Pagdalo sa binyagan, nauwi sa pananaksak at kamatayan

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | September 5, 2026

• 

ISSUE #411

Walang pinipiling oras ang krimen. Iyan ang isa sa mga nakalulungkot na reyalidad sa ating lipunan. 

Araw-araw na lamang nating nababasa, naririnig at nababalitaan na may mga taong nakararanas ng marahas na kapinsalaan. Ang higit pang nakalulungkot, kadalasan, ang mga biktima ay walang anumang ginawa na maaaring maging dahilan upang sila ay masadlak sa karahasan, at madalas, sila pa ang mga pawang walang kalaban-laban.

Tulad na lamang nina Novo at Mark, mga biktima sa kasong may pamagat na People of the Philippines vs. Allan Gere y Arquiza (Criminal Case Nos. 1644 and 884-14-322, April 18, 2007). Dadalo lamang sana sila sa isang binyagan, subalit ang kanilang buhay ay nalagay sa labis na kapahamakan. Ano nga ba ang nangyari sa kanila? Nakamit nga ba nila ang katarungan? Ang kanilang kuwento ay sama-sama nating subaybayan.

Sina Novo at Mark, kasama sina Marvin at Neil, ay nasa tawiran ng daang-bayan sa Aloran, Misamis Occidental, bandang alas-8:00 ng gabi, noong ika-16 ng Oktubre 2003, naghihintay ng masasakyan patungo sa Oroquieta City. Nakatakda silang dumalo sa salu-salo para sa isang binyagan. 

Diumano, may dalawang taong dumaan sa kanilang harapan, ang isa ay si Cocoy, at ang kasama umano nito ay bigla na lamang lumingon, sinuntok si Mark at sinaksak ng kutsilyo sa likod. Hindi na umano nakapanlaban pa si Mark.

Batay sa testimonya ni Marvin, dalawang dipa lamang ang layo niya kay Mark at sa salarin. Matapos ang ginawang pananalakay kay Mark, sinugod naman diumano ng salarin si Novo at sinaksak ito sa dibdib. Sinubukan diumano ni Mark na tumakbo patungo sa direksiyon ng bahay ng Kapitan ng barangay upang humingi ng saklolo, ngunit hinabol siya ng salarin at muling sinaksak sa likuran.

Diumano, madilim noong gabing iyon at walang hawak na pang-ilaw si Marvin. Nakuha lamang umano niya ang flashlight ng salarin matapos ang insidente ng pananaksak.

Maging siya umano ay hinabol din ng salarin at sa puntong iyon lamang niya nailawan ang mukha ng salarin at naaninagan ang itsura nito. Nakaligtas lamang diumano si Marvin dahil nakapagtago siya sa taniman ng lanzones.

Noong makalabas diumano siya sa kanyang pinagtaguan, tumambad sa kanya ang wala nang buhay na katawan ni Novo, habang si Mark naman ay nakita niya na isinakay na sa sasakyang pang-pulis at itinakbo sa ospital.Batay sa testimonya ni Mark, hindi niya kilala ang nabanggit na dalawang tao na dumaan sa kanilang harapan habang sila ay naghihintay ng masasakyan noong gabing iyon.

Kaya laking gulat na lamang umano niya nang siya ay suntukin at saksakin ng isa sa mga ito. Madilim diumano, kung kaya’t hindi niya nakilala kung sino ang dalawang iyon.

Tumakbo umano papunta kay Novo ang taong sumaksak sa kanya at sinaksak din si Novo. Dali-dali umano siyang nagpunta sa bahay ng Kapitan ng barangay ngunit wala ito roon, at isang nagngangalang Alice ang tumawag sa himpilan ng pulis upang humingi ng saklolo. Pagkarating ng mga pulis ay agad siyang dinala sa ospital.

Batay naman sa testimonya ni SPO3 Cawit ng Aloran Police Station, nakatanggap ang kanilang himpilan ng tawag ukol sa isang insidente ng pananaksak. Pagkarating nila sa pinangyarihan ng insidente, natagpuan nila na sugatan si Mark, kung kaya’t dinala nila ito sa pagamutan.

