top of page
Search

ni Chit Luna @News | May 7, 2025



File photo

Milyun-milyong indibidwal ang nakalaya mula sa paninigarilyo sa pamamagitan ng e-cigarettes, heated tobacco, nicotine pouch at iba pang harm reduction tools, ayon sa report ng World Vapers Alliance (WVA).


Sinabi ng WVA na mas marami pa ang maaaring huminto sa paninigarilyo kung pakikinggan ng World Health Organization (WHO) ang mga karanasan ng mga taong ito na lumipat sa mga alternatibong produkto na walang usok.


Ayon sa ulat ng WVA, ang paggamit ng vape ay doble ang bisa sa pagtigil sa paninigarilyo kumpara sa mga tradisyonal na nicotine replacement therapies (NRTs). Binanggit pa ng WVA ang inisyatiba ng National Health Service (NHS) sa United Kingdom na magbigay ng mga e-cigarette sa mga kasalukuyang naninigarilyo bilang bahagi ng kanilang programa.


Batay sa mga siyentipikong pag-aaral, napatunayan na ang harm reduction o pagbabawas ng pinsala ay isang epektibong stratehiya. Dagdag pa ng WVA, ang mga e-cigarette ay tinatayang 95 porsiyento na mas ligtas kaysa sa ordinaryong sigarilyo, isang konklusyon na sinusuportahan din ng Public Health England.


Dahil dito, nanawagan ang WVA sa WHO na isaalang-alang ang mga positibong resulta ng paggamit ng harm reduction tools at pakinggan ang boses ng milyun-milyong taong natulungan nito.


Ayon sa WVA, ang e-cigarettes, heated tobacco at nicotine pouch ay lubos na epektibo sa pagtulong sa mga naninigarilyo na huminto, base sa mga siyentipikong pag-aaral.


Ipinakikita ng mga pag-aaral sa biomarker ng tao ang potensyal sa pagbawas sa pinsala ng mga alternatibong produktong ito na walang usok. Kahit ang bahagyang paglipat sa mas mababang panganib na mga alternatibo ay maaaring maging isang hakbang tungo sa lubos na pagtigil sa paninigarilyo.


Ang unti-unting pamamaraang ito ay maaaring mas katanggap-tanggap para sa ilang mga naninigarilyo, ayon sa WVA.


Ayon sa pag-aaral, ang pangunahing sanhi ng mga sakit na nauugnay sa paninigarilyo ay ang pagkasunog ng tabako, na naglalabas ng libu-libong nakalalasong kemikal. Dahil inaalis ng mga produktong walang usok na nikotina ang pagkasunog, nababawasan ang pagkakalantad sa mga mapaminsalang sangkap.


Sinabi ni French oncologist Dr. David Khayat, sa isang panayam ng pahayagang Phileleftheros ng Cyprus, na ang paglipat ng mga naninigarilyo sa mga alternatibong walang usok ay maaaring magpababa ng panganib sa kanser.


Binanggit niya ang mga siyentipikong pag-aaral na nagpapakita na ang dami at konsentrasyon ng mga sangkap na nalilikha mula sa paninigarilyo ay konektado sa mataas na temperatura na nangyayari sa panahon ng pagkasunog.


Sa ulat na “Rethinking7 Tobacco Control: 20 Harm-Reduction Lessons the FCTC Should Take Note Of,” iminungkahi ng WVA na dapat isaalang-alang ng WHO Framework Convention on Tobacco Control ng World Health Organization, na nagdiriwang ng ika-20 anibersaryo nito sa 2025, ang mga instrumentong ito sa pagbabawas ng pinsala para tulungan ang mga naninigarilyo na huminto.


Ang matigas na pagtanggi ng FCTC na kilalanin ang potensyal ng mga estratehiya sa pagbabawas ng pinsala, lalo na ang vaping, nicotine pouch at mga produktong hindi nasusunog, ay hindi lamang humahadlang sa mga pagsisikap sa pagtigil sa paninigarilyo kundi malamang na kumikitil pa ng milyun-milyong buhay, ayon sa WVA.


Sumang-ayon ang Nicotine Consumers Union of the Philippines sa ulat, at sinabing mas maraming pagpipilian na ang magagamit ng mga naninigarilyo ngayon. Maging ito ay e-cigarettes, heated tobacco, o nicotine pouch, dapat payagan ang mga mamimili na pumili ng mga produktong hindi gaanong nakakasama sa kanila, sabi ni NCUP president Anton Israel.


