Pagdami ng mga kaso ng HIV, dapat agapan

ni Leonida Sison @Boses | December 1, 2025

Nakakabahala ang mabilis at patuloy na pagdami ng kaso ng HIV sa bansa. 

Sa panahon ngayon kung saan sagana ang impormasyon at access sa health services, masakit tanggapin na dumarami ang kabataang nahahawahan nito, at tila kulang pa rin ang ating kamalayan tungkol sa HIV prevention at testing. 

Ayon sa Department of Health (DOH), nananatiling sexual contact ang pangunahing sanhi ng Human Immunodeficiency Virus (HIV) transmission, batay sa July-September 2025 HIV/AIDS Surveillance Report. Sa 87% ng naitalang bagong kaso, 3,661 ay mula sa male-to-male sex, 659 mula sa male-to-male/female sex, at 559 mula sa male-to-female intercourse. Ipinapakita nito na patuloy ang vulnerability ng mga Pinoy sa unsafe sexual practices at kulang na sexual health education. Pangunahing sumunod na mode of transmission ang mother-to-child na may 13 kaso, habang needle sharing ay nakapagtala ng isang kaso, maliit ang bilang ngunit lubhang mahalaga dahil ito’y 100% preventable. 

Mas masaklap isipin ang kabuuang naitalang 5,000 bagong HIV cases mula Hulyo hanggang Setyembre 2025, ayon kay DOH Secretary Teodoro Herbosa. 

Binigyang-diin niya na 30 porsyento ng mga bagong kaso ay kabataan na wala pang 18 taong gulang. Kung magpapatuloy ang trend, maaaring umabot sa 400,000 ang total HIV cases sa bansa, mula sa naitalang 148,831 noong Hunyo 2025. 

Dahil dito, muling nanawagan ang DOH ng national public health emergency, kabilang ang dagdag na HIV screening, lalo na sa kabataan. 

Kasabay ng pag-obserba ng World AIDS Day, pinaigting na rin ng pamahalaan ang kampanya sa maagang testing at treatment, upang maagapan ang paglaganap ng sakit na ito. 

Hindi dapat umaabot sa ganitong level ang bilang ng mga kaso nito kung sapat ang ating pagkilos. Masasabing hindi kasalanan ang pagkakaroon ng HIV, pero kasalanan ng lipunan ang pagpapabaya sa edukasyon, kaalaman, kakulangan sa access sa health services at tamang impormasyon patungkol sa naturang sakit. 

Sa panahong nagiging mabilis ang paglaganap ng mga sakit, dapat doblehin ang effort sa pagpapakalat ng life-saving facts — condom use, regular testing, treatment access, at stigma reduction. 

Dapat isipin natin na ang HIV ay hindi moral issue, ito ay public health issue. Kung gusto nating pigilan ang pagtaas ng kaso, kailangan nating iwaksi ang hiya, diskriminasyon, at maling paniniwala. 

Kailangan ng bansa ng mas malawak, mas maingay, at mas tapat na kampanya tungkol sa paglaban sa HIV. Gayundin, buhay ang nakataya, at hindi sapat ang kampanya kung hindi ito nauunawaan ng bawat mamamayan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

Para sa safety ng sakay ng e-bike at e-trike, bawal na sa national highways

ni Leonida Sison @Boses | November 30, 2025

Kahit gaano pa ka-praktikal ang isang sasakyan, mas mahalaga pa rin ang kaligtasan ng mga taong gumagamit nito. 

Kaya tama lang na higpitan na ang pagdaan ng e-bikes at e-trikes sa malalaking kalsada o national highways. Ito ay hindi para pahirapan ang mga kababayan, kundi para maiwasan ang anumang disgrasya, na kaya namang pigilan kung may malinaw at maayos na patakaran. 

Simula December 1, 2025, ipatutupad ng Land Transportation Office (LTO) ang pag-impound ng mga e-bike at e-trike na dadaan sa mga pangunahing lansangan. 

Ayon kay Sen. JV Ejercito, malinaw ang direktiba na kapag naabutan sa national road, automatic impound lalo na kung walang lisensya ang nagmamaneho o hindi sumusunod sa tamang dokumento. 

Dagdag pa niya, marami sa mga nahuhuling gumagamit nito ay walang sapat na kaalaman sa trapiko, may mga magulang pang may sakay na bata, na lalo pang nagiging delikado sa gitna ng mabilis na daloy ng mga sasakyan. 

Bago ang aktuwal na paghuli, magsasagawa muna ang LTO ng information drive. Mag-iikot sila para ipaalam ang pagbabago, magbibigay ng paunang babala, at sisiguraduhing alam ng publiko ang bagong panuntunan. 

Sinabi ni Ejercito na sapat ang panahon para ipaintindi ang patakaran bago pa man simulan ang mas mahigpit na pagpapatupad nito. 

Isa sa mga pangunahing nagtulak sa direktibang ito ay si Sen. Raffy Tulfo, na nagsabing tila nagiging “bagong hari ng kalsada” ang mga e-bike at e-trike. Hindi umano siya laban sa ganitong livelihood, ngunit malinaw na tumataas ang bilang ng aksidente dulot ng mga ito, kaya’t kailangan ng standard. 

