Pamilya ng mga namatay sa hazing, patuloy na aalalayan ng Pao

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | March 24, 2023

Sadyang napakatibay ng koneksyon na nag-uugnay sa mag-ina, maging sa buhay na ito o sa kabilang buhay. Ang kawalan ng kapanatagan ng yumaong si Reymarc Rabutazo, 18, na dating estudyante at pinaniniwalaang namatay dahil sa hazing ay ramdam na ramdam ng kanyang ina na si Gng. Marycarh Rabutazo ng Laguna, sa tila pinagsasaluhan nilang mag-ina ang damdamin na parehong bumabaon nang hindi mapantayang hapdi sa kanilang mga dibdib.

Napakasakit para sa isang ina na mawalan ng anak, sapagkat inalagaan at minahal niya ito nang lubos. Ang hangarin ng isang ina ay palaging nasa maayos na kalagayan ang kanyang anak. Ito ang laman ng kanyang mga dasal sa araw-araw na dumaraan. Kaya ang pagkawala ng isang anak ay nagbibigay ng labis na kalungkutan para sa isang ina, tulad ni Gng. Marycarh Rabutazo. Aniya, “Sobrang sakit, nagsosolo naming anak iyon. Humantong sa time na gusto ko nang magpakamatay.

Dinadaan ko na lang sa pagdadasal at pagsisimba-simba. Dumaan ang COVID-19, hindi man lang siya nagkasipon, hindi nagkasakit, tapos ito ang mararanasan niya.”

Nang makita niya si Reymarc sa isang ospital sa Pakil, Laguna, diumano ito ay isa nang malamig na bangkay. Ang trahedyang sinapit ni Reymarc ay nagsimula noong Marso 19, 2022. Nang araw na ‘yun, bandang alas-4:00 ng hapon, nagpaalam si Reymarc na pupunta siya sa kanyang lola na si Nanay Abet. Napag-alaman mula sa mga testigo na sa kaparehong petsa ng Marso 19, 2022 ang unang araw ng hazing rites ng isang fraternity na sasalihan diumano ni Reymarc.

Kinabukasan, Marso 20, 2022, alas-5:00 ng hapon, marami nang missed calls at chats si Gng. Rabutazo, na isinugod sa ospital sa Pakil, Laguna si Reymarc, mas kilala sa palayaw na “RR”. Pagdating ni Gng. Rabutazo sa nasabing ospital, patay na ang pinakamamahal niyang anak.

Ayon sa medico-legal report ang cause of death ay subdural hemorrhage secondary to blunt head trauma.

Kaugnay sa nangyari kay Reymarc, nakasampa na sa Regional Trial Court, Branch 91 ng Sta. Cruz Laguna, ang kaso na violation ng Anti-Hazing Act. laban sa mga pinaghihinalaang sangkot sa hazing. Labing-dalawa na ang nakakulong, samantalang may inihahabol pa na tatlong sasampahan ng kaso batay sa karagdagdang testimonya ng mga testigo. Sila ang mga opisyales ng nasabing fraternity. Samantala, ang cellphone ni Reymarc ay nawawala at hindi na naibalik. Ang gadget na ito sana ay mapagkukunan ng mga impormasyon na magbibigay-linaw, magsisilbing matibay na ebidensya, at magiging isa sa mga susi na makapagbubukas ng pinto tungo sa katarungang ipinaglalaban para kay Reymarc.

Matibay ang paninindigan ni Gng. Rabutazo na nararapat managot ang mga sangkot sa kamatayang sinapit ng kanyang anak. Kaya nagpasaklolo siya sa inyong lingkod at sa Public Attorney’s Office (PAO) na agad naming tinugunan, at patuloy na tinutulungan si Gng. Rabutazo at kanyang pamilya. Sarado na ang pintuan ng aming Tanggapan sa mga nais singilin ni Gng. Rabutazo – mula sa amin ay walang tulong na maaasahan ang mga nambugbog, pumaslang, gumawa ng krimen laban kay Reymarc. Ito ay ayon sa first come-first served basis na polisiya ng PAO. Bilang Punong Manananggol Pambayan ay kailangan kong ipatupad ang mandato ng aming tanggapan na hawakan ang mga criminal cases kahit na ‘yung may malakas na ebidensya ng pagkakasala sa batas. Kung may sala, tamang parusa lamang ang dapat na maibigay sa kanila, at kung wala naman, dapat na sila ay lumaya.

