Mula Primewater patungong Hiraya: Rebranding sa gitna ng kontrobersiya

ni Chit Luna @Huli Ka! | July 18, 2026

Nagpalit man ng pangalan ang PrimeWater Infrastructure Corp. bilang Hiraya Water Corp., hindi nito agad natakasan ang mga kontrobersiyang matagal nang bumabalot sa operasyon nito.

Sa halip na maging panibagong simula lamang, sinalubong ang rebranding ng kumpanya ng mga tanong mula sa ilang local water district kaugnay ng umano’y copy-paste na mga abiso, pagbabago ng principal office, at nagpapatuloy na legal na alitan sa operasyon ng tubig sa San Jose del Monte, Bulacan.

Sa isang opisyal na liham, ipinaalam ng kumpanya na inaprubahan ng Securities and Exchange Commission (SEC) noong Hunyo 10, 2026 ang pagpapalit ng pangalan nito at ang paglilipat ng principal office mula sa Starmall IT Hub sa Pamplona Tres, Las Piñas City patungo sa No. 900 Romualdez Street, Barangay 664-A, Paco, Manila.

Gayunman, ilang local water district ang nakapansin na ang natanggap nilang mga abiso ay nakapangalan pa rin sa City of Malolos Water District, na nagdulot ng mga tanong kung maingat bang isinagawa ang proseso o kung basta lamang ginamit ang isang lumang template nang hindi na-update ang detalye ng tatanggap.

Ipinaliwanag naman ng PrimeWater na pangalan lamang ang binago at nananatiling pareho ang corporate registration, mga karapatan, kontrata, obligasyon, assets, at liabilities ng kumpanya.

Ngunit para sa mga kritiko, ang pagbabago ng pangalan ay hindi awtomatikong nangangahulugan ng pagbabago sa rekord ng kumpanya. Iginiit nilang hindi mabubura ng tatak na Hiraya ang mga naunang reklamo hinggil sa umano’y madalas na water interruption, mababang pressure, kwestiyonableng billing, at mga pasilidad na hindi umano sapat ang maintenance.

Mas lumalim pa ang mga katanungan matapos lumitaw ang isyu sa paglilipat ng principal office ng kumpanya.

Batay sa SEC records, inaprubahan ng Board of Directors ng PrimeWater noong Mayo 11, 2026 ang paglipat ng principal office mula Las Piñas City patungong Maynila.

Gayunman, nagpatuloy ang kumpanya sa paghahain ng mga kaso sa Regional Trial Court (RTC) Las Piñas upang harangin ang mga hakbang ng Pamahalaang Lungsod ng San Jose del Monte, Bulacan, na pansamantalang pangasiwaan ang suplay ng tubig katuwang ang San Jose del Monte Water District.

Noong Hunyo 2, ibinasura ng RTC Las Piñas Branch 198 ang petisyon ng PrimeWater para sa temporary restraining order. Kalaunan, naghain muli ang kumpanya ng panibagong kaso na napunta sa RTC Las Piñas Branch 253, na nagbigay ng injunctive relief noong Hunyo 8.

Ang kautusan ay inilabas halos isang buwan matapos aprubahan ng board ng kumpanya ang paglilipat ng principal office nito sa Maynila.

Dahil dito, hinihingan ng paliwanag ang kumpanya kung naipabatid ba nito sa korte ang aprubadong pagbabago sa principal office at kung bakit Las Piñas pa rin ang piniling lugar ng paghahain ng kaso.

Para sa mga kritiko, hindi sapat ang bagong pangalan at ang pangakong “renewed sense of hope” upang mabago ang pananaw ng publiko.

Ang tunay na sukatan ng pagbabago, anila, ay hindi makikita sa pangalan ng korporasyon kundi sa transparency, pananagutan, maayos na pamamahala, at serbisyong direktang mararamdaman ng mga konsyumer.

Mga smoke-free alternatives iniuugnay sa pinakamabilis na pagbaba ng paninigarilyo sa New Zealand, ayon sa pag-aaral

ni Chit Luna @News | July 10, 2026

Photo: File

Isang bagong pag-aaral ng tatlong public health experts ang nag-ulat na ang adult smoking rates sa New Zealand ay bumaba sa pinakamabilis na antas na naitala, kung saan itinuro ang tobacco harm reduction bilang isa sa mga posibleng dahilan.

Ang pag-aaral, na inilathala noong Hunyo 2026 sa peer-reviewed medical journal na The Lancet Regional Health, ay nagsabing bumagsak ang adult smoking rate sa New Zealand mula 23.5% noong 2018, patungong 8.3% pagsapit ng 2023. Nagkaroon din ng limang beses na pagbilis sa taunang pagbaba ng smoking prevalence noong 2018 hanggang 2023.

Ayon sa regression analysis, malakas na kaugnay ng pagbaba ng paninigarilyo ang pagpapakilala ng mga smoke-free alternatives. Ayon sa pag-aaral, "New Zealand's accelerating smoking decline: lessons for tobacco harm reduction." Tinawag ng mga may-akda mula sa University of Auckland at Brunel University ang mga natuklasan bilang "independent health advisory."

