Kakulangan sa mga propesyonal na maghahatid ng mental health services, kailangang punan

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 25, 2026

Inanunsyo kamakailan ng Department of Health (DOH) ang plano nitong magbigay ng pagsasanay sa mga healthcare workers upang maghatid ng mental health support sa mga kababayan nating nangangailangan ng tulong.

Bagama’t mahalagang hakbang ito para sa pagtataguyod ng mental health ng ating mga kababayan, lalo na sa gitna ng mga lumalalang insidente ng karahasang kinasasangkutan ng ating mga mag-aaral, mahalagang matugunan ang mga kakulangang ito, hindi lamang ng mga mental health professionals, kundi pati na rin ng mga propesyonal na maghahatid ng mga school-based na programa at serbisyo para sa mental health.

Noong ipinasa natin ang Basic Education Mental Health and Well-Being Promotion Act (Republic Act No. 12080) para pangalagaan ang mental health, kaligtasan, at kapakanan ng ating mga mag-aaral, tiniyak din nating matutugunan ang kakulangan ng mga guidance counselors at iba pang mga propesyonal na maaaring maghatid ng mga programa at serbisyong may kinalaman sa mental health.

Nilikha ng batas ang mga posisyong Schools Division Counselor, School Counselor, at School Counselor Associate upang ipatupad ang School-Based Mental Health Program. Maaaring Registered Guidance Counselor o Registered Psychologist ang magiging Schools Division Counselor at School Counselor.

Nakatakda rin sa batas ang mga kwalipikasyon ng maaaring maging mga School Counselor Associate, kabilang ang mga kursong maaari nilang kunin.

Tungkulin ng School Counselor na pamunuan ang mga Care Center na maghahatid ng mga programa at serbisyong pang-mental health sa mga mag-aaral.

Makakatuwang naman ng mga School Counselor ang mga School Counselor Associates. Ginawa nating mandato ang tinatawag nating ‘progressive realization’ o unti-unting pagsasakatuparan ng batas upang matiyak ang paghahatid ng mga programa at serbisyo para sa mental health ng mga mag-aaral.

Mandato rin ng batas ang paglikha ng Learner Wellness Division na siyang mangunguna sa pagkamit ng ‘progressive realization’ ng batas.

Sa ilalim ng 2026 national budget, P2.9 bilyon ang inilaan natin para sa pagpapatupad ng School-Based Mental Health Program, kabilang ang paglikha sa Learner Wellness Division.

May P2 bilyon ding nakalaan para sa 10,000 School Counselor Associates. Bagama’t malaki pa ang pangangailangan natin para sa mga propesyonal na maghahatid ng mga kinakailangang programa at serbisyo para sa ating mga mag-aaral, mahalagang tiyakin nating unti-unti natin itong mapupunan.

Kaya naman patuloy tayong makikipagtulungan sa iba’t ibang mga sektor upang matiyak na maipapatupad ang School-Based Mental Health Program sa bawat pampublikong paaralan. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Panawagan na social media ban para sa mga kabataan, lalong tumitindi

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 20, 2026

Sa gitna ng patuloy na pagdami at paglala ng mga insidente ng karahasan sa ating mga paaralan, lalo ring tumitindi ang ating panawagan para tuluyang ipagbawal sa mga menor-de-edad ang paggamit ng social media. 

Nitong nakaraang Martes, Agosto 18, isa na namang trahedya ang nangyari sa loob ng isang paaralan. Gamit ang isang pistol at isang rifle, nagpaputok ang isang Grade 9 student sa loob ng Ateneo de Zamboanga University Junior High School. Ayon sa mga naunang ulat, ilang mag-aaral ang sugatan at dalawa ang kumpirmadong nasawi sa insidente, kasama na rito ang mismong suspect. 

Una sa lahat, muli nating ipinapaabot ang ating taos-pusong pakikiramay sa pamilya ng mga nasawi at sa buong komunidad ng Ateneo de Zamboanga University. Nakakalungkot na tila nagiging normal na ang ganitong klaseng karahasan sa mga paaralang dapat nagbibigay ng ligtas na espasyo para sa ating mga mag-aaral. 

Ngunit may isang aspeto sa pinakahuling insidenteng ito na lubhang nakakabahala. Ginamit ng suspect ang Facebook Live upang iere ang mismong pamamaril, bagay na nakita ng marami sa ating mga kababayan. Nakakabahala na dahil sa nangyaring Facebook Live at sa rami ng mga nag-repost, nakita ng marami sa ating mga kababayan ang ganitong karahas at ka-sensitibong mga eksena, bagay na hindi dapat natin napapanood tulad ng isang pangkaraniwang video. 