Ngunit sa kaso ni Reymarc at iba pang tulad nito na mga kaso ng pambubugbog at pananakit na sadyang nakamamatay, aaminin ko na bilang isang ina rin, ako ay nagpapasalamat na ang aming tanggapan ay may first come-first served basis policy na ngayon ay legal na dahilan upang ang mga kaso ng sangkot sa hazing ay huwag na naming mahawakan. Puso sa puso – ina sa ina, ang aking masasabi, “Paano kung anak mo iyong pinatay sa hazing? Hindi napatay iyan, pinatay!”

Abangan dito sa Daing Mula Sa Hukay ng BULGAR ang marami pang mga magulang at kamag-anak na naglalakas-loob na humanap na hustisya laban sa kamatayan sa hazing.

Hustisya para sa namatay sa hazing

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | March 17, 2023

Ngayong buwan ng kababaihan, may mga bayani sa sambahayan na sa gitna ng kanilang pagdadalamhati sa walang kasing sakit na sinapit ng kanilang mga anak ay tumitindig upang ipaglaban ang kamatayang sinapit ng mga ito sa mga kamay ng pumaslang sa kanila.

Ang mga bayaning ito ay mga inang ninakawan ng anak na kanilang minumutya – mga ninakaw na buhay, tuwa, at pangarap na kailanman ay hindi na maibabalik pa.

Isa sa mga bayaning ito ang ilaw ng tahanan na si Gng. Leny M. Baguio ng Mariveles, Bataan.

Aniya, “Sobrang sakit. Wala nang hihigit pa sa lahat ng pagsubok sa akin. Hindi lang ako tinanggalan ng karapatan maging ina, inalis pa sa akin ang karapatan kong mabigyan siya ng magandang kinabukasan at maging ang pangarap namin ay nawala lahat.

“Nag-iisa lang siyang anak ko. Wala akong ibang hangad kundi mabigyan siya ng magandang kinabukasan at sana may aalalay sa aking pagtanda. Walang katumbas na halaga ang kalungkutan ng pagkawala ng anak ko dahil habambuhay na akong mangungulila sa kanya at kahit kailan hindi ko na siya makakasama.”

Lumapit si Gng. Leny sa Public Attorney’s Office (PAO) upang humingi ng libreng legal assistance hinggil sa pagpanaw ng 20-anyos niyang anak na si Ronnel M. Baguio. Si Ronnel ay namatay sa isang ospital sa Cebu noong Disyembre 19, 2022. Sa paglapit ni Gng. Leny sa PAO, malinaw ang kanyang dahilan at ito ay upang makasuhan ang mga kasapi sa isang fraternity na pinaniniwalaang maysala sa pagpanaw ni Ronnel sa malupit at hindi makataong paraan. Isa sa mga gusto niyang papanagutin sa batas ay ang isang miyembro nito na kausap diumano ni Ronnel sa Messenger na tungkol sa pagsasailalim diumano ni Ronnel sa initiation rites ng nabanggit na fraternity.

Mga screenshot ang nagsisilbing katibayan ni Gng. Leny sa nasabing pag-uusap. Ayon sa kanya, naganap ang initiation rites noong Disyembre10, 2022. Nalaman niya ito dahil nakausap niya ang boardmate ni Ronnel na nagsabing hindi umuwi ng boarding house nung huli mula noong Disyembre 10, 2022.

Noong parehong araw, nakausap ni Gng. Leny ang kanyang anak. Kinamusta niya ito at sumagot si Ronnel na okay lang siya, pero ayaw nitong makipag-video chat sa kanya.