Si Mark diumano ang nagsabi sa kanila na ang kasama ni Cocoy ang salarin sa pananalakay. Diumano, pagbalik nina SPO3 Cawit sa pinangyarihan ng insidente ay natagpuan nila na nakahandusay ang katawan ni Novo sa kanal. Dinala pa umano nila si Novo sa pagamutan, ngunit idineklarang dead-on-arrival.

Nakita rin umano nila, SPO3 Cawit, noong gabing iyon si Cocoy at ipinaalam sa kanila na si Allan ang kasama niya noong naganap ang malagim na insidente. Dagdag pa ni SPO3 Cawit, berbal na inamin diumano ni Allan na siya ang may-akda ng pananalakay at pananaksak kina Novo at Mark.

Pinagsamang Murder at Frustrated Murder ang inihain laban kay Allan sa Regional Trial Court (RTC) ng Oroquieta, Misamis Occidental.Sa tulong at representasyon ni Manananggol Pambayan J.T.J. Chiong ng PAO-Oroquieta, Misamis Occidental, mariing itinanggi at pinabulaanan ni Allan ang mga paratang laban sa kanya. Giit pa ng Depensa, hindi lubos na napatunayan ng ebidensya ng Tagausig na si Allan ang salarin sa mga krimen.

Nangangalap lamang diumano ng ebidensya ang mga pulis. Batay sa testimonya ng saksi para sa Depensa na si Carlito, inimbitahan siya ng mga pulis sa himpilan noong gabi matapos na maganap ang malagim na insidente.

Tinanong diumano siya kung nasaan siya noong nagaganap ang pananaksak kay Novo pati na ng iba pang mga impormasyon kaugnay sa pagkamatay ng nasabing biktima. Pinauwi rin umano siya noong gabing iyon, at nalaman na lamang niya kinabukasan na inaresto na si Allan.

Matapos ang maingat na pag-aaral ng mga ebidensya at tala ng mga kaso na inihain laban kay Allan, isang bagay ang naging malinaw sa hukuman ng paglilitis – walang nakasaksi kung sino ang sumalakay kina Mark at Novo at ang pumaslang sa huli. Bagaman inialok ang testimonya ni Marvin bilang ebidensya para sa pag-uusig, hindi sumapat para sa hukuman ng paglilitis ang naturang testimonya sa pagtataguyod ng pagkakasala ni Allan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na hindi nagkakatugma ang pahayag ng mga saksi para sa Tagausig. Mayroong pahayag si Marvin na nakita niya na sinuntok at sinaksak diumano ni Allan si Mark at na bumaling si Allan kay Novo at sinaksak din ang huli. Subalit, ipinahayag niya rin na madilim noong gabing iyon at wala siyang flashlight habang nagaganap ang pananaksak.

Hindi umano niya nakita ang mukha ng salarin o nakilala ito bunsod ng madilim na kapaligiran. Makailang-ulit din na ipinahayag ni Marvin na nakuha lamang niya ang flashlight matapos na masaksak ang dalawang biktima. Ayon din sa testimonya ni Marvin, nakita niya na sinuntok ni Allan si Mark at na noong gaganti na ang huli ay dalawang beses na sinaksak ni Allan si Mark sa likurang bahagi ng katawan nito.

Taliwas ito sa naging testimonya ni Mark na isang beses lamang diumano siya nasaksak sa kanyang likod. Para din sa hukuman ng paglilitis, kung totoo na sinuntok muna ni Allan si Mark ay dapat sa harap na bahagi ng katawan nasaksak ang huli.

Ang mga pagkakasalungat ng mga nasabing testimonya ay lubhang nagdulot ng pagdududa sa isipan ng hukuman ng paglilitis kaugnay sa partisipasyon ni Allan sa mga krimen na ipinaparatang sa kanya.

Pagpapaalala ng hukuman ng paglilitis, mahigpit na itinakda sa ating batas ang panuntunan ng pagpiprisinta ng ebidensya nang higit pa sa makatuwirang pagdududa bago mahatulan ng may sala ang sinuman sa anumang krimen. Kung hindi maitaguyod ng Tagausig nang walang pag-aalinlangan ang pagkakasala ng nasasakdal, mananatili ang pagpapalagay sa kanya na walang sala.

