Mga karapatan ng nasasakdal

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | Pebrero 17, 2024

Ang hustisya ay maaaring matamo sa iba’t ibang uri. 

Kaugnay sa ating Saligang Batas, ang isang inakusahan ay mananatiling inosente hangga't hindi napapatunayan ang kanyang pagkakasala. 

Kaya naman, obligasyon ng tagausig na patunayan ang pagkakasala ng isang naakusahan.    

Ang kuwento na aming ibabahagi ngayon ay hango sa apela na hawak ng aming Tanggapan, ang Devega vs. People (CA-G.R. SP No. 177335, November 24, 2023), na kung saan matagumpay na napawalang-sala ng Manananggol Pambayan ang partido na nadawit at naakusahan.

Si Ace ay nasakdal sa kasong theft na isinampa sa Municipal Trial Court in Cities (MTCC) ng San Pedro, Laguna. 

Batay sa impormasyon na inihain sa hukuman, ninakawan diumano ang opisina ni G. Amandy noong Disyembre 25, 2020. 

Ang mga gamit na natangay ay apat na laptop, isang tv, isang cellphone at isang baril na mayroong dalawang live ammunition. 

Ang dispatcher umano ni G. Amandy na si John Carlo, ang nagbalita sa kanya tungkol sa nangyaring insidente.

Agad na rumesponde ang mga pulis at nagsiyasat sa pinangyarihan ng insidente, kanila umanong napag-alaman mula kay Allan, caretaker ng compound, na narinig niyang nakikipag-usap si Lisandro na noo'y naka-duty bilang security guard, sa dalawang kalalakihan. 

Ayon kay Allan, sinabihan diumano ni Lisandro ang mga naturang lalaki na maaari silang pumasok sa oras na umalis ang guwardiya na naka-bisikleta. 

Nakita umano ni Allan na umalis ang nasabing guwardiya na naka-bisikleta, kasabay nu'n ay pumasok ang dalawang lalaki at lumabas lulan ng isang tricycle na may mga gamit na nakabalot. Inakala ni Allan na kabilang ito sa mga kawani ni G. Amandy. 

Noong nagsisiyasat na ang mga pulis, doon niya napag-alaman na ninakawan na pala si G. Amandy. 

Si PSSg. Cruz, ang isa sa mga pulis na naatasang rumesponde at magsagawa ng follow-up operation, dahil sa ibinahaging impormasyon ni Allan, dinala ni PSSg. Cruz si

Lisandro sa himpilan ng pulis at paulit-ulit na tinanong kung sino ang mga kasabwat nito sa krimen. 

Kalaunan, binigay din ni Lisandro ang pangalan nina Ace at Chrispaul, pati na ang lugar kung saan matatagpuan ang dalawa. 

Agad na nagtungo ang mga pulis, kasama sina Lisandro at G. Amandy. 

Nang makarating sa bahay ni Chrispaul ay nagpakilala umano ang mga pulis at ipinahayag ang dahilan kung bakit sila naroon. 

Napuna diumano ni PSSg. Cruz na nakaupo sa sofa si Ace, kasabay nito pinakilala rin ni Lisandro sa pagtatagpong iyon sina Ace at Chrispaul bilang kanyang mga kasabwat. 

Kinumpirma naman ni G. Amandy na pagmamay-ari niya umano ang baril, dalawang

laptop at telebisyon na nabawi noong gabing din iyon.

Sa naging cross-examination kay PSSg. Cruz, nabanggit niya ang ginawang pag-amin ni Lisandro sa kanya ngunit wala diumano ito sa presensya ng abogado at hindi rin naisakasulatan. 

Ayon kay PSSg. Cruz, hindi naisakasulatan ang nasabing pag-amin dahil siya ay rumesponde lamang sa insidente at tungkulin umano iyon ng imbestigador.

Bagaman ang dalawang co-accused ay nagsumite rin ng plea of guilt sa hukuman, iginiit ni Ace na hindi umano siya kasabwat sa krimen. Ginamit lamang umano ang kanyang tricycle, pero wala siyang naging partisipasyon sa pagnanakaw. Iginiit din niyang sa kanyang bahay siya inaresto at hindi sa bahay ni Chrispaul. Hindi rin diumano nagpakilala sa kanya ang mga pulis na umaresto at wala rin umanong nakuhang anumang gamit mula sa kanya.

