DTI: 93% ng vape brands sa merkado hindi rehistrado

ni Chit Luna @News | August 27, 2026

Photo: File / DTI-FTEB

Ayon sa Department of Trade and Industry (DTI), 93 porsyento ng mga vape brand na kanilang natukoy sa merkado ay hindi rehistrado. Kasabay nito, nagpahayag ng pangamba ang mga mambabatas at ahensya ng gobyerno hinggil sa ilegal na kalakalan at pagsuporta sa hakbang na pagisahin ang excise tax rates para sa mga produktong vapor.

Sa pagdinig ng House Committee on Ways and Means noong Agosto 25 hinggil sa excise tax sa tabako at mga produktong vapor, sinabi ni DTI Assistant Secretary Marcus Valdez II na natukoy sa isinagawang monitoring ng ahensya ang 313 vape brands sa merkado kung saan 292 ang hindi rehistrado sa DTI.

“Batay sa aming survey, mayroong 313 vape brand sa merkado; humigit-kumulang 292 ang hindi rehistrado. Kaya nasa 93% ito,” ayon kay Valdez.

Binanggit ni Valdez na sa nakaraang pagdinig ay sinabi niyang mayroong 18 rehistradong brand, ngunit dalawa sa mga ito—ang Shift at Chillax—ay isasailalim sa kanselasyon. Dagdag pa niya, ang dalawang brands na ito ay tinukoy din ng Bureau of Customs (BOC) sa kanilang ulat sa pagdinig.

Nang tanungin kung bakit nananatiling hindi rehistrado ang malaking bilang ng mga vape brand, sinabi ni Valdez na nagbigay ang DTI ng compliance period sa pagpaparehistro, ngunit may ilan pa ring nagpatuloy sa pagbebenta nang hindi nagrerehistro. Naghain sila ng pormal na kaso laban sa mga hindi rehistradong brand at pinatawan ng parusa.

Binigyang-diin din ni Valdez ang pagkakaiba ng mga lehitimong retailer mula sa mga iligal o hindi sumusunod na establisimyento nang mapunta ang talakayan sa pagbebenta ng mga vapor product sa mga menor de edad.

“Sa tingin ko ay hindi magbebenta ang mga lehitimong negosyante sa mga menor de edad. Sa aming monitoring, nakikita naming may mga retailer sa mga mall na may malinaw na karatula na nagsasabing bawal pumasok ang mga menor de edad. Alam kong sa malalaking mall ay tumatanggi silang magbenta sa mga menor de edad. Ngunit sa mga establisimyento sa labas ng mall, dito mo makikita ang mga ito [mga iligal na nagbebenta] sa mga strip mall o sa kalsada,” ayon kay Valdez.

“Sa aming karanasan, kapag nagmomonitor kami sa araw, sarado ang mga establisimyento na ito; nagbubukas sila sa gabi kapag karamihan sa mga kawani ng gobyerno ay nasa bahay na,” dagdag pa niya.

Sinabi ni Ways and Means Chair Rep. Miro Quimbo na ang pagkakaiba sa tax rates ay naging factor sa kakulangan ng mga rehistrasyon sa ilalim ng nicotine salt category.

“Hindi sila magrerehistro dahil masyadong mataas ang buwis. Hindi ito dahil sa mas gustong chemical composition ito,” ayon kay Quimbo.

Sumuporta rin ang DTI sa panukalang pagisahin ang excise tax rates para sa nicotine salt at conventional freebase vapor products.

Sumuporta rin ang Department of Finance (DOF), Bureau of Internal Revenue (BIR), at BOC sa paglipat mula sa kasalukuyang two-tier system tungo sa iisang tax rate, bagaman nananatiling pinag-uusapan pa ang angkop na rate.

Sinabi ni Rep. Roberto Nazal na natukoy na ng mga miyembro ng komite na ang pinagmumulan ng tax leakage ay ang kasalukuyang estruktura ng buwis.

