Proteksyon sa mga batang content creator, tiyakin

ni Leonida Sison @Boses | August 4, 2026

Dapat lang na higit pang maprotektahan ang mga bata sa panahon ng social media. Habang dumarami ang mga batang lumalabas sa mga vlog, online advertisement, livestream at iba pang digital content, nararapat lamang na tiyaking hindi sila naaabuso, napagsasamantalahan o napipilitang magtrabaho nang labag sa kanilang mga karapatan. Ang kasikatan sa internet ay hindi dapat maging dahilan upang isantabi ang kapakanan ng isang bata.

Bilang tugon sa lumalawak na paggamit ng mga menor-de-edad sa digital content creation, naglabas ang Department of Labor and Employment (DOLE) ng Labor Advisory No. 12, Series of 2026, na nag-aatas na ang mga batang wala pang 15 taong gulang ay kailangang kumuha muna ng working child permit bago makilahok sa mga proyektong pang-aliwan o pang-impormasyon, kabilang ang mga nilalaman na inilalathala sa social media at iba pang online platform.

Ipinaalala ng DOLE na sa ilalim ng Republic Act No. 9231 o Special Protection of Children Against Child Abuse, Exploitation and Discrimination Act, ipinagbabawal ang pagtatrabaho ng mga batang wala pang 15 taong gulang. Pinapayagan lamang ito sa ilang pagkakataon, gaya ng kapag ang bata ay nagtatrabaho sa ilalim ng direktang pangangasiwa ng magulang o legal na tagapag-alaga at ang mga kasama lamang sa gawain ay miyembro ng pamilya, o kung ang paglahok ng bata ay mahalaga sa isang pampublikong pagtatanghal o proyektong pang-impormasyon. Sa alinmang sitwasyon, kinakailangan pa ring magkaroon ng permit mula sa DOLE bago payagang makilahok ang bata.

Nilinaw din ng ahensya na ang saklaw ng “public entertainment or information” ay hindi lamang telebisyon, radyo, pelikula, teatro at print media. Kabilang na rin dito ang mga vlog, livestream, digital advertisement, web series, podcast, educational content, streaming platform, social media at iba pang umuusbong na anyo ng digital media. Dahil dito, ang mga batang lumalahok sa paggawa ng online content na ipo-post sa internet ay maaari ring saklawin ng regulasyong ito.

Binigyang-diin ng DOLE na may pananagutan ang mga magulang o legal na tagapag-alaga sa pagsunod sa batas at sa pagkuha ng kinakailangang permit. Inatasan din ang mga employer at content producer na sundin ang mga umiiral na panuntunan laban sa child labor, kabilang ang limitasyon sa oras ng trabaho, wastong paggamit ng kinikita ng bata, at pagtiyak na hindi maaapektuhan ang kanilang pag-aaral, pagsasanay at iba pang pangunahing pangangailangan. Hinikayat din ng ahensya ang publiko na iulat ang anumang hinihinalang paglabag upang agad na maimbestigahan at maaksyunan.

Mahalagang paalala ang bagong patakarang ito na ang kapakanan ng bata ay dapat manatiling pangunahing konsiderasyon sa anumang uri ng trabaho o content creation.

Ang teknolohiya ay maaaring magbukas ng maraming oportunidad, ngunit may kaakibat din itong responsibilidad. Kung magiging mas maingat ang mga magulang, content creator at iba pang sangkot sa industriya, masisiguro na ang talento ng mga bata ay mahuhubog sa ligtas, makatao at makatarungang kapaligiran na tunay na nagbibigay-halaga sa kanilang kinabukasan.

Sobrang singil, dapat may katumbas na pananagutan

ni Leonida Sison @Boses | August 3, 2026

Ibalik sa mga konsyumer ang anumang sobrang singil na hindi naman nila dapat pinapasan. 

Ang pagiging patas sa pagsingil ng kuryente ay hindi lamang usapin ng negosyo kundi ng pananagutan sa mga mamamayang tapat na nagbabayad ng kanilang buwanang obligasyon.

Nagbigay ng magandang balita ang Energy Regulatory Commission (ERC) matapos nitong aprubahan ang P9.5 bilyong refund para sa mga customer ng Manila Electric Company (Meralco). Batay sa desisyong inilabas noong Hulyo 31, inatasan ng ERC ang pinakamalaking power distributor sa bansa na ibalik sa mga konsyumer ang katumbas na P0.3449 kada kilowatt-hour (kWh) sa loob ng anim na buwan. Ang refund ay ilalagay bilang hiwalay na item sa buwanang electric bill upang malinaw na makita ng mga konsyumer ang halaga ng ibinabalik sa kanila.

Ayon pa sa ERC, sisimulan ang pagpapatupad ng refund sa susunod na billing cycle sa sandaling matanggap ng Meralco ang pinal na desisyon. Ang naturang halaga ay bunga ng tinatawag na price correction para sa panahon mula Enero hanggang Disyembre 2025.