Iniuugnay ng mga mananaliksik ang pagbabagong ito sa mga nangyari noong 2019, kabilang ang pagtaas ng paggamit ng vape at ang pag-endorso ng Ministry of Health sa vaping bilang isang hindi gaanong mapanganib na alternatibo para sa mga adultong nais huminto sa paninigarilyo.

Sa pamumuno ni Beaglehole, isang dating World Health Organization (WHO) director, napagpasyahan ng mga mananaliksik na ang pagtaas ng vaping ay kasabay ng matinding pagbaba ng paninigarilyo.

Binanggit din ng mga mananaliksik ang pagbawas sa kahirapan sa paninigarilyo at ang pagiging mas bukas ng publiko sa ideya ng pagbabawas ng pinsalang dulot ng paninigarilyo. Idinagdag nila na dapat tumuon ang mga polisiya sa pampublikong kalusugan sa pagbabawas ng pinsala sa halip na eksklusibong layunin ang ganap na pag-iwas sa paggamit ng tabako.

Ipinunto rin ng pag-aaral na matapos ratipikahan ng New Zealand ang WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) noong 2004, nagpatupad ang bansa ng mga smoke-free public spaces, graphic health warnings, at mas mataas na buwis. Gayunman, sinabi ng mga mananaliksik na ang mga hakbang na ito lamang ay hindi sapat upang ipaliwanag ang biglang pagbilis ng pagbaba ng paninigarilyo simula noong 2018.

Napansin din ng mga may-akda na kung nagpatuloy lamang ang mga naunang trend, mas mabagal sana ang pagbaba ng smoking prevalence ng New Zealand. "Smokefree 2025" target ay nananatiling malayo sa maaabot.

Sa kasalukuyan, mas kaunti sa 7% ng mga taga-New Zealand ang naninigarilyo, habang karamihan sa populasyon ay gumagamit ng mas ligtas na alternatibong may nicotine o hindi gumagamit ng nicotine. Ayon sa pag-aaral, nanatiling mataas ang antas ng kalusugan sa kabila ng pagtaas ng paggamit ng vape.

Ipinahihiwatig ng mga natuklasan na maaaring higit pang mapababa ang smoking prevalence kung isasama ang tobacco harm reduction strategies sa mga tradisyunal na polisiya sa tobacco control.

Mas mahigpit na aksyon laban sa iligal na vape, isinusulong kasabay ng balanseng regulasyon

ni Chit Luna @News | June 9, 2026

Photo: File

Nanawagan ang mga eksperto sa pampublikong kalusugan ng paggamit ng siyentipikong ebidensya sa paghubog ng mga polisiya sa vape habang pinag-aaralan ng Senado ang mga panukalang pagbabago sa Republic Act No. 11900 o Vape Law.

Sa pagdinig ng Senate Committee on Health and Demography at Committee on Trade, Commerce and Entrepreneurship, binigyang-diin ng mga resource person ang kahalagahan ng pagpigil sa pag-access ng kabataan sa vape habang pinananatili ang reguladong access para sa mga adultong naninigarilyo.

“In reality your honors, at the heart of this discussion are not products, but people,” ani Quit for Good president Dr. Lorenzo Mata.

Ayon kay Mata, dapat tingnan ang mga smoke-free products kaugnay ng patuloy na paninigarilyo ng mga adult smokers na hindi ganap na makaiwas sa nicotine.

“Let me be clear: these products are not risk-free, and they are not for youth or non-smokers. These products are meant for adult smokers. That is why regulation is critical,” he said.

Ipinunto rin niya ang resulta ng isang pag-aaral noong 2025 tungkol sa heated tobacco products.

“This study published in 2025, is a comparative study of heated tobacco products versus conventional cigarette smoke and shows that ‘burning’ causes the release of toxic compounds produced by high-temperature pyrolysis. Concentrations of harmful compounds decreased by up to 91.6%, confirming the reduction of levels of various known toxic and carcinogenic chemical components in the shift from cigarettes to smoke-free products,” he said.

Dagdag pa niya, mahalaga ang mga pananggalang laban sa paggamit ng kabataan.

“Strong safeguards, such as age restrictions, product standards, and enforcement, can help protect the youth while ensuring adult smokers have access to smoke-free products,” he said.

Samantala, nagbabala si Professor Michael Eric Castillo ng CAPS and Partners laban sa mga panukalang maaaring mahirap ipatupad.

“Implementation (of the proposed bill) is administratively heavy and unevenly enforceable, increasing the risk of selective enforcement,” Castillo said.

Aniya, ang sobrang paghihigpit sa mga reguladong alternatibo ay maaaring magbunga ng hindi inaasahang epekto at magtulak sa mga mamimili na lumipat sa iligal na merkado.

“My worry, Your Honor, is that (the proposed bill) may undermine its own health objectives,” he said.