Sa mga kaso na inihain laban kay Allan, hindi nakumbinsi ang RTC Oroquieta, Misamis Occidental na naitaguyod ng panig ng Tagausig ang pagkakasala ni Allan nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. Kung kaya’t, hatol ng pagpapawalang-sala ang iginawad sa kanya.

Ang nasabing Desisyon ng RTC ay nilagdaan noong ika-18 ng Abril 2007. Hindi na inapela o kinuwestyon pa ang nasabing desisyon ng hukuman.

Isa na namang pagpapaalala sa atin ang kuwento sa araw na ito: upang mapanagot ang pinaghihinalaang salarin ay kailangan ang pagkakakilanlan nito ay lubos na tukuyin.

Sadyang mahirap para sa mga biktima na makamit ang ganap na hustisya kung lubhang mayroong pagkukulang sa ebidensya.

Nawa, sa mga lumipas na taon ay nagawa nang matukoy nang may kasiguruhan kung sino ang totoong naglagay kay Mark sa labis na kapahamakan, at kay Novo, sa kanyang kamatayan.

Pagtulak nasaksihan, kamatayan napatunayan, pero hustisya bigong makamit!

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | August 29, 2026

• 

ISSUE #410

Madalas tayong abala sa pang-araw-araw na mga gawain, paghahanapbuhay, o kaya naman ay sa pag-aalaga at pag-aaruga sa ating pamilya. Kung kaya’t madalas na nawawaglit din sa ating isipan na ang buhay ay panandalian lamang, hanggang sa may mga pangyayaring magpapaalala sa atin na ang bawat oras at araw ng ating buhay ay hindi dapat sayangin.

Ang kuwentong aming ibabahagi sa araw na ito ay maituturing na isang paalala na sa araw-araw ay bigyan natin ng pagpapahalaga ang ating buhay. Iwasan ang anumang gulo o pagtatalo upang maiwasan din ang anumang kapahamakan na maaaring maging bunga nito. Ang kuwentong ibabahagi sa araw na ito ay hango sa kasong kriminal na may pamagat na People of the Philippines vs. Robinson Amomonpon y Hidlaw (Criminal Case No. 926, April 11, 2023), isang pagtatalo ang pinaniwalaang naging mitsa ng buhay ni Miguel. Samahan ninyo kami sa pagbabahagi ng malungkot niyang kuwento at alamin kung ang hustisya ay kanya natamo matapos ang paglilitis.

Batay sa testimonya ng naulilang asawa ni Miguel na si Delfina, nagpunta si Miguel sa terminal ng mga multicab sa Plaridel, Misamis Occidental noong umaga ng ika-29 ng Disyembre 2011 upang kumpunihin ang kanya multicab. Hindi umano sumama si Delfina. Kaya laking gulat na lamang umano niya nang ibalita sa kanya ng mga nagngangalang Gabriel at Vivian ang naganap na pagtatalo sa pagitan nina Miguel at ng isa pang drayber na nagngangalang Robinson. Diumano, habang nagaganap ang pagtatalo, itinulak ni Robinson si Miguel, dahilan upang bumagsak sa lupa ang huli.

Lumipas ang nasabing insidente nang makaranas umano ng pagsusuka si Miguel. Dinala siya ng kanilang anak sa pagamutan sa Oroquieta City. Lumipas muli ang ilan pang araw at inilipat si Miguel sa pagamutan sa Cebu. Sa kasamaang-palad, binawian ng buhay si Miguel noong ika-21 ng Enero 2012.

Batay sa testimonya ni Gabriel, personal niyang kilala sina Miguel at Robinson dahil kapwa niya mga drayber ang dalawa. May sampung taon na rin niya umanong kilala si Miguel dahil miyembro sila ng iisang simbahan. 

