Father's Day Special: Pagkilala sa mga dakilang ama

ni Nympha Miano-Ang - @Life and Style | June 20, 2021

Isang Special Father's Day story ito. Madaling araw kung magising si Itay, nagdidingas ng panggatong para simulan na niya ang pag-iinit ng tubig, pagkatapos saka magsasaing at magpiprito ng daing na kinawil pa niya sa dagat.

Habang nakasalang ang niluluto niya, pupunta siya sa likod bahay para kumuha ng ilang piraso ng dahon ng saging at doon niya ibabalot ang baon ko na itlog at kamatis. Pagbalik niya ay tutungo siya sa dakong bintana ng silid ko para gisingin ako, "Mario, Mario, anak, gising na at papasok ka na," pagaralgal na boses ni Itay, habang kumukuha siya ng ilang piraso ng itlog na mainit-init pang galing sa kanyang inahin.

Habang inibabaw niya sa iniinin na kanin ang mga itlog ay isinasalin naman niya ang laman ng kumulong takure sa isang timba ng tubig na pampaligo ko, "Handa na rin ang pampaligo mo, anak, isahod mo na lang sa batya ang katawan mo ha, at ipandidilig ko na lamang sa halaman mamya ang ipinampaligo mo," tuwinang bilin nito sa umaga.

Iniaayos na niya ang uniporme kong pamasok, sapatos at bag habang ako'y naliligo, papasakalye pa yan na, " Anak, mamaya ko na didikitan ng rugby ang butas mong de goma, pati itong bag mo punit na pala, tatahiin ko rin 'pag nakahiram ako sa lola Tasing mo ng gamit."

Pagkabihis at pagkakain ko imbes na sumasabay si Itay sa akin ng agahan ay tinitipon na niya ang labahin, mga marurumi kong damit, kobre kama na kahit kubo lang ang bahay namin ay nakahiga ako sa kutson, kahit si Itay ay sa papag at banig lang ang pinaka-kobre kama.

May sarili akong aparador, may kurtina ang kuwarto ko, may maliit na TV, makinilya na mumurahin lang na sinikap niyang ipundar kahit na ang kapalit nito ay ang inahin niyang baka noong nag-high school na ako.

Minsan ko lang nabanggit sa kanya na pangarap kong maging isang sikat na direktor at writer at sinorpresa niya ako ng isang typewriter galing sa eskuwela.

Tanging tatlong piraso ng bangko ang sala namin. Ang bungad ng kubo namin ay pulos dinaing na isda ang nakasabit. May mga banga na iniimbakan ng patis. Sa silid ni Itay ay tanging isang maliit na kabinet na kahoy lang ang naroon na lagayan niya ng damit, nandun na lahat ng gamit niya, isang kupasing tsinelas na isinusuot niya lang 'pag may PTA meeting sa iskul namin.

Sampung taon na buhat nang mamatay si Inay sa panganganak sa akin bilang panganay nila ay si Itay na ang nagtataguyod sa akin. Ni minsan ay hindi ko siya nakitang nakipagbaylehan sa tumana at hindi siya nanligaw.

Wala akong nakitang pinagbigyan niya ang mga tomador sa kalyeng nadadaanan para lamang tumagay siya. 'Yun nga lang hindi niya ako maturuan sa assignment ko 'pag academic subject na ang pag-uusapan. 'Di raw niya kayang gawin 'yun, di raw siya tapos ng elementarya, pero pagdating sa mga project ko sa practical arts, ang husay niya. 'Pag iniwan ko sa kanya ang paggawa ng kariton, tahimik niyang inuumpisahan 'yun at hindi niya tutulugan kahit mapuyat pa siya ay matapos lang ang proyekto ko. Nauuna pa ako sa mga kaklase ko na magpasa ng project sa iskul pag siya na ang gumawa.

'Di man siya palasalitang tao at makuwento ay masarap naman siyang kasama sa buhay sapagkat lahat ng klase ng proteksiyon ay ibibigay niya sa'yo.

Halos ako lang ang nakakulambo, siya ay hindi, sanay daw siya sa lamig. Maski may sakit siya at paulit-ulit ang ubo na 'di niya inaalintana dahil sa madalas siyang matuyuan ng pawis sa bukid ay tatanggapin niya ang pakyawang pag-ani. Pang-matrikula ko lang ang makukuha niya roon sa pagkokolehiyo ko.

