Gobyerno, protektahan ang mga bata, sugpuin ang online grooming

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 27, 2026

Nitong nakaraang linggo, nahuli ng mga otoridad ang isang 16-taong gulang na lalaking sangkot diumano sa online grooming at hinihikayat ang iba pang mga kabataan na gumawa ng karahasan. Kasalukuyang nasa kustodiya ng mga social worker ang menor-de-edad.

Ayon sa National Bureau of Investigation (NBI), bahagi ang naturang binatilyo sa isang online group kung saan tinalakay ang mga paksang tulad ng mga armas, pamamaril, at iba pang mga gawain ng karahasan. Nakabase ang binatilyo sa Cebu at ayon sa mga otoridad, administrator ang naturang menor-de-edad ng isang online group. 

Sinimulan ng NBI Special Action Unit sa rehiyon ang imbestigasyon matapos makatanggap ng impormasyon mula sa mga otoridad sa ibang bansa. Bahagi ng natanggap na impormasyon ang isang insidente ng mass shooting na binabalak gawin sa isang paaralan. Nakatanggap din ang mga otoridad ng impormasyon na isang livestream ng karahasan ang binabalak at nakatakdang gawin sa Disyembre o sa Pebrero. 

Nakakabahala ang balitang ito dahil sinasalamin nito ang mga ulat na una nating natanggap noong nagsagawa ng mga pagdinig ang Senado tungkol sa mga karahasang kinasasangkutan ng mga kabataan, pati na rin ang papel ng mga social media at gaming platforms sa mga insidenteng ito. Una nang pinuna ng mga otoridad ang nihilistic violent extremism (NVE), kung saan ginagamit ng mga masasamang loob ang social media at iba pang mga platforms upang i-target ang mga kabataan at hikayatin silang gumawa ng karahasan.

Matatandaang noong unang bahagi ng taong ito, napigilan ng mga otoridad ang isang binabalak na pag-atake ng isang grupo ng mga mag-aaral sa isang paaralan sa Lungsod ng Calamba. Ayon sa mga ulat, naimpluwensyahan ang mga mag-aaral na ito sa mga online gaming platforms kagaya ng Roblox. Nakitaan din ng posibleng kaugnayan ang NVE sa naging insidente ng pamamaril sa Lungsod ng Tacloban noong Hunyo.

Kaya naman isinusulong ng inyong lingkod ang pagkakaroon ng batas na tutugon sa bantang dulot ng NVE. Patuloy din nating isinusulong ang pagsasabatas sa panukalang Safe Media Access and Responsible Technology for Kids in Digital Spaces (SMART KIDS) Act (Senate Bill No. 2424) upang tuluyang ipagbawal ang mga batang wala pang 18 taong gulang sa paggamit ng social media at iba pang high-risk digital services.

Patuloy nating isusulong ang mga programa at polisiya upang sugpuin ang mga pinsala at panganib na hinaharap ng mga kabataan dahil sa social media at iba pang online platforms. Mananatiling prayoridad ang kaligtasan at kapakanan ng ating mga kabataan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

4.5M mag-aaral, hindi na hirap bumasa, problemado sa math, next!

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 15, 2026

Nitong nakaraang linggo, inanunsyo ng Department of Education (DepEd) na palalawakin nito ang Academic Recovery and Accessible Learning (ARAL) Program upang tutukan ang mathematics at mapatatag ang pundasyon ng ating mga mag-aaral pagdating sa numeracy. 

Kasunod ng pagtaas ng marka ng mga mag-aaral ng bansa sa 2025 Programme for International Student Assessment (PISA), binigyang-diin ng ahensya ang kahalagahan ng pagpapatuloy ng mga reporma upang lalo pang iangat ang kakayahan ng ating mga mag-aaral.Bilang may-akda at sponsor ng ARAL Program Act (RA 12028), sinusuportahan natin ang hakbang na ito dahil naaayon ito sa mandato ng batas.

Kung ating babalikan, layunin ng ARAL Program na tulungan ang mga mag-aaral na nahuhuli o nahihirapan pagdating sa reading, mathematics, at science sa pamamagitan ng mga tutorial sessions.

Nakita na natin kung paano nakatulong ang ARAL Program sa mga mag-aaral nating nahihirapang bumasa. Batay sa isang impact evaluation na isinagawa ng Youth Impact, World Bank, at DepEd, nakatulong ang ARAL Program upang mabawasan ng 4.5 milyon ang bilang ng mga mag-aaral na nahihirapang bumasa. 

