Ina, saksi sa malagim na sinapit ng anak, kaso nauwi sa pagdududa

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 22, 2026

• 

ISSUE #400

Ang kuwentong aming ibabahagi sa araw na ito ay hango sa kasong may pamagat na People of the Philippines vs. Jimmy Daigan et al. (Criminal Case No. 2006-3564, October 26, 2011). Isang nagngangalang Elmer ang biktima, at sa hindi inaasahang pangyayari, nagtamo ng mga saksak si Elmer habang kasama niya ang kanyang ina na si Eliakima.

Sama-sama nating tunghayan ang mga pangyayaring humantong sa pagpanaw ni Elmer, gayundin ang naging desisyon ng hukuman sa kasong isinampa laban sa mga napagbintangan sa naturang krimen.

Isang sakdal para sa kasong Murder ang inihain sa Regional Trial Court (RTC) ng Gingoog City laban kina Jimmy, Jahnny, Ignacio at Jaime. Diumano, nagsabwatan at nagtulungan ang mga akusado, at sa pamamagitan ng kataksilan at planadong pag-atake, sinalakay at pinagsasaksak nila si Elmer na noo'y walang kamalay-malay, walang armas at walang kakayahang ipagtanggol ang kanyang sarili. Ang mga tinamong saksak ni Elmer ang naging sanhi ng kanyang agarang kamatayan.

Naganap ang malagim na insidente bandang alas-7:00 ng gabi, noong Nobyembre 6, 2006, sa isang barangay sa Lungsod ng Gingoog.

Bago pa man mabasahan ng sakdal ang mga akusado, naghain ang tagausig ng mosyon upang ibasura ang reklamo laban kina Jahnny, Ignacio at Jaime. Ito ay bunsod ng sinumpaang salaysay ni Eliakima, na umatras sa pag-uusig laban sa tatlong nabanggit na akusado.

Sa bisa ng kautusan ng RTC noong Disyembre 15, 2006, inaprubahan ang pagbasura sa reklamo laban kina Jahnny, Ignacio at Jaime. Dahil dito, si Jimmy na lamang ang naiwan bilang akusado sa kaso.

Batay sa panig ng tagausig, minamaneho ni Elmer ang isang traysikad bandang alas-7:40 ng gabi, noong Nobyembre 6, 2006. Sakay niya rito ang kanyang ina na si Eliakima, habang papalapit umano sila sa isang palimbagan, nakasalubong at nilampasan sila ng isang itim na motorsiklo. Pagkalampas umano nito, bigla umanong sinaksak ng pasaherong nakaupo sa likuran si Elmer gamit ang isang kutsilyo. Napasigaw na lamang umano si Elmer sa kanyang ina na siya ay nasaksak.

Diumano, tumigil pa ang naturang motorsiklo at tinitigan ng mga sakay nito ang mag-ina. Humingi naman ng saklolo si Eliakima, at du’n nagsimulang magtipon ang mga taong nasa paligid. Agad ding dinala ni Eliakima ang kanyang anak sa pagamutan, pero sa kasamaang-palad, binawian pa rin ng buhay si Elmer.

Noong ika-30 ng Enero 2008, pinatotohanan ni Eliakima sa hukuman na nakilala niya si Jimmy na siyang sumaksak sa kanyang anak. Bagaman inamin diumano ni Jimmy sa mga pulis ang naturang pananaksak, hindi ito nagbigay ng kanyang sinumpaang pag-amin.

Sa tulong at representasyon naman ni Manananggol Pambayan C.L. Flores-Gomez na mula sa aming PAO-Gingoog City, Misamis Oriental, pagsamo ng kawalan ng kasalanan ang iginiit ng depensa.

Diumano, si Jaime ang nagmamaneho ng motorsiklo na nakasalubong at nilampasan ang trisikad na minamaneho ni Elmer. Ang sakay ng naturang motorsiklo ay sina Nicanor, Jahnny at Jimmy. 

Ayon kay Jaime, hindi niya umano binagalan ang pagpapatakbo ng nasabing motorsiklo. Hindi rin umano sila huminto matapos nilang malampasan ang nabanggit na trisikad. Inamin din umano ni Jaime na inatras ang reklamo laban sa kanya matapos na mabayaran ng kanyang pamilya ang halaga ng sibil na pagbabayad-pinsala.

Ayon naman kay Jimmy, bandang alas-9:00 ng gabi, noong ika-6 ng Nobyembre 2006 nang mapadaan sila sa kalye, kung saan sinasabing sinaksak ang biktima. Galing umano sila sa isang kainan. Diumano, kinabukasan ay dinala sila sa Gingoog City PNP Station at kalaunan ay pinaratangan sa pamamaslang kay Elmer. 

