Mabisang supplement sa depression

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | December 9, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin, 

Ako ay kasalukuyang isang junior high school teacher sa isang public school. Sa aking pagtuturo ay naka-encounter na ako ng makailang beses ng mga mag-aaral na nagkaroon ng depression. Dahil dito ay naging pamilyar na ako sa ilang mga sintomas ng depression.

Kamakailan ay napansin ko ang mga sintomas ng depression sa aking mas nakababatang kapatid na nagtatrabaho sa isang bangko. Dahil dito ay minabuti naming ipatingin siya sa isang psychiatrist at niresetahan nga siya ng gamot dahil na-confirm na siya nga ay may depression. Nagkaroon naman siya ng kaunting improvement matapos ang ilang buwan na pag-inom ng gamot na nireseta sa kanya.

Sa aking pagri-research tungkol sa depression ay nabasa ko na maaaring makatulong daw ang Creatine supplement sa mga may depression. Nais ko sanang malaman kung ano ang Creatine, at kung ito ay makakatulong sa sakit ng aking kapatid? Makakasama ba ito sa kanyang mental health? May mga research studies na ba sa epekto ng Creatine sa taong may sakit na depression?

Sana ay mabigyan n’yo ng pansin ang aking liham at masagot ang aking mga katanungan.

-- Maria Loren

---

Maraming salamat Maria Loren sa iyong pagsulat at pagsangguni sa Sabi ni Doc at pagbabasa ng BULGAR newspaper. 

Ayon sa isang artikulo sa Journal of Clinical Psychiatry na na-publish noong 2001, itinuturing ng World Health Organization (WHO) ang depression na isa sa mga leading causes of disability na nagpapababa ng quality of life. Apektado ng depression ang approximately 280 million katao sa buong mundo, batay sa nakaraang datos ng WHO.

Ang mga indibidwal na may depression ay nakakaranas ng pagkalungkot, nahihirapan makapag-isip at madalas na pagkapagod. Dahil dito ay naapektuhan ang kanilang araw-araw na pamumuhay. 

Ang depression ay karaniwang ginagamot ng mga doktor gamit ang antidepressants, therapy at lifestyle modifications. Ayon kay Dr. Bradley Gaynes sa kanilang artikulo na isinulat sa Psychiatry Online Noong November 2009, kinakailangan ng sapat na panahon bago umepekto ang mga gamot laban sa depression, at maaaring hindi effective o kaya ay may mga unwanted side effects. Dahil marami rin ang may depression kung saan hindi epektibo ang mga kasalukuyang gamot, patuloy na naghahanap ang mga doktor ng mga bagong medisina na epektibo rito.

Ayon sa mga pag-aaral, ang nakikitang dahilan ng depression ay ang brain mitochondrial dysfunction, pagbaba ng ATP production at oxidative stress. Dahil may neuroprotective effects ang Creatine, isa ito sa mga masusing pinag-aaralan ng mga researchers ukol sa epekto nito sa depression. Sa mga laboratory studies na na-publish sa Journal of Psychopharmacology at sa mga human studies na nailathala sa American Journal of Psychiatry, ang Creatine ay nakitaan ng positibong epekto sa pag-improve ng mga sintomas ng mga indibidwal na may major depressive disorder at bipolar depression, lalo na kung ang Creatine ay ipapainom kasama ng standard antidepressant treatment.

Sa isang review study ng mga dalubhasa na pinangunahan ni Dr. Keshav Juneha, naniniwala ang mga ito na ang Creatine ay isang promising supplementary treatment para sa depression. Inilathala ang kanilang research na nabanggit sa Cureus Journal of Medical Science noong October 16, 2024.

Ayon kay Dr. Juneha, ang Creatine ay well tolerated at may good safety profile. Pinag-iingat lamang ang mga indibidwal na may bipolar depression dahil sa kaakibat ng sakit nitong manic episodes. Bagama’t walang nakita na causal relationship between Creatine at pag-trigger ng manic episodes, kinakailangan ang pag-iingat sa pag-inom ng Creatine.

Kung ninanais ninyong painumin ng Creatine Monohydrate supplement ang inyong kapatid, makakabuti na sumangguni muna sa kanyang psychiatrist.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Mga health benefit ng pagkain ng Natto at pag-inom ng Nattokinase supplement

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | December 2, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin, 

Ako ay isang tagasubaybay ng Sabi ni Doc column at ng BULGAR newspaper. Dahil ito sa aking mga health issues na matagal ko nang hinahanapan ng natural na solusyon sa pamamagitan ng pagkain ng mga natural food. Naniniwala ako sa inyong nabanggit na adhikain na ang mga natural na pagkain ay mga gamot na maaaring maging lunas sa ating mga sakit.