“Batay sa mga naunang pahayag ng mga miyembro ng aming komite, natukoy naming ang kasalukuyang two-tier system ang nagbigay-daan o nagpapahintulot sa tax leakage. May ilan na sumasang-ayon na ang pagkakaroon ng iisang tier ay makakapagsara ng butas sa batas na iyon,” ayon kay Nazal.

Kinuwestiyon din ni Rep. Rufus Rodriguez ang pagpapanatili ng magkahiwalay na tax rates kung ipinapakita ng BIR records na walang buwis na nabayaran sa ilalim ng nicotine salt category. Iminungkahi ni Rodriguez ang pinag-isang rate na ₱15 kada milliliter para sa mga vapor product at binigyang-diin ang pangangailangang matukoy ang antas ng buwis na makapagbibigay ng kita sa pamahalaan nang hindi hinihikayat ang mga mamimili na lumipat sa mga iligal na produkto.

Samantala, nanawagan si Rep. Bong Suntay sa mga fiscal agency na isaalang-alang kung paano binubuwisan ng mas maunlad na mga bansa ang mga produkto sa pamamagitan ng pagpapanatili ng tax differential sa pagitan ng sigarilyo at mga vapor product.

“Mr. Chair, sinusubukan kong bigyang-katwiran kung bakit sa maraming bansa sa Europa ay magkaiba ang tax rates sa pagitan ng tradisyonal na sigarilyo at mga produktong vape. Dapat may dahilan ito. Mas advanced ang kanilang mga pag-aaral. Mas maunlad sila pagdating sa pagbubuwis [ng mga produktong ito]. Pero dito, bakit natin gustong ipantay ang dalawang kategorya? Dapat may dahilan sila. Naniniwala ako na kung hindi sira ang gulong, hindi na ito dapat baguhin,” ani Suntay.

Iprinisenta rin ng ekonomistang si Bienvenido Oplas ang mga internasyonal na halimbawa ng magkakaibang pagbubuwis sa sigarilyo at e-cigarettes tulad ng excise tax differentials na 45 porsyento sa Indonesia, 96 porsyento sa UK at 100 porsyento sa New Zealand.

Naganap ang talakayan habang iniulat ng mga revenue at fiscal agency ng pamahalaan ang patuloy na operasyon laban sa iligal na tabako at mga vapor product.

Iniulat ng BIR ang 6,196 enforcement activities na may kaugnayan sa tabako at mga vape product sa taong 2026, na may tinatayang ₱1.7 bilyon sa excise taxes na dapat bayaran, kumpara sa 2,318 enforcement activities na may ₱122 milyon na tinatayang excise taxes noong 2025.

Iniulat naman ng BOC ang 253 tobacco seizures na nagkakahalaga ng ₱10 bilyon sa 2026, kumpara sa 317 seizures na nagkakahalaga ng ₱1.87 bilyon noong 2025. Para sa mga vapor product, iniulat ng Customs ang 18 seizures na nagkakahalaga ng ₱1.6 bilyon sa 2026, laban sa 37 seizures na nagkakahalaga ng ₱649 milyon noong 2025.

Sinabi ni Head Revenue Executive Assistant ng BIR, Atty. Dondanon Galera, na napansin ng ahensya ang dumaraming bilang ng mga iligal na produkto sa kanilang mga enforcement operation.

“Base dun sa experience namin, padami nang padami ang huli namin ng illicit products,” ani Galera.

Sinabi ni Rep. Nazal na kailangan ding isaalang-alang ng mga mambabatas ang posibleng epekto ng magiging tax rate sa iligal na kalakalan at sa kita ng pamahalaan.

“Gaya ng binanggit ng Chairman, ayaw naming magpataw ng sobrang buwis hanggang sa punto na lalo nitong itutulak ang smuggling at pahinain ang kumpiyansa ng mga investor na mamuhunan sa ating bansa,” ayon kay Nazal.