Giit ni Jimmy, mabilis ang pagpapatakbo ni Jaime ng motorsiklo, kung saan, sila ay nakasakay. Kung kaya’t hindi niya nakita o nakilala ang nakasakay sa nabanggit na trisikad. Iniatras din umano ang reklamo laban sa kanyang mga kapwa-akusado matapos na makapagbayad ang mga ito sa ina ng biktima.

Pinatotohanan din ni Ignacio na nakaupo sa gitna ng motorsiklo si Jimmy at si Jahnny ang nasa dulo ng naturang sasakyan. Hindi umano niya nakita na mayroong sinaksak si Jimmy habang sila ay bumabaybay sa lansangan.

Noong ika-20 ng Mayo 2009, nang maghain ang tagausig ng mosyon na hinihiling ang pagbabasura sa reklamo laban kay Jimmy bunsod ng isinagawa na sinumpaang pahayag ni Eliakima ng kanyang pag-atras sa paghahabla kay Jimmy. 

Kaugnay nito, naghain din ang depensa ng motion for leave to file demurrer to evidence and to admit demurrer to evidence.

Hindi ipinagkaloob ng RTC ang mosyon ng magkabilang panig. Para sa hukuman ng paglilitis, malinaw na kinilala ni Eliakima sa kanyang naging testimonya na si Jimmy ang pumaslang kay Elmer. 

Matapos ang paglilitis sa kasong ito, nagbaba ng desisyon ang RTC na pinapawalang-sala si Jimmy. Hindi nakumbinsi ang hukuman ng paglilitis na naitaguyod ang pagkakakilanlan ng salarin sa krimen.

Para sa RTC ay malamang na hindi totoo na nakita ni Eliakima ang tao na sumaksak kay Elmer sa loob lamang ng dalawang minuto na sinasabi niya na tumigil ang motorsiklo kung saan nakasakay ang mga tumambang sa kanyang anak. Kung sakali man na totoo na tumigil nga ang nasabing motorsiklo nang may dalawang minuto, ‘di sana ay tumulong ang mga tao na nagsimula nang magtipon sa lugar na kanilang pinaghintuan.

Naging kapuna-puna rin sa hukuman ng paglilitis na hindi nakita ni Eliakima ang mismong pagkakasaksak kay Elmer gayung dapat ay nakita niya sa punto pa lamang na sasaksakin ang kanyang anak sapagkat nakaupo umano siya sa harap ng nabanggit na trisikad. Maaari na ipagpalagay na napagtanto lamang ni Eliakima na sinaksak si Elmer matapos niyang marinig ang sigaw nito.

Napuna rin ng hukuman ng paglilitis na pinanindigan ni Eliakima ang kanyang alegasyon na si Jimmy ang salarin matapos ng diumano ay pag-amin ni Jimmy sa mga pulis. Subalit, walang sinumpaang-salaysay ng pag-amin si Jimmy. Ang higit pa na ikinalungkot ng hukuman ng paglilitis ay ang pag-aatras ni Eliakima sa reklamo laban sa mga kapwa-akusado ni Jimmy matapos na siya ay mabayaran ng mga ito. Sapagkat hindi nakapagbayad si Jimmy, itinuloy ni Eliakima ang kaso laban sa kanya. Nagbago ang ihip ng hangin at iniatras ni Eliakima ang reklamo laban kay Jimmy matapos ang pagsasaalang-alang sa pakikipag-areglo ng nasabing akusado.

Malinaw sa hukuman ng paglilitis na hindi naitaguyod ng tagausig ang pagkakakilanlan ng salarin. Kung bigo ang tagausig sa aspeto na ito, nararapat lamang na ipawalang-sala ang akusado. Pagpapaalala ng hukuman ng paglilitis na hindi maaaring iasa ang pag-uusig sa kahinaan ng depensa ng akusado, bagkus sa lakas, tibay at lamang na ebidensya ng nag-uusig.

Binigyan-diin din ng RTC na hindi maaaring ibatay ang paghahatol sa kasong ito sa pabagu-bagong testimonya ng ina ng biktima, lalo pa at taliwas ang kanyang salaysay sa naging testimonya ni Jaime na nagmaneho ng motorsiklo. Hindi na rin nakuwestyon pa ng tagausig si Jaime sa kadahilanang naghain na sila ng mosyon upang ibasura ang reklamo laban sa huli.

Ang kabiguan ng tagausig na itaguyod nang higit pa sa makatuwirang pagdududa ang pagkakakilanlan ng salarin maging ang pagkakasala ni Jimmy ang siyang basehan upang magbaba ang RTC ng hatol ng pagpapawalang-sala. Ang nasabing desisyon ay nilagdaan noong ika-26 ng Oktubre 2011. Hindi na inapela o kinuwestyon ang nasabing desisyon ng hukuman.

