Doble-ingat dapat ngayong panahon ng amihan

ni Leonida Sison @Boses | October 30, 2025

Panahon na naman ng Amihan, malamig na ang simoy ng hangin, ramdam din ng ating mga balat ang ginaw, at kasama sa pag-ihip nito ang mga karaniwang sakit na dumarating nang hindi natin inaasahan, na nagiging banta rin sa ating kalusugan. 

Kaya’t paalala ng Department of Health (DOH) na maghanda, mag-ingat, at ‘wag ipagsawalang bahala ang mga sakit na puwedeng makuha. 

Ayon sa kagawaran, sa ganitong klima, karaniwan na mga sakit na lumalaganap ay trangkaso, sipon, pulmonya, allergic rhinitis, at panunuyo ng balat. Sa sarap damhin ng malamig na hangin, madalas itong magdala ng ubo’t sipon na kalauna’y nauuwi pa sa komplikasyon. Simpleng paalala ng DOH, maghugas palagi ng kamay, manatili sa bahay kapag may sintomas, at palakasin ang resistensya sa pagkain ng prutas at gulay. 

Para naman sa mga madalas bahing nang bahing, payo ng kagawaran ang pagsusuot ng face mask lalo na kung maalikabok ang paligid, dalasan ang paglilinis ng tahanan, at pag-inom ng antihistamine kung kinakailangan. 

Sa mga may atopic dermatitis o eksema, mainam na gumamit ng moisturizer araw-araw, umiwas sa matagal na pagligo at harsh na sabon, at manatiling hydrated. At kung kinakailangan, dumulog agad sa pinakamalapit na health center para sa tamang gabay at lunas. 

Sa panahon ngayon, mas dapat pahalagahan ang mga simpleng paalala. Hindi kailangan ng mamahaling gamot para mapanatili ang kalusugan, minsan, sapat na ang disiplina at malasakit sa sarili. Dahil habang marami ang abala sa Christmas rush at paghahanda sa Pasko, may ilan na tahimik na lumalaban sa trangkaso o pulmonya. 

Bilang mamamayan, may papel tayong dapat gampanan. Hindi kailangang hintayin pang magkasakit bago kumilos. Ang pag-iwas sa karamdaman ay mas magaan kaysa sa pag-inom ng anumang gamot. 

Kung may natutunan tayo sa taun-taong pagdating ng Amihan, ito ay ang aral ng pag-aalaga sa sarili lalo na sa ating kalusugan. 

Ang malamig na panahon ay dapat nagbibigay ng ginhawa, at hindi sakit sa mga tao. Kaya’t habang nilalasap natin ang simoy ng Disyembre, panatilihing malusog ang katawan, malinis ang paligid, at matibay ang resistensya. 

Dahil ang pinakamagandang regalo ngayong taglamig ay hindi bagong jacket o branded na kape, kundi ang kalusugang hindi natitinag kahit gaano kalamig ang panahon.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

LGUs, dapat tumulong sa pagpapatatag ng mga tirahan ng nasasakupan

ni Leonida Sison @Boses | October 29, 2025

Nakakabahala pero totoo na marami sa mga tirahan sa ating bansa ang hindi kayang tumindig kapag yumanig na ang lupa. 

Kaya naman sa gitna ng madalas na lindol sa Pilipinas, nanawagan si Department of Science and Technology (DOST) Secretary Renato Solidum Jr. sa mga local government units (LGUs) na tulungan ang mga residente, lalo na ang mga walang kakayahang kumuha ng civil engineer, upang maipatayo o mapaayos ang kanilang mga tahanan nang naaayon sa earthquake-resilient design. 

Sa isang press conference kamakailan sa Visayas, binigyang-diin ni Solidum na ang pangunahing sanhi ng pagkamatay tuwing lindol ay ang pagguho ng mga bahay at gusali, mga istrukturang itinayo nang walang tamang plano o mga gawa sa mga substandard na materyales.

Sa mga nangyaring lindol sa Cebu at Davao Oriental, nabatid ng ahensya na karamihan umano sa mga nag-collapse na gusali ay sa lower level at top heavy o kulang sa structural balance, isang malinaw na senyales ng mahinang disenyo. Minsan pa, ang istruktura ay substandard materials. 

Batay sa datos, 79 na ang nasawi sa Cebu earthquake habang 10 naman sa Davao Oriental, na pawang resulta ng pagkawasak ng mga tirahan. 

Nakakaalarma rin na sa pagtataya ni Solidum, 40 porsyento ng mga bahay ay “non-engineered”, ibig sabihin ay itinayo nang walang gabay at serbisyo ng isang lisensyadong inhinyero o civil engineers. 