Sa ibinabang desisyon ng MTCC, hinatulan na may-sala si Ace. 

Ayon sa hukuman, napatunayan umano ng tagausig ang mga elemento ng theft. 

Kaya agad na umapela si Ace sa Regional Trial Court (RTC), subalit pinagtibay ng RTC ang naging hatol ng MTCC. Maliban umano sa pag-amin ni Lisandro, mayroong ibang ebidensya na sumuporta sa conviction ng isinakdal.

Iniangat ni Ace sa Court of Appeals (CA), ang naturang hatol. Iginiit niyang mali ang mababang hukuman sapagkat hindi umano katanggap-tanggap na ebidensya ang pag-amin ni Lisandro, kung saan siya ay idinawit bilang kasabwat sa krimen, dahil iyon ay ginawa umano nang walang pagdalo ng abogado, at hindi rin naisakasulatan. 

Sabihin man na admissible ang naturang pag-amin, iginiit ni Ace na hindi maaaring isantabi ang kanyang karapatan, sapagkat alinsunod umano sa panuntunan na 'res inter alios acta', ang taong umaamin lamang ang maaaring matali ng kanyang sariling extrajudicial confession at hindi maaaring gamiting ebidensya ang naturang pag-amin laban sa mga kapwa-akusado. 

Maliban dito, hindi rin umano balido ang walang warrant na pagkaka-aresto sa kanya at ang pagkumpiska ng mga gamit sa bahay ni Chrispaul. 

Samantala, binigyang-diin ng CA sa ipinalabas nitong desisyon ang panuntunang nakasaad sa Section 5(b), Rule 113 of the Revised Rules of Criminal Procedure, na kung ang isang taong pinaghihinalaang gumawa ng krimen ay aarestuhin nang walang warrant ay dapat: (a) kakapangyari pa lamang ng naturang krimen, at (b) ang taong aaresto ay mayroong sapat na personal na kaalaman ukol dito at ang taong aarestuhin ang maaaring may-akda nito. 

Ayon sa CA, hindi balido ang ginawang pag-aresto kay Ace, sapagkat wala umanong personal na kaalaman si PSSg. Cruz ukol sa partisipasyon ni Ace sa nakawan. Bagkus, bumase lamang umano ito sa ginawang pag-amin ni Lisandro.

Bagaman hindi agad nakuwestyon ni Ace ang iregularidad ng kanyang pagkakaaresto na dapat umano ay ginawa bago ang kanyang arraignment, ang pagkukulang na iyon ay hindi umano nangangahulugan na ipinagpaubaya na ng nasasakdal ang inadmissibility ng mga ebidensya na nakuha noong siya ay iligal na naaresto. 

Binigyang-diin ng CA na ang anumang ebidensya na nakalap bunsod ng unreasonable searches and seizures ay hindi maaaring tanggapin bilang ebidensya sa anumang uri ng pagdinig, alinsunod sa panuntunang nakasaad sa Section 3, paragraph 2 ng Artikulo III ng ating kasalukuyang Saligang Batas. 

Dahil dito, iginawad ng appellate court ang pagpapawalang-sala kay Ace.

Alinsunod umano sa Section 11(a), Rule 122 ng Revised Rules of Criminal Procedure, na makikinabang ang isang taong naakusahan sa pabor na desisyon sa apela ng kanyang kapwa-akusado, iginawad ng CA ang pagpapawalang-sala sa mga kapwa-akusado ni Ace. 

Kaya ang matagumpay na kinahinatnan ng kasong ito, tulad ng maraming iba pa, ang patuloy na nagbibigay ng inspirasyon sa aming Tanggapan na isulong ang laban at pagtatanggol sa aming mga kliyente lalo na ang mga maling naakusahan, sapagkat para na rin namin silang naialis sa posibleng hukay ng kanilang buhay.

Malagim na sinapit ng 9-anyos, hustisya mailap pa rin

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | Pebrero 9, 2024

Marapat na mapatunayan ang pagkakasala ng akusado sa pamamagitan ng sapat na ebidensya.

Sa tuwing nakaririnig tayo ng balita ng mga karumal-dumal na krimen, ang lagi nating naiisip o nabibigkas ay ang salitang “hustisya” na siyang nararapat sa anumang uri ng krimen, kahirapan o kasamaan. 