Nabasa ko sa isang libro na ang pagkain ng Natto ng mga tao sa Japan ay maaaring isa sa mga dahilan kung bakit maraming centenarians sa kanilang populasyon. Ano ang Natto, at ano ang sangkap ng Natto na maaaring nakakatulong sa paghaba ng buhay? Safe ba na kainin ang Natto o inumin ang sangkap nito bilang food supplement?

Sana ay mabigyan n’yo ng pansin ang aking liham at masagot ang aking mga katanungan.

-- Fatima

---

Maraming salamat Fatima sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 

Ang Natto ay isang kilalang traditional food sa Asia sa loob ng mahigit ng 2,000 taon. Ayon sa Takayama study na na-publish sa American Journal of Clinical Nutrition noong 2017, ang pagkain ng Natto ng mga Hapones ay isa sa mga dahilan sa mahabang buhay ng populasyon ng bansang Japan. Ang Japan ay isa sa may pinakamaraming tao na may edad na 100 taon (centenarians) at humigit pa (super centenarians). Ang madalas na pagkain ng Natto ay nakitang dahilan ng mga dalubhasa ng nabanggit na Takayama study kung bakit mababa ang risk na mamatay sa sakit sa puso (ischemic heart disease).

Noong 1987 ay nadiskubre ng mga scientists na ang Natto ay may sangkap na Nattokinase, isang fibrinolytic enzyme, na ayon sa mga pananaliksik sa Japan, Korea, China at Amerika ay siyang active ingredient ng Natto at responsible sa mga mabubuting epekto nito sa ating kalusugan. 

Ayon sa mga research na na-publish sa scientific journals na Experientia, Journal of Biological Chemistry, Acta Haematologica at sa Biological and Pharmaceutical Bulletin, ang Nattokinase ay maaaring pumigil ng pagbuo ng dugo (antithrombotic activity) at paglusaw ng namuong dugo (fibrinolytic activity). Ayon din sa mga animal at human studies na nailathala sa mga scientific journals, ang Nattokinase ay nagpapababa ng blood pressure (antihypertensive effect), pumipigil sa pagbabara ng ugat (anti-atherosclerotic), pagpapababa ng lipids sa dugo (lipid-lowering), at pumipigil na mamuo ang dugo (anti-platelet at anticoagulant effect).

Batay sa artikulo ni Dr. Hongjie Chen at kanyang mga kasamang dalubhasa ng Department of Traditional Chinese Medicine, The Third Affiliated Hospital ng Sun Yat-Sen University sa bansang China, ang Nattokinase ay isang single compound na maraming preventive at alleviating pharmacologic effects laban sa iba’t ibang cardiovascular diseases. Ang Nattokinase ay isang natural product at walang kahalintulad ito sa kasalukuyang mga gamot. May proven safety profile din ito at may potential itong ma-develop bilang new-generation drug para sa prevention, sa paggamot at matagalang pangangalaga ng mga may cardiovascular diseases, ayon kay Dr. Chen.

Ayon sa study survey nina Dr. Chen, may mga pag-aaral nang isinagawa sa mga human subjects sa Japan, at mga bansa sa North America at Asia.

Sa mga animal studies sa mga laboratory ay walang nakitang adverse effect hanggang doses na aabot sa 1000 mg/kg/day at ilang beses na mas mataas sa mga dose na ibinibigay sa tao. Wala ring nakita na adverse effect sa mga human volunteers na uminom ng Nattokinase sa dose na 10mg/kg sa loob ng 28 araw. 

Ayon din kay Dr. Chen, ang mga data na kanilang pinag-aralan ay nagpapatunay na ang Nattokinase ay safe at may maliit o walang toxic effect sa tao.

Base pa kay Dr. Hongjie Chen, iniinom ng maraming tao ang Nattokinase supplement

sa Japan, China, Korea at sa mga bansang Australia, Amerika, Canada at sa Europa para sa health promotion at improved circulation.

Kung ninanais na regular na uminom ng Nattokinase o kumain ng Natto ay makakabuti na sumangguni sa inyong doktor. Maaaring magkaroon ng drug interaction ito sa mga gamot na inyong kasalukuyang iniinom.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Black seed oil, nakakatulong laban sa kidney disease

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | September 29, 2025

Photo File: BP

Dear Doc Erwin, 

Ako ay isang nurse sa isang pribadong ospital sa aming probinsya. Sa aking propesyon at sa aking pinapasukan ay marami akong nakita na mga pasyente na may sari-saring kidney disease. Marami rin ang mga pasyente na nagpapa-dialysis na dahil hindi na gumagana ang kanilang kidneys.

