Kahalagahan ng malinaw at konkretong ebidensya

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 21, 2023

Minsan ang pagkamit ng hustisya para sa isa ay kawalan naman ng hustisya para sa iba.

Tila ganito ang nangyari kina Lito at Joel, mga pangunahing partido sa kasong “People of the Philippines vs. Lito Garcia y Mangubat” (CA-G.R. CR-HC No. 14847, August 22, 2022, na isinulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Victoria Isabel A. Paredes [14th Division]). Ang kuwentong tampok sa artikulo natin ngayon ay may kaugnayan sa nasabing kaso na hawak ng aming tanggapan.

Sa kasong ito, patuloy ang pagdaing ng biktima sapagkat hindi pa rin nito nakakamit ang hustisya dahil sa kakulangan ng ebidensya. Para sa nasabing biktima, patuloy na siya ay dumadaing na maigawad sa kanya ang hustisyang pinakamimithi ng kanyang mga naulilang mga mahal sa buhay.

Si Joel ay kaawa-awang biktima ng pamamaril. Ang taong inakusahan kaugnay sa kanyang pagpaslang ay si Lito, na kalaunan ay sinampahan ng kasong murder. Ang malagim na insidente ay naganap alas-7:00 ng gabi ng Marso 9, 2009 sa isang sitio sa Masbate.

Batay sa affidavit ni Beverly, asawa ni Joel, nagmamadaling pumasok sa kanyang bahay si Rene at ibinalita na binaril si Joel. Ayon diumano kay Rene, naglalakad sila ni Joel pauwi nang bigla na lamang sumulpot sa likuran ni Joel si Lito at pinaputukan ito ng baril sa ulo. Pinaputukan din diumano ni Lito si Joel sa kaliwang bahagi ng katawan nito at matapos iyon ay hinila ni Lito ang katawan ni Joel patungo sa tindahan ng isang nagngangalang Gina.

Subalit sa kanyang testimonya sa hukuman, sinabi ni Beverly na noong gabing nabanggit ay nasa loob siya ng kanilang bahay nang may marinig na balita ukol sa pamamaril. Agad siyang lumabas ng kanilang bahay at diumano ay nakita niyang binaril ni Lito ang kanyang asawa. Nakita rin diumano ni Beverly na hinila ni Lito si Joel patungo sa tindahan ni Gina.

Naipa-blotter ni Rene ang mga impormasyon ukol sa nasabing insidente ng pamamaril noong Marso 10, 2009 na ng umaga, ngunit hindi niya kasama si Beverly noong siya ay nagpatala.

Mariing pagtanggi at alibi ang iginiit ni Lito. Ayon sa kanya, mula Enero hanggang Mayo ng 2009 ay nasa Mongol bongol, Samar siya at du’n ay nangingisda. Pinatotohanan ni Dominador na kasama niyang mangisda si Lito noong petsa ng insidente. Gayunman, conviction ang naging hatol ng Regional Trial Court (RTC) kay Lito.

Naghain ng Motion for Reconsideration si Lito, ngunit na-deny ito. Umakyat siya sa pamamagitan ng apela sa Court of Appeals (CA) at iginiit na mali ang naging hatol ng RTC sapagkat ibinatay nito ang hatol sa circumstantial evidence subalit hindi naman sapat ang mga isinumiteng ebidensya ng prosekusyon, lalo na ang kakulangan ng pagtukoy sa pagkakakilanlan ng bumaril sa biktima.

Nakamit ni Lito ang inaasam; siya ay kinatigan ng CA sa kanyang apela. Ayon sa CA, hindi naging sapat ang ebidensya ng prosekusyon upang mabuo sa kanilang isipan na si Lito nga ang taong pumaslang kay Joel. Bagama’t tumestigo si Beverly na asawa ng namayapang biktima, naging kapuna-puna sa CA ang pagkakasalungat ng kanyang naging salaysay at testimonya.

Napuna rin ng CA na ibinatay ng RTC sa blotter ang pagkakakilanlan ni Lito. Subalit, ang naturang blotter ay hindi naman ini-offer bilang ebidensya sa hukuman. Kung kaya’t mali ang RTC na pagbatayan ang naturang blotter sa naging hatol nito.

Bagama’t nagsumite ang prosekusyon ng circumstantial evidence, hindi nakumbinsi ang CA na mayroong moral na katiyakan na si Lito ang salarin.

