Sabi ni Doc

Mga benepisyo ng pagkain ng chia seed

BULGAR
3 hours ago

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 9, 2026

Dear Doc Erwin,

Sumulat ako upang magpasalamat sa inyong mga payo sa BULGAR na tunay na kapaki-pakinabang. Lumaki akong laging tinutukso dahil sa aking katabaan, ngunit sa pagpasok ko sa kolehiyo ay nagbago ang aking pananaw. Higit pa sa pangungutya ng iba, mas namulat ako sa halaga ng kalusugan nang pumanaw ang aking ina dahil sa sakit sa puso. Dahil may history rin kami ng diabetes, desidido akong baguhin ang aking lifestyle. Nais kong itanong kung mainam bang isama sa aking diet ang chia seeds at anu-ano ang magagawa nito para sa akin? Nais ko pong matuto para sa aking kinabukasan. Maraming salamat po. — Ed

Maraming salamat, Ed, sa pagbabahagi ng iyong karanasan at sa hamong kinakaharap mo sa iyong kalusugan. Ang chia seeds (Salvia hispanica L.) ay unti-unting nakikilala bilang isang "superfood." Bagama’t maliliit, ang mga butong ito ay siksik sa sustansyang may malaking ambag sa pagpapanatili ng kalusugan at pag-iwas sa sakit. Batay sa artikulong inilathala ng The Nutrition Source mula sa Harvard T.H. Chan School of Public Health, ang chia seeds ay mayaman sa fiber, protein, omega-3 fatty acids, calcium, phosphorus, at zinc.

Sa katunayan, ang bawat dalawang kutsara nito ay nagtataglay na ng 11 gramong fiber—isang mahalagang sangkap para sa maayos na pagtunaw ng pagkain at kabuuang kalusugan ng ating digestive system. Itinuturing din itong "complete protein" dahil taglay nito ang lahat ng siyam na mahahalagang amino acids na kailangan ng ating katawan, kaya mainam itong alternatibo para sa mga nagnanais ng mas masustansyang diyeta.

Ayon sa pag-aaral nina Motyka et al. (2023), isa sa pinakamahalagang katangian ng chia seeds ay ang pagiging pinakamayamang "plant source" ng omega-3 fatty acids, partikular ang alpha-linolenic acid (ALA). Ang omega-3 ay epektibo sa pagpapababa ng kolesterol at pag-regulate ng presyon ng dugo.

Nakatutulong ang mga sangkap na ito upang maiwasan ang pamumuo ng dugo at pamamaga (inflammation) sa mga ugat na madalas ay sanhi ng cardiovascular diseases o mga sakit sa puso at daluyan ng dugo. Binigyang-diin din sa pananaliksik ni Khalid et al. (2022) na ang chia seeds ay mabisang sandata laban sa mga metabolic disorder dahil sa taglay nitong mga antioxidants. Ang mga ito ay lumalaban sa "free radicals" na sumisira sa ating mga selula, kaya naman ang chia seeds ay nagtataglay ng natatanging anti-aging at anti-cancer properties. Bukod sa proteksyon sa puso, nakatutulong din ang fiber at iba pa nitong mga sangkap sa paglilinis ng bituka at pag-iwas sa panganib ng colorectal, breast, at liver cancer.

Para sa mga nagnanais magbawas ng timbang o kontrolin ang asukal sa dugo, ang chia seeds ay isang mahusay na katuwang dahil sa kakayahan nitong sumipsip ng tubig hanggang sampung beses ng sarili nitong bigat. Ang prosesong ito ay bumubuo ng mala-gel na tekstura na, ayon sa Harvard Nutrition Source, ay nagpapabagal sa pagtunaw ng pagkain sa tiyan. Dahil dito, mas matagal ang pakiramdam ng pagkabusog (satiety), na epektibong nakababawas sa labis na pagkain. Ang mekanismong ito ay hindi lamang nakatutulong sa pagkontrol ng timbang kundi napakahalaga rin para sa mga may Type 2 Diabetes dahil pinipigilan nito ang biglaang pagtaas ng blood sugar pagkatapos kumain.

