Karapatan ng mahihirap sa libreng libing

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | December 28, 2025

Sa ilalim ng Republic Act (R.A.) No. 12309 na may pinaiksing titulong "Free Funeral Services Act" na ganap na naging batas nitong September 20, 2025, ang mga mahihirap nating mga kababayan ay maaaring makahingi ng libreng serbisyo ng libing para sa mga namayapa nilang kaanak. Tinukoy ng Department of Economy, Planning, and Development (DEPDev) ang isang mahirap na pamilya bilang may kita na mas mababa sa poverty threshold o ‘yung mga hindi kayang suportahan o tustusan ang kanilang mga payak na mga pangunahing pangangailangan sa pagkain, kalusugan, edukasyon, pabahay, at iba pang mahahalagang pangangailangan sa buhay gaya ng tinukoy sa ilalim ng Republic Act (R. A.) No. 8425, o kilala bilang "Social Reform and Poverty Alleviation Act".

Polisiya ng batas na ito na itaguyod ang isang makatarungan at dinamikong kaayusang panlipunan na tumitiyak sa kaunlaran at kasarinlan ng bansa at nagpapalaya sa mga tao mula sa kahirapan sa pamamagitan ng mga patakarang nagbibigay ng sapat na serbisyong panlipunan at nagtataguyod ng ganap na trabaho, tumataas na antas na pamumuhay, at pinabuting kalidad ng buhay para sa lahat.

Sa layuning ito, ang Estado ay dapat magbigay ng libreng serbisyo ng libing sa mga mahihirap na pamilya na hindi kayang magbayad ng wastong libing para sa kanilang mga namatay na kaanak. Ang pangunahing ahensya ng pamahalaan na magtataguyod nito ay ang Department of Social Welfare and Development (DSWD), katulong ang Department of Trade and Industry (DTI) na susubaybay at magre-regulate sa mga kasalukuyang presyo sa merkado ng mga serbisyo sa libing, kabilang ang presyo ng mga casket at urn, upang maiwasan ang hindi nararapat o labis na pagtaas ng presyo.

Upang makakuha ng indigent funeral package, ang namatayang mahirap na pamilya ay magsusumite ng mga kinakailangang dokumento, katulad ng mga sumusunod:

(a) Valid identification card of the claimant or beneficiary;

(b) Death certificate issued by the hospital or city/municipal health office, or certification from the tribal chieftain;

(c) Funeral contract signed by the representative of the deceased's family, the funeral establishment, and an authorized DSWD personnel; and

(d) Social care study prepared by any registered social worker.

Ang mga libreng serbisyo sa paglilibing ay ibibigay ng mga accredited funeral establishments saan man sa bansa sa mga mahihirap na pamilya sa bawat pagkakataon na sila ay mamamatayan ng isang miyembro ng pamilya. Ang bawat funeral establishment ay dapat magkaroon ng pare-parehong indigent funeral package, anuman ang uri o lokasyon ng naturang establishment, na magagamit ng lahat ng mahihirap na pamilya, ayon sa itinakda ng DSWD.

Ang mga funeral establishments na magbibigay ng mga libreng serbisyong libing sa mga mahihirap na benepisyaryo ay babayaran ng alinmang rehiyonal na tanggapan ng DSWD na may angkop na pag-apruba ng Regional Director ng nasabing ahensya. Ang pagbabayad ay ibabatay sa nakasaad sa pinirmahang kontrata sa pagitan ng kinatawan ng pamilya ng namatay, ng funeral establishment, at ng mga awtorisadong tauhan ng DSWD.      

Ang paglabag sa batas na ito ay may katumbas na kaparusahan katulad ng sumusunod:

- Anumang paglabag sa Batas na ito ay papatawan ng multa na hindi hihigit sa P200,000 at suspensiyon ng lisensya sa loob ng panahong hindi hihigit sa anim na buwan.

- Ang mga paulit-ulit na paglabag pagkatapos maalis ang suspensiyon ng lisensya ay papatawan ng mubidwal o establisimyento na mapatutunayang mapanlinlang na nanghingi o naglakad ng libreng serbisyo ng libing sa ilalim ng Batas na ito sa pamamagitan ng maling representasyon, palsipikasyon ng dokumento, o sabwatan ay paparusahan ng pagkakakulong ng hindi bababa sa anim na buwan at multang hindi hihigit sa P500,000.

Hindi pagbanggit ng dating trabaho, ‘di awtomatikong dahilan ng dismissal

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | December 27, 2025

Dear Chief Acosta,

Tatlong taon na akong nagtatrabaho sa kumpanya. Ipinatawag ako kahapon ng kinatawan ng HR dahil hindi ko diumano sinabi o inilagay sa aking dokumento ang impormasyon patungkol sa dati kong trabaho. Nagpaliwanag ako na hindi ko intensyong hindi ipaalam sa kanila ito. Nangangamba ako na tatanggalin ako sa trabaho dahil dito. Maaari ba itong gawin ng kumpanya? – Bernand

---

Dear Bernand,

Alinsunod sa ating Saligang Batas, pinagtitibay ng Estado ang paggawa bilang pangunahing puwersang panlipunang pang-ekonomiya. Dapat nitong protektahan ang mga karapatan ng mga manggagawa at itaguyod ang kanilang kapakanan.

