‘Di na normal ang pag-ubo?... Mga senyales ng TB, ‘di dapat isawalang-bahala

ni Mabel G. Vieron @Special Article | May 7, 2024

Sa sobrang init ng panahon, uso na naman ang iba’t ibang karamdaman, at isa na rito ang tuberculosis o mas kilala sa tawag na TB.

Ang tuberculosis ay nakakahawang impeksyon sa ating baga na maaaring kumalat sa iba’t ibang bahagi ng ating katawan.

Kamakailan, mahigit 400 PDL’s ang nagkaroon ng sintomas nito na agad na kinabahala ng iba.

Sa panahon ngayon, pag-iingat ang dapat nating gawin upang maiwasan ang patuloy na pagkalat nito. Dahil ito ay isang malubha at nakakahawang sakit. Makakatulong sa pag-iwas nito ang pagiging mapanuri tungkol sa kondisyong ito. 

Ang sintomas na maaaring maranasan ay nakabatay kung ano’ng parte ng katawan ang tinablan ng impeksyon.

Ilan sa mga karaniwang sign ng tuberculosis ay ang mga sumusunod:

- Ubo na tumatagal nang mahigit tatlong linggo

- Pag-ubo na may kasamang dugo

- Pagkahapo

- Pananakit ng dibdib

- Pagpapawis sa gabi

- Panginginig

- Lagnat

- Pagbagsak ng timbang

- Kawalan ng ganang kumain

Ilan lamang ito sa mga sintomas, at alam ko gusto n’yo na ring malaman kung ano nga ba ang paraan upang ‘di kayo matablan ng ganitong kondisyon.

Ang TB ay isang airborne disease, kaya naman kagaya ng cold at flu virus, nalilipat ang bacteria at germs sa ibang tao sa pamamagitan ng pag-ubo, pagbahing, pakikipag-usap, pagtalsik ng laway, at maging ang simpleng paglanghap ng hanging inilabas ng isang pasyenteng may active TB.

But, wait lang besh! Alam ko na nag-o-overthink na rin kayo ngayon, pero huwag kayong mag-alala dahil hindi naman ganu’n kadali mahawa sa TB.

Ang mga taong nahahawa sa ganitong kondisyon ay ang mga taong may matagal na na-expose sa taong may TB, gaya ng mga kapamilya, kaibigan, at katrabaho.

Hindi ito nakukuha sa paghawak ng kamay ng pasyente o sa paggamit ng mga bagay na kanilang hinawakan dahil hindi tumatagal ang TB germs sa mga surface. Oki?

Ngayong natalakay na natin ang mga sintomas at paraan kung paano ito nakakahawa, alamin naman natin ngayon kung paano ito mapipigilan.

Dapat muna nating kilalanin ang ating mga nakakasalamuha lalung-lalo na sa mga taong exposed sa mga pasyente na mayroong active TB, mga galing sa bansang may TB outbreak, at maging ang mga taong naninirahan malapit sa ospital ay may risk din sa pagkakaroon nito.

Kaya naman lagi tayong mag-ingat, palakasin ang ating immune system, at kumain ng mga pagkaing mayaman sa Vitamin C at antioxidants. 

Mga Ka-BULGAR, ugaliin din nating maghugas ng kamay. Gumamit ng face mask at tissue, may TB man o wala, importante ang paggamit ng face mask at tissue lalo na kapag mayroong ubo at sipon. Oki? 

Inirerekomenda pa rin ang regular na pagpapatingin sa doktor lalo na kung may mahal sa buhay na nakakaranas ng TB. Huwag mahiyang magpakonsulta at sumailalim sa mga test upang ‘di na rin natin natin mailagay sa kapahamakan ang buhay ng ating pamilya. Gets?

US FDA sumuporta sa vape bilang alternatibo sa sigarilyo

ni Chit Luna @News | May 1, 2024

Sinuportahan ng mga grupo ng konsyumer sa Pilipinas ang komentaryo ng U.S. Food and Drug Administration Center for Tobacco Products (FDA-CTP) na nagsabing ang mga produktong Smoke-free ay may mas mababang panganib sa kalusugan kaysa sa sigarilyo.

Ang komentaryo ng FDA-CTP, na may pamagat na "Nicotine e-cigarettes: Considerations for healthcare providers," ay nagsabi na ang mga smoke-free alternatives tulad ng e-cigarettes, ay karaniwang may mas mababang panganib sa kalusugan.

Binanggit nito ang datos ng U.S. National Academies of Sciences, Engineering and Medicine (NASEM) na naghayag ng katibayan na ang paglipat mula sa sigarilyo sa e-cigarette ay makakabawas sa pagkakalantad ng isang tao sa nakakalasong carcinogens na matatagpuan sa usok ng tabako.

Si FDA-CTP Director Brian King, ang isa sa may akda ng komentaryo, ay inilathala ng Nature Medicine, isang peer-reviewed medical journal.

Ikinumpara nito ang mga panganib ng iba't ibang produktong tabako.

Ang iba pang may-akda ay sina Dr. Benjamin A. Toll ng Medical University of South Carolina Department of Public Health Sciences at Dr. Tracy T. Smith ng Department of Psychiatry and Behavioral Sciences.

Nabanggit ng komentaryo ang mga maling pananaw ng mga manggagamot at iba pang mga propesyonal sa kalusugan ay maaaring humantong sa pagpapayo ng mali sa mga pasyente.

Sinabi nito na ang maling pang-unawa ng mga doctor ay maaaring makapigil sa mga naninigarilyo na ganap na lumipat sa e-cigarette.

