Gender bias sa halalan, hadlang sa pag-angat ng babaeng lider

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | February 20, 2026

Isang tiyak at panatag na deklarasyon ng kanyang pagtakbo sa pagka-Pangulo sa taong 2028 ang inihayag ni Vice President Sara Duterte habang sinusulat natin ang kolum na ito nitong Miyerkules. Kamakailan naman ay nabanggit sa isang panayam ni Sen. Risa Hontiveros na bukas siya sa pagtakbong Pangulo o Pangalawang Pangulo—kung o kapag siya ang mapipili ng nagkakaisang oposisyon sa bansa. 

Sa kasaysayan ng Pilipinas ay dadalawa pa lamang sa 17 nitong naging mga Presidente ang babae: ang yumaong dating Pangulong Corazon Cojuangco Aquino at ang kasalukuyang mambabatas na si Rep. Gloria Macapagal-Arroyo. Bukod pa r’yan, ang sitwasyon sa kanilang pagkakahalal at pagkakaupo bilang Pangulo ay bunsod ng mga ekstraordinaryong mga pangyayari: People Power Revolution o Edsa I ang naging daan para kay Ginang Aquino, samantalang masalimuot ang uminog sa pagkakahalili ng noo'y Bise Presidente Macapagal-Arroyo kay dating Pangulong Joseph Ejercito Estrada, kasunod ng Edsa II at impeachment trial, at naturingang "pagbibitiw" nito.  

Sa madaling salita, ating mga mambabasa, ay nananatiling maliit na minorya sa Pilipinas ang mga nagiging babaeng Pangulo.

Atin ring balikan ang talaan ng mga tumakbo at hindi pinalad na mga kababaihan sa pagka-Pangulo, bagama't sila ay pawang mga kilala, may kartadang taglay, at may mga tagasunod na hindi matatawaran. Ang pinakahuli rito ay ang kasalukuyang Naga City Mayor na si dating Bise President Leni Robredo, na tinalo naman ng kasalukuyang Pangulong Ferdinand Marcos Jr. noong 2022.

Hindi rin malilimutan ang mga alaala ni Miriam Defensor-Santiago, na tumakbo rin sa pampanguluhang halalan, hindi lamang isa o dalawang beses kundi tatlo pa—noong 1992, 1998 at 2016. 

Samantala, sariwang-sariwa pa rin sa aking alaala ang pagtakbo ni dating Sen. Grace Poe, na aking inalalayan dalawang buwan matapos siyang maupo sa unang pagkakataon bilang senador noong 2013 hanggang sa aking paglipat sa Wyeth Philippines noong kalagitnaan ng 2015, hanggang sa ako'y kanyang personal na hiningang muli ng pag-alalay noong Enero 2016 sa kasagsagan ng kampanya, na nagtuluy-tuloy na hanggang sa kanyang ikalawang termino bilang senador simula 2016.

Matatandaang tumakbo rin sa pagka-Pangulo noong 1992 si dating First Lady Imelda Romualdez-Marcos, ngunit hindi rin nagtagumpay. 

Bakit nga ba mailap sa mga babae ang maihalal na Pangulo ng Pilipinas? 

Batay sa nagdaang World Values Survey, mayorya sa mga Pilipino ang naniniwalang mas maigi o angkop na politikal na lider ang mga kalalakihan—isang nakalulungkot na mindset sa panahong ito ng gender equality. Ang pagpapasakop sa lalaki, lalo na ng isang maybahay o asawang babae, na siya namang tagapag-aruga sa loob ng tahanan, ay tradisyong bulag nang nakasanayan, kahit sa pagiging moderno at patas na panawagan ng panahon, lalo pa't kung lalaki ang tanging naghahanapbuhay. Ang kaugaliang ito ay napapasalin maging sa larangan ng pulitika, na mas pinapaboran ang kalalakihang Pangulo kaysa kababaihan. 

Matindi rin ang nararanasang paninira, panlilibak, panlalait, at pambu-bully, at pagiging tampulan ng kung anu-anong tawag o name-calling lalo na ng mga babaeng nasa pulitika, na ang sakit na dulot sa damdamin ay ramdam ng kanilang mga anak, kaya't ninanais na lamang nilang manahimik upang hindi na madamay ang pamilya. 

Kung ang pagiging mailap para sa mga babae ng pagiging Pangulo ng Pilipinas ay lalamon kay o magagapi ni Bise Presidente Sara Duterte sa pampanguluhang halalang 2028 ay nananatiling isang palaisipan. 

Magwagi nawa ang tunay na kalooban ng taumbayang sawang sawa na sa kahirapan, korupsiyon at mga pangakong napapako!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Huwag isuko ang paglaban para sa kaayusan ng bayan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | February 13, 2026

Bago ang lahat, nais kong bigyang pugay ang ating mga masugid na tagatangkilik, lalo na ang mga naglalaan ng panahong ipahayag ang kanilang damdamin o hinaing sa pamamagitan ng sulat o email tulad nina Ginoong Rudy Ruiz, Jun Gador, Benny Gayon, Lorena Chua, Ilynn Ojeda, at marami pang iba. 

