Pamilya ng 12-anyos na namatay sa Leukima, kumbinsidong Dengvaxia ang ikinamatay

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | January 13, 2023

May mga nakatatanda tayong nariringgan ng kasabihang, “Ang kapalaran ni Juan ay iba sa kapalaran ni Pedro.” Totoo namang magkakaiba ang kapalaran ng mga tao, ngunit may mga aspeto sa buhay na nagkakaroon ng pagkakatulad ang ilang tao.

Ang posibilidad ng pagkakaroon ng magkaparehong tadhana, partikular sa problemang pangkalusugan at trahedyang dulot nito sa dalawa niyang mga anak na sina Darwen P. Racal at Dave Paredes ang ipinag-aalala ni Gng. Junalyn R. Paredes ng Cebu. Parehong Dengvaxia vaccinees sina Darwen at Dave. Si Darwen ay yumao na at si Dave ay nagsisimulang makaramdaman ng mga sintomas.

Si Darwen, 12, ay namatay noong Agosto 19, 2017. Siya ang ika-141 sa mga naturukan ng Dengvaxia na under Clinical Trial Phase 3 (WHO, Peter Smith) at nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) na sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} - na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Ayon sa kanyang Certificate of Death, si Darwen ay namatay dahil sa “Hypovolemic Shock Secondary To Acute Blood Loss (Immediate Cause), Malignant Neoplasm Of Lymphoid, Hematopoietic And Related Tissue, Unspecified, (Antecedent Cause), Pediatric Community Acquired Pneumonia High Risk With Hypoxia (Other Significant Conditions).”

Siya ay naturukan ng Dengvaxia sa kanilang eskuwelahan noong Hunyo 2017. Gayunman, ayon sa kanyang ina, walang ibinigay na Dengvaxia immunization card sa kanya si Darwen. Aniya, “Nalaman ko lamang na siya ay nabakunahan nang banggitin niya ito sa akin.” Sinabi rin niya sa kanyang salaysay na, “Noong panahon na naturukan siya ng Dengvaxia, si Darwen ay nakatira sa Cogan, Cordova, Cebu kasama ang kanyang lola na si “Bingbing” Racal, ina ng dati kong live-in partner na si Darius Racal. Ang aking anak ay dumadalaw lamang sa akin tuwing Sabado ng umaga.”

Narito ang mga naging karamdaman at pinagdaanang hirap ni Darwen noong Hunyo 2017 na may kaugnayan sa kanyang pagkakasakit hanggang sa siya ay pumanaw noong Agosto 19, 2017.

• Hunyo, ikalawang linggo - Si Darwen ay laging may lagnat, at masakit ang ulo at ngipin. Pinayuhan siya ni Gng. Junalyn na uminom ng gamot para gumaling siya na sinang-ayunan naman niya.

• Hulyo - Matapos ang dalawang linggo na hindi siya bumisita kay Gng. Junalyn, nalaman niya kay Lola Bingbing na si Darwen ay isang linggo nang nasa isang ospital sa Cebu at agad niya itong pinuntahan.

• Hulyo 12 at 13 - Nagdurugo ang kanyang gilagid. Siya rin ay balisa at parang nababaliw. Masakit ang kanyang ulo, may lagnat siya at nagsusuka ng kulay brown. Ipinaalam ng doktor kay Gng. Junalyn na maaaring dengue ang sakit ni Darwen, at kailangan siyang masalinan ng dugo. Pumayag naman sa nasabing prosesong medikal si Gng. Junalyn. Kinabukasan, sinabi ng doktor na may leukemia si Darwen at kailangang kunan ng fluid sa bone marrow para makasigurado, pero hindi ito natuloy dahil mahinang-mahina ang kanyang katawan.

• Agosto 6 - Dahil sa kahilingan ni Darwen na lumabas ng ospital, pumirma si Gng. Junalyn ng waiver para mailabas siya sa ospital. May mga gamot na ibinilin sa kanya ang doktor. Si Darwen ay bumalik sa kanyang lola, at binibisita naman siya ng kanyang ina araw-araw. Minsan, napansin ni Gng. Junalyn na humihina ang katawan ni Darwen at nangingitim ang mga kuko niya. Palagi rin niyang inirereklamo ang sakit ng kanyang dibdib at tiyan; ang pinakagrabe niyang reklamo ay ang pananakit ng ulo na parang binibiyak sa sakit. Nasisilaw din siya sa ilaw at namamaga ang kanyang kanang mata.