Gayunman, may mga ilang pagkakataon na sa paghahanap ng hustisya at agarang solusyon – kawalan ng hustisya o 'di kaya ay panakip-butas ang nagiging pagtugon sa halip na tunay na solusyon.

Sa artikulo natin ngayon, ating ibabahagi ang isa sa mga natulungan ng ating tanggapan na mapawalang-sala sa kasong murder na isinampa laban sa kanya, kaugnay sa malagim na kamatayan na sinapit ng batang itago na lamang natin sa pangalan na “AAA”. 

Kaya naman sa kasong hawak ng Public Attorney’s Office (PAO), ang People v. Latosa (CA-G.R. CR-HC No. 15), na isinulat ni Honorable Associate Justice Mary Charlene V. Hernandez-Azura. Noong Oktubre 25, 2023, napalaya sa mabigat na akusasyon ng pagpaslang ang isa nating kliyente na itago na lamang sa pangalang "Armand".

Bilang pagbabahagi, noong ika-9 ng Hulyo 2012, ang 9-anyos na biktima na si "AAA", estudyante na nasa ikaapat na baitang ay pumasok sa kanyang paaralan. Subalit, alas-5 ng hapon hindi pa rin ito nakakauwi. At dito na nagsimulang mag-alala ang nanay ni "AAA" na si "MMM".

Makalipas ang ilang sandali, sumali na rin sa paghahanap ang tatay ni "AAA" na si "DDD" sa kabila ng walang kapagurang paghahanap, wala pa rin silang natagpuan na anumang bakas ng kanilang anak. 

Kinagabihan, nagkaroon din ng search party para sa biktima. Alas-10 ng gabi, umuwi si "DDD" at sinabihan si "MMM" na kumalma sa nakadudurog na balita, dahil natagpuan na umano si "AAA" sa madamong bahagi malapit sa mga puno ng abaka na 300 metro ang layo mula sa kanilang tahanan.

Ayon sa deskripsyon, naka-uniporme pa si "AAA" ngunit ang kanyang pang-ibaba ay nasa bahagi na ng kanyang tuhod. Nakadapa siya habang ang kanyang ulo ay nakatagilid. Mulat ang mga mata nito, habang nakabuka ang bibig na nagpapahiwatig na dumanas muna siya ng labis na hirap bago siya masawi. Bukod pa rito, mayroon ding laslas sa kanyang leeg na siyang tunay na nakapangingilabot.

Makalipas ang ilang buwan, noong ika-15 ng Oktubre 2012, lumitaw ang isang saksi na itago na lamang natin sa pangalang "Pedro". Ang tinuturo niya ay walang iba kundi si "Armand" bilang taong pinakamalapit sa bangkay ni "AAA".

Mula sa nag-iisang salaysay ni "Pedro" inakusahan at nahatulan si "Armand" sa kasong murder noong ika-8 ng Agosto 2021 ng mababang hukuman. 

Kaugnay dito, umapela si "Armand" sa naunang hatol ng hukuman at humiling na mapawalang-sala sa kadahilanan na ang salaysay ng nag-iisang testigo ay hindi karapat-dapat na paniwalaan. 

Kaugnay sa naunang nabanggit, binaligtad ang naunang hatol kay "Armand" at tuluyan itong pinawalang-sala. 

Ayon sa hukuman, dapat mapatunayan ang pagkakasala ng akusado sa pamamagitan ng sapat na ebidensya. Bukod pa rito, hindi rin malinaw sa salaysay ni Pedro kung nakita ba niya si "AAA". Dahil dito, hindi lang ang pagkakakilanlan ng pumaslang ang hindi malinaw, kundi maging ang naturang biktima na aniya ay kanyang nasaksihan. 

Samakatuwid, dahil hindi napatunayan ng estado ang pagkakakilanlan ng pumaslang at ng biktima. Ang mga pagdududa na ito ay nararapat na iresolba tungo sa kanyang pagpapawalang-sala, alinsunod sa pagpapalagay na inosente maliban na lamang kung mapatunayan ang pagkakasala.

Sa kuwentong ating ibinahagi, daing pa rin ng pamilya ni "AAA" ang malagim na sinapit nito. Gayunman, ang aral sa ating kuwento ay sinasabi na hindi dahilan ang nabanggit na kalagiman na sinapit ng biktima para laktawan ang mga rekisito para mapatunayan ang konbiksyon. 

