Batas para sa mas ligtas na paaralan, sumalang na sa plenaryo

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | September 1, 2026

Nitong nakaraang linggo, sumalang na sa plenaryo ng Senado ang isang panukalang batas na layong paigtingin ang seguridad sa mga paaralan at ang kaligtasan ng ating mga mag-aaral.

Napapanahon ang panukalang batas na ito sa gitna ng patuloy na pagdami at paglala ng mga insidente ng karahasan sa mga paaralan. Ang ating mga paaralan ay dapat nagbibigay ng ligtas na espasyo sa mga mag-aaral, pati na rin sa ating mga guro, at mga kawani.

Nakakalungkot at nakakagalit ang mga trahedyang nabalitaan natin nitong mga nagdaang linggo, kabilang ang mga insidente ng pamamaril sa mga Lungsod ng Tacloban at Zamboanga.

Ngunit may maaari tayong gawin upang mapigilan natin ang ganitong mga insidente sa hinaharap. Hindi katanggap-tanggap at hindi natin hahayaang maulit pa ang ganitong klaseng mga trahedya sa ating mga paaralan.

Kaya naman nakikiisa ang inyong lingkod sa pagsulong ng Comprehensive School Safety Act (Senate Bill No. 1110) na magtatatag ng National Comprehensive School Safety Framework.

Sa ilalim ng panukalang batas, pangungunahan ng Department of Education (DepEd) ang pagbuo sa framework na ito. Makakatuwang ng kagawaran ang iba’t ibang ahensya ng gobyerno, kabilang ang local government units sa pagbuo, pagpapanatili, at pag-update ng nasabing framework. Itatakda ng framework ang mga pamantayan para sa pag-iwas, pagtugon, at pagbangon mula sa mga banta at insidenteng may kaugnayan sa school safety.

Bibigyan naman ang mga paaralan ng mandato na gumawa ng School Safety Plan batay sa gagawing framework. Magiging mandato rin sa mga paaralan ang paghahanda at pag-update ng School Safety Handbook na naglalaman ng mga polisiya, pamamaraan, emergency information, at learner support services.

Isasama rin sa School Safety Handbook ang School Code of Conduct upang malinaw na tukuyin ang mga hindi katanggap-tanggap na gawain, gayundin ang kaukulang hakbang para sa pagdidisiplina, pati na ang restorative interventions.

Huwag na nating hintaying malagay pa sa panganib ang buhay ng iba pang mga mag-aaral. Kailangang gawin natin ang lahat ng hakbang upang tiyaking ligtas na espasyo ang ating mga paaralan, kabilang ang pagpasa ng mga batas na magtataguyod sa kaligtasan ng ating mga mag-aaral.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Pagsugpo sa mga groomers na tina-target ang mga kabataan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 27, 2026

Nitong nakaraang Martes, lumabas ang ulat mula sa National Bureau of Investigation (NBI) tungkol sa isang grupo ng mga ‘groomers’ na tinatarget ang mga menor-de-edad at inuudyok silang gumawa ng karahasan.

Ayon sa NBI, nagsasagawa ang naturang grupo ng ‘initiation’ kung saan hinihikayat nila ang kanilang mga kasapi na gumawa ng karahasan at iba pang mga gawaing ilegal. Karamihan sa mga kasapi ng grupong ito ay mga Pilipino, bagama’t meron ding mga dayuhang miyembro, ayon din sa NBI.

Matatandaang nakapasok ang NBI sa isang group chat ng grupong ito, kung saan may humigit-kumulang 1,000 na mga kasaping tinatarget ang mga kabataang 12 hanggang 19 taong gulang. Ngunit nawala din ang naturang group chat matapos itong pasukin ng NBI. Ayon sa ahensya, makikipagpulong ito sa Meta, ang kumpanyang nasa likod ng Facebook, upang humingi ng tulong sa gagawing imbestigasyon.

Kasalukuyan ding sinusuri ng NBI kung may kinalaman ba ang grupong ito sa naganap na pamamaril sa Ateneo de Zamboanga University at sa ibang mga insidente ng karahasan sa ating mga paaralan. Bagama’t patuloy itong iniimbestigahan ng NBI, malinaw at hindi na natin maikakaila ang panganib at pinsalang dulot ng social media access sa mga menor-de-edad.

Kung ating babalikan, una na ring nagbabala ang Philippine Pediatric Society (PPS) at ang Philippine Society for Developmental and Behavioral Pediatrics (PSDBP) tungkol sa pinsalang dulot ng paggamit ng mga menor-de-edad ng social media lalo na kung hindi ito nababantayan ng mga magulang o guardians.