Sinabi rin ni Ronnel na nahihilo siya at para siyang sinisikmura. Pinayuhan ng ina ang anak na magpacheck-up at baka anemic siya. Noong Disyembre 18, 2022, pinagtapat ni Ronnel sa kanyang ina na sumuka siya ng dugo, pero kaunti lang. Sinabihan naman siya ni Gng. Leny na magpacheck-up at magpapadala siya ng pera para sa kanya. Pagkatapos noon ay wala na silang pag-uusap ni Ronnel, subalit may natanggap siyang chat at call galing sa isang kaibigan ni Ronnel. Sinabi niya na nasa critical condition si Ronnel at kailangan tubuhan.

Nang nalaman ni Gng. Leny ang nasabing balita, umalis siya agad ng Bataan, at habang nasa bus, naghanap siya ng flight papuntang Cebu para makasama ang kanyang anak.

Nung madaling-araw ng Disyembre 19, 2022, nakatanggap si Gng. Leny ng tawag mula sa isang doktor na nagsabi na nire-revive na diumano si Ronnel. Pagdating niya ng Cebu, hindi na niya naabutan na buhay ang kanyang anak. Ani Gng. Leny, “Pinuntahan ko ang anak ko sa morgue at du’n ko nakita na may mga pasa at sugat siya sa binti at hita. Nag-picture ako ng katawan ng anak ko, lalo na sa mga sugat na natamo niya. Nagtanong din ako sa doktor kung ano ang dahilan at bakit may mga pasa ang anak ko at ang sabi niya na may posibilidad na na-hazing siya.”

Pinayuhan si Gng. Leny ng isang doktor sa ospital sa Cebu na pinagdalhan kay Ronnel na ipa-autopsy ito, na siya naman niyang ginawa. Ang conclusion sa autopsy report ay: “The cause of death is ACUTE KIDNEY INJURY sec. to RHABDOMYOLYSIS sec. to BLUNT TRAUMATIC INJURIES TO THE LOWER EXTREMITIES.”

Sa ospital, napag-alaman ni Gng. Leny na nag-report ang mga taga-ospital sa pulis dahil sa mga natamong sugat ni Ronnel. Pinapunta siya ng mga ito sa nasabing police station dahil nandu’n diumano ang report sa nangyari sa kanyang anak. Pagdating du’n, ni-refer siya sa isa pang police station sa Cebu dahil ‘yun diumano ang nakasasakop sa boarding house at unibersidad na pinapasukan ni Ronnel. Habang nasa Cebu, at sa pagpunta niya sa boarding house na tinutuluyan ni Ronnel, may nakausap siya na nagsabing bago diumano namatay si Ronnel, may tatlong araw na hindi ito umuwi. Bumalik na lang ng boarding house si Ronnel noong Disyembre 12, 2022.

Pag-uwi ni Gng. Leny sa Bataan, nabuksan niya ang file manager ng cellphone ni Ronnel, at may nakita siyang screenshot ng conversation ni Ronnel, isa sa diumanong instructor nito sa eskuwelahang kanyang pinapasukan sa Cebu, bago naganap ang hazing/initiation rites. Ang nasabing instructor, tulad ng mga guro ay itinuturing na pangalawang magulang ng mga estudyanteng ipinagkatiwala sa kanila. Sa nangyari kay Ronnel, kung may matibay na mga ebidensiya na magpapatunay ng kanyang koneksyon sa pagkamatay ni Ronnel ay haharapin niya ang bangis ng batas.

At ang mga fraternity na nais salihan ng mga tulad ni Ronnel, upang sila ay kandiliin bilang kapatid, ngunit naging mitsa ng kanilang maagang pagkawala sa mundo ay walang karapatang manatili bilang organisasyon na binibigyang puwang sa komunidad at lipunan. Ang bagay sa fraternities na pumapatay at nakapatay ay i-abolish.