Inilathala ng mga mananaliksik mula sa Brighton at Sussex Medical School ang isang pag-aaral sa Oxford Academic noong Pebrero 2024, na nagpapakita na ang mga naninigarilyo na kinikilala ang vaping bilang mas mababa ang panganib kaysa sa paninigarilyo ay mas malamang na lumipat pagkalipas ng anim na taon.


Ang pananaliksik, na sinuportahan ng U.K. Medical Research Council, Wellcome, University of Bristol, Cancer Research U.K., at Society for the Study of Addiction, ay nagbibigay-diin sa pangangailangang iwasto ang maling7 pananaw ng publiko tungkol sa vaping.

 
 

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | Apr. 22, 2025




Dear Doc Erwin, 


Ako ay 22 years old at isang estudyante, may sakit na diabetes at ayon sa aking doktor ay considered na obese na ako. Sa aking pagbabasa tungkol sa aking health condition ay napag-alaman ko na dahil sa aking kalagayan maaaring mahina na ang aking immune system. Ito marahil ang dahilan kung bakit madalas akong magkaroon ng sakit, ubo at sipon.


Nais ko sanang malaman kung may mga natural na paraan, katulad ng pagkain, upang lumakas ang aking immune system. Makakatulong ba ang pagkain, kung mayroon man, upang lumakas muli ang aking immune system upang labanan ang sakit? May mga pag-aaral na ba na nagpapatunay na mabisa ang pagkain upang ituring ang mga ito na mga “immune boosters”? Sana ay masagot niyo ang aking mga katanungan. — Ronaldo 



Maraming salamat Ronaldo sa iyong pagliham at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 


Maraming uri ng sakit na nagmumula dahil sa kahinaan ng ating immune system. Ang ating immune system ay sandata ng ating katawan upang labanan ang mga sakit katulad ng infection at cancer.


Dahil sa ating mga kaalaman sa medical science sa role ng immune system upang labanan ang mga sakit, naka-develop ang mga dalubhasa ng tinatawag na “immunotherapies”  upang tulungan ang ating immune system upang hanapin at labanan ang cancer.


Ngunit kung ang ating immune system ay malakas, kayang labanan nito ang mga sakit at hindi na kinakailangan ang mga gamot. Ang immune system natin ang natural na panlaban o gamot natin kontra sa mga sakit. 


May mga infection na maaaring makapagpahina ng ating immune system. Ang human immunodeficiency virus (HIV), human papillomavirus (HPV), hepatitis B at hepatitis C infections ay mga halimbawa ng sakit na nagpapahina ng ating immune system. Dahil sa mga infections na nabanggit hindi nagagawang umatake ng ating immune cells upang labanan at ma-eliminate ang mga infected cells.


Bukod sa mga nabanggit na infections, mayroon ding iba pang mga health condition na nagpapahina ng immune system, katulad ng obesity at diabetes. Mga kondisyon na iyong nabanggit. 


Ayon kay Dr. William Li, isang kilalang dalubhasa sa mga pagkain na maaaring makatulong sa iba’t ibang uri ng sakit. Maaaring makatulong ang ilang pagkain upang lumakas ang immune system. Sa kanyang librong isinulat na may titulong “Eat to Beat Disease” ay binanggit ni Dr. Li ang mga pagkain na napatunayan sa mga scientific research na nagpapalakas ng immune system o mga tinatawag na “immune system boosters”.


Una sa mga binanggit ni Dr. Li ay ang mushrooms. Ayon kay Dr. Li, ang white button mushrooms ay may bioactives na immune system boosters. Isa rito ay ang beta-glucan, isang dietary fiber na nag-stimulate ng ating immune system. Sa isang pag-aaral ng mga dalubhasa ng University of Western Sydney tungkol sa epekto ng pagkain ng white button mushroom sa immune system, tumaas ng 55 percent at 58 percent ang Immunoglobulin A (IgA) antibody levels ng mga participants na kumain ng white button mushroom sa loob lamang ng isa at dalawang linggo ng pagkain ng mushroom. Nai-publish ang resulta ng pag-aaral na ito sa scientific journal na Nutrition noong taong 2012.  