Sapagkat hindi lamang ito daing sa naturang biktima, kundi maging sa inosenteng tao na nadawit sa isang krimen na hindi naman napatunayan. Ibayong pag-iingat ang kinakailangan sa pagsuri ng ebidensyang inilalatag, nang sa gayun ay maibigay ang tamang kaparusahan sa nagkasala at paglaya naman para sa hindi naman napatunayang gumawa.

Kaduda-dudang ebidensya, PDEA ‘di kinatigan ng korte

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | Pebrero 2, 2024

May  ilang mga daing na sa piitan kumakawala at nagnanais na lubos na mapalaya. Kaugnay dito ang tampok sa ating artikulo ngayon na hawak ng aming Tanggapan, ito ay ang People of the Philippines vs. Anisah Sambolayang y Pacalna, Aisah Panontongan y Masandag, Akisah Topaan y Bayantol and Monacaya Ambor y Angonot (CA-G.R. CR-HC No. 15247, October 18, 2023, Ponente:

Honorable Court of Appeals Associate Justice Victoria Isabel A. Paredes [12th Division]). Tunghayan natin ang kuwento tungkol sa pagdaing ng kalayaan na maling naakusahan, at alamin natin kung natugunan nga ba ang kanilang daing. 

Inakusahan sina Anisah, Aisah, Akisah at Monacaya na nagsabwatan umano sa pagbebenta ng kabuuang 541.31 gramo ng ipinagbabawal na gamot na methamphetamine hydrochloride o shabu, dahilan upang sila ay masampahan ng kasong paglabag sa Section 5, Article II ng Republic Act (R.A.) No. 9165.

Batay sa sumbong ng isang impormante, nagsagawa ng buy-bust operation ang mga operatiba mula sa Philippine Drug Enforcement Agency (PDEA) sa isang kainan sa Quiapo, Manila. 

Si Agent Geona ang tumayo bilang poseur buyer. Sa napagkasunduang lugar, si Anisah ang humarap sa impormante at kay Agent Geona. Inutusan diumano nito sina Agent Geona na sundan ang tatlong kasamahan nito na kalaunan ay kinilalang sina Aisah, Akisah at Monacaya. Sila ay nagtungo sa palikuran sa ikalawang palapag ng nasabing kainan. Palihim namang sumunod ang dalawang miyembro ng PDEA na sina Agents Cacafranca at Tugunen sa ikalawang palapag. 

Noong nasa palikuran na, hinihingi diumano nina Aisah at Akisah kay Agent Geona ang bayad para sa shabu. Ngunit, ipinakita lamang ni Agent Geona ang pera at hindi niya umano ito ibibigay hangga’t hindi inaabot sa kanya ang ipinagbabawal na gamot. Sa puntong ito ay pumasok diumano si Monacaya sa palikuran at ipinakita kay Agent Geona ang kanyang bag na may limang pakete na naglalaman ng pinaghihinalaang shabu. Dahil dito, iniabot na umano ni Agent Geona ang bayad kina Aisah at Akisah.

Habang palabas na si Agent Geona, sumenyas siya sa kasamahan niyang sina Agents Cacafranca at Tugunen, na siyang naging hudyat para ang mga ito ay pumasok na sa palikuran. Sa puntong ito na diumano nagpakilala ang dalawa na mga miyembro ng PDEA at inaresto sina Aisah, Akisah at Monacaya. Si Agent Guerrero naman diumano ang umaresto kay Anisah at dinala ito sa ikalawang palapag ng nasabing kainan. Sa kanilang pangangalap, nakuha umano ni Agent Geona kay Aisah ang buy-bust money, at limang pakete ng shabu.

Sa mismong lugar diumano kung saan inaresto sina Anisah ay minarkahan ni Agent Geona ang mga nakuhang ebidensya at kinumpiska ang mga ito. Ngunit sa utos umano ni Agent Cuayzon, at para umano sa kanilang seguridad, ay umalis sila sa naturang lugar at itinuloy ang pag-iimbentaryo sa Barbosa Police Precinct. 

Sa presinto na nasaksihan ng kinatawan mula sa Department of Justice (DOJ), media at barangay kagawad ang pag-iimbentaryo. Matapos ito ay ipinadala ang mga nakalap na ebidensya para sa kaukulang pagsusuri, na kalaunan ay nagpositibong shabu.