Ipinaliwanag ng ahensya na sa ilalim ng rate reset process, kinakailangang magsumite ang mga regulated utility tulad ng Meralco ng kanilang mga gastusin at planong proyekto para sa itinakdang regulatory period. Ito ang nagiging batayan ng mga presyong ipinapasa sa mga konsyumer. Kapag nagkaroon ng tinatawag na lapsed period, patuloy na naniningil ang utility gamit ang dating rate habang hinihintay ang pag-apruba ng bagong taripa. Dahil dito, maaaring magkaroon ng over-recovery o sobrang nakolektang halaga na dapat ibalik sa mga customer kapag lumabas ang pinal na desisyon ng regulator.

Binigyang-diin pa ng ERC na dahil nakolekta ng Meralco ang naturang over-recovery sa panahon ng regulatory years na sakop ng lapsed period, nararapat lamang na isama rin ang interest cost sa kabuuang refund upang mas maging patas ang pagbabalik ng pera sa mga konsyumer.

Ang refund na ito ay patunay na mahalaga ang mahigpit na regulasyon upang maprotektahan ang interes ng publiko. Gayunman, hindi dapat dito nagtatapos ang pananagutan. Dapat tiyakin ng mga regulator at power utilities na mas magiging mabilis at mas transparent ang proseso ng rate adjustments upang maiwasan ang muling pagkakaroon ng sobrang singil. Ang bawat konsyumer ay may karapatang magbayad lamang ng tamang halaga at makatanggap ng serbisyong patas, malinaw at may tunay na malasakit sa kapakanan ng taumbayan.

Libreng sakay, dagdag-ginhawa sa mga komyuter

ni Leonida Sison @Boses | August 2, 2026

Magpapagaan sa araw-araw na gastusin ng mga commuter ang bawat programang nagbibigay ng kahit maliit na kaluwagan sa pamasahe. Sa panahon na patuloy na tumataas ang halaga ng mga pangunahing bilihin, ang bawat pisong natitipid sa biyahe ay malaking tulong sa mga manggagawa, estudyante at iba pang pasaherong araw-araw na umaasa sa pampublikong transportasyon.

Bilang paggunita sa anibersaryo ng pagpapatupad ng Republic Act No. 11055 o Philippine Identification System Act, inanunsyo ng Light Rail Transit Authority (LRTA) at Department of Transportation (DOTr) na magkakaloob ng libreng sakay sa mga may hawak ng National ID sa LRT-2 at MRT-3 tuwing Miyerkules ng Agosto. Maaaring samantalahin ang libreng biyahe sa Agosto 5, 12, 19 at 26, mula 7:00 hanggang 9:00 ng umaga at 5:00 hanggang 7:00 ng gabi, kasabay ng oras ng pinakamataas na dami ng mga pasahero.

Upang makakuha ng libreng sakay, kailangan lamang ipakita ang pisikal na National ID card, printed ePhilID o digital National ID sa mga security personnel ng istasyon. Layunin ng programa na hikayatin ang mas maraming Pilipino na gamitin at kilalanin ang National ID bilang opisyal na pagkakakilanlan habang nagbibigay ng agarang benepisyo sa mga commuter.

Ayon sa DOTr at Philippine Statistics Authority (PSA), bahagi ito ng pagdiriwang ng batas na nilagdaan noong Agosto 6, 2018 na lumikha sa National ID system bilang iisang opisyal na pagkakakilanlan ng mga Pilipino at resident aliens. Hanggang nitong Enero, mahigit 90 milyong Pilipino na ang nakapagparehistro sa National ID.

Hindi rito nagtatapos ang mga benepisyo. Inihayag din ng DOTr na magkakaroon muli ng libreng sakay para sa mga National ID holder sa Setyembre 26, kasabay ng pagdiriwang ng Global Identity Day. Samantala, nananatiling bukas ang mga registration desk ng PSA sa mga istasyon ng MRT-3 Araneta-Cubao at Taft Avenue upang mas marami pang mamamayan ang makapagparehistro.

Matatandaang mula pa noong Marso ay ipinatupad na rin ang 50 porsiyentong bawas-pasahe sa MRT-3 at LRT-2. Dahil dito, bumaba sa P6 ang minimum fare sa MRT-3 at P14 naman ang pamasahe mula North Avenue hanggang Taft Avenue, na nagbigay ng dagdag na ginhawa sa milyun-milyong pasahero.

Ang libreng sakay ay maaaring pansamantala lamang, ngunit ang epekto nito sa pang-araw-araw na buhay ng mga commuter ay tunay na nararamdaman. Ipinapakita rin nito na maaaring pagsabayin ng pamahalaan ang pagpapalawak ng serbisyo at pagbibigay ng agarang benepisyo sa publiko. Kung mas marami pang programang tulad nito ang maisusulong at mapapanatili, mas mababawasan ang pasanin ng mga Pilipino sa araw-araw na pagbiyahe at mas mararamdaman nila na ang mga serbisyong pampubliko ay tunay na nakatuon sa kapakanan ng mamamayan.