Una na nating ipinanawagan ang pagpapatupad ng mga programa para sa kaligtasan at kapakanan ng ating mga mag-aaral. Halimbawa nito ang School-Based Mental Health Program, upang pangalagaan ang mental health ng ating mga kabataan, at ang Parent Effectiveness Service Program, upang patatagin ang kakayahan ng mga magulang na gabayan ang kanilang mga anak. 

Maliban sa mga programang ito, patuloy din nating isinusulong ang social media ban para sa mga menor-de-edad na wala pang 16 taong gulang. Inihain ng inyong lingkod ang Social Media Safety for Children Act (Senate Bill No. 2066) upang pagbawalan ang mga menor-de-edad na gumamit ng mga social media platforms.

Nakita natin sa pinakahuling insidente kung gaano kadaling nagagamit ang social media upang ipakalat ang mga nakakabahalang video o imahe ng karahasan. Maliban dito, alam na rin natin na nagmumula sa social media ang ilang masasamang impluwensya na siyang nagtutulak sa ating mga mag-aaral na gumawa ng karahasan. Panahon na upang sugpuin natin ang pinsala ng social media sa ating mga kabataan.

Sa lalong madaling panahon, tatalakayin ng Senado ang panukalang tuluyang ipagbawal sa mga menor-de-edad ang paggamit ng social media. Hindi na natin maaaring payagang manaig ang mga masasamang impluwensiyang nagtutulak sa ating mga kabataan tungo sa karahasan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Pasyente at pamilya, protektado sa kontra hospital-detention

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | August 18, 2026

Magandang balita sa ating mga kababayan: aprubado na ng Senado sa huli at ikatlong pagbasa ang isang panukalang batas (Senate Bill No. 1511) na layong protektahan ang ating mga kababayan mula sa hospital detention dahil sa hindi nababayarang mga bayarin sa ospital.

Mahalagang hakbang ito upang maitaguyod natin ang kapakanan ng ating mga kababayan. Isang matinding hamon na para sa kanila ang ma-ospital at nakakadagdag pa sa mga inaalala nila, pati na ng kanilang mga pamilya, ang mga gastusin.

Kaya naman nais nating wakasan ang pangamba ng ating mga kababayan na maaari silang makaranas ng hospital detention dahil hindi pa sila nakakabayad sa kanilang hospital bills.

Inaamyendahan ng inaprubahan nating panukalang batas ang Republic Act No. 9439 na una nang nagbabawal ng hospital detention dahil sa mga hindi nababayarang mga gastusin sa ospital.

Ngunit sa ilalim ng ipinasa nating panukalang batas, hindi lang natin pinapatatag ang proteksyon para sa ating mga kababayan. Pinalalawak din natin ang saklaw ng mga proteksyong ito sa mga mga kamag-anak, kinatawan nila, caregiver ng mga pasyente, at mga bagong-silang na sanggol.

Nilinaw din ng ating panukala ang kahulugan ng detention. Halimbawa nito ang pagpigil sa isang pasyente, kamag-anak, kinatawan, caregiver, newborn, o taong yumao na makaalis o ma-release mula sa isang ospital, medical clinic, o iba pang katulad na pasilidad dahil sa hindi buo o bahagyang hindi nabayarang hospital bills, professional fees, at iba pang gastusing medikal.

Ituturing ding detention ang pagtanggi sa pag-discharge sa isang pasyente o paglabas ng mga dokumentong kailangan para sa pag-discharge, pagpapalibing, o pagkuha ng mga benepisyo. 

Saklaw din nito ang pagtangging alisin ang medical devices, ibalik ang mga personal na gamit, o i-release ang mga labi ng isang pasyenteng yumao.

Ngunit nais din nating tiyakin na mababayaran ang ating mga ospital, mga klinika, iba pang mga pasilidad para sa mga serbisyong kanilang inihatid.

Kaya naman pahihintulutan natin ang paggamit ng promisory note na may kalakip na mga dokumento ng nakasanlang ari-arian, contract of guaranty, deed of assignment, at iba pa. Maaari ring ilakip ang kombinasyon ng mga dokumentong ito sa isusumiteng promisory note.

Patuloy namang tututukan ng inyong Senado ang pagtaguyod sa mga polisiya at panukalang batas upang itaguyod ang kalusugan ng ating mga kababayan, tiyakin na abot-kaya ang mga serbisyong pangkalusugan, at patatagin pa ang proteksyon para sa ating mga kababayan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com