Sabi ni Doc

Mabisang supplement sa depression

BULGAR
Dec 9, 2025

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | December 9, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin,

Ako ay kasalukuyang isang junior high school teacher sa isang public school. Sa aking pagtuturo ay naka-encounter na ako ng makailang beses ng mga mag-aaral na nagkaroon ng depression. Dahil dito ay naging pamilyar na ako sa ilang mga sintomas ng depression.

Kamakailan ay napansin ko ang mga sintomas ng depression sa aking mas nakababatang kapatid na nagtatrabaho sa isang bangko. Dahil dito ay minabuti naming ipatingin siya sa isang psychiatrist at niresetahan nga siya ng gamot dahil na-confirm na siya nga ay may depression. Nagkaroon naman siya ng kaunting improvement matapos ang ilang buwan na pag-inom ng gamot na nireseta sa kanya.

Sa aking pagri-research tungkol sa depression ay nabasa ko na maaaring makatulong daw ang Creatine supplement sa mga may depression. Nais ko sanang malaman kung ano ang Creatine, at kung ito ay makakatulong sa sakit ng aking kapatid? Makakasama ba ito sa kanyang mental health? May mga research studies na ba sa epekto ng Creatine sa taong may sakit na depression?

Sana ay mabigyan n’yo ng pansin ang aking liham at masagot ang aking mga katanungan.

-- Maria Loren

Maraming salamat Maria Loren sa iyong pagsulat at pagsangguni sa Sabi ni Doc at pagbabasa ng BULGAR newspaper.

Ayon sa isang artikulo sa Journal of Clinical Psychiatry na na-publish noong 2001, itinuturing ng World Health Organization (WHO) ang depression na isa sa mga leading causes of disability na nagpapababa ng quality of life. Apektado ng depression ang approximately 280 million katao sa buong mundo, batay sa nakaraang datos ng WHO.

Ang mga indibidwal na may depression ay nakakaranas ng pagkalungkot, nahihirapan makapag-isip at madalas na pagkapagod. Dahil dito ay naapektuhan ang kanilang araw-araw na pamumuhay.

Ang depression ay karaniwang ginagamot ng mga doktor gamit ang antidepressants, therapy at lifestyle modifications. Ayon kay Dr. Bradley Gaynes sa kanilang artikulo na isinulat sa Psychiatry Online Noong November 2009, kinakailangan ng sapat na panahon bago umepekto ang mga gamot laban sa depression, at maaaring hindi effective o kaya ay may mga unwanted side effects. Dahil marami rin ang may depression kung saan hindi epektibo ang mga kasalukuyang gamot, patuloy na naghahanap ang mga doktor ng mga bagong medisina na epektibo rito.

Ayon sa mga pag-aaral, ang nakikitang dahilan ng depression ay ang brain mitochondrial dysfunction, pagbaba ng ATP production at oxidative stress. Dahil may neuroprotective effects ang Creatine, isa ito sa mga masusing pinag-aaralan ng mga researchers ukol sa epekto nito sa depression. Sa mga laboratory studies na na-publish sa Journal of Psychopharmacology at sa mga human studies na nailathala sa American Journal of Psychiatry, ang Creatine ay nakitaan ng positibong epekto sa pag-improve ng mga sintomas ng mga indibidwal na may major depressive disorder at bipolar depression, lalo na kung ang Creatine ay ipapainom kasama ng standard antidepressant treatment.

Sa isang review study ng mga dalubhasa na pinangunahan ni Dr. Keshav Juneha, naniniwala ang mga ito na ang Creatine ay isang promising supplementary treatment para sa depression. Inilathala ang kanilang research na nabanggit sa Cureus Journal of Medical Science noong October 16, 2024.

Ayon kay Dr. Juneha, ang Creatine ay well tolerated at may good safety profile. Pinag-iingat lamang ang mga indibidwal na may bipolar depression dahil sa kaakibat ng sakit nitong manic episodes. Bagama’t walang nakita na causal relationship between Creatine at pag-trigger ng manic episodes, kinakailangan ang pag-iingat sa pag-inom ng Creatine.

Kung ninanais ninyong painumin ng Creatine Monohydrate supplement ang inyong kapatid, makakabuti na sumangguni muna sa kanyang psychiatrist.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Mga health benefit ng pagkain ng Natto at pag-inom ng Nattokinase supplement

BULGAR
Dec 2, 2025

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | December 2, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin,

Ako ay isang tagasubaybay ng Sabi ni Doc column at ng BULGAR newspaper. Dahil ito sa aking mga health issues na matagal ko nang hinahanapan ng natural na solusyon sa pamamagitan ng pagkain ng mga natural food. Naniniwala ako sa inyong nabanggit na adhikain na ang mga natural na pagkain ay mga gamot na maaaring maging lunas sa ating mga sakit.