Madalas akong uminom ng pain reliever dahil sa aking madalas na sakit ng ulo at kirot na nararamdaman sa katawan. Dahil dito at sa maaaring masamang dulot ng madalas na pag-inom ng mga pain reliever, ako ay nag-aalala.

Sa aking pagbabasa ay aking nabasa ang tungkol sa magandang dulot ng Black Seed o Black Seed Oil. Ayon sa aking nabasa, maaaring mapanatili nito ang kalusugan ng kidney at mapigilan ang kidney injury dahil sa iba’t ibang kadahilanan.

Maaari ba ninyo akong matulungan at mapayuhan tungkol sa Black Seed Oil? Makakatulong ba ito sa kalusugan ng aking kidney? May mga research studies na ba na nagpapatunay na maaaring makatulong ang Black Seed Oil na mapanatiling mabuti ang kidney health?

Sana ay matugunan ninyo ang aking mga katanungan. -- Maria Leida

---

Maraming salamat Maria Leida sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 

Maraming dalubhasa, ang katulad mo ay naniniwala na ang mga tao na may kidney disease ay patuloy na tumataas ang dami sa buong mundo. Ito ang ipinahayag ng mga scientist noong 2019 sa International Journal of Toxicology kung saan sabi nila na itinuturing na ang kidney disease bilang global health problem.

Maraming kadahilanan ang kidney disease. Ayon sa mga dalubhasa, maaari itong dahil sa inflammation, tubular injury o vascular damage. Ang mga ito ay posibleng dahil sa ating exposure sa iba’t ibang uri ng drugs, toxins at mga environmental chemicals.

Ayon sa isang scientific article sa International Journal of Molecular Science na na-publish noong August 2021, ang Nigella sativa o mas kilala sa tawag na Black Cumin ay isang sikat na spicy herb. Ang buto nito na tinatawag na Black Seed ay kilalang gamot sa iba’t ibang uri ng sakit kasama ang mga sakit na apektado ang ating mga kidney. Ang Thymoquinone ay ang main active component ng Black Seed at ng Black Seed Oil na nagpo-promote ng function ng ating iba’t ibang organs kasama na ang ating kidneys. 

Sa isang comprehensive review article noong 2021, ipinahayag ng mga scientist na ‘there is mounting evidence’ na ang Black Seed at ang major active component nito na Thymoquinone ‘can alleviate kidney complications’ dahil sa iba’t ibang uri ng stress factors katulad ng mga chemotherapeutic agents, metabolic deficits at mga environmental toxicants.

Ayon sa maraming mga preclinical studies, ang Black Seed at ang Thymoquinone ay nagpoprotekta laban sa kidney injuries na dulot ng ischemia, cancer drugs, mga analgesics (katulad ng paracetamol at aspirin), heavy metals, pesticide at iba pang mga chemical. May mga ebidensya rin na nagkakaroon ng clinical improvement ang mga pasyente na may chronic kidney disease na ginamot ng Black Seed o Black Seed Oil. Nakatulong din ang Black Seed sa mga pasyenteng may hypertension, sakit sa puso, at diabetes, bukod sa kidney disease.

Ang kidney-protective effects ng Black Cumin o Black Seed ay dahil sa anti-oxidant, anti-inflammatory, immunomodulatory, anti-apoptotic at anti-fibrotic properties nito at ng active component nito na Thymoquinone.

Sa isang systematic review at meta-analysis ng mga randomized-controlled clinical trials na nailathala sa journal na Pharmacological Research noong taong 2020 at isa pang pag-aaral na nailathala sa Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation, ang Black Cumin o Black Seed ay nakatulong makapagpababa ng mga kidney function parameters katulad ng blood urea nitrogen (BUN), serum creatinine at total urinary protein. 

Sa isa pang randomized clinical trial, marami sa mga pasyenteng may kidney stones na uminom ng black seed capsules (500mg) twice a day sa loob ng 10 linggo ay iniihi o lumiit ang mga kidney stone nila.

Marami pa ang scientific studies na hindi natin nabanggit ngunit maliwanag sa mga pag-aaral na malaki ang maitutulong ng Black Cumin o Black Seed upang mapanatili ang kalusugan ng ating mga kidneys o maiwasan ang kidney disease.

Kung ninanais na uminom ng Black Seed Oil o isama ng regular sa pagkain ang Black Seed sumangguni sa inyong doktor. Tandaan natin na maaaring magkaroon ng allergic reaction sa Black Seed Oil at nararapat na uminom lamang ng tamang dose na recommended ng inyong doktor.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan. 

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com