Batay sa CA, bagama’t tinatanggap ang circumstantial evidence kahit walang direktang ebidensya na susuporta sa mga paratang, kinakailangan na ito ay binubuo ng mga magkakaayon na sirkumstansya na positibong tutukoy sa pagkakasala ng taong inaakusahan.

Sa kaso ni Lito, wala diumanong patunay na positibo at walang pag-aalinlangan siyang nakilala bilang taong mismong bumaril kay Joel. Kung kaya’t binigyang-diin ng CA ang mandato ng ating Konstitusyon na ang taong inakusahan sa isang kasong kriminal ay mananatiling inosente hanggang ang kanyang pagkakasala ay lubos na mapatunayan.

Sapagkat, sadyang hindi napatunayan na si Lito nga ang pumaslang kay Joel, kinakailangan na siya ay ipawalang-sala ayon sa CA.

Ang aral na maaari nating makuha sa kasong ito ay ang lubos na kahalagahan ng malinaw at konkretong ebidensya, direkta man o binubuo ng ilang mga sirkumstansya, na magpapatunay hindi lamang na nangyari ang krimen, bagkus pati ang positibong pagkakakilanlan ng salarin sa krimen.

Kailangang-kailangan na kapwang mapatunayan ang mga iyon upang makamit ng biktima, lalo na ang namayapa, ang karampatang hustisya.

Suspek, inabsuwelto dahil sa kakulangan ng ebidensya

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 06, 2023

Ang camouflage ay pamamaraan o resulta ng pagkukubli upang madaya ang paningin ng sinuman. Ginagawa ito ng mga pulis at militar upang maging bahagi sila ng kapaligiran o mga bagay rito sa panahon ng labanan, katulad ng mga puno, daan, gusali o anumang istruktura na ginagamit sa pagtatanggol.

May mga hayop din na nagko-camouflage, katulad ng owl butterfly habang nakakubli sa kagubatan, nakakapanlinlang ito ng maliliit na ibon. Ang tila mga mata ng kuwago na natural na nakadisenyo sa mga pakpak nito ay nagmimistulang kuwago mismo, kaya ang owl butterfly ay kinatatakutan ng maliliit na ibon, habang ang leopard naman ay humahalo sa mga puno, sanga, o mga dahon ng kahoy upang mapasakamay nito ang walang kamalay-malay niyang biktima.

Sa kasong hawak ng aming tanggapan na “People of the Philippines vs. Rene Ramos y Bulangan (CA-G.R. CR No. 42422, November 17, 2020, sa panulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Myra V. Garcia-Fernandez [16th Division]), nabanggit ang camouflage na jacket. May nakitang lalaki na nakasuot nito. Pagkaraan ng ilang minuto, may narinig silang malakas na putok ng baril, nakitang duguan ang biktima hanggang sa tuluyan na itong malagutan ng hininga. Nagtila isang leopardo ba ang mamang nakasuot ng camouflage jacket? Siya ba ang dahilan sa patuloy na daing ng biktima at pamilya nitong naulila? Basahin at alamin natin sa kuwentong tampok sa artikulong ito na hango sa nabanggit na kaso.

Ang buhay ay sadyang maiksi. Hindi natin alam kung kailan ito babawiin sa atin at sa kung paanong paraan. Para sa biktimang si Felicito, kinitil ang kanyang buhay sa malagim na pamamaraan. Siya ay binaril at agad na binawian ng buhay. Ang taong pinagbintangan ay si Rene, na mariing itinanggi ang akusasyon laban sa kanya.

Bandang alas-8:00 ng gabi noong Agosto 31, 2017 sa siyudad ng Baguio, nagtungo si Felicito sa videoke bar na pagmamay-ari ng kanyang anak. Naikuwento umano ni Felicito kay Alfonso, manager ng nasabing establisyemento, na kakarating pa lamang niya ng Baguio noong gabing iyon at nais lamang niyang uminom upang siya ay makatulog.

Alas-10:30 ng gabi, dumating ang isang may-katangkarang lalaki, nakasuot ng asul na face mask at t-shirt, kayumangging shorts at pulang tsinelas. Napansin ni Alfonso na paikut-ikot ito sa loob ng bar bago nito lapitan si Felicito, ilang saglit ay umalis na rin ang naturang lalaki.