Kaya naman kahit anong tawag ng kalokohan sa paligid ko sa eskuwela ay 'di magagawang sirain ang pangarap sa akin ni Itay. Tatapusin ko ang aking pag-aaral at ihahandog ko sa kanya ang lahat ng aking karangalan, paglilingkuran ko siya kapag nakapagtrabaho ako. Ibibigay ko sa kanya lahat ang unang suweldo ko. Tapos ay mag-iipon ako upang maipagawa ko ang aming kubo. Magpapagawa ako ng de makinang poso dito sa lugar namin para may patubig na hanapbuhay si Itay para hindi na siya iigib kapag kailangan namin. Isa pa'y may rayuma na siya at malakas na ang panginginig ng kanyang mga kamay dahil sa pasma. Ngayong Araw ng mga Ama, dinadakila kita Itay, hindi mo alintana ang puyat, gutom, at pagod upang ako lamang ay iyong itaguyod. Unang taon ko sa trabaho bilang scriptwriter sa isang telenovela ay inspirado ako dahil sa kanya. Salamat Inay, ibinigay mo sa akin si Itay! (Balik-tanaw na kuwento ng isang masipag na manunulat sa telebisyon at radyo).

Dapat gawin kung nanakawan ng sasakyan

ni Nympha Miano-Ang - @Life and Style | June 16, 2021

Nawawala! Kahit ilang beses mo nang inikot ang buong kalye ninyo maging ang parking lot at nagtanung-tanong ka na at ginawa mo na ito sa loob ng 10 beses, pero wala pa rin doon at hindi mo makita.

Tanggapin mo na ang totoo. Ninakaw na ang sasakyan mo. Lagi namang naka-lock ang pintuan at nakasarang mabuti ang mga bintana, pero sisiw lang iyan sa mga bihasang mga karnaper.

Ano ngayon ang susunod mong gagawin? Anumang oras na mawala iyan, unang bagay na nararapat gawin ay i-report agad sa pulisya ang pagnanakaw ng behikulo.

1. Tawagan agad ang himpilan ng pulisya. Tiyaking magamit ang numero ng mga non-emergencies.

2. Hintayin ang mga pulis na dumating. Darating sila sa lugar mo para hingan ka ng statement at mabuo ang kanilang police report hinggil sa pagnanakaw ng iyong sasakyan. Depende rin kung minsan na gaano ka-busy ang mga pulis, kaya medyo matagal din silang dumarating.

3. Dapat mo nang kumpletuhin ang mga detalye hinggil sa nawawalang sasakyan. Maraming itatanong ang pulisya, kung kailan at paano nawala ang behikulo. Maging handa sa pagbibigay ng tamang mga kasagutan na detalyado at tama. Habang mas marami kang impormasyon na maibibigay, mas makatutulong ito sa pulisya para mahanap nila ang sasakyan mo.

4. Tawagan na rin kaagad ang iyong insurance company. Oras na nakaalis na ang mga pulis, tiyakin na maire-report mo na rin ang iyong ninakaw na behikulo sa car insurance agency. Bibigyan ka nila ng financial compensation, depende sa detalye ng iyong hinihingi.

5. Makipagkasundo sa pulisya kung gaano katagal ang imbestigasyon. Iimbestigahan nila ang pagnanakaw ng iyong sasakyan. Depende sa sirkumstansiya ng magnanakaw at mga available clues, tulad ng CCTV, kung nakuhanan ba ang mga suspek, maaaring kahit anong araw o buwan hanggang sa mahanap na nila ang inyong sasakyan. Sa ilang bigong kaso, maaring hindi na nila matagpuan pa ang behikulo.

Tips kung pupunta sa bansang magulo at may giyera

ni Nympha Miano-Ang - @Life and Style | June 13, 2021

Kung dito sa atin sa Pilipinas ay idinaos ang Araw ng Kalayaan kahapon o Kasarinlan na ating ipinagbubunyi, sa ibang bansa kahit may pandemic tuloy pa rin ang girian, civil war ika nga. Kung may mga Pinoy na hindi mapigilang bumiyahe sa mga bansang nagbobombahan tulad ng Israel-Palestine conflict dahil may babalikang trabaho roon o misyon sa Ethiopia, Afghanistan, Armenia-Azerbaijan, Central Africa at Congo tandaan mabuti ang tips na ito.

Bombahan at patayan lalo na sa bansang Israel kung saan maraming sibilyan ang nadamay pati ang ilang istruktura at tahanan dahil bawian ng teritoryo sa Gaza na inilalaban ng Palestinians.

Blacklisted na rin sa maraming bansa ang mga nabanggit na nagkakagulong bansa para sa mga bibiyahe patungo roon. At kung mapilit pa rin na magpunta ang isang turista ay kailangan ng ibayong pag-iingat at ika nga “travel at your own risk.”

Ang mga politically unstable countries ay napakahirap sabihing ligtas na puntahan. Hindi advisable na pamalagian. Kung sadyang mapilit ka na magpunta riyan heto ang tips kung paano magiging maingat sa mga bansang nagkakagulo at may giyera.

1. Magsaliksik munang mabuti sa bansang magulo na pupuntahan. Napaka-peligroso talaga ng iyong gagawin. Tsekin sa Dept. of Foreign Affairs, maging sa Immigration Dept., sa Embahada ng bansang pupuntahan, consulate at anumang opisina ng gobyerno na puwedeng mapagkunan ng sapat na minute travel alert warnings at makapagsasabi ng tamang impormasyon ng pangkalahatang sitwasyong pulitikal, ligtas na espesipikong mga gagawin sa naturang bansa, impormasyon sa relihiyon at kanilang trato sa mga dayuhan.

