Pasyente at pamilya, protektado sa kontra hospital-detention

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 18, 2026

Magandang balita sa ating mga kababayan: aprubado na ng Senado sa huli at ikatlong pagbasa ang isang panukalang batas (Senate Bill No. 1511) na layong protektahan ang ating mga kababayan mula sa hospital detention dahil sa hindi nababayarang mga bayarin sa ospital.

Mahalagang hakbang ito upang maitaguyod natin ang kapakanan ng ating mga kababayan. Isang matinding hamon na para sa kanila ang ma-ospital at nakakadagdag pa sa mga inaalala nila, pati na ng kanilang mga pamilya, ang mga gastusin.

Kaya naman nais nating wakasan ang pangamba ng ating mga kababayan na maaari silang makaranas ng hospital detention dahil hindi pa sila nakakabayad sa kanilang hospital bills.

Inaamyendahan ng inaprubahan nating panukalang batas ang Republic Act No. 9439 na una nang nagbabawal ng hospital detention dahil sa mga hindi nababayarang mga gastusin sa ospital.

Ngunit sa ilalim ng ipinasa nating panukalang batas, hindi lang natin pinapatatag ang proteksyon para sa ating mga kababayan. Pinalalawak din natin ang saklaw ng mga proteksyong ito sa mga mga kamag-anak, kinatawan nila, caregiver ng mga pasyente, at mga bagong-silang na sanggol.

Nilinaw din ng ating panukala ang kahulugan ng detention. Halimbawa nito ang pagpigil sa isang pasyente, kamag-anak, kinatawan, caregiver, newborn, o taong yumao na makaalis o ma-release mula sa isang ospital, medical clinic, o iba pang katulad na pasilidad dahil sa hindi buo o bahagyang hindi nabayarang hospital bills, professional fees, at iba pang gastusing medikal.

Ituturing ding detention ang pagtanggi sa pag-discharge sa isang pasyente o paglabas ng mga dokumentong kailangan para sa pag-discharge, pagpapalibing, o pagkuha ng mga benepisyo. 

Saklaw din nito ang pagtangging alisin ang medical devices, ibalik ang mga personal na gamit, o i-release ang mga labi ng isang pasyenteng yumao.

Ngunit nais din nating tiyakin na mababayaran ang ating mga ospital, mga klinika, iba pang mga pasilidad para sa mga serbisyong kanilang inihatid.

Kaya naman pahihintulutan natin ang paggamit ng promisory note na may kalakip na mga dokumento ng nakasanlang ari-arian, contract of guaranty, deed of assignment, at iba pa. Maaari ring ilakip ang kombinasyon ng mga dokumentong ito sa isusumiteng promisory note.

Patuloy namang tututukan ng inyong Senado ang pagtaguyod sa mga polisiya at panukalang batas upang itaguyod ang kalusugan ng ating mga kababayan, tiyakin na abot-kaya ang mga serbisyong pangkalusugan, at patatagin pa ang proteksyon para sa ating mga kababayan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Mabilis na pag-hire ng mga eksperto para sa inclusive education

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 13, 2026

Inanunsyo kamakailan ng Department of Education (DepEd) na inaprubahan na ng Department of Budget and Management (DBM) ang paglikha ng 133 na mga posisyon upang patatagin ang suporta para sa mga learners with disabilities o mga mag-aaral na may kapansanan. Kabilang sa mga posisyong ito ang Senior Education Program Specialists, Education Program Specialist II, Physical Therapist II, at Occupational Therapist II.

Ang paglikha ng mga posisyong ito ay naaayon sa pagpapatupad ng “Instituting a Policy of Inclusion and Services for Learners with Disabilities in Support of Inclusive Education Act (Republic Act No. 11650),” isang batas na layong maghatid ng mga mahahalagang programa at serbisyo para sa mga learners with disabilities. Bilang isa sa mga nagsulong ng batas na ito bilang sponsor at may akda, ikinagagalak natin ang paglikha ng mga posisyong ito, lalo na’t ang ating mga learners with disabilities ang makikinabang dito.