Hindi matatawaran ang hinagpis ni Eliakima bilang isang nagdadalamhating ina na naghahanap ng hustisya para sa kanyang pinaslang na anak na si Elmer. Gayunman, sa ngalan ng katarungan, hindi maaaring isantabi ang pamantayang “higit sa makatuwirang pagdududa” sa pagtukoy sa tunay na salarin. Dahil hindi naitaguyod ng tagausig ang pagkakakilanlan ng salarin, minarapat ng hukuman na palayain si Jimmy.

Sa kabilang banda, sa daigdig ng mga yumao, ang daing ni Elmer ay mapapatahimik lamang kapag ang tunay na nagkasala sa kanya ay napanagot na.

Kaarawan na dapat ay masaya, napalitan ng sigaw at dugo!

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 15, 2026

• 

ISSUE #399

Sa maliliit na baryo kung saan ang kaarawan ay hindi lamang selebrasyon ng isang pamilya, kundi pagtitipon ng magkakamag-anak, kapitbahay, at kaibigan, karaniwan ang ingay ng kasiyahan. 

May pagkain sa mesa, may tawanan, kuwentuhan, at may mga basong paulit-ulit na pinupuno habang lumalalim ang gabi. Ngunit may mga pagkakataong ang isang gabing puno ng saya ay biglang napapalitan ng sindak. Ang dating salu-salo ay nagiging sigawan, ang dating tawanan ay nagiging takbuhan, at ang dating pagtitipon ng magkakaibigan ay nauuwi sa kamatayang hindi inaasahan.

Sa ganitong mga pagkakataon, ang unang tanong ng lahat ay: “Bakit may taong biglang nanaga?”, “Bakit isang kaibigan ang tinamaan?”, “Bakit walang alitan, walang selos, at walang dating galit, ngunit may buhay na biglang nawala?”

Sa ilalim ng batas, hindi laging sapat na malaman kung sino ang gumawa ng isang marahas na kilos. Mahalaga rin na malaman kung ang gumawa nito ay may sapat at tamang pag-iisip, malayang kalooban, at kakayahang maunawaan ang bigat ng kanyang ginawa.

Ito ang maselang usapin ng insanity bilang depensa sa kasong kriminal. Hindi ito basta palusot. Hindi ito simpleng kakaibang kilos, lungkot, galit, pagkalasing, o pagkalito. 

Sa ilalim ng ating batas, ang insanity ay maaaring mag-alis ng criminal liability kung mapapatunayan na sa mismong sandali ng krimen, ang akusado ay walang ganap na kakayahang umunawa o kumilos nang may malayang kalooban dahil sa sakit sa pag-iisip.

Sa araw na ito, ang prinsipyong ito ay sinuri ng hukuman sa kasong People of the Philippines v. Bausa, Criminal Case No. 2016-9926, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 53, Sorsogon City, sa panulat ni Hon. Judge Rofebar F. Gerona, na may petsang 21 Disyembre 2019. 

Batay sa Information, noong ika-2 ng Hulyo 2016, bandang alas-8:00 ng gabi, sa Purok 4, Barangay XXX, Bayan ng XXX, Lalawigan ng Sorsogon, ang akusadong tatawagin nating “Alyas Dante” ay inakusahan ng krimeng Murder dahil sa pagkamatay ng biktimang tatawagin nating “Alyas Ramon.”

Ayon sa paratang, si “Alyas Dante,” armado ng bolo, ay biglang umatake at nanaga kay “Alyas Ramon,” na nagresulta sa kanyang agarang pagkamatay. 

Matapos makahanap ng probable cause, naglabas ang hukuman ng warrant of arrest noong ika-23 ng Agosto 2016. 

Kinabukasan, ipinaalam sa hukuman na kusang sumuko si “Alyas Dante.” Noong ika-26 ng Setyembre 2016, siya ay iniharap sa hukuman at hindi umamin sa kasalanan. 

Sa panig ng depensa, inihayag nilang gagamitin nila ang insanity bilang depensa. Dahil dito, nagkaroon ng reverse trial, kung saan naunang maglatag ng ebidensya ang depensa bago ang tagausig.

Sa paglilitis, unang tumestigo ang depensa sa kapatid ng akusado na si “Alyas Renato,” isang barangay kagawad. 

Ayon sa kanya, noong gabi ng insidente ay kaarawan ng kanilang ama. Maraming kamag-anak, kapitbahay, at kaibigan ang dumalo. May pagkain at kalaunan ay nagkaroon din ng inuman.

Dumalo rin si “Alyas Ramon,” ang biktima, na matagal nang kaibigan ng pamilya. At

naroon din si “Alyas Dante.”

Napansin din niya na tuwing inaalok ng inumin si “Alyas Dante,” isinasalin nito ang alak sa isang nakabaliktad na baso. Hindi rin umano nagsasalita si “Alyas Dante” at tila walang kamalayan sa nangyayari sa paligid. Ilang sandali pa, nagkaroon ng kaguluhan.

