School Safety Act, hakbang para sa ligtas na eskwela

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | September 22, 2026

Inaprubahan na ng Senado sa huli at ikatlong pagbasa ang Comprehensive School Safety Act (Senate Bill No. 2426), isang panukalang batas na layong paigtingin ang kaligtasan at kapakanan ng ating mga mag-aaral sa pamamagitan ng pagbuo ng National Comprehensive School Safety Framework.

Napapanahon ang pag-apruba ng Senado sa naturang panukala, lalo na’t patuloy nating hinaharap ang paglala ng mga insidente ng karahasan sa ating mga paaralan. Sariwa pa sa ating mga alaala ang naging mga insidente ng pamamaril sa mga Lungsod ng Tacloban at Zamboanga.

Ngunit nitong nakaraang mga araw, isang trahedya na naman ang ating nabalitaan — ang insidente ng pamamaril sa Banga National High School sa South Cotabato, kung saan tatlo ang iniulat na nasawi, samantalang walo naman ang naiulat na sugatan.

Sa gitna ng dumarami at lumalalang mga insidenteng ito ng karahasan sa ating mga paaralan, kinakailangan nating paigtingin ang ating pagresponde at paunang hakbang para makaiwas sa anumang ganitong klase ng mga insidente. Kaya naman sa ilalim ng panukalang batas na ating inaprubahan, magiging mandato sa Department of Education (DepEd), katuwang ang iba't ibang mga ahensya ng pamahalaan, mga local government units (LGUs), at iba pang mga sektor, ang pagbuo ng National Comprehensive School Safety Framework.

Itatakda ng framework na ito ang mga pamantayan sa paghadlang, pagresponde, at pagbangon mula sa mga banta at insidenteng may kinalaman sa mga insidente ng karahasan. Upang ipatupad ang framework na ito, magiging mandato sa mga paaralan ang pagkakaroon ng School Safety Plan, kung saan ilalatag ang mga pamantayan para sa pagpapaigting ng kaligtasan at seguridad sa mga paaralan.

Ilalatag din sa School Safety Plan ang mga hakbang sa pag-ulat sa mga ospital, police stations, safety zones, evacuation areas, mga referrals para sa mental health, at iba pa.

Magiging mandato rin sa mga paaralan ang pagkakaroon ng School Safety Handbooks, kung saan ilalatag ang mga mahahalagang impormasyon para sa mga mag-aaral, mga magulang at guardian, mga kawani, at iba pa.

Patuloy nating isusulong at susuportahan ang mga polisiya at mga programa upang itaguyod ang kaligtasan ng ating mga mag-aaral. Ang mga paaralan ay dapat nagsisilbing mga ligtas na espasyo para sa ating mga mag-aaral at kanilang mga pamilya, mga guro, mga kawani, at sa buong komunidad. Protektahan natin ang ating mga paaralan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

LGUs, gabayan sa pagpapatupad ng Early Childhood Care and Development

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | September 17, 2026

Noong Agosto 5, matatandaang nilagdaan ang Implementing Rules and Regulations (IRR) ng Early Childhood Care and Development System Act (Republic Act No. 12199).

Sa ilalim ng batas na ito, patatatagin at palalawakin natin ang saklaw ng mga programa at serbisyong may kinalaman sa early childhood care and development (ECCD) upang maging mas malakas ang pundasyon ng mga batang wala pang limang taong gulang.

Bagama’t napirmahan na ang IRR ng naturang batas, wala pang natatanggap na direksyon ang mga local government units (LGUs) kung paano ihahatid ang mga naturang programa at serbisyo.

Mahalaga ang paggabay sa mga LGU dahil sa ilalim ng batas, sila na ang may pangunahing tungkulin sa paghahatid ng mga programa at serbisyong may kinalaman sa ECCD.

Kaya naman, sa pagtalakay natin sa panukalang 2027 budget ng Department of the Interior and Local Government (DILG) at mga kalakip nitong ahensya, hinimok natin ang kagawaran na tiyakin ang pagkilos ng mga LGU para sa paghahatid ng mga programa at serbisyo para sa ECCD.