Diumano, naghihintay siya ng pasahero sa terminal bandang alas-8:00 ng umaga noong ika-29 ng Disyembre 2011. Limang metro umano ang layo niya kay Miguel, na noon ay may kinukumpuni sa ilalim ng multicab nito. Dumating umano si Robinson, dahilan upang tumigil si Miguel sa kanya ginagawa, tumayo at humarap sa kanya. Nauwi umano ang nasabing paghaharap sa isang pagtatalo at itinulak ni Robinson si Miguel sa dibdib. Natumba umano si Miguel at tumama ang likurang bahagi ng ulo nito sa lupa. Gayunman, tumayo umano si Miguel na tila walang nangyari. Wala rin umanong napansin si Gabriel na pinsalang tinamo ni Miguel.

Nakalipas na umano ang mga araw mula nang naganap ang insidente nang mabalitaan ni Gabriel na isinugod sa pagamutan si Miguel. Dinala pa umano ito sa Cebu, kung saan kalaunan ay binawian ng buhay.

Noong ika-31 ng Agosto 2012, isinampa ang kasong homicide laban kay Robinson sa Regional Trial Court (RTC) ng Calamba, Misamis Occidental kaugnay sa pagkamatay ni Miguel.

Tinanggap ng hukuman sa paglilitis bilang dokumentaryong ebidensya para sa Tagausig ang Medical Certificate kaugnay sa pagkamatay ni Miguel. Hindi naman tinanggap ang inialok ng Tagausig na Death Certificate ni Miguel at sipi ng Police Blotter sapagkat ang mga ito ay simpleng kopya o photocopies lamang.

Kawalan ng kasalanan naman ang iginiit ni Robinson. Sa tulong at representasyon ni

Manananggol Pambayan C.D. Silao-Decolongon ng PAO-Calamba, Misamis Occidental District Office, hiniling ng Depensa na makapaghain ng Demurrer to Evidence sapagkat, sa kanilang tapat na paniniwala, hindi naitaguyod ng Tagausig ang pagkakasala ni Robinson nang higit pa sa makatwirang pagdududa.

Ipinagkaloob ng hukuman sa paglilitis ang nasabing hiling ng Depensa. Naghain ang

Depensa ng Demurrer to Evidence, at naghain naman ng Comment/Opposition sa naturang Demurrer ang Tagausig.

Sa pagdedesisyon sa kasong ito, unang ipinaalala ng hukuman sa paglilitis na may garantiya sa ilalim ng ating Saligang Batas, na nakasaad din sa Rule 133, Section 2 ng Revised Rules on Evidence, na ang bawat akusado ay ipinagpapalagay na walang kasalanan. Maaari lamang mahatulan ng pagkakasala ang isang akusado kung ito ay napatunayan ng Tagausig nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. Ang katibayang higit pa sa makatuwirang pagdududa ay hindi nangangahulugan ng ganap na katiyakan, kundi moral na katiyakan na nagbubunga ng pananalig sa pag-iisip ng taong walang kinikilingan.

Ipinaalala rin ng hukuman sa paglilitis ang kahalagahan ng pagpapatunay sa bawat elemento ng krimen. 

Para sa krimen na homicide, kinakailangang mapatunayan ng Tagausig ang mga sumusunod na elemento: (1) mayroong taong pinaslang; (2) ang taong ito ay pinaslang ng akusado nang walang makatuwirang dahilan; (3) may intensiyon ang akusado na pumatay, at ang naturang intensiyon ay ipinagpapalagay; at (4) ang pamamaslang ay hindi nakakitaan ng alinman sa mga qualifying circumstances ng krimen na murder, parricide o infanticide.

Bagama’t napatunayan ng Tagausig sa kasong ito na nasawi si Miguel at wala sa mga sirkumstansiya ng kanya pagkamatay ang alinman sa mga qualifying circumstances ng krimen na murder, parricide o infanticide, hindi naman nakumbinsi ang hukuman sa paglilitis na naitaguyod ang kaugnayan ng naganap na pagtatalo sa pagitan nina Miguel at Robinson sa nasabing kasawian. 

Sa ibinigay na testimonya ni Gabriel, ibinahagi niya ang ginawang pagtulak ni Robinson kay Miguel, ang pagkatumba ng huli at ang pagtama ng ulo nito sa lupa. Subalit, kay Gabriel din mismo nanggaling na tumayo si Miguel na tila walang nangyari at hindi nakitaan ng anumang pinsala.