Kaya naman hinihimok natin ang DepEd na bilisan ang proseso upang agarang mapunan ang mga nasabing posisyon. Ang mga ekspertong ito ay magiging bahagi ng mga multidisciplinary team o ang grupo ng health and allied health professionals na maghahatid ng mahahalagang serbisyo para sa ating mga learners with disabilities, kabilang ang paglikha ng mga individualized education plans (IEPs) para sa bawat mag-aaral na may kapansanan. Layunin ng mga IEPs na gabayan ang pagtukoy at paghahatid ng mga serbisyong kinakailangan ng ating mga learners with disabilities upang tiyaking matututo sila at makakalahok sa ating sistema ng edukasyon at mga komunidad.

Bagama’t malaki pa ang ating mga pangangailangan para sa mga eksperto, mahalagang unti-unti nating dagdagan ang kanilang bilang hanggang sa tuluyan nating matugunan ang pangangailangan ng ating mga learners with disabilities.

Kung ating babalikan ang batas, nakasaad doon ang tinatawag na progressive realization of inclusive education upang unti-unting makamit ang layunin ng batas. Mandato ng batas ang pagkakaroon ng multi-year roadmap na magtatakda ng mga target tulad ng paglikha ng mga Inclusive Learning Resource Centers of Learners with Disabilities (ILRCs), paglikha ng mga plantilla positions, at iba pa.

Patuloy naman nating babantayan ang pagpapatupad ng batas upang matiyak na nakakamit natin ang mga layunin nito. Handang makipagtulungan ang inyong lingkod at ang inyong Senado upang itaguyod ang kapakanan ng ating mga mag-aaral na may kapansanan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Bagong batas: Kalayaang gumamit ng pinaka-angkop na paraan sa pagtuturo

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 11, 2026

Kasunod  ng pagiging batas ng Republic Act No. 12322, magkakaroon na ang Department of Education (DepEd) ng flexibility o kalayaang pumili at gumamit ng mga paraan ng pagtuturo na ituturing nitong pinaka-angkop sa pagpapatupad ng basic education curriculum mula Kindergarten hanggang Grade 10. Bilang isa sa mga may akda at co-sponsor ng batas na ito, ikinagagalak natin ang pagsasabatas ng ating panukala. 

Umaasa rin tayong makakamit ng batas na ito ang mga resultang inaasam natin: ang mas magandang performance ng ating mga mag-aaral.Matatandaang bago naging batas ang Republic Act No. 12322, mandato sa DepEd ang paggamit ng tinatawag na spiral progression approach. Sa ilalim ng sistemang ito, ipinapakilala sa mga mag-aaral ang mga basic concepts sa mabababang baitang. Binabalikan ang mga konsepto o paksang ito sa mga susunod na baitang ngunit nagiging mas komplikado rin ang pagtalakay nito.Bagama’t layon ng sistemang ito na palalimin ang kaalaman at pag-unawa ng ating mga mag-aaral, hindi ito naging epektibo para sa ating mga mag-aaral at mga guro. 

Kung babalikan natin ang mga pag-aaral, kabilang ang pagsusuri ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II), lumalabas na hindi sapat ang natutunan ng mga mag-aaral. Lumalabas din na napipilitan ang mga guro na maging generalists sa halip na maging mga subject experts, lalo na pagdating sa mga mahahalagang subjects tulad ng Science at Mathematics.

Ibig sabihin, napipilitan ang ating mga guro na magturo ng mga paksang hindi tugma sa kanilang pagsasanay noong nasa kolehiyo pa sila.Kung babalikan din natin ang naging resulta ng 2022 Programme for International Student Assessment (PISA), lumalabas na 16% lamang ng mga Pilipinong mag-aaral na 15-taong gulang ang itinuturing na proficient o may sapat na kaalaman sa Math, samantalang 23% lamang ang itinuturing na proficient sa Science. 

Sa madaling salita, karamihan sa ating mga mag-aaral ay nahuhuli o napag-iiwanan pagdating sa Math at Science.Kaya naman hindi na dapat natin ipagpatuloy ang isang ‘one-size-fits-all approach’ sa pagtuturo. Hinaharap natin ang isang krisis sa edukasyon, at imbes na magpatuloy sa isang nabigong sistema, panahon na upang bigyan natin ang ating mga guro ng kalayaang magturo sa mga paraang tunay na mag-aangat sa kaalaman at kakayahan ng ating mga mag-aaral.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com