Maraming aspeto ang hamong ito at kailangan natin ng iba’t ibang mga solusyon. Una, kailangang tiyakin nating masusugpo nang tuluyan ang grupong ito ng mga groomers at mapapanagot natin sila.

Upang tugunan ang panganib na dulot ng social media sa ating mga kabataan, tinatalakay na ngayon sa Senado ang panukalang magpatupad ng social media ban para sa mga kabataang wala pang 16 taong gulang. Sa ilalim ng panukalang batas na ito, bibigyan natin ng mandato ang mga social media platforms na magpatupad ng mga hakbang upang tiyaking hindi sila magagamit ng mga users na wala sa tamang edad.

Patuloy din nating susuportahan ang pagpapatatag at epektibong pagpapatupad ng mga programang magtataguyod sa kaligtasan at kapakanan ng ating mga kabataan. Isa na rito ang School-Based Mental Health Program na may mandatong magpatupad sa bawat paaralan. 

Nariyan din ang Parent Effectiveness Service Program upang mapatatag natin ang kakayahan ng mga magulang sa paggabay sa kanilang mga anak.

Handang makipagtulungan ang inyong Senado sa iba’t ibang sektor, lalo na sa ating mga komunidad upang masugpo ang karahasan sa ating mga paaralan at maitaguyod ang kaligtasan ng ating mga mag-aaral.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Kakulangan sa mga propesyonal na maghahatid ng mental health services, kailangang punan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 25, 2026

Inanunsyo kamakailan ng Department of Health (DOH) ang plano nitong magbigay ng pagsasanay sa mga healthcare workers upang maghatid ng mental health support sa mga kababayan nating nangangailangan ng tulong.

Bagama’t mahalagang hakbang ito para sa pagtataguyod ng mental health ng ating mga kababayan, lalo na sa gitna ng mga lumalalang insidente ng karahasang kinasasangkutan ng ating mga mag-aaral, mahalagang matugunan ang mga kakulangang ito, hindi lamang ng mga mental health professionals, kundi pati na rin ng mga propesyonal na maghahatid ng mga school-based na programa at serbisyo para sa mental health.

Noong ipinasa natin ang Basic Education Mental Health and Well-Being Promotion Act (Republic Act No. 12080) para pangalagaan ang mental health, kaligtasan, at kapakanan ng ating mga mag-aaral, tiniyak din nating matutugunan ang kakulangan ng mga guidance counselors at iba pang mga propesyonal na maaaring maghatid ng mga programa at serbisyong may kinalaman sa mental health.

Nilikha ng batas ang mga posisyong Schools Division Counselor, School Counselor, at School Counselor Associate upang ipatupad ang School-Based Mental Health Program. Maaaring Registered Guidance Counselor o Registered Psychologist ang magiging Schools Division Counselor at School Counselor.

Nakatakda rin sa batas ang mga kwalipikasyon ng maaaring maging mga School Counselor Associate, kabilang ang mga kursong maaari nilang kunin.

Tungkulin ng School Counselor na pamunuan ang mga Care Center na maghahatid ng mga programa at serbisyong pang-mental health sa mga mag-aaral.

Makakatuwang naman ng mga School Counselor ang mga School Counselor Associates. Ginawa nating mandato ang tinatawag nating ‘progressive realization’ o unti-unting pagsasakatuparan ng batas upang matiyak ang paghahatid ng mga programa at serbisyo para sa mental health ng mga mag-aaral.

Mandato rin ng batas ang paglikha ng Learner Wellness Division na siyang mangunguna sa pagkamit ng ‘progressive realization’ ng batas.

Sa ilalim ng 2026 national budget, P2.9 bilyon ang inilaan natin para sa pagpapatupad ng School-Based Mental Health Program, kabilang ang paglikha sa Learner Wellness Division.

May P2 bilyon ding nakalaan para sa 10,000 School Counselor Associates. Bagama’t malaki pa ang pangangailangan natin para sa mga propesyonal na maghahatid ng mga kinakailangang programa at serbisyo para sa ating mga mag-aaral, mahalagang tiyakin nating unti-unti natin itong mapupunan.

Kaya naman patuloy tayong makikipagtulungan sa iba’t ibang mga sektor upang matiyak na maipapatupad ang School-Based Mental Health Program sa bawat pampublikong paaralan. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com