Naging kapuna-puna rin sa hukuman sa paglilitis na dalawampu’t dalawang araw ang lumipas mula nang maganap ang pagtatalo sa pagitan ng dalawa noong ika-29 ng Disyembre 2011 hanggang sa araw ng pagkasawi ni Miguel noong ika-21 ng Enero 2012.

Sa kabila nito, walang katibayang ipinrisinta ang Tagausig na dinala at ginamot si Miguel sa ospital o pagamutan matapos ang insidente, at wala ring katibayan ng sanhi ng kamatayan ni Miguel. Photocopy lamang ng kanya Death Certificate ang inihain ng Tagausig bilang ebidensya, na hindi tinanggap ng hukuman sa paglilitis. Ang kanya Medical Certificate, bagama’t tinanggap ng hukuman sa paglilitis, ay hindi naman napatotohanan sapagkat hindi tumestigo sa paglilitis ng kaso ang doktor na gumawa nito.

Binigyang-diin ng hukuman sa paglilitis na ang Medical Certificate ay opinyon lamang ng gumawa nito. Upang magkaroon ito ng bigat bilang ebidensya, kinakailangang maitaguyod ang kwalipikasyon ng gumawa nito bilang expert witness. Mahalaga para sa hukuman sa paglilitis ang pagpapatotoo sa nasabing dokumento dahil sa dami ng araw na lumipas mula sa insidente ng pagtatalo nina Miguel at Robinson hanggang sa pagkasawi ni Miguel. Kung kaya’t kinakailangang maitaguyod ang pagkakaugnay ng pagkatulak, pagkatumba at pagkatama ng kanya ulo sa lupa sa malubhang kondisyong kanya pinagdaanan bago siya pumanaw.

Ang kabiguan ng Tagausig na patunayan na nagtamo ng pinsala si Miguel mula sa nasabing insidente at ang hindi pagtestigo ng doktor na gumawa ng nasabing Medical Certificate ay nagbunga ng kakulangan sa katibayan na ang insidente ang direkta, natural at lohikal na sanhi ng pagkamatay ni Miguel. Dahil dito, nabigo ang Tagausig na patunayan ang ikalawang elemento ng homicide—na si Robinson ang pumaslang kay Miguel nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. Kaugnay nito, hindi na tinalakay pa ng hukuman sa paglilitis ang ikatlong elemento.

Kung kaya’t sa Resolusyon na may petsang ika-11 ng Abril 2023, ipinag-utos ng RTC Calamba, Misamis Occidental ang pagpapawalang-sala kay Robinson. Wala nang inihain na petition for review on certiorari upang kuwestiyunin ang naturang kautusan.

Hindi man natin alam kung kailan, ngunit darating at darating ang araw ng pagwawakas ng buhay na sa atin ay ipinahiram lamang. At kahit ano pa man ang ating gawin, maging sa kabila rin ng ating mga taimtim na panalangin, sadyang wala tayong kakayahan upang ang mga nakaukit sa ating palad ay baguhin o pigilan ang kamatayan kung sadyang dumating na ang takdang oras natin.

Gayunman, walang makatutumbas sa mabuting pagpapasya at ibayong pag-iingat. Iwasan din ang anumang gulo o pakikipag-away. At kung mayroon mang maranasang hindi magandang pangyayari, huwag itong ipagsawalang-bahala. Lunas o tulong, huwag mahihiya o magdalawang-isip na humingi nito. Baka ito ang magliligtas sa iyo mula sa kapahamakan, lalo na sa kamatayan.

Tulad ng nangyari kay Miguel, kung hindi sana lumipas ang ilang araw at kung agad siyang nagpasuri, marahil ay natanggap niya ang angkop na medikal na atensiyon at nailigtas pa ang kanya buhay. Kung mayroon din sanang katibayan na ang ginawa ni Robinson ang naging sanhi ng hindi inaasahan niyang kamatayan, marahil ay napanagot ito at nagbabayad na sa kulungan.