Hindi nakita ni “Alyas Renato” ang aktuwal na pananaga, ngunit nakita niya si “Alyas Dante” na pinipigilan ng isang pinsan. Sinabi sa kanya na nasaksak o nataga ni “Alyas Dante” si “Alyas Ramon.”

Nang komprontahin niya ang kanyang kapatid at tanungin kung ano ang nangyari, dumating ang asawa ni “Alyas Dante” at sinampal ito. Sa halip na magpaliwanag, natanong lamang ni “Alyas Dante,” “Bakit, ano ang nangyari?” Nang sabihin sa kanya na napatay niya si “Alyas Ramon,” lumuhod umano si “Alyas Dante” habang umiyak, at hiniling na dalhin siya sa pulisya.

Isinalaysay pa ni “Alyas Renato,” na bago pa ang insidente ay may kakaiba ng kilos ang kanyang kapatid. Minsan umano, habang tumatakbo ito, bigla umano itong na-trap sa palikuran ng bahay ng isang barangay tanod, at takot na takot. Gayunpaman, sinabi niyang hindi naman marahas si “Alyas Dante.” 

Kalaunan, matapos ang insidente, dinala si “Alyas Dante” sa medical center sa Cadlan, Pili, Camarines Sur, matapos mapansin ng kanyang pamilya na hindi siya natutulog at palagi lamang nasa loob ng silid. Doon siya nasuri at na-diagnose na may schizophrenia.

Sumunod na tumestigo si “Alyas Lorna,” asawa ng akusado. Ayon sa kanya, noong gabi ng insidente ay nasa bahay siya ng kapatid ng kanyang asawa, na malapit lamang sa bahay ng kanyang mga biyenan. Habang kumakain sila, may nagsabi na may nasaksak. Agad siyang tumakbo patungo sa lugar ng insidente at nakita niya si “Alyas Ramon” na nakaluhod at umiiyak. Tinanong niya si “Alyas Dante” kung ano ang nangyari at sinabi sa kanya na may nasaktan siyang tao.

Nang sabihin na nasaksak niya si “Alyas Ramon,” sinabi umano ni “Alyas Dante” na susuko siya sa pulisya. Ayon kay “Alyas Lorna,” magkaibigan sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon” mula pagkabata, at malapit ang kanilang mga pamilya. Wala siyang alam na anumang alitan o komprontasyon sa pagitan nila bago ang insidente. Ilang buwan bago ang pangyayari, napansin na rin umano niya ang kakaibang kilos ng kanyang asawa.

May mga pagkakataon din umano na sinasabi nitong may nakikita siyang mga bagay na hindi naman nakikita ng iba.

Mahalaga rin ang naging testimonya ni Dr. Marzan, isang psychiatrist sa Don Susano Rodriguez Memorial Hospital sa Cadlan, Pili, Camarines Sur. Ayon sa kanya, siya ang doktor na sumuri kay “Alyas Dante” nang dalhin ito ng kanyang asawa at kapatid noong Agosto 5, 2016.

Sa isinagawang panayam, napansin niyang si “Alyas Dante” ay nagsasalita nang hindi naaayon sa usapan at wala sa kanyang karaniwang kondisyon. Dahil dito, ipinasok at na-confine siya sa institusyon sa loob ng dalawang linggo. Sumailalim siya sa serye ng interviews, laboratory tests, at psychological tests. Nang simulan ang gamot, bumuti ang kanyang kondisyon hanggang sa siya ay ma-discharge.

Ayon kay Dr. Marzan, na-diagnose si “Alyas Dante” na may schizophrenia. Ipinaliwanag niya na ang schizophrenia ay maaaring magpakita ng visual at auditory hallucinations, delusions, disorganized speech, kakaibang kilos, at impaired judgment. Sa panahon umano ng schizophrenic episode o paglala ng kondisyon, maaaring humiwalay ang pasyente sa realidad.

Ayon pa sa psychiatrist, posibleng si “Alyas Dante” ay kumilos nang walang sapat na intelligence at intent nang mangyari ang krimen. Bagama’t maaaring nakainom siya noong gabi ng insidente, sinabi ng doktor na ang alak ay posibleng na-trigger lamang ng schizophrenic attack, ngunit ang pangunahing dahilan ng pangyayari ay maaaring ang paranoia o hallucinations ng akusado.

Sa kabilang banda, iniharap naman ng tagausig ang kanilang mga saksi. Ayon kay “Alyas Manuel,” isa sa mga kainuman noong gabing iyon. Dumalo siya sa kaarawan ng ama ni “Alyas Dante” at nakipag-inuman kasama sina “Alyas Dante,” “Alyas Ramon,” at iba pang mga bisita.