Nabasa ko sa isang libro na ang pagkain ng Natto ng mga tao sa Japan ay maaaring isa sa mga dahilan kung bakit maraming centenarians sa kanilang populasyon. Ano ang Natto, at ano ang sangkap ng Natto na maaaring nakakatulong sa paghaba ng buhay? Safe ba na kainin ang Natto o inumin ang sangkap nito bilang food supplement?

Sana ay mabigyan n’yo ng pansin ang aking liham at masagot ang aking mga katanungan.

-- Fatima

Maraming salamat Fatima sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper.

Ang Natto ay isang kilalang traditional food sa Asia sa loob ng mahigit ng 2,000 taon. Ayon sa Takayama study na na-publish sa American Journal of Clinical Nutrition noong 2017, ang pagkain ng Natto ng mga Hapones ay isa sa mga dahilan sa mahabang buhay ng populasyon ng bansang Japan. Ang Japan ay isa sa may pinakamaraming tao na may edad na 100 taon (centenarians) at humigit pa (super centenarians). Ang madalas na pagkain ng Natto ay nakitang dahilan ng mga dalubhasa ng nabanggit na Takayama study kung bakit mababa ang risk na mamatay sa sakit sa puso (ischemic heart disease).

Noong 1987 ay nadiskubre ng mga scientists na ang Natto ay may sangkap na Nattokinase, isang fibrinolytic enzyme, na ayon sa mga pananaliksik sa Japan, Korea, China at Amerika ay siyang active ingredient ng Natto at responsible sa mga mabubuting epekto nito sa ating kalusugan.

Ayon sa mga research na na-publish sa scientific journals na Experientia, Journal of Biological Chemistry, Acta Haematologica at sa Biological and Pharmaceutical Bulletin, ang Nattokinase ay maaaring pumigil ng pagbuo ng dugo (antithrombotic activity) at paglusaw ng namuong dugo (fibrinolytic activity). Ayon din sa mga animal at human studies na nailathala sa mga scientific journals, ang Nattokinase ay nagpapababa ng blood pressure (antihypertensive effect), pumipigil sa pagbabara ng ugat (anti-atherosclerotic), pagpapababa ng lipids sa dugo (lipid-lowering), at pumipigil na mamuo ang dugo (anti-platelet at anticoagulant effect).

Batay sa artikulo ni Dr. Hongjie Chen at kanyang mga kasamang dalubhasa ng Department of Traditional Chinese Medicine, The Third Affiliated Hospital ng Sun Yat-Sen University sa bansang China, ang Nattokinase ay isang single compound na maraming preventive at alleviating pharmacologic effects laban sa iba’t ibang cardiovascular diseases. Ang Nattokinase ay isang natural product at walang kahalintulad ito sa kasalukuyang mga gamot. May proven safety profile din ito at may potential itong ma-develop bilang new-generation drug para sa prevention, sa paggamot at matagalang pangangalaga ng mga may cardiovascular diseases, ayon kay Dr. Chen.

Ayon sa study survey nina Dr. Chen, may mga pag-aaral nang isinagawa sa mga human subjects sa Japan, at mga bansa sa North America at Asia.

Sa mga animal studies sa mga laboratory ay walang nakitang adverse effect hanggang doses na aabot sa 1000 mg/kg/day at ilang beses na mas mataas sa mga dose na ibinibigay sa tao. Wala ring nakita na adverse effect sa mga human volunteers na uminom ng Nattokinase sa dose na 10mg/kg sa loob ng 28 araw.

Ayon din kay Dr. Chen, ang mga data na kanilang pinag-aralan ay nagpapatunay na ang Nattokinase ay safe at may maliit o walang toxic effect sa tao.

Base pa kay Dr. Hongjie Chen, iniinom ng maraming tao ang Nattokinase supplement

sa Japan, China, Korea at sa mga bansang Australia, Amerika, Canada at sa Europa para sa health promotion at improved circulation.

Kung ninanais na regular na uminom ng Nattokinase o kumain ng Natto ay makakabuti na sumangguni sa inyong doktor. Maaaring magkaroon ng drug interaction ito sa mga gamot na inyong kasalukuyang iniinom.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y ipagpatuloy ninyo ang pag-aalaga sa inyong kalusugan.

Epekto ng pagpupuyat sa mga atleta at kalusugan

BULGAR
Nov 24, 2025

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | November 24, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin,

Tagasubaybay ako ng Sabi ni Doc column at ng BULGAR newspaper.