Kayo ang nagbibigay-inspirasyon sa inyong abang lingkod upang patuloy na magbahagi ng ating kaisipan at panawagan sa iba't ibang ahensya ng pamahalaan gaano man tila kakupad ang katugunan o pag-usad ng bayan. 

Gaya rin ninyo, madalas ay nagtatanong tayo kung may pag-asa nga ba ang sistema ng Pilipinas o patuloy lamang na aanurin sa sistemang palyado ng ating lipunan? Ngunit tulad ng isang nagmamahal sa kanyang sinisinta ay ayaw nating isuko na lamang ang ating kakayanang maglingkod sa bayan sa pamamagitan ng ating munting mga kaparaanan. Sapagkat ang mga matang ating tinataglay ay laging nakakaaninag ng liwanag, at namamag-asang may bukas na hinaharap kung ang ating taglay na kapangyarihan at kakayanan ay hindi natin ihahabilin sa dapithapon ng pagkalugmok. 

Oo, ang buhay-kolumnista ay malayo sa pagiging higaan ng mga rosas. Kundi ito ay matinik na buhay ng pagbibigay ng sarili. Na kahit ang nauupos mo nang lakas sa magdamag ay iyo pa ring ipagkakaloob sa ngalan ng kapahayagan ng puso at damdamin ng taumbayang iyong nauulinigang nananaghoy. Ito ay pagmamalasakit sa kababayang nakadarama ng kaapihan o pang-aabuso o kapabayaan, na kahit hindi mo sila kilala ay ituturing mong iyong sariling dugo at laman, sa ngalan ng matimyas na pagtatanggol. 

Dumarating rin naman ang maraming sandali na ang ating mga sinulat at tila dininig at binigyang katugunan ng mga ahensiya ng pamahalaang ating inasintang pangalanan, maging ang kani-kanilang tagapanguna. Iisa man tayo sa maraming nagtulong-tulong ay itinuturing nating malaking tagumpay ang anumang naganap na katugunan sapagkat ito ay tagumpay ng bayan. 

Ilang buwan na lamang ay magdiriwang na ang inyong lingkod ng ikaapat na taon ng pagsusulat ng opinyon sa minamahal na payagang ito. Masasabi kong ang apat na taon ay kumpol ng panahon ng pagyabong sa pang-unawa at pakikipag-ugnayan sa ating mga maliliit na kababayan. 

Bagamat sa ating nakaraang paglilingkod sa gobyerno ay taos-pusong pagsisilbi rin sa bawat lumalapit, kilala man natin o hindi, ang ating iginagawad, sa paniniwalang anumang ginawa natin sa pinakaaba nating kapwa ay hain natin sa Maykapal, ay mayroong kakaibang dalang inspirasyon ang kalakip ng pagiging isang kolumnista. 

Marahil, ito ay isang panawagang hindi ko pinangarap man lamang na marating, lalo na sa panahong tayo ay nagiging madaling dapuan ng kung anu-anong sakit, na sa awa ng Maykapal ay gumagaling—hangga't ang ating misyon sa mundong ibabaw ay hindi pa natin nagagampanan. 

Kagaanan ring magbahagi sa inyo ang mga aral ng panahon at buhay, na natatanging ating naharap o ibinahagi rin sa atin ng ating mga tagatangkilik. Ang ating mga karanasan, lalo na ang mga may dalang pait o lumbay, ay huwag ikasadlak sapagkat may aral itong dala na naghihintay maibahagi sa iba para hindi na sapitin o maiwasan ng iba. 

Gaya na lamang ng araw na ito, na bagama't punumpuno ng kaganapan para sa inyong lingkod, ay nakuha pa nating magsumiksik sa isang sulok upang tumipa sa keyboard ng ating computer kahit kagagaling lamang natin sa sakit at kailangan pa rin sana ng sapat na pahinga. 

Buong araw tayong dumalo ngayon sa sinusuportahan nating pag-aasikaso ng buong pamahalaan para palawigin ang pinagkukunan ng enerhiya at kalaunan ay magmura ang kuryente, at kabilang dito ang paglinang sa enerhiyang nukleyar na malinis at walang palya buong taon at ligtas na sa pag-inog ng teknolohiya at pagkatuto ng mundo sa samu't saring karanasan sa paggamit nito. 

Isang maituturing nating tagumpay ang pagkakabuo ng streamlined licensing flowchart para sa pananagumpay ng mga proyektong nukleyar sa bansa, na inaasam nating mapagana na sa 2032 para hindi na tayo laging nakaasa sa marumi at mahal na mga pinagkukunan ng enerhiya. Ayaw na nating magbayad ng mahal na kuryente. 