Hinimok din natin ang DILG na maglabas ng isang memorandum circular upang bigyang-direksyon ang mga LGUs sa pagpapatupad ng batas para sa ECCD. Nakasaad sa batas, halimbawa, ang pagmamandato sa mga LGUs na magpatayo ng ECCD Office na sasailalim sa administrative supervision ng local chief executives.

Ang naturang tanggapang ito ang mangunguna sa pagpapatupad ng mga programa para sa ECCD, kabilang ang pangangasiwa sa mga child development teachers at child development workers.

Napapanahon din ang agarang pagkilos ng mga LGU lalo na’t layunin ng DILG na pataasin ang bilang ng mga batang nakikilahok sa ECCD.

Sa kasalukuyan, nasa 33% ng mga batang wala pang limang taong gulang ang naaabot ng mga programa at serbisyo para sa ECCD at para sa susunod na taon, target ng DILG na pataasin ito sa 40%.

Patuloy naman nating babantayan ang pagtalakay sa 2027 national budget upang tiyakin ang patuloy na suporta para sa mga programa at serbisyong may kinalaman sa ECCD.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Localized suspension, sagot sa learning loss

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | September 15, 2026

Tuwing nakakaranas tayo ng mga kalamidad, madalas sinusundan ito ng pagsuspinde ng klase upang tiyakin ang kaligtasan ng ating mga mag-aaral, mga guro, at mga kawani.

Kung hindi maaari ang face-to-face classes, ipinapatupad ng mga paaralan ang iba’t ibang paraan ng pagtuturo kagaya ng online learning upang tiyakin ang pagpapatuloy ng edukasyon sa panahon ng sakuna.

Mahalagang itaguyod natin ang kapakanan ng ating mga mag-aaral tuwing nakakaranas tayo ng sakuna o kalamidad. Ngunit kung madalas nasususpinde ang face-to-face classes, nagkakaroon din ito ng pinsala: dahil nagdudulot ito ng learning loss o hindi pagkatuto ng ating mga mag-aaral.

Nitong nagdaang 30 araw lamang, hindi bababa sa 20 araw ng face-to-face classes ang nawala sa iba't ibang bahagi ng bansa dahil sa sunud-sunod na pag-ulan at pagbaha.

Dati na ring naglabas ng pag-aaral ang Second Congressional Commission on Education (EDCOM) tungkol sa mga class suspensions. Ayon sa pag-aaral ng Komisyon, 30 hanggang 50 ang tinatayang bilang ng mga araw ng klase ang nawawala dahil sa pagsuspinde ng pasok dahil sa iba’t ibang dahilan, kabilang ang mga bagyo, tuluy-tuloy na pag-ulan, at matinding init. Kung ating babalikan, umaabot ng 180 araw ang kabuuan ng school calendar.

Nakakabahala ang saklaw ng hindi natutunan ng ating mga mag-aaral dahil sa madalas na pagsuspinde ng klase, lalo na’t patuloy nating hinaharap ang krisis sa edukasyon.

Kung nais nating masugpo ang nagpapatuloy na krisis na ito, hindi natin maaaring palagpasin ang bawat pagkakataong matuto at makahabol ang ating mga mag-aaral sa kanilang mga aralin.

Kaya naman isinusulong ng inyong lingkod ang mas localized na pagsuspinde ng klase. Imbes na malawakang suspensyon ang ating ipatupad, ipatupad lamang natin ito sa mga lugar, mga distrito, o kaya naman ay mga komunidad na lubhang apektado ng mga sakuna.

Kung ligtas namang magpapatuloy ang edukasyon sa isang lugar, hayaan natin itong magpatuloy upang hindi mapag-iwanan ang mga mag-aaral sa lugar na iyon. Sa pagpapatupad ng localized suspension, dapat ipaubaya natin ang pasya sa punong-guro at sa mga local government units (LGUs), lalo na’t mas nauunawaan nila ang pangangailangan ng kanilang mga mag-aaral. Sa ganitong paraan, maitataguyod natin ang kaligtasan ng ating mga mag-aaral habang tinitiyak na nagpapatuloy din ang edukasyon.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com