Ako ay isang varsity athlete sa isang university. Dahil dito ay nakatatanggap ako ng college scholarship upang makapag-aral sa isang tanyag na private school. Ngunit kaakibat ng scholarship na ito ay ang aming responsibilidad na mag-practice araw-araw at maglaro para sa university basketball team. Madalas ay nakakapag-aral na lamang kami para sa aming mga exams at recitation sa gabi o madaling-araw.

Bagama’t mahigpit na bilin sa amin ng aming coach na umiwas na magpuyat at matulog ng sapat gabi-gabi ay madalas kaming napupuyat dahil sa kinakailangan naming magbasa at mag-aral gabi-gabi upang maipasa namin ang aming mga subjects. Ito ay kabilang sa mga kondisyon upang patuloy na makatanggap ng scholarship.

May epekto ba ang aming pagpupuyat sa aming athletic performance? Kung ito ay nakakaapekto sa aming kalusugan ano ang epekto nito? May mga pag-aaral na ba sa larangan na ito? Sana ay mapaliwanagan ninyo at masagot ang aking mga katanungan.

-- Johnvee

Maraming salamat Johnvee sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper.

Isa sa mga dalubhasa na nag-aral sa epekto ng pagtulog (sleep) sa athletic performance ay si Dr. Peter Attia, isang prominenteng longevity expert mula sa bansang Amerika. Sa kanyang aklat na may title na Outlive: The Science & Art of Longevity ay inihayag niya ang mga pag-aaral tungkol sa masamang epekto ng kakulangan ng tulog sa physical at cognitive performance. Ayon sa mga scientific research na kanyang binanggit, ang kakulangan ng tulog ay nagpapahina ng performance ng mga atleta. Ang kanilang endurance, lakas at kapasidad na gumamit ng oxygen ay bumababa. Apektado rin ang abilidad ng mga atleta na pawisan.

Sa isang observational study, ayon kay Dr. Attia, ang mga batang atleta na natulog ng mas mababa sa anim na oras ay mas madalas na makaranas ng injury kaysa sa mga atleta na natulog ng walong oras o mahigit pa.

Sa isang pag-aaral sa mga basketball players ng Stanford University, ang mga manlalaro na natulog ng 10 oras sa isang araw (kasama ang pag-idlip sa maghapon) ay tumaas ang shooting accuracy at mas bumilis ang kanilang pagtakbo. Isang halimbawa na ibinigay ni Dr. Attia ay ang tanyag na manlalaro sa NBA na si LeBron James na natutulog ng 10 oras kada araw para sa kanyang physical recovery at upang mapanatili ang kanyang top performance.

Sa mga hindi atleta, ang kakulangan sa sapat na tulog ay may epekto rin. Ayon kay Dr. Attia, ang mga professional drivers na kulang ng tulog ay bumagal ang kanilang reaction time, katulad ng pagbagal ng pag-break upang umiwas sa aksidente. Sa survey na isinagawa ng American Automobile Association, ang kakulangan ng tulog ay nagdulot ng pagkaantok (drowsiness) sa 32 porsyento ng mga drivers.

Sa pag-aaral ni Dr. Kirk Parsley sa mga sundalo ng U.S. Navy Seals, ayon kay Dr. Attia, bagama’t sila ay physical fit, ang kanilang mga blood tests ay nagpapakita ng mataas na stress hormones at inflammatory markers katulad ng nakikita sa mga nakakatanda. Tinawag itong “old-man blood” ng mga dalubhasa na bagama’t bata pa ang resulta ng mga diagnostic examinations ay maihahalintulad sa resulta na makikita sa mga indibidwal na matanda na.

Ayon naman sa mga sleep researchers ng University of Chicago sa bansang Amerika, ang mga study participants na natulog lamang ng 4.5 hours gabi-gabi sa loob ng 4 na araw ay tumaas ng kanilang insulin level at insulin resistance. Sa mga malalaking meta-analysis studies na isinagawa, nakita ang close relationship ng kakulangan ng tulog at mataas na risk sa type 2 diabetes. Tumaas din ang risk na magkaroon ng hypertension, mga sakit sa puso at obesity.

Maliwanag sa mga nabanggit na mga pag-aaral na hindi lamang athletic at cognitive performance ang naapektuhan ng kakulangan ng pagtulog. Pati ang ating kalusugan ay apektado rin. Mas malapit din tayo sa pagkakasakit ng diabetes, obesity at sakit sa puso.

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa'y ipagpatuloy ninyo ang pag aalaga sa inyong kalusugan.

. .

Mabisang supplement sa depression

Mga health benefit ng pagkain ng Natto at pag-inom ng Nattokinase supplement

Epekto ng pagpupuyat sa mga atleta at kalusugan

RECOMMENDED