Gayunpaman, mahalagang tandaan ang tamang paraan ng pagkonsumo nito upang matiyak ang inyong kaligtasan. Iminumungkahi ng mga eksperto na ibabad muna ang chia seeds sa tubig o ihalo sa mga pagkaing may sabaw tulad ng oatmeal, yogurt, o smoothies upang maiwasan ang panganib ng pagbara sa lalamunan. Maaari din itong ihalo sa salad dressings o gawing pudding, sa rami na 1 hanggang 2 kutsara (15-30g) bawat araw. Paalala lamang na ang mataas na fiber nito ay maaaring magdulot ng bloating o pag-utot sa simula. Marapat din na kumonsulta muna sa doktor ang mga umiinom ng blood thinners dahil sa omega-3 content nito. Sa huli, ang chia seeds ay isang malaking tulong sa ating kalusugan sa kabila ng maliit nitong sukat, basta’t ito ay bahagi ng isang balanse at disiplinadong pamumuhay. (Sarrah F. Serrano, MD)

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Lagundi bilang natural na lunas sa ubo at hika

BULGAR
2 days ago

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 7, 2026

Dear Doc Erwin,

Isa po ako sa mga masugid na tagasubaybay ng Sabi ni Doc column sa BULGAR newspaper. Maraming salamat sa inyong patuloy na pagbabahagi ng mga makabagong pag-aaral at praktikal na kaalaman tungkol sa kalusugan na malaking tulong sa aming mga mambabasa.

Ako po ay matagal nang may hika at sumusumpong po ito kapag nagkakaroon ako ng ubo at sipon dahil sa pabago-bagong panahon. Naririnig ko po mula sa mga nakatatanda ang tungkol sa halamang gamot na Lagundi. Nais ko sanang malaman, ano po ba ang Lagundi at paano ito nakakatulong sa ubo at hika?

May bisa ba ito laban sa impeksyon at nakakatulong ba ito sa paglabas ng plema? Ano ang tamang paraan at karaniwang dose ng pag-inom nito? Ligtas ba itong gamitin nang regular at anu-ano ang posibleng side effects?

Umaasa po ako na inyong mabibigyan ng linaw ang aking mga katanungan. Maraming salamat po at higit pang magpatuloy ang inyong pagbabahagi ng kaalaman. — Mara

Ang Lagundi o Vitex negundo ay isang halamang gamot na matagal nang ginagamit sa Pilipinas para sa mga karaniwang sakit sa baga. Kilala rin ito sa pangalang five-leaved chaste tree o Chinese chaste tree. Kinikilala ng Department of Health (DOH) sa Pilipinas ang Lagundi bilang halamang gamot para sa ubo at hika. Ang dahon ng Lagundi ay karaniwang ginagamit sa tsaa, kapsula, syrup, o tableta. Naglalaman ang halamang ito ng mga sangkap para sa pamamaga, ubo, at kalusugan ng baga.

Sa mga pag-aaral dito sa Pilipinas, sinuri ng mga mananaliksik ang epekto ng Lagundi sa mga pasyente na may ubo dulot ng acute respiratory infection o mga panandaliang sakit sa baga. Nagpakita ito ng pagbawas sa dalas ng pag-ubo matapos ang ilang araw ng paggamit. Sa mga pag-aaral tungkol sa asthma o hika, nakita ang bronchodilating effect o pagluwag ng mga daluyan ng hangin sa baga mula sa ilang sangkap sa dahon ng Lagundi. Kapag lumuwag ang mga daluyan ng hangin, gumagaan ang paghinga ng pasyente na may hika.

Sa isang pag-aaral na inilathala sa Acta Medica Philippina, sinuri ang bisa ng Lagundi sa mga pasyenteng may mild hanggang moderate na hika. Matapos ang ilang linggo ng paggamit, nagpakita ng pagbabawas sa sintomas tulad ng ubo sa gabi at hirap sa paghinga. Ipinakita ng pag-aaral na ang Lagundi ay nagsisilbing suportang halamang gamot sa hika.