Nawa ay pumukaw sa inyong isip at damdamin ang kuwento natin sa araw na ito at kinapulutan ninyo ng aral. Hanggang sa muli…

Dahil sa lupang minana… Magkapatid nagpang-abot, isa patay, isa absuwelto!

ni PAO Chief Persida Rueda-Acosta @Daing Mula sa Hukay | August 23, 2026

• 

ISSUE #409

May mga alitan sa pamilya na nagsisimula sa maliliit na bagay. May tampuhan sa lupa, pera, ari-arian, o sa mga obligasyong matagal nang pinagtatalunan. 

Ngunit may mga pagkakataong lumalalim ang hindi pagkakaunawaan hanggang sa ang dating magkapatid na magkasamang lumaki ay humantong sa magkabilang dulo ng isang matalim na sandata.

At kapag ang isang sagupaan ay may namatay, tila simple ang unang tanong: Sino ang pumatay? Ngunit sa ilalim ng batas, hindi roon nagtatapos ang pagsusuri. Kailangang alamin hindi lamang kung sino ang pumatay, kundi kung bakit niya ito nagawa, anong panganib ang kanyang kinaharap, at kung ang kanyang ginawa ay bunga ng kriminal na hangarin o isang agarang pagtatanggol sa kanyang sarili.

Ito ang maselang usaping sinuri sa kasong People v. Quingquing, Criminal Case No. P-6109, na dininig ng Regional Trial Court, Branch 32, Pili, Camarines Sur, sa panulat ni Presiding Judge Vivencio Gregorio G. Atutubo III, sa desisyong may petsang 5 Nobyembre 2021.

Ang akusado ay itago na lamang nating alyas “Mario,” na kinasuhan ng Homicide dahil sa “pagpatay” sa sarili niyang kapatid, na tawagin na lamang nating alyas “Carlo.” 

Ayon sa kaso, bandang alas-10:45 ng umaga noong ika-24 ng Enero 2019, sa Barangay Ayugan, Ocampo, Camarines Sur, nagkaroon ng madugong sagupaan ang magkapatid gamit ang mga bolo. 

Nasawi si Carlo dahil sa matinding pagdurugo mula sa maraming sugat na tinamo niya.

Sa kanyang arraignment, hindi umamin sa kasalanan si Mario. Siya ay tinulungan at ipinagtanggol ni Manananggol Pambayan Atty. Maria Ester M. Alis-Orozco ng Public Attorney’s Office. Ngunit mahalagang maunawaan na hindi itinanggi ng depensa na nasaktan ni Mario ang kanyang kapatid. Sa halip, pinanindigan nito na ginawa niya iyon upang ipagtanggol ang kanyang sarili.

Batay sa mga ebidensyang iniharap sa hukuman, matagal nang may hindi pagkakaunawaan ang magkapatid kaugnay sa lupang minana nila sa kanilang mga magulang, kabilang ang kita mula rito at mga buwis na kailangang bayaran. May mga nauna ring insidenteng naiulat sa barangay kung saan kinompronta at sinaktan umano ni Carlo ang kanyang kuya.

Ayon sa testimonya ng asawa ni Mario, noong araw ng insidente, galing sa bukid si Mario at may dalang kamote at sprayer na ginagamit niya sa pagsasaka. 

Pagdating niya, inilapag ni Carlo ang hawak niyang gulong ng motorsiklo, bumunot ng bolo at tinaga ang kanyang kapatid. Tinamaan si Mario sa kaliwang bahagi ng leeg. Kaya naman, binaba niya ang kanyang sprayer, at agad na bumunot ng bolo upang gumanti, kung kaya’t tinamaan umano si Carlo sa kanang bahagi ng mukha.

Ngunit hindi roon natapos ang pangyayari. Muli umanong tinaga ni Carlo ang kanyang kapatid at muli itong tinamaan sa leeg. Sa pagpapatuloy ng sagupaan, gumanti si Mario at tinamaan ang braso ng kanyang kapatid hanggang sa maagaw o mawala rito ang bolo. Nag-agawan at nagbunuan pa ang dalawa. Sa gitna nito, nasugatan din si Carlo sa hita. Nakapangibabaw pa umano siya kay Mario at paulit-ulit itong hinampas sa mukha gamit ang paso.