Ayon sa kanya, magkatapat na nakaupo sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.” Habang nag-iinuman, nang biglang tumayo si “Alyas Dante” at pumasok sa bahay ng kanyang ama. Nang bumalik umano ito, may hawak na itong bolo, na tinatayang 25 pulgada ang haba. Humarap umano ito sa biktima, at bigla siyang tinaga. Nakita umano ni “Alyas Manuel” na dalawang beses tinaga si “Alyas Ramon.” Dahil sa takot, dali-dali siyang umalis.

Tumestigo rin si “Alyas Marina,” asawa ng biktima. Kinilala niya ang necropsy report at death certificate ng kanyang asawa. Sinabi rin niya na kilala niya si “Alyas Dante” dahil kaibigan ito ng kanyang yumaong asawa. Mahalaga sa kanyang testimonya na pinagtibay niya na sa kanyang pagkakaalam, walang alitan sina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.”

Sa pagresolba ng kaso, sinuri ng hukuman kung sapat ang ebidensya upang tanggapin ang insanity bilang depensa. Ipinaliwanag ng hukuman na sa ilalim ng batas, ang isang insane person ay exempt from criminal liability, maliban kung kumilos siya sa panahon ng lucid interval, alinsunod sa Article 12(1) ng Revised Penal Code. 

Ayon sa Hukuman, ang insanity ay isang ground for exemption from punishment dahil nawawala sa akusado ang mga kondisyong nagpapakita na ang kanyang kilos ay voluntary o negligent. Ang exemption ay nakabatay sa complete absence of intelligence, freedom of action, o absence of negligence. Sa madaling salita, maaaring may nagawang kilos na nagdulot ng kamatayan, ngunit kung sa sandaling iyon ay wala ang free will, intelligence, o voluntariness ng act, walang criminal liability na maaaring ipataw.

Gayunpaman, ipinaalala ng hukuman na ang sinumang gumagamit ng insanity bilang depensa ang may pasaning patunayan ito sa pamamagitan ng clear and convincing evidence. Ang batas ay nagpapalagay na ang bawat tao ay nasa wastong pag-iisip, maliban na lamang kung may ebidensyang nagpapakita ng kabaligtaran. Kaya kailangang mapagtagumpayan ng akusado ang presumption na siya ay may free will at intelligence, at ang kanyang ginawa ay may deliberate intent o sadya at malinaw na intensyon.

Hindi rin sapat ang simpleng abnormality ng mental faculties. Kailangang maipakita na ang akusado ay completely deprived of freedom and intelligence. Ang patunay ng insanity ay dapat tumukoy sa panahon kaagad bago ang krimen o kasabay mismo ng paggawa nito.

Sa kasong ito, pinahalagahan ng hukuman ang magkakaugnay na testimonya nina “Alyas Renato,” “Alyas Lorna,” at Dr. “Alyas Marzan.” Bago ang insidente, may mga pagkakataong nagpapakita na si “Alyas Dante” ng kakaibang kilos. Noon mismong gabi ng insidente, siya ay tahimik, tila walang kamalayan sa paligid, naglilipat ng baso mula sa isang mesa patungo sa iba, at nagsasalin ng alak sa nakabaliktad na baso.

Pagkatapos ng insidente, nang sabihin sa kanya na napatay niya si “Alyas Ramon,” hindi siya kumilos na tila taong nagtangkang umiwas sa pananagutan. Sa halip, tinanong niya kung ano ang nangyari, lumuhod, umiyak, at hiniling na dalhin siya sa pulisya. Lalo pang pinagtibay ito ng testimonya ng psychiatrist na nagsabing si “Alyas Dante” ay may schizophrenia, isang chronic mental illness na may sintomas tulad ng hallucinations, delusions, disorganized speech, bizarre behavior, at impaired judgment.

Ayon sa hukuman, ang mga pangyayaring ito ay nagpakita na kaagad bago at kasabay ng krimen, ang akusado ay may kakaibang kilos na hindi natural at hindi madaling ipaliwanag sa pamamagitan lamang ng galit o pagkalasing. Mahalaga rin sa hukuman na walang napatunayang selos, galit, o alitan sa pagitan nina “Alyas Dante” at “Alyas Ramon.” Sa katunayan, ayon mismo sa asawa ng biktima, magkaibigan ang dalawa at walang anumang hidwaan sa pagitan nila.

Sa kasong ito, nakita ng hukuman na walang provocation. Walang alam na dahilan upang biglang patayin ng akusado ang kanyang malapit na kaibigan. Ang kawalan ng malinaw na motibo, ang kakaibang kilos bago ang insidente, ang psychiatric diagnosis, at ang kawalan ng salungat na medical evidence mula sa tagausig ay magkakasamang nagpatibay sa depensa ng insanity.