• Agosto 17 - Hindi na siya makapagsalita, mahinang-mahina ang katawan, at hindi na makatayo, kaya ibinalik siya sa ospital. Pagdating sa emergency room, agad siyang nilagyan ng swero at oxygen dahil hindi na siya makahinga. Nag-request pa ang doktor na masalinan si Darwen ng white at red blood cells, kaya bumili ng tig-limang bags ng mga ito si Gng. Junalyn.

• Agosto 19 - Hindi na tinatanggap ng katawan ni Darwen ang dugong isinasalin sa kanya. Pinatanggal ni Gng. Junalyn ang bag ng dugo dahil ayon sa doktor ay hindi na kaya ng kanyang mga ugat na tumanggap ng dugo. Pagkatapos ng isang oras, may lumabas na dugo sa bibig ni Darwen, kasabay ng matinding pananakit ng kanyang ulo. Minasahe ni Gng. Junalyn ang kanyang ulo, may lumabas ding dugo rito. Hirap na siyang huminga; tuwing siya ay humihinga, may lumalabas na dugo sa kanyang bibig. Bago mag-alas-2:00 ng hapon, hindi na siya kumikilos. Pinilit siyang gisingin ni Gng. Junalyn, pero hindi na siya gumising. Tinanong ng doktor si Gng. Junalyn kung ipapa-revive pa si Darwen, ngunit itinanong ng una sa doktor kung mabubuhay pa si Darwen kung ire-revive. Nang sabihin na hindi na rin siya mabubuhay, hindi na pumayag si Gng. Junalyn na i-revive ang kanyang anak dahil aniya, “Ayaw ko nang lalo pa siyang mahirapan.” Pumanaw si Darwen, alas-2:00 ng hapon nang petsang ito.

Ayon pa kay Gng. Junalyn, “Noong hindi pa natuturukan si Darwen ng sinasabi nilang bakuna kontra dengue ay malikot siyang bata. Siya ay malusog at maliksi kumilos. Palagi siyang nananalo sa mga paligsahan sa pagtakbo sa kanyang eskuwelahan. Wala siyang naging sakit at hindi kailanman nagkaroon ng karamdaman na may kinalaman sa sinasabi nilang sanhi ng kanyang pagkamatay. Ang hindi ko maintindihan ay kung paano siya nagkaroon ng leukemia na sinabi ng doktor noong nasa ospital pa kami. Kabaligtaran ‘yun sa liksi niyang klase ng bata. Ako ay naniniwala talaga na ang sanhi ng kanyang pagkamatay ay ang itinurok sa kanya na sinasabi nilang libre at bigay ng Department of Health (DOH).”

Tulad ng nabanggit na sa artikulong ito, ang isa pang anak ni Gng. Junalyn na si Dave ay nakakaramdam na rin ng mga sintomas, tulad ng pananakit ng ulo at lagnat. Habang inaasikaso ni Gng. Junalyn ang medikal na pangangailangan ni Dave, patuloy niya ring inihahanap ng katarungan ang trahedyang sinapit ni Darwen sa tulong ng PAO at PAO Forensic Team.

Isa na naman si Darwen sa mga batang nabakunahan ng Dengvaxia na hindi nabigyan ng immunization card. Bagay na dahilan kung bakit ang kaso ng ilan sa mga biktima ng Dengvaxia ay pinawawalang-bisa ng Department of Justice (DOJ). Nagdusa na si Darwen dahil sa kanyang pagkabakuna ng eksperimentong Dengvaxia. Nawa ang kanyang naging kasawian ay mabigyan ng hustisya. Ipaglalaban ito ng aming tanggapan hanggang sa tuluyang makamit ni Darwen at Dave ang hustisyang nauukol para sa kanila. Karangalan naming maging bahagi ng laban ni Gng. Junalyn at mga tulad niyang patuloy na lumalaban para sa hustisya ng mga mahal sa buhay na nasawi sa isang trahedya.

14-anyos, 3 beses naturukan ng Dengvaxia, hirap huminga at dead-on-arrival dahil sa bakuna

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | November 18, 2022

Lahat ng mga anak ay itinuturing na mutya ng kanilang mga magulang. Anuman ang kanilang mga katangian at kakayahan o kung may kakulangan man sa mga ito ay hindi nakakapagpabago sa pagtingin ng mga magulang sa kanilang mga anak.