Tsekin din ang antas ng krimen sa partikular na lugar na pupuntahan sa naturang bansa na gusto mong puntahan. Alamin din kung may katatapos na naganap na hostage situations, may mga nakulong, kinidnap, mga pinatay, na-carjack, mga ninakawan, etc. Hindi sa tinatakot kayo pero mas mainam nang may sapat kayong impormasyon.

2. Matibay na rason kung bakit ka pupunta roon: puwedeng rescuers, peace keepers, misyonero, journalists, mersenaryo at sundalo o adventure travel sa anumang kondisyon, pero huwag pupuntahan ang “mainit” na lugar o hot-zone area kung saan naroon ang kaguluhan at giyera. Ang mga bansang may napakataas na crime rate ay nasa kategorya ring ito.

3. Ilegal na imungkahi sa iyo na magkaroon ng dalawang pasaporte ng magkaibang citizenship. Ang dual citizenship ay posible bagamat hindi ito pinapayagan. Kaya iminumungkahi na magdala ng isa o dalawa pang I.D., pasaporte, visa at iba pang dokumento para mayroong pagkakakilanlan sa iyo.

Magkaroon ng kabuuang cover story ng magkahiwalay na citizenship lalo na kapag minalas sa anumang sitwasyon o hostage crisis. Praktisin ang accent ng Australian, o kaya ay iba pang bansa na hindi affiliated ng NATO, o bansang neutral sa nagkakagulong bansa.

Mahirap man ito, pero ito ang mundo ngayon, para mailigtas mo ang iyong buhay. Tandaan ang artikulo na ito kung sinuman ang nagnanais na maging dayuhan sa bansang nagkakagulo o may giyera.

4. Sulatan ang lahat ng itinerary plans at i-photo copies ang ID. Sabihin sa pamilya at mga kaibigan ang iyong plano. Makipagkasundo sa mga lokal na pulisya o awtoridad.

5. Kung bibiyahe, mag-travel pa rin ayon sa iyong mga karanasan at tanggapin ang kultura. Magkaroon ng maraming kaibigan, pero maging alisto pa rin sa kalagayang pulitikal at pakikipag-usap hinggil sa relihiyon kahit gaano ka man kainosente.

Unang-una, tulad na lamang sa ilang bansa sa Latin America na laganap ang patayan at kaguluhan doon dahil sa droga. HUWAG NA HUWAG KANG MAKIKIPAG-NEGOSASYON DOON SA HINDI MO KAKILALA AT BAKA MAGAMIT KA SA ILEGAL NA GAWAIN KAHIT NA MAGLILIBANG KA LANG, tiyak na buhay mo ang kapalit.

Pangkaraniwan na ang death penalty sa maraming third world countries kahit na gakulangot lang na dami ng droga. IWASAN DIN ANG LUGAR NA SINASABING LAGANAP ANG PROSTITUTION TRADE, MONEY LAUNDERING SCHEMES, upang hindi ka madamay, hindi ka nakasisiguro ng iyong kaligtasan.

6. Maging alerto sa pagpasok at paglabas. Huwag mong isipin na lagi kang welcome. Napag-aaralan ng mga kriminal ang padron mo bago sila umatake. Huwag kang magtatagal sa ganitong lugar para maiwasan na mabiktima ka nila, maliban lang kung may work assignment ka. Bilang dagdag, mag-ingat din sa picture taking.

Maging alisto na marami sa iba’t ibang kultura ang ayaw ng may nagpapalitrato na dayuhan. Sa nakatatakot pang sitwasyon, maraming dayuhan ang naaakusahan ng pang-eespiya sa mga kodakan.

Parusang kamatayan din ang kanilang ibinigay na parusa mga maaakusahang ganito. Maging matalino at ibahagi ang iyong mga karanasan sa iba oras na nakabalik na sa ligtas mong bansa.

7. Huwag magbiyahe sa mga magugulong lugar kasama ang pamilya at mga bata, para isipin na mainam silang pangkober o ang ilipat ang pamilya sa pinagtatrabahuhan. May mga taong maaaring kamuhian ka at maging target ka nila.

8.Maging seryoso sa pagsasaliksik at simulang unawain ang gulo sa bansang pupuntahan.

9. Bukod sa mga nabanggit na bansa, pinakamainam na suriin sa ngayon sa internet kung anu-ano pang mga bansa ang may civil wars o gulo. Hindi inirerekomenda ang sight seeing sa bansang Iraq. Kuha mo?

Ikaw lamang ang nakaaalam sa iyong sarili kung ano ang tama at komportable sa pagbiyahe. Kung may prebilehiyo ka na magbiyahe sa mga ganyang lugar, itala lahat ng karanasan. Lagi nating hangad ang pinakamabuti sa lahat ng iyong pagbibiyahe.