Pagkatapos ng sagupaan, umupo si Carlo sa isang kawayan na bangko habang umuwi naman si Mario sa kanilang bahay. Tumawag sa pulisya ang asawa ng akusadong si Mario. Dinala si Carlo sa Bicol Medical Center, ngunit idineklarang dead-on-arrival. 

Samantala, dinala rin sa pagamutan si Mario. Napatunayang nagtamo siya ng malalalim na sugat, kabilang ang isang 15-centimeter incised wound mula sa kaliwang mandibular area patungo sa leeg, at iba pa umano ang mga sugat sa kanyang mukha.

Sa pagsusuri naman sa bangkay ni Carlo, nakita ang mga sugat sa mukha, kamay, braso, tuhod at hita. Ang kanyang pagkamatay ay iniugnay sa irreversible shock dahil sa massive hemorrhage mula sa mga sugat na tumama sa mga buto at mahahalagang ugat.

Dito pumasok ang pangunahing usapin: Maaari bang mapawalang-sala ang isang taong umaming siya ang nakapatay kung mapatutunayan niyang ginawa niya iyon bilang pagtatanggol sa sarili?

Ang sagot ng batas ay oo, kung mapatutunayan ang lahat ng rekisito ng self-defense. Sa ilalim ng Article 11, paragraph 1 ng Revised Penal Code, ang self-defense o pagtatanggol sa sarili ay isang justifying circumstance. Kapag kumpleto ang mga rekisito nito, hindi nagkakaroon ng criminal liability ang taong gumawa ng kilos, sapagkat kinikilala ng batas na ang kanyang ginawa ay makatarungang tugon sa isang labag sa batas na pag-atake.

Tatlong bagay ang kailangang mapatunayan:

Una, may unlawful aggression o aktuwal at labag sa batas na pag-atake mula sa biktima.

Ikalawa, may reasonable necessity of the means employed to prevent or repel the aggression o makatuwirang pangangailangan sa paraang ginamit upang pigilan o labanan ang pag-atake.

Ikatlo, may lack of sufficient provocation o walang sapat na pang-uudyok mula sa taong nagtatanggol sa sarili bago nagsimula ang pag-atake.

Mahalaga rin ang isang naiibang tuntunin kapag self-defense ang ginagamit na depensa. Kapag sinabi ng akusado na kumilos siya bilang pagtatanggol sa sarili, inaamin niya na siya ang gumawa ng kilos na naging sanhi ng pagkamatay. Dahil dito, siya mismo ang kailangang magpatunay, sa pamamagitan ng malinaw at kapani-paniwalang ebidensya, na saklaw ng self-defense ang kanyang ginawa. Gayunman, nananatili sa Tagausig ang pangunahing pasanin na patunayan ang pagkakasala ng akusado nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Sa kasong ito, nakita ng hukuman na nagawa iyon ng depensa.

Una, napatunayan ang unlawful aggression.

Batay sa hindi napabulaanang testimonya ng akusado at ng kanyang asawa, si Carlo ang unang bumunot ng bolo at tumaga kay Mario sa leeg. Hindi rin natapos sa isang taga ang pag-atake dahil muling tinaga ng nakababatang kapatid ang akusado.

Mahalaga ring napansin ng hukuman na maging ang isang saksi ng Tagausig ay nagsabing si Carlo ang tumaga sa akusado. Higit pa rito, ang mga sugat na nakita sa medical certificate ni Mario at ang resulta ng necropsy kay Carlo ay umayon sa bersiyon ng depensa kung paano naganap ang sagupaan.

Kaya para sa hukuman, ang panganib na kinaharap ni Mario ay hindi kathang-isip lamang. Ang pag-atake ay pisikal, aktuwal, at labag sa batas.

Ikalawa, nakita rin ng hukuman ang reasonable necessity ng paraang ginamit upang ipagtanggol ang sarili. Dito mahalaga ang prinsipyong binanggit ng hukuman mula sa People v. Olarbe, G.R. No. 227421. Ayon sa Korte Suprema, sa panulat ni Honorable Chief Justice Lucas P. Bersamin:

“Reasonable necessity of the means employed to repel the unlawful aggression does not mean absolute necessity.”