Sa mga pagkakataon naman na walang pagsidlan ng tuwa ang mga magulang dahil hitik sa magaganda at mabubuting katangian ang kanilang mga anak, masasabing sila ay mapalad na nabiyayaan ng kayamanan. Kabilang sa mapapalad na magulang na ito sina G. Jonathan at Gng. Dely Fillarca ng Bulacan sa pagkakaroon ng huwarang anak na si Mary Joy Fillarca.

Ayon sa salaysay ng mag-asawang Fillarca tungkol kay Mary Joy, “Ang aming anak ay malakas, aktibo, malusog at masiglang bata. Mahilig siyang maglaro ng basketball. Matulungin siya sa gawaing bahay at tinutulungan din niya kami sa pananahi ng ibebentang basahan.”

Kung ang salaysay nina G. at Gng. Fillarca ay nagtapos sa sinabi nila sa taas, ang maganda nilang kapalaran ay magpapatuloy sa kanilang katandaan. Subalit, may walang kasing-pait itong kadugtong. Salaysay ng mag-asawa, “Hindi namin akalain na babawian siya ng buhay nang napakabata.”

Si Mary Joy, 14, ay namatay noong Mayo 6, 2019. Siya ang ika-134 sa mga naturukan ng Dengvaxia na under Clinical Trial Phase 3 (WHO, Peter Smith) at nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) na sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} - na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Si Mary Joy ay hindi na umabot nang buhay noong siya ay isinugod sa isang ospital sa Bulacan.

Ayon sa kanyang mga magulang, si Mary Joy ay, “Naturukan ng bakuna kontra dengue sa kanyang paaralan sa Bulacan. Sa aming pagkakaalam, noong una ay dalawang beses lamang siyang naturukan ng Dengvaxia. Una, noong ika-29 ng Hunyo 2016 at pangalawa noong ika-13 ng Setyembre 2017. Subalit nang kami ay kumuha ng katibayan ng pagbabakuna mula sa Center for Health Development ng Department of Health, napag-alaman namin na tatlong beses pala siyang nabakunahan. Una, noong Hunyo 24, 2016, pangalawa, noong Pebrero 24, 2017, at ikatlo, noong Setyembre 7, 2017.”

Matapos maturukan ng unang bakuna, si Mary Joy ay nakaranas ng pasulpot-sulpot na pananakit ng ulo. Noong magtatanghali ng Mayo 5, 2019, nagkaroon siya ng lagnat. Pinainom siya agad ng gamot at pagkagising niya ay nawala ang kanyang lagnat. Noong Mayo 6, 2019, alas-8:00 ng umaga, napansin ni Gng. Fillarca na inom nang inom ng tubig si Mary Joy. Tinanong niya ang kanyang anak kung bakit siya inom nang inom ng tubig, sagot naman ni Mary Joy, masakit diumano ang dibdib niya. Matapos nu’n ay napansin ni Gng. Fillarca na nahihirapan na siyang huminga. Nang tanungin niya si Mary Joy, nagreklamo ito na sumisikip ang kanyang dibdib at hirap siyang huminga. Siya ay agad namang isinugod sa ospital gamit ang tricycle ng kanilang pamilya. Habang sila ay nasa daan papuntang ospital at sakay ng tricycle, napansin nilang hindi na humihinga si Mary Joy. Hinipan ng kanyang magulang ang kanyang bibig upang bumalik ang kanyang paghinga, subalit hindi na ito nakatulong. Nang dumating sila sa ospital, agad siyang kinabitan ng oxygen ng mga doktor at sinubukang i-revive. Matapos ang ilang beses na pagtatangkang isalba ang buhay ni Mary Joy, sinabihan sila ng doktor na bigo sila, at du’n idineklarang dead-on-arrival ang kanilang anak.

Ayon kina G. at Gng. Fillarca, “Napakasakit para sa aming pamilya ng pagpanaw ni Mary Joy. Kailanman ay hindi pa siya nagka-dengue o nagkasakit nang malubha at kinailangang maospital, maliban na lamang noong siya ay 11-anyos nang mahulog siya sa puno.

