagagalak nating makitang ganito na karami ang mga kabataang nabibigyan natin ng pagkakataong magkaroon ng mas magandang kinabukasan. 

Nakakatuwang balikan na isa pa lamang Kongresista ang inyong lingkod noong una nating inihain ang panukalang gawing libre ang kolehiyo sa mga SUCs. Noong nanalo tayong senador noong 2016, ang panukalang ito ang isa sa mga binigyan natin ng prayoridad na maihain. Patuloy nating isinulong ang panukalang ito hanggang sa ganap na maging batas noong 2017. 

Noong nagsilbi ang inyong lingkod bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, tiniyak nating madadagdagan ang pondo para sa libreng kolehiyo sa ilalim ng 2026 national budget upang matulungan natin ang mas marami pang mga mag-aaral. 

Ngayong taon, P32.8 bilyon ang inilaan natin para sa pagpapatupad ng libreng kolehiyo, hindi lamang sa ating mga SUCs kundi pati na rin sa ating mga local universities and colleges (LUCs). Umabot naman sa P26.3 bilyon ang inilaan natin para sa TES. Inaasahang 1.3 milyong mag-aaral mula sa mga mahihirap na pamilya ang matutulungan natin. 

Samantala, P2.9 bilyon sa pondo ng TES ang nakalaan para sa 200,000 na mga mag-aaral o higit pa mula sa mga pamilyang bahagi ng 4Ps o kaya naman ay mula sa mga lugar na walang SUCs o LUCs.

Pinagsikapan din nating tulungan ang mga SUCs na tugunan ang kanilang limitadong kapasidad. Noong nakaraang taon, lumabas sa aming pagsusuri na may 168,493 na mga mag-aaral ang hindi nakapag-enroll dahil sa kakulangan ng slot sa ating mga SUCs. 

Kaya naman naglaan ang Senado ng dagdag na P6.3 bilyon para sa ating mga SUCs, P5.2 bilyon dito ay panukala ng ating tanggapan upang makapagpatayo ang mga SUCs ng mga dagdag na silid-aralan at mga pasilidad, mga bagay na tutugon sa kanilang limitadong kapasidad. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Limit sa social media para sa mga bata, suportahan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | July 14, 2026

Nitong nakaraang linggo, nagkaroon ng pagdinig ang Senate Committee on Basic Education, kung saan tinalakay ang mga naging insidente ng karahasan sa ating mga pampublikong paaralan, kabilang ang insidente ng pananaksak sa San Jose National High School sa lungsod ng Tacloban.

Sa naturang pagdinig, tinalakay din ang isa sa mga isinusulong nating panukalang batas: ang Electronic Gadget-Free Schools Act na layong tuluyang ipagbawal ang paggamit ng mga smartphone at iba pang electronic gadgets sa oras ng klase. Kaugnay nito, nagkaroon din tayo ng talakayan sa panukala nating ipagbawal sa mga menor-de-edad na wala pang 16 taong gulang ang paggamit ng social media. 

Nais kong bigyang diin na hindi na bago ang panukalang pagpapatupad ng 'social media ban' sa mga menor-de-edad. Marami nang ibang bansa ang nagpatupad ng ganitong polisiya. Una na rito ang Australia na opisyal na sinimulan ang pagpapatupad ng naturang polisiya noong nakaraang Disyembre para sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang. 

Dito sa Timog-Silangang Asya, nauna na ang bansang Indonesia at sumunod kamakailan ang bansang Malaysia. Nitong nakaraang buwan, inanunsyo na rin ng United Kingdom na ipapatupad nila ang parehong polisiya para sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang. Malinaw na para sa mga bansang ito, nakikita nila ang panganib na dulot ng social media sa kapakanan ng kanilang mga kabataan. 

Matatandaang nagpahayag din kamakailan ang Philippine Pediatric Society tungkol sa mga panganib ng social media sa mga menor de edad na wala pang 16 taong gulang, lalo na kung hindi nababantayan ang kanilang paggamit nito. 

Binalikan naman ng  Philippine Society for Developmental and Behavioral Pediatrics ang naging karanasan ng mga kasapi ng kanilang organisasyon. Ayon sa mga kasapi ng organisasyon, may mga pasyente silang hinarap ang mga epekto ng unregulated na paggamit ng social media, kabilang ang anxiety, emotional dysregulation, at hindi regular na oras ng pagtulog. 

Kaya naman nakakabahalang malaman na maraming batang internet users na Pilipino ang gumagamit na ng social media. Sa social media platform na Facebook, halimbawa, kinakailangang 13 taong gulang ang dapat na gumagamit nito. 

Ngunit batay sa datos ng Philippine Statistics Authority, mataas na porsyento ng mga batang internet users na ito ang gumagamit na ng social media. Batay sa datos ng PSA, 87.64% ng mga 12 taong gulang na mga Pilipinong gumagamit ng internet ay may account sa social media, samantalang 80.76% naman ng mga 11 taong gulang na internet users ay gumagamit ng social media. Sa mga 10 taong gulang na Pilipinong gumagamit ng internet, 72.86% ang may account sa social media.

Kaya naman para sa inyong lingkod, hindi tayo dapat mag-aksaya ng panahon upang protektahan ang ating mga kabataan mula sa mga pinsalang dulot ng social media. Panahon na upang kumilos bago mahuli ang lahat.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com