Isa lamang iyan sa ating mga pangarap, bilang isang mamamayang bukas ang isipan sa mga kinakailangang pagbabago na hindi dapat masikil ng kamangmangan at walang basehang pangangamba. 

Marami pa tayong mga hiling, na isa isa nating inilalatag sa espasyong ito, kasama ang sundot at latay sa mga kinauukulan, na sa panahon ng massive social engagement sa gitna ng social media ay hindi na maaaring matulog lamang sa pansitan. 

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Mga hamon sa buhay ng kabataang bagong gradweyt

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | February 6, 2026

Panahon ng midyear commencement exercises o graduation ang linggong ito. Marami-rami rin ang mga mag-aaral na nagsipagtapos na ng kani-kanilang kurso na binuno ng apat o mahigit pang mga taon. Nagsisitalunan sa tuwa matapos nilang makuha sa wakas ang pinaghirapang diploma, habang ang iba ay may medalya pa. 

Ngunit ang katanungan: Makakakuha ba agad sila ng trabahong kanilang napupusuan? Gaano katagal sila makikipagbuno sa kakaunting job openings na kadalasan ay may mga kakilala sa loob o rekomendasyon ang pinapaboran ng pagkakataon? At kung matanggap naman sa trabaho, sapat ba ang susuwelduhin para makaraos nang hindi nanggigitata? O kulang pa ba ito sa pantustos sa transportasyon, pagkain at iba pang mga pangangailangan? 

Bukod pa r’yan, ang trabaho kayang iyan ay tatratuhin sila nang maayos o sobra-sobra sa walong oras lagi ang kailangang gugulin na hindi na nararapat?

Para sa mga naging madali ang paghahanap sa unang trabaho ay isang umaatikabong palakpakan at pagsaludo. Sapagkat hindi iilan ang natagalan ng labis o hanggang ngayon ay hindi pa makakita ng mailap at maayos na trabahong angkop sa tinapos. 

Naalala ko tuloy ang kinuha kong dating tagapag-alaga ng aking noo'y maliit pang anak. Siya ay nakatapos ng kolehiyo ngunit minabuting mag-apply bilang yaya kaysa magdildil ng asin o maging pabigat sa mahirap ring magulang. Hanggang sa ipinasok na namin siya ng trabahong angkop sa kanyang pinag-aralan upang ito naman ay magamit niya. 

Samantala, galing lamang tayo sa isang tanggapan ng gobyerno kanina at naikuwento sa atin ng ating sinadya na hanggang ngayon ay hindi pa muling tinatawagan ang kanyang pamangkin ng inaplayan nitong tanggapan. Nainterbiyu na ngunit wala pang kasunod na hakbang. 

Sa aming pagkukuwentuhan ng aking bunsong anak na nagtapos noong isang taon, marami sa kanyang mga nakakausap at nakakasalamuhang kabataang kakatanggap lamang sa trabaho ang hirap pagkasyahin ang suweldo. Paano ba naman, upa pa lamang sa tirahan ay sampung libo na.

Kung may kahati sa pag-upa ay tig-limang libo lamang. Kung uuwi ka naman sa bahay ng iyong magulang na malayo sa iyong pinagtatrabahuhan ay labis na nakakapagod. O may tsantsa pang hindi ka na tuluyang makarating sa opisina lalo na tuwing Lunes na pahirapan ang pagkokomyut. 

Kaya naman, hindi na nakapagtatakang mangibang-bayan agad ang naiisip ng ating mga kabataan sa gitna ng mga hamon sa paghanap ng maayos na trabaho, tamang suweldo, pantay na oportunidad sa pinagtatrabahuhan. 

Nakakalungkot isipin, na hanggang ngayon ay nakasalalay ang ekonomiya ng Pilipinas sa services sector at ipinadadalang salapi ng mga Pilipinong nasa ibang bayan at tinutustusan ang kani-kanilang pamilya rito sa atin. Nakakalungkot pagmuni-munihin na wala pa ring ibubuga ang sektor ng manufacturing sa ating bansa, na hindi ito nalinang o napagyaman, na malaki sanang tulong sa pag-angat ng ating ekonomiya. 

Kaya naman, ang mga bagong gradweyt ay inaasahang haharap sa hindi malamang paraan para piliting mapagkasya ang kanilang buwanang kita. Na ‘yung akala mong giginhawa ka kahit paano pagkakuha ng diploma ay mapapakamot ka ng ulo, sapagkat haharapin mo ang reyalidad na mahirap ang makipagsapalaran sa Pilipinas. Lalo na kung nagsisimula ka pa lamang sa iyong tatahaking kapalaran. 

Oo, ang ating kabataan ang pag-asa ng bayan, ngunit kailangang ibigay ng ating lipunan sa kanila ang patas na pagkakataong yumabong, mamunga, at magsilbing ilaw ng pag-asa sa susunod na mga henerasyon.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.