“Pumayag kaming pabakunahan siya ng Dengvaxia sa kagustuhan naming siya ay maproteksyunan laban sa dengue infection. Sinabihan lamang niya kami na kailangan naming pirmahan ang papel na kanyang iniabot sa amin upang magbigay-pahintulot sa pagbabakuna sa kanya ng Dengvaxia. Hindi kami sinabihan kung kailan ang mga araw ng pagtuturok sa kanya ng Dengvaxia. Maliwanag na napagkaitan kami ng oportunidad na malaman kung ano’ng puwedeng maging epekto ng nasabing bakuna sa kalusugan ng aming anak. Dahil dito, nais naming mapanagot ang mga taong mayroong kinalaman sa pagpapalaganap ng Dengvaxia vaccine nang walang pag-iingat at tamang pag-aaral.”

Si Mary Joy at tulad niyang mga biktima ay kayamanan, hindi lamang ng kanilang mga pamilya kundi ng buong bayan. Kaya ang dismissal kamakailan ng ilan sa mga Dengvaxia cases sa kadahilanang hindi sila nabigyan ng Dengvaxia card na inamin naman sa “congressional hearings” ng mga nasasakdal (hindi lahat ay may card) ay tila pagbabalewala sa halaga ng kanilang buhay at maiaambag sana sa pagpapaunlad ng kanilang mga pamilya at ating bayan.

Kami sa PAO at PAO Forensic Laboratory Division ay patuloy na ipaglalaban ang ipinagkatiwalang Dengvaxia cases sa amin bilang pagpupugay sa kahalagahan nila Mary Joy. Sa pagpapahalagang ito ay kasama ang patuloy naming pagpupunyagi para sa nasabing mga kaso sa hukuman sa kabila ng mga balakid sa pagkakamit ng katarungan.

Nananalig ang aming tanggapan na sa awa ng Poong Maykapal at sa tamang kapasiyahan ng mga kinauukulang nabigyan ng responsibilidad na maggawad ng hustisya ay makakamit ng mga biktima ng Dengvaxia ang katarungang minimithi sa kabila ng mga nakaambang balakid at suliranin.

12-anyos, nagka-UTI, paulit-ulit sumakit ang ulo at nagka-nana sa utak bago namatay sa Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 14, 2022

Malusog masigla, mahilig sumayaw at mapagmahal. Ganito ang pagkakalarawan ni G. Primo Lomtong ng Taytay, Rizal sa kanyang anak na si Shaira Mae Lomtong. Ang larawang ito ay malayo sa naging kalagayan ni Shaira Mae nang siya ay paulit-ulit na naospital bago pumanaw.

Napakasakit para kay G. Primo ng gunitang ito. Ang higit pang nagpapahapdi sa alaalang ito ay ang ipinagtapat niya na hindi pagbibigay ng halaga sa kanyang sinasabi noon sa mga awtoridad sa ospital. Aniya, “Habang naka-confine ang aking anak, ilang ulit kong sinabihan ang mga doktor at nurses na siya ay nabakunahan ng Dengvaxia, pero hindi man lang ako pinansin ng mga doktor at empleyado ng ospital.”

Si Shaira Mae, 12, ay namatay noong Marso 27, 2019. Siya ang ika-129 sa mga naturukan ng Dengvaxia na under Clinical Trial Phase 3 (WHO, Peter Smith) at nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) na sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} - na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya.

Ayon sa kanyang ama, si Shaira Mae ay tatlong beses naturukan ng Dengvaxia: una, noong Abril 12, 2016; pangalawa, noong Oktubre 21, 2016, at pangatlo noong Setyembre 14, 2017 sa kanilang paaralan. Noong Oktubre 2016, ilang araw matapos ang pangalawang pagkakaturok sa kanya ng nasabing bakuna, nag-umpisa siyang makaranas ng pabalik-balik na pananakit ng ulo. Noong Enero at Pebrero 2018, nagreklamo si Shaira Mae ng pananakit ng batok kasabay ng pananakit ng ulo. Naging pabalik-balik pa rin ang mga nararamdaman niyang ito sa mga sumunod na buwan.

Narito ang ilang mga detalye sa mga nangyari kay Shaira Mae mula Pebrero 2019 hanggang sa kanyang pagpanaw noong Marso 27, 2019:

• Pebrero - Matamlay siya. Masakit ang kanyang batok, tiyan at ulo. Madalas niya ring isinusuka ang kanyang mga kinakain at palaging inaantok. Tulog siya nang tulog pagkagaling niya sa eskuwela.

• Huling linggo ng Pebrero - Dinala siya ni G. Primo sa isang ospital sa Taytay, Rizal. Siya ay isinailalim sa iba’t ibang pagsusuri at base sa resulta ng kanyang urinalysis, may urinary tract infection (UTI) siya. Binigyan siya ng antibiotics ng doktor para sa kanyang UTI.