“Na lampas sa isang partikular na antas ng buwis, maaaring hindi na tayo kumikita ng mas maraming revenue kundi itinutulak lamang natin ang maraming mga mamimili sa iligal na merkado,” dagdag pa niya.

Mula Primewater patungong Hiraya: Rebranding sa gitna ng kontrobersiya

ni Chit Luna @Huli Ka! | July 18, 2026

Nagpalit man ng pangalan ang PrimeWater Infrastructure Corp. bilang Hiraya Water Corp., hindi nito agad natakasan ang mga kontrobersiyang matagal nang bumabalot sa operasyon nito.

Sa halip na maging panibagong simula lamang, sinalubong ang rebranding ng kumpanya ng mga tanong mula sa ilang local water district kaugnay ng umano’y copy-paste na mga abiso, pagbabago ng principal office, at nagpapatuloy na legal na alitan sa operasyon ng tubig sa San Jose del Monte, Bulacan.

Sa isang opisyal na liham, ipinaalam ng kumpanya na inaprubahan ng Securities and Exchange Commission (SEC) noong Hunyo 10, 2026 ang pagpapalit ng pangalan nito at ang paglilipat ng principal office mula sa Starmall IT Hub sa Pamplona Tres, Las Piñas City patungo sa No. 900 Romualdez Street, Barangay 664-A, Paco, Manila.

Gayunman, ilang local water district ang nakapansin na ang natanggap nilang mga abiso ay nakapangalan pa rin sa City of Malolos Water District, na nagdulot ng mga tanong kung maingat bang isinagawa ang proseso o kung basta lamang ginamit ang isang lumang template nang hindi na-update ang detalye ng tatanggap.

Ipinaliwanag naman ng PrimeWater na pangalan lamang ang binago at nananatiling pareho ang corporate registration, mga karapatan, kontrata, obligasyon, assets, at liabilities ng kumpanya.

Ngunit para sa mga kritiko, ang pagbabago ng pangalan ay hindi awtomatikong nangangahulugan ng pagbabago sa rekord ng kumpanya. Iginiit nilang hindi mabubura ng tatak na Hiraya ang mga naunang reklamo hinggil sa umano’y madalas na water interruption, mababang pressure, kwestiyonableng billing, at mga pasilidad na hindi umano sapat ang maintenance.

Mas lumalim pa ang mga katanungan matapos lumitaw ang isyu sa paglilipat ng principal office ng kumpanya.

Batay sa SEC records, inaprubahan ng Board of Directors ng PrimeWater noong Mayo 11, 2026 ang paglipat ng principal office mula Las Piñas City patungong Maynila.

Gayunman, nagpatuloy ang kumpanya sa paghahain ng mga kaso sa Regional Trial Court (RTC) Las Piñas upang harangin ang mga hakbang ng Pamahalaang Lungsod ng San Jose del Monte, Bulacan, na pansamantalang pangasiwaan ang suplay ng tubig katuwang ang San Jose del Monte Water District.

Noong Hunyo 2, ibinasura ng RTC Las Piñas Branch 198 ang petisyon ng PrimeWater para sa temporary restraining order. Kalaunan, naghain muli ang kumpanya ng panibagong kaso na napunta sa RTC Las Piñas Branch 253, na nagbigay ng injunctive relief noong Hunyo 8.

Ang kautusan ay inilabas halos isang buwan matapos aprubahan ng board ng kumpanya ang paglilipat ng principal office nito sa Maynila.

Dahil dito, hinihingan ng paliwanag ang kumpanya kung naipabatid ba nito sa korte ang aprubadong pagbabago sa principal office at kung bakit Las Piñas pa rin ang piniling lugar ng paghahain ng kaso.

Para sa mga kritiko, hindi sapat ang bagong pangalan at ang pangakong “renewed sense of hope” upang mabago ang pananaw ng publiko.