Sa madaling salita, hindi hinihingi ng batas na sa mismong sandaling tinataga ang isang tao ay magkaroon siya ng pagkakataong kalkulahin nang eksakto kung ilang hampas lamang ang dapat niyang ibalik, anong bahagi lamang ng katawan ang maaari niyang tamaan, o kung may mas banayad pang paraan upang iligtas ang sarili. Ang hinihingi ng batas ay rational necessity, hindi perpektong pagtutumbas ng puwersa.

Ang taong nasa agarang panganib ay hindi kumikilos na parang nakaupo sa tahimik na silid na may oras upang timbangin ang bawat posibilidad. Ang kanyang kilos ay sinusuri ayon sa sitwasyong kinaharap niya sa mismong sandaling iyon at sa makatuwirang paniniwala niyang nanganganib ang kanyang buhay o katawan.

Sa kaso ni Mario, hindi isang tapos nang pag-atake ang kanyang tinugunan. Patuloy ang pananaga ng kanyang kapatid. Tinamaan siya sa leeg nang higit sa isang pagkakataon. Nagbunuan pa sila at nagawa pang saktan at hampasin sa mukha. Dahil dito, kinilala ng hukuman na ang mga ginawa niya ay tugon sa isang tuluy-tuloy at aktuwal na panganib.

Ikatlo, walang sapat na provocation mula kay Mario.

Bagama’t may dati nang alitan ang magkapatid tungkol sa lupa, walang napatunayang salita o kilos mula sa akusado bago ang insidente na sapat upang sabihing siya ang nag-udyok sa agarang pag-atake. 

Ayon sa ebidensyang inihain at tinanggap ng hukuman, pagdating lamang niya mula sa bukid ay siya na ang unang tinaga ng kanyang kapatid.

Sa huli, napagpasyahan ng hukuman na napatunayan ng depensa ang tatlong rekisito ng self-defense. Dahil dito, pinawalang-sala si Mario sa kasong Homicide dahil sa justifying circumstance of self-defense. 

Hindi lamang siya pinawalang-sala sa aspetong kriminal. Pinawalang-sala rin siya ng hukuman sa civil liability para sa mga danyos na hinihingi kaugnay sa krimeng isinampa.

Isang kapatid ang namatay. Isang kapatid ang nabuhay. Ngunit walang tunay na nagwagi.

May daing ang pamilya ni Carlo. Anuman ang naging simula ng sagupaan, isang ama, asawa, kapatid at mahal sa buhay ang hindi na nakauwi nang buhay. Walang desisyon ng hukuman ang makapagbabalik sa buhay na nawala. Ngunit, mayroon ding daing ang isang taong sa isang iglap ay inilagay sa harap ng isang matalim na sandata at kinailangang mamili kung paano ililigtas ang sarili.

Hindi sinasabi ng batas na walang halaga ang buhay ng taong namatay. Hindi rin nito sinasabing ang bawat pagpatay ay maaaring ipaliwanag sa simpleng pagsambit ng salitang “self-defense.”

Sa katunayan, mabigat ang pasaning ipinapataw sa isang akusadong gumagamit nito. Kapag inamin niyang siya ang gumawa ng nakamamatay na kilos, kailangan niyang patunayan na ang panganib ay tunay, ang kanyang tugon ay makatuwiran, at hindi siya ang nagbigay ng sapat na dahilan upang magsimula ang pag-atake.

Subalit kapag ang tatlong ito ay malinaw na napatunayan, kinikilala rin ng batas ang isang likas na karapatan na nauuna pa sa maraming nakasulat na tuntunin, iyan ay, ang karapatang iligtas ang sariling buhay laban sa isang aktuwal at labag sa batas na pag-atake. Sapagkat may mga pagkakataong ang talim na nakamamatay ay siya ring talim na ginamit upang mabuhay.

Sa mga kasong ganito, ang pinakamahirap na gawain ng hukuman ay hindi lamang alamin kung sino ang nakapatay, kundi kung ang taong nakapatay ay isang salarin na dapat parusahan, o isang taong pinilit ng panganib na ipagtanggol ang sarili.

Doon nagtatagpo ang dalawang daing. Ang daing ng buhay na nawala, at ang daing ng buhay na kinailangang ipaglaban.