Kung ang motorcycle at tricycle ay may lisensya at rehistro, bakit hindi ipatupad ang parehong polisiya sa light electric vehicles? 

Kinuwestiyon naman ni Rep. Terry Ridon ang agarang impounding sa mga ito, dahil ayon sa Electric Vehicle Industry Development Act (EVIDA), hindi obligado ang private LEVs na magparehistro sa DOTr o LTO. Kaya dapat aniya ay i-review muna ang plano bago ito tuluyang ipatupad upang hindi malabag ang batas at para maayos ang compliance. 

Sa ganang akin, kaligtasan muna ang dapat unahin. Hindi ipinagbabawal ang paggamit ng e-bike at e-trike gayunman, nililimitahan lamang ito sa lugar na ligtas at akma para sa bilis at bigat kumpara sa mga sasakyang mas malalaki. 

Kung walang sapat na kontrol sa ganitong sasakyan, patuloy na tataas ang bilang ng aksidente at ang mga pinaka-vulnerable dito ay mga bata, senior, at ordinaryong pasahero na unang masasaktan. 

Kung seryoso tayo sa road safety, kailangan nating tanggapin na hindi lahat ng kalsada ay para sa lahat ng sasakyan. Ang pag-regulate sa e-bikes, e-trikes ay hindi pagkitil sa kabuhayan, ito ay pagprotekta sa buhay ng bawat mamamayan.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com

‘Paskong gipit’, huwag gawing normal

ni Leonida Sison @Boses | November 29, 2025

Kapag Pasko, hindi lang puso ang dapat ihanda — pati bulsa. 

Kaya nakakadismaya kapag may opisyal na nagsasabing kasya raw ang P500 para sa ihahanda natin sa Noche Buena, lalo na sa panahong kahit sardinas at tinapay ay hirap ng bilhin. 

Sa isang panayam, iginiit ni Department of Trade and Industry (DTI) Secretary Maria Cristina Aldeguer-Roque na sapat na umano ang P500 para sa isang simpleng Noche Buena. 

Ayon sa kanya, kayang bumili ng ham, gumawa ng macaroni salad at spaghetti gamit ang halagang ito, depende na lamang sa dami ng kakain. 

Pero sa gitna ng taas-presyo, sahod na hindi makahabol, at pamilihang parang walang balak magpababa ng presyo, ang pahayag na ito ay tila mas masarap pakinggan kaysa paniwalaan. 

Hindi naman nagpatumpik-tumpik si Bicol Saro Partylist Rep. Terry Ridon sa pagsasabing hindi tugma sa realidad ang pahayag ni Roque. 

Aniya, hindi ito ang unang pagkakataong sinabi ng DTI na kaya ang P500 para sa handa na pagsasaluhan ng pamilya ngayong Pasko. Pero ngayong mismong lider ng ahensya ang nagsasabing sapat ito, mas lalo umanong nagiging malinaw kung gaano ka-disconnected ang gobyerno sa tunay na takbo ng buhay ng ordinaryong Pinoy. 

Ang ganitong pahayag ay patunay na tila hindi nakikita ng kagawaran kung gaano kabigat ang presyo ng mga bilihin. Nagbabala naman ang Kabataan Partylist na hindi dapat gawing normal, o worse, ipinagmamalaki, ang “Paskong gipit.” 

Para sa kanila, ang ideya na dapat makontento ang publiko sa kakarampot na budget ay sintomas ng mas malalim na problema nang dahil sa katiwalian, kakulangan ng epektibong polisiya, at walang humpay na pagtaas ng presyo na hindi mapigilan. 

Kung dati ay sagana sa Simbang Gabi ang mga kuwento tungkol sa hamon at keso de bola, ngayon tila mas uso ang diskarteng pang-survival. 

Hindi dapat gawing sukatan ng pagiging praktikal ang pagtanggap sa kakulangan. Kung totoong layunin ng gobyerno na tulungan ang mga mamamayan, mas makabuluhan sana ang pagbabantay sa presyo, pagtulak sa mas mataas na sahod, at paglikha ng konkretong solusyon. 

Hindi sapat na magtitiis ang mga ordinaryong Pinoy sa kakarampot na halaga para sa paghahanda ng Kapaskuhan. Ang Noche Buena ay tradisyon ng saya, hindi kompetisyon ng pagtitiis. Sa panahon ngayon, hindi mainam na ipilit na ipagkasya ang dapat pagsaluhan sa hapag-kainan ng bawat pamilya, at hindi makatarungan ang paulit-ulit na pagbalewala sa hirap na dinaranas ng sambayanang Pilipino.

---

Para sa inyong opinyon, sumbong, hinaing o nais hinging tulong ito ang pagkakataong marinig ang inyong boses, sumulat lamang sa BOSES ni RYAN SISON at ipadala sa Bulgar Bldg. 538 Quezon Avenue, Quezon City o mag-email sa boses.bulgar@gmail.com