Makalipas ang ilang minuto ay isa pang lalaki ang dumating. Siya ay nakasuot ng shorts at camouflage na jacket. Narinig diumano ni Alfonso na nagsalita ang nasabing lalaki na kilala nito si Felicito. At nang sumagot din umano si Felicito sa nasabing lalaki ay tumahimik ito at umalis.

Ayon kay Alfonso, tinawag siya ni Felicito at sinabing “Lalabas lang ako, may pupuntahan lang.”

Paglabas ni Felicito ay nakita ni Alfonso ang lalaki na naka-camouflage na jacket na sumilip muli sa kanilang bar at agad ding umalis. Matapos ang ilang minuto ay nakarinig ng malakas na putok ng baril si Alfonso. Agad siyang lumabas at nakitang duguan si Felicito. Sinubukan pa ni Alfonso na humingi ng saklolo ngunit napansin nitong wala nang buhay ang biktima.

Ayon naman sa testimonya ni Noel, nagtatrabaho bilang kahero sa isa pang establisyemento, nakita niya sa labas ng bar si Felicito noong gabi ng insidente. Habang sila ay nag-uusap, lumapit diumano si Rene na noon ay nakasuot ng camouflage na jacket, shorts at tsinelas. Nagkamustahan diumano ang dalawa at nag-usap.

Iniwan ni Noel ang ang dalawa upang asikasuhin ibang customers. Tatlong segundo lamang diumano ang nakalipas ay nakarinig siya ng putok ng baril. Agad na tumakbo si Noel sa labas at nakitang duguan na nakahandusay si Felicito. Nakita rin ni Noel na tumatakbo si Rene na mayroong hawak na baril. Sinubukan niyang habulin si Rene ngunit pinigilan siya ng ibang tao na nanru’n dahil nga mayroon itong dalang baril.

Sa pag-iimbestiga sa pamamaril, pinakitaan ng mga litrato sina Alfonso at Noel na kung saan ay natukoy nila si Rene. Mula sa kanilang mga testimonya ay sinampahan ng kasong homicide si Rene. Tanging si Rene lamang ang tumayong testigo para sa panig ng depensa, ar mariin niya itong itinanggi sa hukuman.

Ayon kay Rene, bagama’t kilala niya ang biktima at kausap noong gabing iyon, sila ay magkaharap; gayung ang tama ng bala sa biktima ay mula sa likuran nito. Ang bumaril umano sa biktima ay ang parehong lalaki na nakita niyang nakikipagtalo kay Felicito bago ang insidente.

Ipinaliwanag niya rin na napilitan siyang tumakbo matapos marinig ang putok ng baril dahil bigla na lamang mayroong humahabol sa kanya. Ilang araw din siyang hindi lumapit sa pulis dahil sa takot na kanyang naramdaman.

Conviction ang hinatol ng Regional Trial Court (RTC). Maliban sa parusang pagkakakulong, pinagbabayad din si Rene para sa pinsala sa mga naulila.

Agad na umapela si Rene sa Court of Appeals (CA). Kinuwestiyon niya ang naging hatol ng RTC samantalang walang saksi sa mismong pagkakabaril kay Felicito. Iginiit niya rin na hindi sapat ang ebidensya na isinumite ng taga-usig ukol sa pagkakakilanlan ng bumaril at hindi rin sapat ang kabuuang sirkumstansya na ipiniresenta sa RTC upang masabi na siya ang pumaslang.

Matapos ang maingat na pagsusuri ng CA, kinatigan ang posisyon ni Rene. Hindi nakumbinsi nang may moral na katiyakan ang CA na si Rene nga ang pumaslang kay Felicito. Bagama’t kapwa itinuro ng parehong testigo, na sina Alfonso at Noel, na si Rene ang lalaking kanilang tinutukoy, kapuna-puna sa CA na pareho nilang hindi nakita ang mismong akto ng pamamaril kay Felicito.

Ayon sa CA, ang testimonya nila ay tumutukoy lamang na si Rene ang huli nilang nakita na kausap ni Felicito, ngunit hindi ang aktuwal na pagpaslang sa biktima.

Binigyang-diin ng CA na maliban sa kahalagahan ng pagpapatunay sa mga elemento ng krimen, mahalaga rin na mapatunayan nang walang pag-aalinlangan ang pagkakakilanlan ng gumawa nito.

Batay sa CA, sa panulat ni Honorable Associate Justice Myra V. Garcia-Fernandez:

“Before the prosecution concerns itself with the existence of the elements of a crime, it must first discharge the burden of proving that an accused is correctly identified. In People vs. Arapok, the Supreme Court stressed that the correct identification of the author of a crime should be the primal concern of criminal prosecution in any civilized legal system.