Kaya hinikayat ng kalihim ang mga LGU na magbigay ng tulong teknikal lalo’t pinansyal, para sa mga kababayang gustong gawing mas matibay sa lindol ang kanilang mga tirahan. Dapat tiyakin ng mga pamahalaang lokal na ang mga bahay ay sumusunod sa National Building Code, upang maiwasan ang mga sakuna na dulot ng kahinaan sa disenyo at konstruksyon. 

Bilang tugon, pinaigting na rin ng Philippine Institute of Volcanology and Seismology ng DOST ang kanilang “How Safe is My House? app” na inilunsad noong 2021. Sa tulong ng app, maaaring magsagawa ng self-assessment ang mga may-ari ng bahay upang malaman kung ligtas at maayos ang pagkakagawa ng kanilang tirahan. 

Ayon sa kagawaran, ang resulta ay magsisilbing paunang pagsusuri, kasunod nito ang paghingi ng tulong at rekomendasyon sa mga eksperto para matukoy kung kailangan ng pagpapatibay o retrofit ng bahay. 

Ang pagiging matatag ay hindi lang sa drills at posters nakikita, kundi sa mismong pundasyon ng mga tahanan. Hindi natin maiiwasan ang lindol pero ang pagkasawi at epekto nito ay maaaring mabawasan o mapigilan kung ang bawat tirahan ay itinayo nang maayos, may tamang materyales at hindi tinipid, habang magdudulot naman sa atin ng kapahamakan kung ipapagsawalang-bahala lamang. 

Kung tutuusin, hindi lang materyales ang kailangan sa pagbuo ng bahay, kailangan din nito ng siyensya, pagmamalasakit at tamang gabay ng gobyerno. Tungkulin ng kinauukulan na protektahan at pangalagaan ang kanilang mga nasasakupan anumang unos at sakuna ang dumating.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

PWD, ‘wag nang pahirapan, gawing lifetime ang ID

ni Leonida Sison @Boses | October 28, 2025

Nakakadismaya na sa bansang paulit-ulit na bukambibig ang salitang “inclusivity,” kailangan pang ipaglaban ng mga persons with disability (PWD) ang isang bagay na dapat ay matagal nang ibinigay, ang habambuhay na bisa ng kanilang ID. 

Sa halip na makatulong, tila pahirap pa ang paulit-ulit na proseso ng pagpila, pag-asikaso ng papeles, at paggastos ng pamasahe sa pag-renew ng nasabing identification card.

Ito ang nais tapusin ni Senador Erwin Tulfo, head ng Senate Committee on Social Justice, Welfare, and Rural Development, sa kanyang inihaing Senate Bill No. 1405. Layunin ng panukala na baguhin ang Republic Act No. 7277 o ang Magna Carta for Persons with Disability upang gawing libre at lifetime valid ang mga PWD Identification Cards. 

Ayon kay Tulfo, tila hindi makatao ang kasalukuyang sistema. Tuwing nag-e-expire ang kanilang ID, kailangan pa nilang pumila, magdala ng mga requirements, at gumastos ng pamasahe para lang sa dokumentong dati na nilang hawak. 

Dagdag pa niya, ang paglalagay ng expiration date ay tila paraan ng pagtanggi sa kanilang karapatang makamit ang mga benepisyong garantisado ng batas. 

Sa ilalim ng kasalukuyang Magna Carta for PWDs, may karapatan ang mga may kapansanan sa 20% discount sa mga bilihin at serbisyo, gayundin ang pantay na oportunidad sa trabaho at edukasyon. 

Tiniyak ni Tulfo na ang layunin ng panukala ay hindi lamang teknikal na pagbabago, kundi pag-alis sa dagdag na pasanin ng mga PWD na tahimik lamang na lumalaban sa araw-araw. Hindi dapat kalbaryo ang pagkuha ng ID. 

Ang PWD ID ay simbolo ng pagkilala, hindi paalala ng paghihirap. Marami nang kahalintulad na panukala ang inihain noon sa Senado at Kamara, ngunit madalas itong hindi natutuloy. 

Gayunman, umaasa ang mambabatas na mabibigyan na ito ng sapat na pansin, hindi lang bilang batas kundi bilang patunay ng malasakit ng gobyerno sa mga mamamayang may espesyal na pangangailangan. Dahil kung tutuusin, ang pagkakaroon ng kapansanan ay habambuhay, kaya dapat ay habambuhay din ang pagkalinga. 

Hindi lang ito simpleng ID, ito ay pagkilala na may lugar at halaga ang bawat Pinoy, anuman ang kanyang kakulangan o limitasyon. 

Isipin sana natin na ang tunay na “inclusivity” ay nangangailangan ng mga konkretong aksyon. Gayundin, ang panukalang ito na sumasalamin ng malasakit ay wala dapat expiration at kailangang panghabambuhay.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com