Kaugnay nito, sa kasong Nancy Claire Pit Celis vs. Bank of Makati (A Savings Bank), Inc., G.R. No. 250776, 15 June 2022, sa panulat ni Honorable Associate Justice Henri Jean Paul B. Inting, kung saan nahaharap sa iba’t ibang interpretasyon ng probisyon ng batas, pinagtibay ng ating Korte Suprema ang interpretasyong pumapabor sa paggawa sang-ayon sa patakaran ng ating Konstitusyon ng nagbibigay ng proteksyon sa paggawa:

“In line with the Constitutional policy of giving protection to labor, the Civil Code and the Labor Code provide that doubts in the interpretation of labor legislation and contracts shall be construed in favor of labor. Likewise, the Court has consistently held that doubts in the appreciation of evidence in labor cases shall work to the advantage of labor.

To be liable under the subject infraction, i.e., "knowingly giving false or misleading information in applications for employment as a result of which employment is secured," the employee must have performed an overt or positive act, i.e., giving false information in the application for employment. Considering that petitioner did not actually state any false information in her job application but merely omitted to reflect her past employment with the Bank of Placer, she could not have committed the alleged infraction.  

From the foregoing, the labor tribunals aptly held that this is merely a case of an omission to disclose former employment in a job application, a fault which does not justify petitioner's suspension and eventual termination from employment. It is well settled that ‘there must be a reasonable proportionality between the offense and the penalty. The penalty must be commensurate to the offense involved and to the degree of the infraction.’ To dismiss petitioner on account of her omission to disclose former employment is just too harsh a penalty.” 

Sa iyong sitwasyon, mainam na siyasatin ang patakaran ng inyong kumpanya ukol sa pagbibigay ng mali o hindi tamang impormasyon kaugnay ng aplikasyon sa trabaho. Kung may parehong patakaran ang iyong employer, kagaya ng sa nabanggit na kaso, hindi maaaring gamitin laban sa iyo ang hindi pagbanggit ng impormasyon ukol sa iyong dating trabaho.

Gayundin, kung sakaling mayroon talagang paglabag sa patakaran ng inyong kumpanya, ang pagtanggal ng empleyado sa ganitong sitwasyon ay napakabigat na parusa.  Maaaring suriin kung ang parusa ay makatarungan sa anumang paglabag na nagawa.

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.

Pagtanggi ng serbisyong medikal dahil sa HIV status, labag sa batas

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Magtanong Kay Attorney | December 23, 2025

Dear Chief Acosta,

Dinala ako sa ospital nitong nakaraang linggo dahil sa isang injury sa tuhod. Sa emergency admission form, kinailangan kong ilahad ang aking HIV status, at ako ay reactive. Dahil dito, tahasang tinanggihan ng doktor na gamutin ako. Wala nang ibang paliwanag na ibinigay, at sinabi nilang pumunta na lang ako sa ibang ospital. Pakiramdam ko ay nadiskrimina ako. May pananagutan ba ang doktor dahil sa pagtanggi niya na gamutin ako? Nais ko sanang maliwanagan. Maraming salamat po.

– RR

---

Dear RR,

Tungkulin ng pamahalaan na palaging pangalagaan ang kalusugan ng mga mamamayan nito. Dahil sa patuloy na pagbabago ng panahon, isa sa mga hamong kinakaharap ng ating komunidad ay ang matinding epekto ng Human Immunodeficiency Virus o HIV sa mga Pilipino.

Ang Republic Act (R.A.) No. 11166, na kilala rin bilang “Philippine HIV and AIDS Policy Act,” ay ipinasa upang tugunan ang mga isyung may kaugnayan sa diskriminasyon laban sa mga Persons Living with HIV (PLHIV). Tinutukoy ng batas na ito na ang pagtanggi ng serbisyong medikal at pangkalusugan ay isang anyo ng diskriminasyon kung ang pagtanggi ay nakabatay sa HIV status ng isang tao. Ayon sa Section 48(g) ng nasabing batas:

“Section 49. Discriminatory Acts and Practices. - The following discriminatory acts and practices shall be prohibited: 

(g) Discrimination in Hospitals and Health Institutions. - Denial of health services, or being charges with a higher fee, on the basis of actual, perceived or suspected HIV status is discriminatory act and is prohibited;”

Malinaw mula sa nasabing probisyon ng batas na ang mga ospital at institusyong pangkalusugan ay hindi maaaring tumangging magbigay ng serbisyong medikal sa isang pasyente batay lamang sa kanyang HIV status. Ang ganu’ng gawa ay itinutu­ring na diskriminasyon at itinuturing na iligal.

Upang sagutin ang iyong tanong, maaaring nakagawa ang doktor na tumingin sa iyo ng isang iligal na gawain sa ilalim ng R.A. No.11166 kung mapatutunayan na tinanggihan ka niya ng serbisyong medikal para sa iyong nasugatang tuhod dahil lamang sa iyong HIV status. Ang parehong batas ay nagtatakda ng pagkakakulong at/o multa para sa mga paglabag sa Section 49. Ayon sa Section 50(g) ng R.A. No.11166:

“Section 50. Penalties. -  

(g) Any person who shall violate any of the provisions in Section 49 on discriminatory acts and practices shall, upon conviction, suffer the penalty of imprisonment of six months to five years, and/or a fine of not less than P50,000, but not more than P500,000, at the discretion of the court, and without prejudice to the imposition of administrative sanctions such as fines, suspension or revocation of business permit, business license or accreditation, and professional license; and”

Nawa ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Nais naming ipaalala na ang opinyon na ito ay nakabase sa mga naisalaysay sa iyong liham at sa pagkakaintindi namin dito. Maaaring maiba ang aming opinyon kung mayroong karagdagang impormasyon na ibibigay. Mas mainam kung personal kang sasangguni sa isang abogado.

Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtitiwala.