Eyewitness, wa’ epek kung ebidensiyang ipinrisinta kulang

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Apr. 6, 2025

• 

ISSUE #351

Napakahalaga ng ebidensiya sa bawat paglilitis ng kaso, lalo na sa kasong kriminal. Hindi lamang dito malalaman ang katotohanan, dahil dito rin nakasalalay upang makamit ng biktima ang hustisyang inaasam. 

Ano nga ba ang maaaring mangyari o maging epekto sa kaso kung sakali na magkulang ang panig ng tagausig sa pagprisinta ng ebidensiya sa hukuman? 

Sabay-sabay nating tunghayan ang kuwento ni Jun na hango sa kaso na People of the Philippines vs. Rogelio Mangune y Castillo a.k.a. “Roger Piano” (CA-G.R. CR-HC NO. 18574, February 26, 2025), sa panulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Emily R. Aliño-Geluz (Seventh Division), at matuto sa mga tuntuning ibinahagi ng Court of Appeals (CA) Manila.

Si Jun ay biktima ng malagim na pamamaril na naganap noong Disyembre 31, 2010, sa Tondo, Manila. 

Ang mga napagbintangan na merong kinalaman sa nasabing pamamaril ay sina Roger, Arnel at Michael. Diumano, nagtulungan sila nang merong pagtataksil at malinaw na paghahanda upang isakatuparan ang pamamaslang sa biktima.

Kasong murder ang inihain laban kina Roger, Arnel at Michael sa Regional Trial Court (RTC) of Manila. 

Gayunpaman, “not guilty” ang taimtim nila na naging pagsamo sa hukuman.

Batay sa bersyon ng tagausig, si Jun ay nakikipag-inuman sa Molave Street, sa Tondo, bandang alas-8:00 ng gabi, noong Disyembre 31, 2010, nang meron diumano biglang dumating na dalawang lalaki na lulan ng isang motorsiklo. 

Ang nagmamaneho ng nasabing motorsiklo ay nakasuot diumano ng basketball jersey, habang ang nakaangkas na lalaki ay nakasuot ng itim na jacket, sombrero at may panyo na nakatakip sa kanyang mukha. 

Diumano, bigla na lamang pinaputukan ng baril si Jun ng lalaking nakaangkas, dahilan upang mapahiga umano ang biktima sa lupa. 

Nasaksihan diumano ni Kenneth, pinsan ni Jun, ang pangyayari. Si James naman, na may tatlo hanggang apat na metro ang layo, nakita niya rin diumano ang insidente ng pamamaril at tinamaan pa umano siya ng ligaw na bala. 

Nabalitaan diumano ng kapatid ni Jun na si Rolando ang kagaganap lamang na pamamaril. Agad umano itong nagtungo sa lugar na pinangyarihan ng insidente at nakita si Jun na nakahandusay na sa lupa habang tinututukan ng baril ng isang lalaki. 

Nadala pa umano ni Rolando si Jun sa pagamutan, subalit binawian din ito ng buhay.

Batay sa imbestigasyon na isinagawa ni SPO4 Ignacio, si Jun ay biktima umano ng “riding-in-tandem”. Nakitaan diumano ng koneksyon ang pamamaril kay Jun sa hiwalay na insidente ng pamamaril na naganap sa Caloocan noong Enero 1,  2011. Nakita umano sa camera ang insidente ng pamamaril, dahilan diumano sa pagkilala kina Arnel at Michael na mga may gawa ng krimen.

Sa autopsy na isinagawa sa bangkay ni Jun, narekober ang isang deformed na basyo ng bala mula sa kanyang vertebral column. Nakita rin sa nasabing pagsusuri na ang sugat na tinamo ng biktima ay kawangis na hugis ng narekober na bala.

Naaresto si Arnel noong Enero 6, 2011. Diumano, merong nakita na mga mensahe sa kanyang cellphone ukol sa ilang pamamaslang na nag-uugnay kay Roger. Meron diumanong nabanggit sa mga mensahe ni Roger ukol sa magiging kabayaran. 

Noong Enero 8, 2011 ay inimbitahan naman si Randy sa himpilan ng pulis sapagkat nabanggit diumano ang kanyang pangalan sa mga mensahe ni Roger. 

Batay sa kusang loob na salaysay ni Randy, nagkita umano sina Roger, Arnel at Michael noong Nobyembre 2010 at inutusan diumano ni Roger sina Arnel at Michael na patayin ang kapitbahay nito na si Jun.

Sa isinagawa na police lineup, kinilala umano ni Kenneth sina Arnel at Michael bilang mga pumaslang kay Jun.

Mariin namang itinanggi ni Roger ang paratang laban sa kanya. Aniya, siya ay nag-aalaga ng kanyang anak sa kanilang bahay nang bigla na lamang siyang nakarinig ng kumosyon sa labas ng kanilang bahay. Napag-alaman diumano niya na bumaril sa kapitbahay niya na si Jun. Nang humupa na umano ang kumosyon, sa bahay na ng kapatid ng kanyang asawa sa Cubao, Quezon City, nagdiwang ng Bagong Taon si Roger at ang kanyang pamilya. Diumano, makalipas ang dalawang araw, nalaman niyang pumanaw na si Jun.

Matapos ang halos labing-tatlong taon mula nang maganap ang pamamaslang kay Jun, nagbaba ng desisyon ang RTC. Guilty beyond reasonable doubt para sa krimen na murder ang mga inakusahan. 

Ayon sa RTC, napatunayan ng ebidensiya ng tagausig na sina Arnel at Michael ang bumaril kay Jun. Napatunayan din umano ang kriminal na responsibilidad ni Roger bilang principal by inducement batay sa mga mensahe na nakita sa cellphone ni Arnel.

Sina Roger at Arnel ay pinatawan ng pagkakakulong sa parusa na reclusion perpetua. Ipinag-utos din ng mababang hukuman na sila ay magbayad-pinsala at danyos sa mga naulila ni Jun. 

Ang kaso naman laban kay Michael ay na-dismiss bunsod ng kanyang pagpanaw habang dinidinig ang naturang kaso, alinsunod sa Artikulo 89 ng Revised Penal Code (RPC). 

Agad na naghain ng kanilang apela sina Arnel at Roger upang hilingin na mabaliktad ang ibinaba na hatol ng RTC. Subalit, sa pamamagitan ng isang mosyon, iniurong ni Arnel ang kanyang apela at ipinaabot sa CA Manila ang kanyang pagnanais na pagdusahan na lamang ang parusa na ipinataw sa kanya ng RTC. Ipinagkaloob ng hukuman ng mga apela ang nasabing mosyon.

Samantala, nagpatuloy naman ang apela ni Roger. Sa tulong at representasyon ni Manananggol Pambayan C.J.S. Mendoza mula sa aming PAO-Special and Appealed Cases Service (PAO-SACS), iginiit ng depensa na mali ang ibinabang desisyon ng RTC, sapagkat hindi umano napatunayan ng tagausig ang pagkakakilanlan nina Arnel at Michael bilang mga bumaril sa biktima. Mali rin umano ang RTC na hindi nito binigyan ng halaga ang depensa ng pagtanggi ni Roger. 

Dagdag pa ng depensa, hearsay diumano ang testimonya ni SPO4 Ignacio at ng saksi ng tagausig na si Randy. Hindi rin umano napatunayan nang higit sa makatuwirang pagdududa ang lahat ng mga elemento ng murder.

Sa muling pagsisiyasat sa apela ni Roger, ipinaalala ng CA Manila ang mga elemento ng krimen na Murder, na dapat ay: (1) Merong tao na napaslang; (2) Ang akusado ang pumaslang sa biktima; (3) Merong alinman sa mga qualifying circumstances na nakasaad sa Artikulo 248 ng RPC; at (4) Hindi parricide o infanticide ang naganap na krimen.

Batay sa desisyon ng appellate court, naitaguyod ang unang elemento ng krimen, sapagkat napatunayan na binaril si Jun na naging sanhi ng kanyang pagpanaw. Napatunayan din ang ikaapat na elemento – na hindi parricide o infanticide ang naganap na krimen.

Subalit, napatunayan ba ang ikalawang elemento? Batay sa desisyon ng RTC, sina Arnel at Michael ay mga principals by direct participation. Sila ay sapat na kinilala umano ng mga saksi na sina James at Rolando bilang bumaril sa biktima. Si Roger naman ay kinilala bilang principal by inducement base sa salaysay ng saksi na si Randy, sapagkat inutusan at inudyukan niya umano ng kabayaran sina Arnel at Michael upang kitilin ang buhay ni Jun.

Gayunpaman, naging kapuna-puna umano sa CA Manila na hindi partido si Randy sa sinasabi niya na naganap na usapan sa pagitan ng tatlong inakusahan at na hindi niya personal na kilala si Jun. Naging kapuna-puna rin diumano sa hukuman ng mga apela na kahit na hindi nagbigay ng kanyang testimonya sa hukuman si Randy upang patotohanan ang kanyang mga pahayag na isinaad niya sa kanyang salaysay ay kinonsidera ng mababang hukuman ang due execution nito at pinagbatayan pa ang nilalaman nito sa paghahatol sa mga inakusahan. Para sa appellate court, mali ang RTC sa hatol nito kay Roger sapagkat ang hindi pagpiprisinta kay Randy sa pagdinig ay nangangahulugan na ang kanyang salaysay ay hearsay evidence. Kung kaya’t hindi ito maaaring bigyan ng timbang bilang ebidensiya. Ganundin ang cellphone ni Arnel, na sinasabi na naglalaman ng mga mensahe na nag-uugnay kay Roger sa pamamaslang sa biktima, sapagkat hindi rin ito ipinrisinta sa hukuman. 

Binigyang-diin ng hukuman ng mga apela na ang pagbubukod sa mga nasabing ebidensiya bilang hearsay evidence ay bunsod ng tatlong dahilan: Una ay ang kawalan ng pagkakataon na ma-cross examine ng depensa ang saksi na pinagmulan ng naturang ebidensiya; Ikalawa, ang kawalan ng katibayan ng kilos ng naturang saksi; At ikatlo, ang kakulangan o kawalan ng panunumpa ng saksi na pinagmulan ng nasabing ebidensiya.

Kapansin-pansin din diumano sa appellate court na, matapos isantabi ang salaysay ni Randy at ang cellphone ni Arnel, wala nang iba pang ebidensiya ang nagpapatunay sa ibinibintang kay Roger na pag-uutos at pag-uudyok diumano nito kina Arnel at Michael na isakatuparan ang pamamaslang kay Jun.

Maging ang testimonya umano ni SPO4 Ignacio ay hindi maaaring magamit bilang katibayan ng kriminal na responsibilidad ni Roger. Para sa appellate court, ang naturang testimonya ay nagpapatunay lamang diumano sa isinagawang imbestigasyon ni SPO4. Ngunit dahil sa kakulangan ng tagausig, hindi nito pagprisinta kay Randy sa hukuman, maging ang kakulangan sa pagprisinta sa cellphone ni Arnel, hindi umano magagamit na sandigan. Binigyang-diin ng CA Manila, sa panulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Emily R. Aliño-Geluz ng Seventh Division:

“The jurisprudence and law on the matter of hearsay is clear, such that a witness may only testify to facts derived from personal knowledge and not on matters that witness has learned, read or heard from another person.”

Ipinaalala rin ng hukuman ng mga apela na ang pasanin ng pagpapatunay ng pagkakasala ng inakusahan nang higit sa makatuwirang pagdududa ay nakaatang sa tagausig. Walang pasanin ang inakusahan na patunayan ang kanyang kawalan ng kasalanan. 

Kung kaya’t, bagaman likas na mahina ang depensa ng pagtanggi at pagdadahilan ng isang inakusahan, kung higit na mahina naman ang ebidensiya ng tagausig at meron kahit na katiting na pagdududa sa pagkakasala ng inakusahan ay kinakailangan na ang kapasiyahan ng hukuman ay kikiling para sa kaniyang pagpapawalang-sala. Sa kasong ito umano, bagaman positibo na kinilala ng mga saksi na sina Arnel at Michael ang may-akda ng pamamaril sa biktima, wala umanong ebidensiya na nagpapatunay sa paratang laban kay Roger na siya ang nag-uutos at nag-udyok na patayin si Jun.

Dahil dito, ipinag-utos ng CA Manila na isinasantabi ang naunang desisyon ng RTC Manila at ipinapawalang-sala si Roger. Ang nasabing desisyon ay naging final and executory rin noong ika-26 ng Pebrero 2025.

Nakakalungkot na sa kabila ng pagkakaroon ng saksi at ebidensiya, hindi pa rin nakamit ng biktima ang hustisya laban kay Roger dahil sa mga naging pagkukulang na naganap sa pag-uusig ng kaso. Gayunpaman, hindi naging lubos na kawalan ang ginawang pagsisikap ng mga naulila ni Jun sa pagsulong ng kaso, sapagkat tinanggap ni Arnel ang ipinataw na kaparusahan sa kaniya, sa kulungan siya ay nagbabayad at nagdurusa. 

Patuloy ang aming panalangin na makamit ng bawat biktima ang hustisya. Patuloy rin kaming magsisikap na tulungan ang bawat isa sa aming mga kliyente na inaakusahan upang makamit din nila ang angkop na katarungan.

Nadawit sa maling akusasyon

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Mar. 24, 2025

• 

ISSUE #350

Kasama sa pag-usad ng panahon ang hindi maiiwasang pag-unlad sa larangan ng agham at teknolohiya. 

Maging ang pamamaraan ng paglutas ng krimen ay ginagamitan na rin ng mga modernong teknolohiya at teknik upang makatulong. 

Gayunpaman, kasabay sa paggamit ng mga nasabing modernong pamamaraan ay ang katanungan, “Gaano ba katumpak at maaasahan ang nasabing modernong pamamaraan?”

Sa araw na ito, ating suriin ang naging paglilinaw ng hukuman para sa mga apela o Court of Appeals, sa nasabing katanungan kaugnay sa isa sa mga kasong nahawakan ng ating tanggapan.

Sa kasong People v. Sevilla (CA-G.R. CR HC No. 041, Enero 31, 2025) sa panulat ni Honorable Associate Justice Rogelio G. Lagro, ating tingnan kung paano ang daing ng isa sa ating mga kliyente na itago na lamang natin sa pangalang ‘Danny’, ay pinal na natuldukan nang siya ay mapawalang-sala mula sa kasong nagmula sa akusasyon ng pagpaslang o murder. 

Bilang pagbabahagi ng mga pangyayari, ating suriin ang naging paglalahad mula sa bersyon ng tagausig. 

Sa buod ng nag-iisang testigo ng tagausig, noong ika- 22 ng Abril 2017, bandang alas-8:00 ng gabi, si Grasya, hindi nito tunay na pangalan, ay lulan ng isang sasakyan kasama ang kanyang lolo, at ang biktima na itatago na lamang natin sa pangalan na ‘Joping’. 

Ang naturang biktima na si Joping ang nagmamaneho ng sasakyan, habang nasa likurang bahagi naman si Grasya.

Paalis na mula sa tindahan ng kanyang tito sila Grasya nang bigla umano silang nilapitan nang hindi pa nakikilalang lalaki na kinalaunan ay tinuturo ng tagausig na si Danny.

Ayon kay Grasya, hindi nagtagal ay binaril umano ni Danny ang biktima na si Joping. Nagawa pang makatakbo ni Joping, subalit nang makita ito ni Danny ay muli niyang pinaputukan ang biktima na nauwi sa pagkakabangga ng sasakyan sa poste.

Matapos ang pamamaril, ayon kay Grasya ay sumakay sa isang motor si Danny at agad namang itinakbo sa ospital si Joping, subalit ito ay idineklarang dead-on-arrival o DOA. 

Noong Mayo 1, 2017, si Grasya ay nagtungo sa Regional Crime Laboratory upang ilarawan sa mga pulis ang namaril kay Joping sa tulong na tinatawag na computerized facial composite o CFC. Ang CFC ay isang kagamitan na ginagamit sa mga kriminal na pagsisiyasat upang makabuo ng larawan batay sa saksi, at karaniwang gumagamit ng software upang lumikha ng isang pinagsama-samang larawan.

Noong Mayo 8, 2017, nagtungo ang mga pulis sa tahanan ni Grasya upang magpakita ng mga larawan ng iba’t ibang tao. 

Matapos ituro ni Grasya ang larawan ng akusado bilang aniya’y bumaril kay Joping, ipinaalam ng mga pulis kay Grasya ang pagkakakilanlan ng lalaki sa larawan ni Danny. 

Laban sa mga nabanggit na alegasyon ay mariing itinanggi ni Danny ang akusasyon na pagpaslang kay Joping.

Matapos ang paglilitis, hinatulan ng Regional Trial Court o RTC sa akusasyon ng pagpaslang o murder si Danny. Ayon sa RTC, napatunayan ang lahat ng rekisito sa krimeng murder at ang saksi ng tagausig ay positibong natukoy ang pagkakakilanlan ng akusado.

Inakyat sa Court of Appeals o CA sa tulong at representasyon ni Manananggol Pambayan Lyerra Palutke mula sa aming PAO-Regional Special and Appealed Cases Unit (PAO-RSACU) Visayas ang kaso ni Danny. 

Muling itinanggi ni Danny ang akusasyon laban sa kanya at muling iginiit na hindi malinaw na natukoy ng tagausig ang pagkakakilanlan ng salarin bilang aktor sa pamamaril kay Joping.

Tulad ng ating unang nabanggit, sa desisyon na may petsang Enero 31, 2025, pinal na tinuldukan ng CA ang daing ni Danny nang siya ay mapawalang-sala.

Ayon sa CA, nakatakda ang tuntunin na ang isang kasong kriminal ay umaangat at bumabagsak sa lakas ng ebidensiya ng tagausig at hindi sa kahinaan ng depensa. Obligasyon ng tagausig na mapatunayan ang pagkakakilanlan ng akusado, at ang pagpalya sa gampanin na ito ay nagbibigay katuwiran sa hatol ng pagpapawalang-sala.

May mga pagkakataon kung saan pinanatili ng Korte Suprema ang isang hatol batay sa "positibong pagkilala" ng isang saksi sa salarin. Gayunpaman, sa pagtatalaga ng mga testimonya ng mga saksi na tumutukoy sa mga salarin, kinikilala ng Korte Suprema ang posibilidad ng pagkakamali ng alaala ng tao at ang pagiging sensitibo nito sa mga nakakaimpluwensiyang salik, na maaaring makaapekto sa pagiging maaasahan at katumpakan ng alaala ng isang saksi.

Dahil dito, ang Totality of Circumstances Test o pagsusuri ng kabuuan ng mga pangyayari ay pinagtibay na isinasaalang-alang ang mga sumusunod sa panuri kung maaasahan at katanggap-tanggap ang isang pagkilala sa labas ng korte:

(1) Ang pagkakataon ng saksi na makita ang kriminal sa oras ng krimen;

(2) Ang antas ng atensiyon ng saksi sa oras na iyon;

(3) Ang katumpakan ng anumang naunang paglalarawan na ibinigay ng saksi;

(4) Ang antas ng katiyakan na ipinakita ng saksi sa pagkilala;

(5) Ang tagal ng panahon sa pagitan ng krimen at pagkilala; at 

(6) Ang pagiging mapanlikha ng pamamaraan ng pagkilala.

Gamit ang nasabing pamantayan sa kasong ito ni Danny, hindi napatunayan ng tagausig ang pagkakakilanlan ng akusado nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Una, hindi nagbigay si Grasya ng paglalarawan sa sinasabing salarin alinman sa mga panahon pagkatapos ng insidente, o bago ang pagkilala sa labas ng korte. Ang buong testimonya niya ay walang anumang detalye tungkol sa pisikal na katangian, damit, o asal ng salarin, at wala ring kahit pangkalahatang paglalarawan.

Pangalawa, hindi rin binanggit ni Grasya ang anumang paglalarawan ng sinasabing salarin sa kanyang sinumpaang salaysay na may petsang Mayo 14, 2017.

Pangatlo, malinaw na maging ang testimonya ng pulisya ay tahimik sa paglalarawan sa mukha na ibinigay ni Grasya tungkol sa akusado. Sa katunayan, walang testimonya kung paano inilarawan ni Grasya ang ulo, mata, tainga, ilong o damit ng akusado, bukod sa iba pang detalye. Sa kasong ito, inilarawan lamang ang pamamaraan sa pagkuha ng computerized facial composite o CFC. Kaya ayon sa CA, ang nasabing CFC ay hindi sumunod sa tamang proseso dahil nakalimutan ni Grasya na suriin ang isang indicator para sa kanyang pagsusuri.

Ibinahagi ng CA ang kasong People v. Torres, kung saan nagpasya ang Korte Suprema na sa kabila ng mga cartographic sketches o kartograpikong guhit na maaaring nakatulong sa pagkilala sa salarin, ang kawalan ng anumang karagdagang naunang paglalarawan ng salarin ay naging sanhi ng pagkabigo sa pagkilalang ginawa sa labas ng hukuman o out-of-court identification ng akusado.

Idinagdag din ng CA na kapansin-pansin na bagaman ang krimen ay nangyari noong Abril 20, 2017, tumulong lamang si Grasya sa paghahanda ng facial composite sketch noong Mayo 1, 2017, at gumawa ng out-of-court identification noong Mayo 7, 2017. Sa madaling salita, may makabuluhang tagal ng panahon ang lumipas sa pagitan ng pagsasagawa ng krimen at ng out-of-court identification na nagdudulot ng seryosong pagdududa sa alaala ni Grasya tungkol sa pagkakakilanlan ng salarin. 

Dahil dito, ang positibong pagkilala ni Grasya sa akusado ay hindi makatutugon sa dami ng ebidensiyang kinakailangan na lampas sa makatuwirang pagdududa upang magbigay ng hatol sa may sala.

Bilang panghuli, binigyang-diin ng CA na kahit tunay na nagsisikap ang mga saksi upang makita ang mukha ng salarin, ang kanilang mga testimonya ay dapat pa ring kunin nang may pag-iingat at isaalang-alang sa mga kalagayan na kaakibat ng kaso.