Dahil dito, napagpasyahan ng hukuman na napatunayan ng depensa sa pamamagitan ng clear and convincing evidence na si “Alyas Dante” ay insane o wala sa tamang pag-iisip sa panahon na ginawa ang krimen, at natalo nito ang legal presumption na siya ay nasa wastong pag-iisip.

Sa huli, pinawalang-sala ng hukuman si “Alyas Dante” sa kasong Murder dahil sa insanity. Gayunpaman, nilinaw ng hukuman na ang insanity, bagama’t nag-aalis ng criminal liability, ay hindi awtomatikong nag-aalis ng civil liability. Dahil may buhay na nawala, inatasan pa rin si “Alyas Dante” na magbayad sa mga naulila ni “Alyas Ramon” ng civil indemnity, moral damages, temperate damages, at actual damages.

Iniutos din ng hukuman na si “Alyas Dante” ay ilipat mula sa kustodiya ng Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) patungo sa ospital. Doon siya dapat i-confine hanggang matukoy ng direktor ng pasilidad na hindi na siya banta sa lipunan. Kinailangan din ang pagtitiyak mula sa kanyang asawa na ang kanyang patuloy na outpatient medication at treatment ay aalagaan ng pamilya.

Sa huli, ang kasong ito ay nag-iwan ng dalawang daing. Una, ang daing ng isang inosenteng biktima. Si “Alyas Ramon” ay dumalo lamang sa isang pagdiriwang. Siya ay kaibigan, asawa, at mahal sa buhay na walang dalang gulo at walang kilalang kaalitan.

Ngunit sa isang iglap, ang gabing puno ng salu-salo ay naging huling gabi ng kanyang buhay. May daing ang kanyang pamilya sapagkat ang buhay na nawala ay hindi na maibabalik ng anumang hatol.

Ngunit may isa pang daing. Ang daing ng isang taong ang isip ay nauna nang nabilanggo bago pa man siya dalhin sa kulungan. 

Si “Alyas Dante” ay hindi pinawalang-sala dahil walang namatay. Hindi rin siya pinawalang-sala dahil walang nangyaring pananaga. Pinawalang-sala siya sa aspetong kriminal dahil napatunayan ng hukuman na sa mismong sandali ng krimen, ang kanyang isip ay bihag ng malubhang karamdaman.

Dito pinakamahirap ang katarungan, sapagkat kailangang marinig ng batas ang iyak ng pamilyang nawalan ng mahal sa buhay, ngunit hindi rin nito maaaring ipikit ang mata sa isang akusadong nilamon ng sariling sakit sa pag-iisip.

May mga daing na humihingi ng parusa. May mga daing na humihingi ng lunas. May mga kasong gaya nito kung saan ang hukuman ay kailangang timbangin ang parehong iyak, ang daing ng biktimang walang kalaban-laban, at ang daing ng taong ang tunay na bilangguan ay matagal nang nasa loob ng kanyang sariling isipan.

Pambabastos sa asawa, nagbunga ng trahedya, kaso, bumagsak sa kakulangan ng ebidensya

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | June 1, 2026

• 

ISSUE #397

Sa maliliit na baryo kung saan magkakalapit ang mga bahay at halos magkakamag-anak ang turingan ng bawat isa, ang mga lihim ay bihirang manatiling nakatago. Mabilis na kumakalat ang balita, lalo na kung ito ay may kinalaman sa pag-ibig, selos, at dangal. 

May mga pagkakataong ang simpleng usapan ay nauuwi sa tampuhan. Ang tampuhan ay nagiging galit. At ang galit, kapag hindi napigilan ay maaaring humantong sa trahedya. Ngunit sa oras na may buhay nang nawala, hindi sapat ang kutob, hinala, o paniniwala lamang upang ituro kung sino ang dapat managot.

Sa ilalim ng ating Konstitusyon, nananatiling buhay ang isang pangunahing karapatan—ang pagpapalagay na inosente, o mas kilala sa tawag na “presumption of innocence.” Sa madaling salita, ang bawat akusado ay itinuturing na inosente hangga’t hindi napapatunayan ang kanyang pagkakasala nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Kung ang ebidensya ng magkabilang panig ay tila magkapantay, umiiral din ang tinatawag na equipoise rule, isang legal na prinsipyong nagsasabing kapag ang mga pangyayari ay maaaring magbigay ng dalawang magkaibang paliwanag at ang isa rito ay naaayon sa kawalang-sala ng akusado, kinakailangang manaig ang presumption of innocence.

Sa araw na ito, ang mga nabanggit na legal na prinsipyo ay nasubok, nagamit, at sinuri ng hukuman sa kasong People of the Philippines v. Belangel, Criminal Case No. P-5073, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 31, Pili, Camarines Sur, sa panulat ni Hon. Judge Vivencio Gregorio G. Atutubo III noong Nobyembre 23, 2018.