Automatically terminated dapat ang registration sa Securities and Exchange Commission. Walang karapatan ang fraternities na ito na kilalanin bilang legal na asosasyon dahil ang kanilang grupo at bumubuo ng kanilang grupo ay may bahid ng dugo at may mga inutang na buhay. Ang layunin ng isang samahan ay upang maging katuwang ang mga miyembro nito para sa ikabubuti ng kanilang mga kalagayan, hindi ang maging dahilan ng pagkitil sa kanilang hiram na buhay. Napakabata pa ni Ronnel at marami pa sana siyang magiging ambag sa lipunan at organisasyon sana niyang sinalihan, kung hindi siya napatay ng sarili niyang kasama sa kapatiran.

Kaya naman maging aral sana ito sa mga namamahala sa mga kapatiran na hindi kailangan ng pananakit para tanggapin ang bawat gustong sumali sa kanila. Bagkus, dapat maging katuwang sila tungo sa isang maayos na kinabukasan. Kapag hindi nila kayang gawin ito, wala silang karapatan para manatili bilang isang organisasyon at marapat na managot sa batas.

Ang bangkay ni Ronnel sa hukay ay dumadaing at humihingi ng hustisya laban sa biglang kamatayan at kahirapan.

12-anyos, paulit-ulit sumakit ang ulo at inoperahan dahil sa tumor bago namatay sa Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | March 10, 2023

Nahihilig ang mga kabataan sa iba’t ibang gadgets na nagagamit nila sa kanilang pag-aaral, pagsasaliksik ng mga bagay na may kaugnayan sa iba’t iba nilang interes, ganundin sa kanilang paglilibang. Sa kaso ni RB Dichoso Tamonan, ginamit niya ang kanyang tablet upang may matutunan mula sa internet tungkol sa kanyang mga nararamdaman.

Ayon sa kanyang ina na si Gng. Bernadette G. Dichoso ng Valenzuela City,

“Habang kami ay nasa ospital, nakita namin sa search history ng tablet niya ang mga searches niya sa internet hinggil sa pananakit ng ulo, tumor sa ulo, atbp.

Nagpapakita lamang ang mga ito na siya ay matagal nang may nararamdamang masama sa kalusugan.”

Si RB, 12, ay namatay noong Marso 10, 2019. Siya ang ika-150 sa mga naturukan ng Dengvaxia na under Clinical Trial Phase 3 (WHO, Peter Smith) at nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) na sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} - na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya.

Ayon sa kanyang Certificate of Death, si RB ay namatay dahil sa Ruptured Arteriovenous (Av) Malformation (Immediate Cause); T/C Medulloblastoma (Other significant conditions contributing to death).

Siya ay tatlong beses naturukan ng Dengvaxia sa kanilang paaralan. Una, noong Hunyo 30, 2016; pangalawa, noong Enero 27, 2017; at huli, noong Hulyo 13, 2017. May naikuwento si Gng. Bernadette sa kanyang salaysay hinggil sa sitwasyon ng kanyang anak at tungkol din sa pagkakabakuna nito:

“Dahil madalas akong madestino sa malayong lugar, ang aking anak ay nakatira sa kanyang ama na si Romulo Tamonan noong siya ay maturukan ng bakuna kontra dengue. Kasamang tumitingin sa aking anak ang kanyang tiyahin na si Amelia Garcia (kapatid ni Romulo), dahil sa abroad ang trabaho ng kanyang ama. Nanatili na lamang siya rito sa Pilipinas noong 2016.

“Noong unang bahagi ng 2018, dahil maugong na ang balita hinggil sa kontrobersiya ng Dengvaxia at sakop ng kanyang edad ang mga naturukan nito, tinanong ko siya kung naturukan siya ng nasabing bakuna. Sinabihan niya ako na siya ay nabakunahan at mula noon ay palagi ko na siyang tinatanong hinggil sa kalagayan ng kanyang kalusugan. Sadyang malihim ang aking anak dahil madalas niyang sinasabi na maayos naman siya.”

Noong 2018 hanggang 2019, narito ang mga paghihirap ni RB bago siya pumanaw noong Marso 10, 2019:

• Nobyembre 2018, ikalawang linggo at bago mag-Pasko - Sumakitang kanyang ulo. Siya ay pinainom ng paracetamol sa pag-aakalang sanhi ‘yun ng pagod sa pag-aaral dahil kakatapos lamang ng pagsali niya sa isang quiz bee. Umayos naman ang kanyang kalagayan noon, ngunit muling sumakit ang kanyang ulo bago mag-Pasko.