Corollary to this is the actuality of the commission of the offense with the participation of the accused. All these must be proved by the prosecution beyond reasonable doubt on the strength of its evidence and without solace from the weakness of the defense. Thus, even if the defense of the accused may be weak, the same is inconsequential if, in the first place, the prosecution failed to discharge the onus on his identity and culpability. The presumption of innocence dictates that it is for the people to demonstrate guilt and not for the accused to establish innocence.”

Bagama’t nagpresenta rin ang prosekusyon ng circumstantial evidence, para sa CA ay hindi nito naalis ang posibilidad na maaaring ibang tao ang gumawa ng krimen.

Sapagkat, sadyang hindi napatunayan ng taga-usig ang pagkakakilanlan ng pumaslang kay Felicito, akma lamang na ipawalang-sala si Rene.

Ang karumal-dumal na pagpaslang kay Felicito ay dapat mabigyan ng hustisya. Nawa’y matukoy nang mayroong katiyakan kung sinuman ang totoong pumaslang sa kanya upang makamit na ng biktima at kanyang mga naulila ang karampatang hustisya.

Sapilitang pagpapaamin, ‘di sapat na gawing ebidensya

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | September 30, 2023

Karaniwan nang iniuugnay ang unan sa pagtulog at pamamahinga. Ngunit, may mga pagkakataon na nagiging kasangkapan ang unan hindi sa pagpapagaan ng buhay kundi sa pagkitil nito.

Ganito ang mapait na pangyayari sa kasong hawak ng aming tanggapan, ang People of the Philippines vs. Michael Durana y Albarico (CA G.R. CR No. 12929, February 11, 2022, na isinulat ng kagalang-galang na Court of Appeals Associate Justice Tita Marilyn B. Payoyo-Villordon [12th Division]). Ang insidenteng naganap sa nasabing kaso ay isang krimen. Dahil dito, may pumanaw na biktima. Hindi nito nakamit ang katarungan dahil sa kawalan ng testigo at depektibong pag-amin ng suspek. Kaya naman, hanggang ngayon dumadaing pa rin ang yumaong biktima ng hustisya. Narito sa ating artikulo ngayon, ang kuwentong nakapaloob sa naturang kaso.

Ang mithiin ng bawat kaso na mayroong kaugnayan sa pamamaslang ay ang makamit ang hustisya para sa namayapang biktima. Subalit, mayroong mga pagkakataon na sadyang hindi sapat ang ebidensya na naipresenta ng panig ng taga-usig, kung kaya ang hatol ng hukuman ay pagpapawalang-sala sa akusado. Bagama’t ito ay tila kawalan ng hustisya para sa pumanaw na biktima at sa kanyang mga naulila, nararapat lang ito para sa taong maling naakusahan. Tulad na lamang ng nangyari kay Michael at sa namayapang si Conchita.

Si Michael ay nangupahan sa isang silid sa Maynila, kasama si Louie. Ang silid na ito ay nasa unang palapag ng bahay kung saan nakatira si Conchita at ang kanyang pamilya.

Sa kabilang silid ng parehong palapag ng bahay naman nakatira ang pamilya ni Irma, anak ni Conchita.

Sa bersyon ng prosekusyon, noong Hulyo 2, 2008, alas-12:30 ng hatinggabi, umuwi sina Michael at Louie sa inuupahang silid. Nakita sila ni Irma, na noon ay naghihintay sa pag-uwi ng kanyang asawa na si Emmanuel. Napansin nito na tila nakainom ang dalawa.

Bandang ala-1:00 ng hatinggabi nakauwi si Emmanuel. Nakita pa nilang mag-asawa na nakahiga sa kanyang kama si Conchita, na nasa unang palapag lamang din ng nasabing bahay, nang sila ay pumasok sa kanilang silid.

Alas-3:30 ng madaling-araw, nagising si Irma upang maghanda ng pagkain at damit ng kanyang mga anak nang mapansin niyang nakabukas ang pinto ng kanilang bahay.

Matapos ay napansin ni Irma na nakabaluktot sa pagkakahiga si Conchita, ang mukha nito ay natatakpan ng unan at tila hindi na humihinga. Hinawakan niya ang kaliwang braso ni Conchita, subalit hindi ito gumalaw. Kung kaya humingi ng tulong si Irma, at agad na lumabas ng kanilang silid si Emmanuel at tinanggal ang unan na nakatakip sa mukha ni Conchita, rito nila nakita na wala na itong buhay.