• Unang linggo ng Marso - Muling sumakit ang kanyang ulo at siya rin ay nilagnat. Siya ay matamlay at muling nagreklamo ng pananakit ng batok. May pagkakataon pa ring isinusuka niya ang kanyang kinakain at palaging inaantok.

• Marso 11 at 12 - Sumakit ang kanyang ulo. Pagkatapos nito, nawalan na siya ng malay kaya muli siyang dinala sa ospital. Nilagyan siya ng swero at isinailalim sa iba’t ibang pagsusuri, niresetahan din siya ng pain reliever dahil sa sobrang pananakit ng kanyang ulo. Dahil walang bakanteng kuwarto ang nasabing ospital, ni-refer sila sa isang ospital sa Pasig City. Pumunta sila sa nasabing ospital, pero dahil pumutok ang septic tank du’n, inilipat si Shaira Mae sa isang ospital sa Quezon City noong Marso 12, 2019. Isinailalim siya sa CT scan at may nakitang nana diumano sa kanyang utak.

• Marso 13 at 14 - Inoperahan ang kanyang ulo upang tanggalin ang nakitang nana. Marso 14, 2019 nang matapos ang kanyang operasyon, subalit sa kabila nito ay hindi nila natanggal ang lahat ng nakitang nana. Ayon sa doktor, may kaunting naiwan sa maselang bahagi ng kanyang utak. Hindi diumano nila maaaring tanggalin ang lahat ng nakitang nana dahil delikado at baka tamaan ang kanyang utak. Naging maayos naman ang kanyang kundisyon sa mga sumunod na araw.

• Marso 23 - Magkasunod siyang hinimatay. Ito ay nangyari, dalawang minuto lamang ang lumipas nang siya ay ilabas sa ICU at matapos niyang mag-seizure. Pagdating ng gabi, muli siyang hinimatay.

• Marso 25 - Nang iniangat ni G. Primo ang kamay ni Shaira Mae ay malambot na ito. Sinabihan ng doktor si G. Primo na comatose na si Shaira Mae. Isasailalim dapat sa CT scan si Shaira Mae, bandang alas-8:00 ng umaga nang mawala ang pagtibok ng kanyang puso. Siya ay ni-revive at naging matagumpay naman ito, subalit comatose pa rin si Shaira Mae. Pagkatapos nito, na-CT scan siya at base sa resulta, kumalat na ang nana sa kanyang ulo. Hindi na rin stable ang kanyang vital signs.

• Marso 27 - Nag-agaw buhay si Shaira Mae bandang alas-3:00 ng madaling-araw at pagdating ng alas-3:40 ng madaling-araw, tuluyan na siyang pumanaw.

Ani Mang Primo, “Sa napakaikling panahon, nawala ang aking anak. Hindi ipinaliwanag sa akin kung ano’ng puwedeng maging epekto ng nasabing bakuna sa kalusugan ng aking anak. Bago siya mabakunahan ng Dengvaxia, inabutan niya lamang ako ng kapirasong papel na dapat kong pirmahan upang magbigay-pahintulot na siya ay maturukan ng Dengvaxia vaccine. Bilang magulang at sa kagustuhan kong mabigyan ng proteksyon ang aking anak laban sa dengue infection, pinirmahan ko ang nasabing papel. Bukod sa sinabing bakuna sa dengue ang ituturok sa kanya, hindi na ako sinabihan kung kailan ang pagbabakuna sa aking anak, kaya hindi ko siya nasamahan nang binakunahan siya. Maliwanag na ako at ang aking pamilya ay napagkaitan ng pagkakaton na malaman ang epekto ng nasabing bakuna sa aking anak.”

Noong Marso 25, 2019, pinakain pa ni Mang Primo si Shaira Mae. Walang nag-akala sa mag-ama na dalawang araw pagkatapos nito ay may magpapaalam na isa sa kanila. At dahil ‘yun ay “huling paalam,” wala nang ganitong pagkakataon na maibabalik sa mag-amang Lomtong. Gayunman, kami sa PAO at PAO Forensic Laboratory Division na kanilang nilapitan ay patuloy sa masigasig na paglaban ng kaso ni Shaira Mae sa legal na pamamaraan. Kami ay umaasa na ang matatamong katarungan sa dulo ng labang ito ay makakapagpagaan sa bigat na hatid ng alaala sa pamilya Lomtong ng naturang “huling paalam.”