Batay sa impormasyon, noong Pebrero 10, 2015, bandang alas-9:00 ng gabi, sa Brgy. Kinalabasahan, Bula, Camarines Sur, ang biktima ay tawagin na lamang natin sa pangalang “Alyas Jeffrey” ay nagtamo ng tama ng bala sa dibdib.

Sa simula, Frustrated Homicide lamang ang kasong isinampa laban sa akusadong tatawagin nating “Alyas Dante.” Ngunit, nang sumunod na araw ay namatay si “Alyas Jeffrey” dahil sa tinamong sugat, inamyendahan ang kaso at ginawang Homicide.

Sa paglilitis, iniharap ng tagausig ang asawa ng biktima, ang kanyang ama, at isang kapitbahay upang buuin ang salaysay ng mga pangyayaring naganap noong gabing iyon.

Ayon kay “Alyas Nicole,” asawa ng biktimang si “Alyas Jeffrey,” magkaharap lamang ang kanilang bahay at ang bahay ng akusado. Isinalaysay niya na bago naganap ang insidente ay nagkaroon umano ng problema dahil si “Alyas Jeffrey” ay pinaghinalaang nagpahayag ng pagnanasa sa asawa ng akusado.

Noong gabing iyon, si “Alyas Jeffrey” umano ay nasa loob lamang ng kanilang bahay at nagpapahinga nang may tumawag sa kanyang pangalan. 

Nakita umano ni “Alyas Nicole” na sumilip sa bintana ang kanyang asawa bago ito lumabas sa kusina. Paglabas niya, nakita niya si “Alyas Dante” na tila inaanyayahan ang kanyang asawa upang makipag-usap.

Ayon sa kanya, magkalapit lamang ang dalawa habang nag-uusap at naglalakad papunta sa kalsada. Mula sa tinatayang dalawa at kalahating metro ang layo, nakita umano niya si “Alyas Dante” na pilit pinauupo si “Alyas Jeffrey” sa daan.

Makalipas ang ilang sandali, dalawang putok ng baril umano ang kanyang narinig. Sa kanyang testimonya, sinabi ni “Alyas Nicole” na hindi niya mismo nakita ang baril. Gayunman, naniniwala siyang ang akusado ang bumaril dahil wala naman umano silang ibang nakita sa lugar. 

Sa ilalim ng pagtatanong ng depensa, inamin din niya na narinig niya ang unang putok habang nakaupo o nakaluhod ang dalawa sa kalsada, at ang ikalawang putok ay nang nag-aagawan na umano ang dalawa sa baril.

Samantala, si “Alyas Bert,” ama ng biktima, ay nagsabing narinig niya ang paghingi ng saklolo matapos ang mga putok. Agad umano siyang nagtungo sa lugar at nakita niyang nakahandusay ang kanyang anak. Ayon sa kanya, nasalubong niya si “Alyas Dante” na mabilis na umaalis habang may hawak na baril.

Isinalaysay naman ng kapitbahay nilang si “Alyas Rene” na bago ang insidente ay nag-iinuman silang magkakasama ng akusado. Ayon kay “Alyas Rene,” ikinuwento umano ni “Alyas Dante” sa kanila na may ginawang hindi maganda si “Alyas Jeffrey” laban sa kanyang asawa. Pinayuhan umano nila ang akusado na kausapin na lamang ang pamilya ng biktima tungkol sa problema.

Pagkaraan umano ng ilang sandali matapos umalis ang akusado, nakarinig sila ng dalawang putok ng baril. Matapos ang insidente, isinugod si “Alyas Jeffrey” sa ospital, kung saan siya sumailalim sa blood transfusion, thoracotomy, wound exploration, at iba pang medical procedures, subalit kinabukasan ay binawian din siya ng buhay. 

Batay sa death certificate at medical findings, ang kanyang pagkamatay ay dulot ng matinding pinsalang tinamo mula sa tama ng bala.

Sa kabilang banda, sa tulong ng Public Attorney’s Office, sa pamamagitan ni Manananggol Pambayan Maria Karina Gonzaga, mariing itinanggi ni “Alyas Dante” na mayroon siyang intensyong patayin ang biktima.

Ayon sa kanyang salaysay, nilapitan niya si “Alyas Jeffrey” upang kausapin ito tungkol sa diumano’y ginawang pambabastos sa kanyang asawa noong nakaraang araw.

Ayaw umano niyang marinig ng kanyang asawa ang kanilang pag-uusap, kaya niyaya niya si “Alyas Jeffrey” sa may kalsada. 

Ayon pa sa kanya, lasing umano noon ang biktima. Nang komprontahin niya ito tungkol sa nangyari, bigla umanong bumunot ng baril si “Alyas Jeffrey.” Dito umano nagsimula ang pag-aagawan nila sa armas. Habang sila ay nagpupumiglas at nag-aagawan ng baril, bigla umano itong pumutok nang dalawang beses. 