• Enero 2019, huling linggo - Pabalik-balik ang pananakit ng kanyang ulo. Siya ay pinainom din ng paracetamol at dinala sa doktor. Ayon sa doktor, may vertigo si RB, kaya siya ay niresetahan ng gamot para rito. Bahagyang bumuti ang kanyang kalagayan.

• Pebrero 15, 2019 - Bumalik ang pananakit ng kanyang ulo. Sa pag-aakalang maaaring sa mata ang sanhi nito, dinala siya sa isang klinika upang ipasuri sa espesyalista. Habang siya ay sinusuri ng doktor, bigla siyang nangisay. Agad siyang isinugod sa isang ospital sa Marikina City. Masakit na ang ulo ni RB at hindi na siya makatayo.
  

• Pebrero 16 at 18, 2019 - Sa isang ospital sa Quezon City, isinailalim siya sa iba’t ibang pagsusuri. Normal ang inisyal na pagsusuri sa kanya at siya ay negatibo sa dengue. Masakit pa rin ang kanyang ulo. Sumakit din ang kanyang tiyan noong Pebrero 18. Hindi na siya makakain nang maayos at hirap siyang makatayo. Siya ay isinailalim sa MRI. Sinabihan ang kanyang pamilya na kailangan siyang operahan sa ulo dahil may nakitang tumor dito.

• Pebrero 21, 2019 - Nagwala at nagsuka siya ng likido. Pagsapit ng gabi, cross-eyed na siya at hindi na makakilala ng tao. Nagwawala siya, at hirap makontrol ng mga tao.

• Pebrero 22, 2019 - Inoperahan siya sa ulo. Hindi naman malignant ang tinanggal na specimen na isinailalim sa biopsy. Dinala siya sa ICU upangma-monitor, ngunit hindi na siya nagising.
  

• Marso 9 at 10, 2019 - Dapat isailalim siyang muli sa MRI, subalit dahil hindi stable ang kanyang kalagayan, hindi ito natuloy. Ayon sa doktor, kritikal na ang kanyang kalagayan. Comatose na siya hanggang sa siya ay tuluyang pumanaw noong Marso 10, 2019 matapos siyang subukang i-revive nang napakaraming beses.

Hinagpis ng kanyang ina,“Napakasakit para sa aming pamilya ng pagpanaw ng aking anak.

Siya ay malusog at maliksing bata. Mahilig siyang maglaro ng basketball, volleyball at badminton. Siya ay may angking galing dahil madalas din siyang sumali sa mga quiz bee.

Kailanman ay hindi siya nagkasakit ng malubha at hindi nagkaroon ng dengue. Nito lamang siya naospital matapos siyang maturukan ng Dengvaxia.

“Humingi kami ng tulong sa Public Attorney's Office (PAO) para isailalim si RB sa Forensic Examination para malaman namin ang tunay na dahilan ng biglaang pagkamatay niya.”

Kasama rin sa hiling ng pamilya ni RB sa PAO ay ang mabigyan sila ng tulong legal para maipaglaban ang kamatayan niya. Kabilang ang pamilya ni RB sa mga nagsampa ng kaso na tinaguriang Dengvaxia cases, sa tulong ng PAO. Buo ang kanilang loob, bagama’t alam nila ang reyalidad hinggil sa hustisya – mailap na tila usa, lalo na sa mga biktimang tila mga isinakrispisyong mga tupa.

Nagsisilbi rin silang inspirasyon sa amin bilang kanilang mga manananggol at tinuturing na mga kapamilya na rin na pinagbuklod ng pagnanais na makamit ang katarungan para sa nasabing mga biktima. Tila nga napakahirap abutin ang kamay ng hustisya, lalo na’t mala-higanteng mga kumpanya ang aming sinasagupa. Subalit kami ay nananalig pa rin sa pantay na pagtingin ng Babaeng nakapiring habang hawak niya ang timbangan ng katarungan.