Bukod sa epekto sa paghinga, pinag-aaralan din ang epekto ng Lagundi sa inflammation o pamamaga. Sa isang pag-aaral na inilathala sa Journal of Ethnopharmacology, nagpakita ang Lagundi extract ng pagbawas ng pamamaga at sakit sa katawan. Ang ganitong epekto ang nagbigay ng interes sa mga siyentista na pag-aralan ang Lagundi sa pananakit ng ulo at pananakit ng mga kasukasuan.

Ang mga sangkap ng Lagundi ay pinag-aaralan din laban sa bakterya at virus. Sa isang pag-aaral na inilathala sa Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine, nakita ang epekto ng Lagundi laban sa ilang bakterya at virus na nagdudulot ng impeksyon sa baga. Kabilang dito ang mga mikrobyo na konektado sa impeksyon sa lalamunan at baga.

Sa mga pag-aaral tungkol sa plema, nakita ang benepisyo ng Lagundi sa paglabas ng plema mula sa baga. Kapag nailabas ang plema, gumagaan ang paghinga ng taong may ubo o bronchitis. Sa ilang obserbasyon at ulat ng mga pasyente nagpapakita na matapos ang pag-inom ng Lagundi, mas nakakabawas ito sa dalas ng pag-uubo, mas madaling paglabas ng plema, at sa mas maayos na tulog sa gabi dahil sa mas kaunting pag-ubo.

Sa usapin ng kaligtasan, iniulat na mababa ang bilang ng side effects ng Lagundi kapag ginamit sa tamang dosis. Sa mga produktong kapsula o tableta, karaniwang ginagamit ang dose na 300 hanggang 600 milligrams ng Lagundi leaf extract. Sa syrup preparations, ginagamit ang Lagundi extract ayon sa label ng produkto o payo ng doktor.

Ang Lagundi ay suportang halamang gamot. Hindi kapalit ng pangunahing gamutan para sa matinding hika, pulmonya, o ibang sakit sa baga. Kung ikaw ay may mga sintomas tulad ng hirap sa paghinga, mataas na lagnat, dugo sa plema, at ubo na lampas dalawang linggo, magpatingin agad sa doktor. Ang tamang impormasyon at tamang paggamit ng halamang gamot ay gabay sa pangangalaga ng kalusugan. Ang konsultasyon sa doktor ang nananatiling mahalagang hakbang bago uminom ng anumang herbal supplement. (Dr. Gabriel Mark P. Mercado, RN, MD, CFP)

Mga benepisyo ng mangosteen sa kalusugan

BULGAR
3 days ago

ni PAO Deputy Chief Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 6, 2026

Dear Doc Erwin,

Magandang araw! Ako si Elena, 41 taong gulang. Isa po akong masugid na tagasubaybay ng BULGAR newspaper, lalo na ng inyong Sabi ni Doc column. Malaki po ang naitutulong ng inyong mga payo at impormasyon tungkol sa kalusugan sa aming mga mambabasa.

Doc, nais ko lamang magtanong tungkol sa mangosteen capsule na matagal ko nang iniinom bilang daily supplement. Mahigit limang taon na akong gumagamit nito, ngunit aminado akong hindi ko pa rin ganap na nauunawaan kung ano talaga ang mga benepisyo nito sa katawan.

Nagsimula lamang akong uminom nito dahil may napanood akong commercial noon na nagsasabing marami raw itong mabuting epekto sa kalusugan, kaya naisip kong subukan at ipagpatuloy ang pag-inom nito. Gusto ko rin sanang malaman kung ano nga ba ang mga tunay na benepisyo nito. Ligtas ba itong inumin araw-araw sa mahabang panahon tulad ng ginawa ko? Mayroon po ba itong posibleng side effects o mga pag-iingat na dapat tandaan bago ito ipagpatuloy bilang supplement? Maraming salamat po at umaasa akong mabibigyan ninyo ng kasagutan ang aking mga katanungan. — Elena

Maraming salamat sa iyong liham, Elena, at sa iyong patuloy na pagsuporta at pagbabasa ng Sabi ni Doc sa BULGAR newspaper.