Kaya, sa paglalapat ng pagsusuri ng kabuuan sa mga pangyayari sa kasong ito, natuklasan ng hukuman na walang positibo at tiyak na pagkakakilanlan ang inakusahan bilang salarin ng krimen. Ang pagkakakilanlan na ginawa ni Grasya ay hindi mapagkakatiwalaan, at dahil dito, hindi ito dapat bigyan ng buong timbang at kredibilidad.

Samakatuwid, pinahihintulutan man ng ating mga hukuman ang paggamit ng mga modernong pamamaraan at teknolohiya tulad ng computerized facial composite o maging ang cartographic sketches sa paglutas ng mga krimen, binigyang-linaw naman sa kasong ito na hindi maaaring panindigan ng Korte ang pagkakasala ng inakusahan batay lamang sa produkto ng nasabing pamamaraan, lalo na kung may makatuwirang pagdududa. Sapagkat, pamamaraan lang sa pagsisiyasat ang maaaring mabago at hindi ang rekisito na sa bawat kasong kriminal, ang salarin at pagkakasala ay nararapat na mapatunayan ng panig ng tagausig, gamit ang patunay na lampas sa makatuwirang pagdududa.

Pag-amin ng akusado na wa’ basbas ng abogado, ‘di katanggap-tanggap

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Mar. 17, 2025

• 

ISSUE #349

Hangad ng bawat isa sa atin na ang bawat krimen ay malutas upang makamit ang hustisya na inaasam. Subalit, ang paghahangad ng hustisya para sa biktima ay hindi nangangahulugan na ang karapatan ng inaakusahan ay mapabayaan.

Ano nga ba ang epekto sa kasong kriminal kung maisantabi ang karapatan ng inaakusahan? Sabay-sabay nating tunghayan ang kuwento ni Heneroso, ang biktima, at ni Anselmo, ang isa sa mga inakusahan, hango sa kasong People of the Philippines vs. Anselmo Edullantes y Fernandez and Peter Baranggan y Navarez (Accused), Anselmo Edullantes y Fernandez (Accused-Appellant) (CA-G.R. CR NO. 01565-MIN, January 24, 2019), upang ating maintindihan ang kahalagahan hindi lamang ng pakikipaglaban upang makamit ang hustisya para sa biktima, bagkus pati na rin ang pagkilala sa karapatan ng inaakusahan, nang sa gayun ay hindi mauwi sa wala ang daing at pakikipaglaban para sa katarungan.

Ang kasong ito ay mula sa panulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Edgardo A. Camello.Kasong murder ang kinaharap ni Anselmo sa Regional Trial Court (RTC) ng Tangub City. Siya ay pinaratangan na kasabwat diumano ng nagngangalang Peter sa pamamaslang sa biktima na si Heneroso. Naganap diumano ang malagim na krimen bandang alas-10:30 ng umaga, noong ika-31 ng Mayo 2014, sa Brgy. Taguite, Tangub City. 

Biglaan umanong sinalakay, sinaksak at tinaga nina Anselmo at Peter ang noon ay hindi-armado na biktima. Ang mga sugat na tinamo ng biktima ang naging sanhi ng daglian nitong pagpanaw.Gayunpaman, not guilty ang naging pagsamo ni Anselmo sa hukuman.

Batay sa bersyon ng panig ng tagausig, nakatanggap diumano ng ulat si Brgy. Chairman Cardenas, na nawawala si Heneroso. Agad na nagsagawa umano ng paghahanap kay Heneroso, subalit hindi siya natagpuan. Gayunpaman, nakatanggap umano ng ulat si Brgy. Chairman Cardenas mula sa kapatid ni Anselmo na pinaslang diumano ni Peter si Heneroso.

Nagsagawa umano ng imbestigasyon si Brgy. Chairman Cardenas, na kalaunan ay inamin umano ni Peter na pinaslang nila Anselmo si Heneroso. Inilahad din umano ni Peter kung saan matatagpuan ang katawan ng biktima. Hinukay diumano noong gabing iyon ang bangkay ng biktima na naroon mismo si Anselmo.

Matapos makuha ang naturang bangkay, nag-usap diumano sina Brgy. Chairman Cardenas at Anselmo sa bahay ng biktima. Dito ay inamin umano ni Anselmo na sila ni Peter ang may-akda sa pamamaslang sa biktima.

Sa isinagawa ni Dr. Tilao, Medical Officer III ng Doña Maria District Hospital, na post mortem examination sa nahukay na bangkay, napag-alaman na nagtamo ng maraming saksak ang biktima na siyang naging sanhi ng pagpanaw nito.