Agad na ginising ni Irma ang ibang mga kasama sa bahay, kabilang sina Michael at Louie.

Ipinaalam niya rin kay Punong Barangay Villanueva ang malagim na nangyari at humingi ng tulong para ipaalam ito sa mga pulis.

Matapos ang inisyal na imbestigasyon sa pinangyarihan, inanyayahan sa istasyon ng pulis ang mga umuukupa sa bahay. Subalit si Michael at Louie ay hindi nakadalo. Si Michael ay pumasok na sa trabaho noong oras na iyon.

Bandang alas-6:00 ng gabing iyon ay wala pa ring suspek sa krimen, muling inaanyayahan sa istasyon sina Michael at Louie, at dalawa pang nakatira rin sa naturang bahay. Habang kausap ni PO3 Ruiz si Michael, napansin nito na mayroong mga kalmot sa braso si Michael, nang tanungin siya, sinabi ni Michael na nakuha niya ito sa pakikipagharutan sa mga kasamahan sa trabaho. Hindi kumbinsido si PO3 Ruiz, kung kaya ay kinonsidera bilang suspek sa pamamaslang si Michael.

Makalipas ang dalawang araw ay umamin diumano si Michael kay PB Villanueva na siya ang pumaslang sa biktima. Narinig umano ito ng ibang mga nakapiit at nakuhanan diumano ng panayam ng isang reporter ang pag-amin ni Michael. Isinulat din nito ang naturang pag-amin. Mariin namang itinanggi ni Michael ang paratang laban sa kanya.

Aniya, pinilit lamang siyang paaminin ng mga pulis at pinaniwala na siya ay palalayain kung siya ay aamin. Ang pagsulat niya ng kanyang pag-amin ay ginawa rin diumano nang walang presensya ng abogado.

Matapos ang paglilitis sa Regional Trial Court (RTC), binabaan ng hatol para sa kasong murder si Michael. Maliban sa parusang pagkakakulong ay pinagbabayad din siya sa mga naulila ng biktima para sa pinsala at mga gastos sa pagpapalibing.

Umapela si Michael sa naturang desisyon ng Court of Appeals (CA). Iginiit niya na walang patunay na siya ang salarin at dapat hindi rin tanggapin bilang ebidensya ang ginawang sapilitang pagpapaamin sa kanya.

Sa pagsisiyasat ng CA, napuna ng hukuman na wala ni-isang testigo ang nakakita na ang akusado ang kumitil sa buhay ng biktima. Bagama’t walang direktang ebidensya at maaaring ibatay ang hatol sa circumstantial evidence, hindi rin sapat ang naipresentang mga sirkumstansya ng prosekusyon upang hatulan ng conviction ang akusado.

Una, ang mga kalmot sa braso ng akusado ay hindi napatunayan na nagmula sa biktima.

Ito ay sa kabila ng ginawang paggupit at pagkuha ng mga kuko ng naturang biktima.

Ikalawa, ang pag-amin ng akusado, ay ginawa rin nang walang presensya ng abogado.

Sa isang banda, sinasabi ng prosekusyon na malayang umamin ang akusado, ngunit iginigiit naman mismo ng akusado na siya ay pilit lang pinaamin ni PB Villanueva at ng mga pulis upang siya ay palayain. Binigyang-diin ng CA, sa panulat ni Honorable Associate Justice Tita Marilyn B. Payoyo-Villordon:

“The term “voluntary” means that the accused speaks of his free will and accord, without inducement of any kind, and with a full and complete knowledge of the nature and consequences of a confession, and when the speaking is so free from influences affecting the will of the accused, at the time the confession was made, that it renders it admissible in evidence against him.”

Dahil sa naturang pagkakasalungat, nabuo ang pagdududa sa isip ng hukuman, at dahil mayroong makatuwirang pag-aalinlangan o reasonable doubt na si Michael ang gumawa ng krimen, siya ay pinawalang-sala ng CA.

Dalangin pa rin na sana ay matukoy na kung sino ang gumawa ng hindi makataong pamamaslang kay Conchita upang siya ay malitis at pagbayarin sa karumal-dumal niyang ginawa; para na rin makamit ng yumao ang katarungan at katahimikan ng kanyang kaluluwa.