Iginiit ni “Alyas Dante” na aksidente ang pamamaril at wala siyang planong kitilin ang buhay ng biktima.

Sa pagresolba ng kaso, sinuri ng hukuman kung sapat nga ang ebidensya upang mapatunayan na si “Alyas Dante” ang sadyang pumatay kay “Alyas Jeffrey.”

Ipinaalala ng hukuman na sa kasong Homicide, hindi lamang ang kamatayan ng biktima ang kailangang mapatunayan. Kasama rin ang katotohanang ang akusado ang responsable rito at may intensyon siyang pumatay.

Sa lahat ng kasong kriminal, tungkulin ng tagausig na patunayan ang bawat elemento ng krimen nang lampas sa makatuwirang pagdududa. Hindi sapat na may posibilidad o hinala lamang laban sa akusado. Kinakailangan ang moral certainty—isang antas ng katiyakan na magbibigay-kapanatagan sa isip at konsensya ng hukom na tama ang magiging hatol.

Sa pagsusuri ng hukuman, napansin nitong kahit sinabi ni “Alyas Nicole” na ang akusado ang responsable sa pamamaril, inamin din niyang hindi niya nakita kung sino talaga ang may hawak ng baril nang ito ay pumutok. Mahalaga ring napansin ng hukuman na parehong inaamin nina “Alyas Nicole” at “Alyas Dante” na nagkaroon ng agawan sa baril bago ito pumutok.

Bukod dito, walang malinaw na ebidensyang magpapakita kung sino talaga ang nagdala ng baril noong gabing iyon. Bagama’t posibleng si “Alyas Dante” ang may dala ng armas dahil galit siya sa biktima, sinabi rin ng hukuman na posible ring si “Alyas Jeffrey” ang may hawak nito upang protektahan ang sarili laban sa inaasahang komprontasyon.

Sa madaling salita, ayon sa hukuman, ang mga pangyayari ay maaaring magbigay ng dalawang magkaibang bersyon na parehong posible. Maaaring tama ang panig ng tagausig na sinadyang barilin ng akusado ang biktima. Ngunit, maaari ding totoo ang depensa na aksidenteng pumutok ang baril habang nag-aagawan silang dalawa.

Dahil dito, ginamit ng hukuman ang tinatawag na equipoise rule.

Ayon sa prinsipyong ito, kapag ang ebidensya ng tagausig at depensa ay tila magkapantay at ang mga pangyayari ay maaaring ipaliwanag sa paraang naaayon sa pagkakasala o kaya naman ay sa kawalang-sala ng akusado, kinakailangang manaig ang presumption of innocence.

Ipinunto ng hukuman na kung ang mga ebidensya ay hindi sapat upang alisin ang lahat ng makatuwirang pagdududa, hindi maaaring hatulan ang isang tao sa kasong kriminal. Sa ilalim ng ating Saligang Batas, mas mahalagang maprotektahan ang isang inosenteng tao laban sa maling pagkakakulong kaysa magpataw ng hatol batay lamang sa posibilidad.

Bagama’t kinilala ng hukuman ang matinding pagdadalamhati ng pamilya ng biktima, sinabi nitong hindi maaaring palitan ng simpatiya ang kinakailangang antas ng ebidensya sa isang kasong kriminal.

Sa huli, pinawalang-sala si “Alyas Dante” dahil sa kabiguang mapatunayan ng tagausig ang kanyang pagkakasala nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Gayunman, sinabi rin ng hukuman na maaari pa ring magkaroon ng civil liability kahit walang criminal liability. 

Batay sa preponderance of evidence, o mas mabigat na timbang ng ebidensya, inatasan pa rin si “Alyas Dante” na magbayad ng civil indemnity, moral damages, at actual damages sa pamilya ng biktima.

Sa maraming pagkakataon, ang katotohanan ay hindi laging malinaw.

May mga gabing ang tanging naiwan matapos ang putok ng baril ay magkakasalungat na kuwento, mga luha, at mga tanong na walang tiyak na kasagutan.

May daing ang pamilya ng namatay sapagkat may buhay na hindi na maibabalik. Ngunit may daing din ang isang akusadong hindi maaaring hatulan kung ang ebidensya laban sa kanya ay nananatiling hati. Sapagkat sa ilalim ng batas, hindi sapat na posibleng siya ang may sala. Kinakailangang mapatunayan ito nang may moral certainty.

Kapag ang katotohanan ay nananatiling nababalot ng pagdududa, nananatiling tapat ang batas sa pinakamahalagang paninindigan nito, na ang bawat akusado ay inosente hangga’t hindi napapatunayang nagkasala.