Sa parte naman ng mga inakusahan, mariin nilang itinanggi ang mga bintang laban sa kanila at iginiit na sila ay “palit-ulo” lamang – isang sistema umano na kung saan ang isang naaresto at nasa kustodiya na ng pulis ay palalayain kapalit ng ibang tao na ituturo o isasangkalan nito.

Matapos ang pagdinig, nagbaba ng hatol na conviction ang Regional Trial Court (RTC), na agad namang inapela ng apat sa Court of Appeals (CA).

Sa pag-aaral ng naturang apela, nakita ng appellate court ang naging pagkukulang ng prosekusyon sa pagpapatunay ng mga umarestong opisyal na unbroken chain of custody. Sa mga kaso umano na mayroong kaugnayan sa paglabag sa batas ukol sa ipinagbabawal na gamot, napakahalaga na siguruhin ang integridad ng mga nakalap na ebidensya mula sa mga naaresto sapagkat ito ang nagsisilbing corpus delicti ng krimen.

Ipinaalala ng CA, sa panulat ni Honorable Associate Justice Victoria Isabel A. Paredes ang sumusunod:

“The prosecution has the burden to establish that the substance illegally sold by the accused is the same substance presented in court. Any unnecessary doubt regarding the identity of the evidence is removed through observance of the chain of custody rule. The chain of custody rule, embodied in Section 21, Article II of RA 9165, as amended by RA 10640 requires the prosecution to establish the following links in the chain of custody: first, the seizure and marking, if practicable, of the illegal drugs recovered from the accused by the apprehending officer; second, the turnover of the illegal drugs seized by the apprehending officer to the investigating officer; third, the turnover by the investigating officer of the illegal drugs to the forensic chemist for laboratory examination; and fourth, the turnover and submission of the marked illegal drugs seized from the forensic chemist to the court.”

Ayon sa CA, kaduda-duda na napanatili ang integridad ng mga ebidensya na nakalap ng mga umarestong pulis. Binigyang-diin ng CA ang alituntuning nakasaad sa Section 21, Article II ng R.A. No. 9165, as amended by R.A. No. 10640, na ang pisikal na imbentaryo at pagkuha ng larawan ng mga nakalap na ebidensya ay dapat na maganap matapos ang pangungumpiska. Kinakailangan din itong masaksihan ng kinatawan mula sa National Prosecution Service o media at isang nahalal na pampublikong opisyal.

Sa kaso nila Anisah, wala umanong pangunahing saksi nang markahan at kumpiskahin ang mga ebidensya sa lugar kung saan sila’y inaresto. Nang lumipat na lamang diumano sila sa presinto, doon dumalo ang kinatawan mula sa DOJ, media at isang barangay kagawad. 

Hindi rin nakapagbigay ng makatwirang dahilan ang mga umaresto sa paglipat ng lugar.

Bagaman binanggit ni Agent Geona sa kanyang sinumpaang salaysay na ang paglipat ng pag-iimbentaryo ay bunsod ng kanilang seguridad. Hindi naman sumapat para sa hukuman ang payak na pagdadahilan. Napuna rin ng CA, sa tala sa kaso na ipinasa umano sa hindi nakilalang custodian ang nakalap na ebidensya at ang partisipasyon ng taong ito sa chain of custody ay hindi naipatala o naipaliwanag.

Ang mga pagkukulang na nabanggit ay kasama sa panig ng tagausig. Nagdulot ang mga ito ng agam-agam sa appellate court kaugnay sa pagpepreserba ng integridad ng ebidensya na ginamit laban sa mga akusado. Dahil dito, binaliktad ng CA ang naunang desisyon ng RTC at iginawad ang pagpapawalang-sala sa mga apilante.

Bagaman layunin ng hukuman na patawan ng parusa ang sinumang lumabag sa batas, hindi nito pinahihintulutan na mawalan ng kabuluhan ang mandato ng ating Saligang Batas na protektahan ang karapatan ng bawat akusado sa presumption of innocence kung walang sapat na ebidensya na magpapatunay sa kanilang pagkakasala. 

Ang kulungan ay maihahalintulad na rin sa libingan para sa mga taong naakusahan.

Magdudulot din ito ng ibayong paghihirap sa kalooban ng pamilya ng mga maling naakusahan at maaaring maging mitsa ng kanilang pagkakawatak-watak. Kung kaya’y malaki ang kanilang pasasalamat sa hukuman sa pananatili ng hustisya at katarungan.