Ngayong tututukan na rin natin ang mathematics, maaasahan nating makakatulong din ang programa sa pag-angat ng kanilang kakayahan.

Matatandaang noong nagsilbi ang inyong lingkod bilang Chairman ng Senate Committee on Finance, isinulong natin ang paglalaan ng makasaysayang P8.9 bilyon para sa ARAL Program sa ilalim ng 2026 national budget. Layunin ng pondong itong matulungan ang 6.7 milyong mag-aaral sa reading at 8.08 milyong mag-aaral sa math. Saklaw din ng pondong ito ang pag-hire ng 440,000 tutors upang tulungan ang mga mag-aaral na ito.

Upang maipagpatuloy ang mga tagumpay ng programa, isusulong ng inyong lingkod ang pagdaragdag ng pondo para sa ARAL Program sa ilalim ng 2027 national budget.

Kailangang tuluy-tuloy ang maayos na suporta ng gobyerno para umangat ang kakayahan ng ating mga mag-aaral at mapatatag ang kanilang pundasyon.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Smart Kids Act, hakbang kontra pang-aabuso online

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | October 13, 2026

Nitong nakaraang linggo, inaprubahan na ng Senado sa huli at ikatlong pagbasa ang Safe Media Access and Responsible Technology for Kids in Digital Spaces (SMART KIDS) Act, isang panukalang batas na magbabawal sa mga menor-de-edad na gumamit ng social media, kabilang ang mga itinuturing na high-risk digital services.

Bilang isa sa mga may akda ng panukalang ito, ikinagagalak natin ang pag-usad nito upang maging isang ganap na batas. Para sa inyong lingkod, napapanahon ang pag-apruba ng Senado sa panukalang ito, lalo na at patuloy nating nakikita ang mga pinsalang dulot ng lubos na paggamit ng mga menor-de-edad sa social media. 

Nakakabahala rin ang mga lumabas na ulat may mga masasamang loob na ginagamit ang social media upang gamitin ang mga kabataan sa pagpapalaganap ng karahasan. Nagbabala ang mga awtoridad sa tinatawag na nihilistic violent extremism (NVE), kung saan ginagamit ng mga masasamang loob ang social media, pati na rin ang mga gaming platforms, upang i-target ang mga kabataan at hikayatin silang gumawa ng karahasan. 

Batay rin sa mga imbestigasyon, may kaugnayan ang NVE sa mga naiulat na insidente ng karahasan sa ating mga paaralan. Nais kong bigyang diin ang naging papel ng social media upang itulak ang ating mga mag-aaral tungo sa karahasan, kaya naman ngayon pa lang, hindi na natin dapat hintayin pang lumala ang pinsalang dulot nito sa ating mga kabataan. 

Nais ko ring bigyang diin na marami nang ibang bansa ang nagbabawal sa kanilang mga menor-de-edad na gumamit ng social media. Ang bansang Australia ang unang nagpatupad ng ganitong polisiya. Sa mga karatig nating bansa sa Timog-Silangang Asya, nauna nang magpatupad ng parehong polisya ang Indonesia at Malaysia.

Kaya naman sa ilalim ng SMART KIDS ACT, hindi na papayagang mag-register, gumawa, mag-access, gumamit, o magpanatili ng account ang mga batang wala pang 18 taong gulang sa anumang high-risk digital service, kabilang iyong mga may social networking functions.

Nakasaad din sa panukalang batas na ganap ang pagbabawal at hindi ito maaaring lampasan sa pamamagitan ng pahintulot at supervision ng mga magulang o guardian.

Para naman sa mga high-risk digital services, magiging mandato sa kanilang magpatupad ng matatag na age-verification systems at agad na tanggalin, suspindihin, o i-disable ang mga kasalukuyang account na pagmamay-ari ng mga menor-de-edad. Gayunpaman, hindi saklaw ng isasagawang paghihigpit ang mga lehitimong educational platforms at ilang partikular na low-risk services.

Mahalagang hakbang ang pagpasa ng panukalang batas na ito para sa kapakanan ng ating mga kabataan. Kasabay nito, patuloy rin nating susuportahan ang mga programang magtataguyod sa kanilang kaligtasan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com