Ayon sa komentaryo, dapat isaalang-alang ng mga medikal na propesyonal ang pagtuturo sa mga pasyente tungkol sa panganib ng mga produkto ng tabako at ang potensyal na benepisyo sa kalusugan ng ganap na paglipat sa may mababang panganib na produkto.

Ayon kay Anton Israel, presidente ng Nicotine Consumers Union of the Philippines (NCUP), ang komentaryo na isinulat mismo ng FDA-CTP chief ay nagpapatunay na ang mga smoke-free products tulad ng vape, heated tobacco at nicotine pouch ay nagdadala ng mas mababang panganib kaysa sa tradisyonal na mga sigarilyo.

Sinabi ni Israel na ang mga smoke-free alternatives na ito ay hindi nagdudulot ng usok na naglalaman ng libu-libong nakakapinsala at potensyal na nakakapinsalang kemikal.

Sinabi naman ni Joey Dulay, presidente ng Philippine E-Cigarette Industry Association (PECIA), na ang mga tobacco harm reduction (THR) products ay maaaring makatulong sa milyun-milyong Pilipinong naninigarilyo na nasa hustong gulang na talikuran na ang sigarilyo.

Halos isang milyong dating naninigarilyo sa Pilipinas ang huminto na sa paninigarilyo, ani Dulay.

Sinabi pa niya na ang Kongreso ng Pilipinas mismo ang kumikilala sa papel ng mga smoke0free products sa pagbibigay ng mga alternatibo sa mga Pilipinong naninigarilyo sa ilalim ng Vape Law na ipinasa noong 2022.

Si Dr. Lorenzo Mata Jr., isang doktor, ay nanawagan din sa mga kapwa medikal na propesyonal na isaalang-alang ang bigat ng pinakabagong komentaryo ng FDA-CTC.

Aniya, dapat tingnan ang mga siyentipikong katotohanan tungkol sa THR at pag-aralan kung paano ito makatutulong sa milyun-milyong Pilipino na huminto sa paninigarilyo.

Binigyang-diin ng komentaryo na hindi dapat gumamit ng anumang uri ng produktong tabako ang kabataan.

Sa mga nasa hustong gulang na naninigarilyo, binanggit nito ang kahalagahan ng paggamit ng mga pamamaraan ng pagtigil na nakabatay sa ebidensya.

Mga ngipin, alagaan para makaiwas sa cancer

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | April 30, 2024

Dear Doc Erwin,

Dahil sa matagal nang namamaga ang aking gums ako ay nagpasyang kumonsulta sa isang dentista. Nabanggit ng dentista na may koneksyon ang dental health sa mga sakit ng ating katawan, partikular daw dito ang kanser. 

Ako ay nag-alala sa sinabi ng dentista dahil napabayaan ko ang aking mga ngipin. Sa mga nakaraang taon ay marami ng nasira akong ngipin. Nais ko sanang malaman kung ano ang maaaring epekto ng pagkasira ng ngipin at gum disease sa ating kalusugan, at ano ang puwedeng gawin upang mapangalagaan ang ating dental health. Maraming salamat. — Michael

---

Maraming salamat, Michael sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc column. Ganoon din sa iyong pagbabasa ng column at ng Bulgar newspaper. Sisikapin namin na masagot ang iyong mga katanungan ayon sa mga pananaliksik ng mga dalubhasa.

Marami ng mga pag-aaral na isinagawa ang mga dalubhasa sa maaaring epekto ng pagkasira ng ngipin at pagkakasakit sa ating gums o gum disease. Sa isang pag-aaral na isinagawa ng mga epidemiologists mula sa Harvard T.H. Chan School of Public Health kung saan sinundan nila ng mahigit 20 taon ang kalusugan ng halos 150,000 na kababaihan at mga kalalakihan. Ayon sa pagsasaliksik na ito, ang mga indibidwal na nagkaroon ng gum disease ay mas mataas ng 52% ang chance na magkaroon ng stomach cancer kumpara sa mga indibidwal na hindi nagkaroon ng gum disease. 

Ayon din sa pananaliksik na nabanggit, mas mataas ng 33 porsyento ang tsansa ng mga indibidwal na nasira ang 2 o higit pa na ngipin na magkaroon ng cancer sa stomach (sikmura). Inilathala ang resulta ng pag-aaral na ito sa international scientific journal na Gut noong July 2020.

Sa isang pananaliksik na inilathala sa journal na Cancer Prevention Research noong August 2020, ang pagkakaroon ng gum disease ay may mas mataas (17 porsyento) na chance na magkaroon ng serrated polyp, isang uri ng sakit na maaaring maging colon cancer. Mas mataas din ng 20 porsyento na magkaroon ng serrated polyp ang mga indibidwal na nasira ang 4 o higit pang ngipin. 

Sa mga pag-aaral na nabanggit, nakita natin ang kahalagahan ng pag-aalaga ng kalusugan ng ating ngipin upang makaiwas sa posibleng sakit na cancer na maidudulot ng gum disease at pagkasira ng ngipin.

Ayon kay Dr. Mingyang Song isang propesor sa Harvard T.H. Chan School of Public Health kinakailangan na pangalagaan natin ang ating dental health sa pamamagitan ng pag-practice ng oral hygiene. Ipinapayo ni Dr. Song na mag-toothbrush tuwing matapos kumain, gumamit ng dental floss isang beses sa isang araw, gumamit ng mouthwash at kumonsulta ng regular sa dentista.   

Sana ay nasagot namin ang iyong mga katanungan. Maraming salamat sa inyong patuloy na pagtangkilik sa Bulgar newspaper at sa Sabi ni Doc column.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com