Matapos ang tatlong taon na pagdinig, nagbaba ng hatol ang RTC. Guilty sa paratang na pamamaslang si Anselmo. Siya ay pinatawan ng parusa na pagkakakulong na hindi bababa sa walong taon at isang araw hanggang labing-pitong taon at isang araw. Siya ay inutusan din ng hukuman na magbayad ng halagang P50,000.00 bilang civil indemnity at P50,000.00 bilang moral damages.

Nang dahil du’n, nananatiling at-large si Peter at ipinag-utos ng hukuman na mai-archive ang kaso laban sa kanya subalit maaaring buhaying muli sa oras na siya ay madakip.

Hindi tanggap ni Anselmo ang hatol sa kanya ng mababang hukuman, kung kaya’t agad siyang naghain ng kanyang apela. Siya ay inireprisinta sa Court of Appeals (CA) Cagayan de Oro City ni Manananggol Pambayan V.M.A.P. Villo-Murillo ng aming PAO-Regional Special and Appealed Cases Unit (PAO-RSACU) – Mindanao. 

Iginiit ng depensa na mali ang ibinabang desisyon ng mababang hukuman sapagkat hindi umano sapat ang circumstantial evidence na inihayag at inihain ng tagausig upang patunayan ang pagkakasala ni Anselmo nang higit pa sa makatuwirang pagdududa. Binigyang-diin pa ng depensa na hindi maaaring tanggapin ang ginawa na pag-amin ni Anselmo sa krimen, sapagkat siya ay hindi inasistihan ng abogado nang gawin niya ang nasabing pag-amin.

Mabusisi muling inaral ng hukuman ng mga apela ang kaso ni Anselmo. Sa inilabas na desisyon, ipinaliwanag ng CA Cagayan de Oro City na ang kawalan ng direktang ebidensiya ay hindi balakid upang mahatulan ng conviction ang isang akusado. Kahit ang circumstantial evidence ay maaaring magsilbi na patunay ng pagkakasala ng akusado, kinakailangan lamang na ang mga ito ay kapani-paniwala at sapat na tumutukoy sa naganap na krimen at sa partisipasyon ng taong inaakusahan.

Sa kaso umano ni Anselmo, naging kapuna-puna sa CA Cagayan de Oro City na walang nakakita sa krimen. Maliban sa pag-amin sa krimen na ginawa ni Anselmo, pawang circumstantial evidence na umano ang iniharap ng tagausig sa hukuman. Nahatulan diumano ng RTC si Anselmo, sapagkat kinonsidera ng mababang hukuman ang naturang pag-amin bilang kusang-loob na pahayag na ginawa sa ordinaryo na pamamaraan at hindi dahil hiningi o kinuha ito kay Anselmo ng kapulisan o otoridad.

Subalit, binigyang-diin ng appellate court na ang barangay chairman, sa ilalim ng Section 389, Chapter 3, Title One, Book III, Local Government Code of 1991, as amended, ay tagapagpatupad ng mga batas at ordinansa sa barangay na nasasakupan nito upang mapanatili ang kapayapaan at kaayusan sa lahat ng oras. Kaugnay nito, itinuturing diumano ang barangay chairman na person in authority sa ilalim ng Artikulo 152 ng Revised Penal Code.

Kung kaya’t noong kausapin diumano ni Brgy. Chairman Cardenas si Anselmo kaugnay sa partisipasyon nito sa pamamaslang kay Heneroso, sa presensiya rin ng mga kapulisan, sumailalim na diumano si Anselmo sa custodial investigation, na kung saan dapat siya ay inasistihan at pinayuhan ng abogado na kanyang mismong napili.

Ang right to counsel ay isa sa mga karapatan ng akusado na ginagarantiyahan sa ilalim ng ating Saligang Batas, at ang hindi pagkilala at pagpapatupad sa nasabing karapatan ay maaaring magbunga sa hindi pagtanggap ng anumang ebidensiya na makuha laban sa kanya.

Partikular sa Artikulo III, Section 12 ng ating 1987 Philippine Constitution:

“Section 12. (1) Any person under investigation for the commission of an offense shall have the right to be informed of his right to remain silent and to have competent and independent counsel preferably his own choice. If the person cannot afford the services of counsel, he must be provided with one. These rights cannot be waived except in writing and in the presence of counsel.Any confession or admission obtained in violation of this or Section 17 hereof shall be inadmissible in evidence against him.”