Ang mangosteen (Garcinia mangostana L.) ay isang tropikal na prutas na kilala hindi lamang sa masarap nitong lasa kundi pati sa mga sustansyang taglay nito na makakatulong sa kalusugan. Tinatawag din itong “queen of fruits” dahil sa kakaibang sarap at sa mga benepisyong maaaring ibigay nito sa katawan. Sa ilang bansa sa Asya, matagal na rin itong ginagamit sa tradisyunal na medisina upang makatulong sa iba’t ibang karamdaman. Ang mangosteen, lalo na ang balat at laman nito, ay mayaman sa antioxidants na mahalaga sa pagpapanatili ng kalusugan. Bukod dito, naglalaman din ito ng iba’t ibang nutrients tulad ng vitamin C, dietary fiber, at ilang mahahalagang mineral na nakakatulong sa pagpapalakas ng ating immune system.

Batay sa artikulo ni Shahaban sa The Pharma Innovation Journal noong 2023, ang mangosteen ay kilala sa taglay nitong antioxidant properties na tumutulong sa pagprotekta sa mga selula ng katawan laban sa pinsalang dulot ng free radicals—ang mga mapanganib na molecules na nakakasira ng selula. Dahil dito, maaaring makatulong ang mangosteen sa pag-iwas sa ilang uri ng kanser at sa pagpapanatili ng pangkalahatang kalusugan. Ang taglay din nitong anti-inflammatory properties ay malaking tulong sa mga kondisyong tulad ng rayuma, allergies, at autoimmune diseases.

Ayon naman kina Ansori et al. (2020), ang mangosteen ay may antibacterial, antifungal, at antihyperglycemic properties na maaaring makatulong sa pagkontrol ng blood sugar at sa proteksyon ng mahahalagang mga organ tulad ng kidney at atay. Maaari rin itong magkaroon ng antiviral, antidepressant, at anti-obesity effects. Dagdag pa rito, ipinakita sa isang pag-aaral sa International Journal of Pharmaceutical Research and Applications (2024) na ang mga sangkap ng mangosteen ay may benepisyong anti-acne, anti-aging, at anti-hyperpigmentation. Pinag-aaralan din ang potensyal nito sa pamamahala ng mga kondisyon gaya ng Alzheimer’s disease, chronic kidney disease, at maging neuropathic pain.

Bagama't maraming benepisyo ang mangosteen capsule bilang dietary supplement, nararapat pa ring maging maingat sa paggamit nito. Mas mabuting kumonsulta muna sa doktor bago ito inumin, lalo na kung may iniinom na ibang gamot o may umiiral na karamdaman. Tandaan na hindi ito dapat gawing kapalit ng mga gamot na nireseta ng inyong doktor. Pinapayuhan din ang mga buntis at nagpapasuso na mag-ingat dahil kulang pa ang mga pag-aaral tungkol sa kaligtasan nito para sa kanila. May ilang tao na maaaring makaranas ng banayad na side effects tulad ng pananakit ng tiyan, pagduduwal, o allergic reaction gaya ng pangangati at pantal. Maaari rin itong makipag-interaksyon sa mga gamot na pampalabnaw ng dugo (blood thinners) at gamot para sa diabetes. Karaniwan, ang inirerekomendang dosis ay 500 mg hanggang 1,000 mg bawat araw, at mas mainam itong inumin pagkatapos kumain upang maiwasan ang iritasyon sa tiyan. Laging tandaan na ang mangosteen capsule ay suplemento lamang at hindi pangunahing lunas sa anumang sakit. (Dr. Eunice Anne G. Garcia, RPh, MD, CCS)

. .

Mga benepisyo ng pagkain ng chia seed

Lagundi bilang natural na lunas sa ubo at hika

Mga benepisyo ng mangosteen sa kalusugan

RECOMMENDED