Ang tunay na sukatan ng pagbabago, anila, ay hindi makikita sa pangalan ng korporasyon kundi sa transparency, pananagutan, maayos na pamamahala, at serbisyong direktang mararamdaman ng mga konsyumer.

Mga smoke-free alternatives iniuugnay sa pinakamabilis na pagbaba ng paninigarilyo sa New Zealand, ayon sa pag-aaral

ni Chit Luna @News | July 10, 2026

Photo: File

Isang bagong pag-aaral ng tatlong public health experts ang nag-ulat na ang adult smoking rates sa New Zealand ay bumaba sa pinakamabilis na antas na naitala, kung saan itinuro ang tobacco harm reduction bilang isa sa mga posibleng dahilan.

Ang pag-aaral, na inilathala noong Hunyo 2026 sa peer-reviewed medical journal na The Lancet Regional Health, ay nagsabing bumagsak ang adult smoking rate sa New Zealand mula 23.5% noong 2018, patungong 8.3% pagsapit ng 2023. Nagkaroon din ng limang beses na pagbilis sa taunang pagbaba ng smoking prevalence noong 2018 hanggang 2023.

Ayon sa regression analysis, malakas na kaugnay ng pagbaba ng paninigarilyo ang pagpapakilala ng mga smoke-free alternatives. Ayon sa pag-aaral, "New Zealand's accelerating smoking decline: lessons for tobacco harm reduction." Tinawag ng mga may-akda mula sa University of Auckland at Brunel University ang mga natuklasan bilang "independent health advisory."

Iniuugnay ng mga mananaliksik ang pagbabagong ito sa mga nangyari noong 2019, kabilang ang pagtaas ng paggamit ng vape at ang pag-endorso ng Ministry of Health sa vaping bilang isang hindi gaanong mapanganib na alternatibo para sa mga adultong nais huminto sa paninigarilyo.

Sa pamumuno ni Beaglehole, isang dating World Health Organization (WHO) director, napagpasyahan ng mga mananaliksik na ang pagtaas ng vaping ay kasabay ng matinding pagbaba ng paninigarilyo.

Binanggit din ng mga mananaliksik ang pagbawas sa kahirapan sa paninigarilyo at ang pagiging mas bukas ng publiko sa ideya ng pagbabawas ng pinsalang dulot ng paninigarilyo. Idinagdag nila na dapat tumuon ang mga polisiya sa pampublikong kalusugan sa pagbabawas ng pinsala sa halip na eksklusibong layunin ang ganap na pag-iwas sa paggamit ng tabako.

Ipinunto rin ng pag-aaral na matapos ratipikahan ng New Zealand ang WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) noong 2004, nagpatupad ang bansa ng mga smoke-free public spaces, graphic health warnings, at mas mataas na buwis. Gayunman, sinabi ng mga mananaliksik na ang mga hakbang na ito lamang ay hindi sapat upang ipaliwanag ang biglang pagbilis ng pagbaba ng paninigarilyo simula noong 2018.

Napansin din ng mga may-akda na kung nagpatuloy lamang ang mga naunang trend, mas mabagal sana ang pagbaba ng smoking prevalence ng New Zealand. "Smokefree 2025" target ay nananatiling malayo sa maaabot.

Sa kasalukuyan, mas kaunti sa 7% ng mga taga-New Zealand ang naninigarilyo, habang karamihan sa populasyon ay gumagamit ng mas ligtas na alternatibong may nicotine o hindi gumagamit ng nicotine. Ayon sa pag-aaral, nanatiling mataas ang antas ng kalusugan sa kabila ng pagtaas ng paggamit ng vape.

Ipinahihiwatig ng mga natuklasan na maaaring higit pang mapababa ang smoking prevalence kung isasama ang tobacco harm reduction strategies sa mga tradisyunal na polisiya sa tobacco control.