Dagdag pa ng CA Cagayan de Oro City, ang pagkilala sa right to counsel ng isang akusado ay dapat ipatupad sa bawat yugto ng imbestigasyon – mula sa simula hanggang sa matapos ito. At ang abogado niya ay dapat independent at competent. Ang patuloy na presensiya ng nasabing abogado ay mahalaga upang masiguro na mapoprotektahan ang karapatan ng akusado at anumang pag-amin o kanyang sabihin ay malaya at kusang-loob niyang ginawa.

Ipinaalala ng appellate court, sa panulat ni Honorable Court of Appeals – Cagayan de Oro City Associate Justice Edgardo A. Camello ng Twenty-First Division: 

“An extra-judicial confession to be admissible in evidence must be express and voluntarily executed in writing with the assistance of an independent and competent counsel and a person under custodial investigation must be continuously assisted by counsel from the very start thereof. The presence of counsel is intended to secure the voluntariness of the extra-judicial confession. The presence of a lawyer alone, will not suffice to fulfill the requirement of the constitutional provision. The assistance of counsel must be independent and competent, that is, providing full protection to the constitutional rights of the accused. A lawyer who simply goes through the motions of reciting the rights of the accused, or acts as a witness to a prepared document containing the extra-judicial confession of the accused or holds an interest contrary to that of the accused does not qualify as independent and competent counsel.” 

Sa kaso umano ni Anselmo, siya ay umamin kay Brgy. Chairman Cardenas at sa presensiya ng mga kapulisan ukol sa pamamaslang nila ni Peter sa biktima, hanggang sa naganap na paghuhukay sa bangkay ng biktima, nang walang presensiya at tulong ng isang abogado. Dahil dito, ayon sa CA Cagayan de Oro City, hindi maaaring tanggapin bilang ebidensiya, o inadmissible as evidence, ang ginawang pag-amin ni Anselmo. Kahit pa umano isapantaha na totoo na ginawa nila ang krimen at malaya nila na inamin ito.

Gayundin, ayon sa appellate court, ang mga nakalap sa isinagawa na paghuhukay sa bangkay ng biktima ay hindi maaaring tanggapin bilang ebidensiya laban kay Anselmo. Bahagi ng naging pag-amin ni Anselmo ay ang pagtukoy ng lugar kung saan natagpuan ang bangkay ng biktima.  Dahil ang ginawa na pag-amin ni Anselmo ay labag sa kanyang karapatan, lahat ng bunga nito ay hindi maaaring gamitin laban sa kanya o itinuturing bilang fruit of the poisonous tree at hindi rin maaaring tanggapin ang pag-amin ni Anselmo at ang mga ebidensiya na nakalap kaugnay nito. Lumalabas na wala umano kahit na anong ebidensiya ang naihain ng panig ng tagausig laban kay Anselmo.

Kung kaya’t, sa ibinaba na desisyon ng CA Cagayan de Oro City na may petsa ika-24 ng Enero 2019, minarapat ng hukuman ng mga apela na ipawalang-sala si Anselmo. 

Binigyang-diin ng appellate court na hindi sila bulag sa hinagpis ng mga naulila ng biktima bunsod ng hindi inaasahan na pagpanaw ng huli. Gayunpaman, kinakailangan umano na kilalanin at ipatupad ang karapatan ng inakusahan na ginagarantiyahan ng ating Saligang Batas. Nawa ay magsilbi umanong aral ito para sa ating mga kapulisan at iba pang mga tagapagpatupad ng batas, maging sa mga tagausig na gampanan ang kanilang mga sinumpaang tungkulin nang merong lubos na pagsasaalang-alang sa mandato ng ating Saligang Batas.

Marahil ay wala nang sasakit pa na mawalay nang tuluyan sa iyong mahal sa buhay, lalo’t higit kung kinitil ang kanyang buhay sa isang marahas na krimen. Walang maaaring sumisi sa mga naulila ni Heneroso kung sumagi man sa kanilang isipan na sila ay napagkaitan ng inaasam na katarungan dahil sa naging pagpapawalang-sala kay Anselmo. Subalit sana ay maintindihan din nila na tungkulin ng hukuman ng mga apela na masinsinang pag-aralan ang bawat kaso na iniaakyat sa kanila at siguraduhin na maihatid ang akmang hustisya.

Nawa rin, tulad ng ipinahayag ng CA Cagayan de Oro City, maging higit na maingat ang ating mga otoridad sa pagpapatupad ng batas, lalo na sa karapatan ng bawat mamamayan upang hindi masayang at mawalan ng saysay ang daing at pakikipaglaban ng biktima o ng kanyang pamilya para sa hustisya.