Ayon kay Dr. Li sa iba pang mga pag-aaral, ang ibang uri ng mushrooms katulad ng shiitake, maitake, enoki, chanterelle at oyster mushrooms, napatunayan na ini-stimulate rin nito ang immune system. Makikita ang mga research na ito tungkol sa immune system boosting effects ng mushroom sa journals na International Immunopharmacology (2010 & 2016), Scientific Reports 6 (2016), Annals of Translational Medicine 2 (2014), at International Journal of Molecular Medicine 41 (2018).


Ayon sa Mayo Clinic Health System ang pagsama ng iba’t ibang uri ng mushrooms sa ating kinakain ay makakababa ng 45 percent ng ating risk na magkaroon ng cancer. Batay sa mga dalubhasa sa Mayo Clinic, kinakailangan na kumain ng hindi bababa sa dalawang medium size na mushroom araw-araw. 


Samantala, ipagpapatuloy natin sa susunod na linggo ang ating pagtalakay sa mga pagkain na itinuturing na mga immune system boosters. 


Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan.


Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | Apr. 16, 2025




Dear Doc Erwin, 


Ako ay isang government employee, edad na 35, may asawa at dalawang anak. Dahil sa araw-araw na pagbibiyahe, pagpasok sa trabaho at mga gawaing bahay ay nakakaranas ako ng stress at anxiety. Nahihirapan din akong makatulog sa gabi.


Sinubukan ko na magkonsulta sa doktor at ipinayo nito ang pag-inom ng pampatulog gabi-gabi. Nakatulong ito sa akin na mabawasan ang stress na nararamdaman ngunit patuloy pa rin ito at ang aking mga nararamdaman pati na ang araw-araw na anxiety.


Ipinayo sa akin ng aking kaibigan mula sa bansang India na ako ay uminom ng Ashwagandha supplement. Ayon sa kanya ito ay naging mabisa sa kanyang anxiety. Makakatulong din daw ito sa aking pagtulog. 


Nais ko sanang malaman kung ano ang Ashwagandha? May mga scientific studies na ba tungkol sa bisa nito sa stress at anxiety? Safe ba na ito ay inumin araw-araw? Maaari ba itong inumin kasama ang ibang gamot? Maraming salamat at sana ay masagot niyo ang aking mga katanungan. — Maria Christina 



Maraming salamat Maria Christina sa iyong pagliham at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 


Ang Ashwagandha ay isang halaman na tumutubo sa Africa, Asia, at Europa. Ito ay karaniwang tinatawag sa common Sanskrit na pangalan nitong “Ashwaganda” na ang ibig sabihin ay basang kabayo (wet horse) dahil sa natatanging amoy nito. Tinatawag din itong “winter cherry” o kaya ay “Indian ginseng”.


Sa bansang India, partikular sa kanilang tradisyonal na Ayurvedic medicine at sa Unani medicine systems ay ginagamit ang Ashwagandha bilang isang adaptogen. Ang adaptogen ay mga compounds o produkto na nakakatulong sa atin na labanan ang iba’t ibang bagay na nagiging dahilan ng stress. Ito ang rason kung bakit kilala ang Ashwagandha bilang panlaban sa stress at anxiety.


Ang Ashwagandha ay may scientific name na Withania somnifera. Ang ibig sabihin ng “somnifera” ay sleep-inducing, kaya ginagamit din itong pampatulog. 


Ang mga Ashwagandha supplements na available sa merkado ay mula sa ugat at dahon ng halamang ito.


Ngunit may basehan ba ang paggamit ng Ashwagandha na panlaban sa anxiety, stress at bilang pampatulog?


Sa isang systematic review ng pitong clinical trials ng Ashwagandha na nailathala sa Journal of Herbal Medicine noong taong 2021, lumabas na ang Ashwagandha ay “significantly reduced stress and anxiety levels”. 


Bukod sa pinababa nito ang stress at anxiety levels, pinababa rin nito ang sleeplessness at fatigue. At nang sukatin ang level ng cortisol, isang stress hormone, bumaba rin ito. May 491 na adult participants ang kalahok sa mga pag-aaral na kasama sa systematic review na ito. Ang epektibong dose ayon sa systematic review na ito ay 500 to 600 milligrams bawat araw.


Samantala, sa isa pang mas makabagong pag-aaral na inilathala naman sa Journal of Ayurveda and Integrative Medicine nitong taong 2022 na isinagawa sa estado ng Florida sa bansang Amerika kasama ang 60 adult participants, may positibong epekto ang Ashwagandha sa stress, anxiety, depression at food cravings. Bumaba rin ang cortisol level ng mga uminom ng Ashwagandha. Ang dose na ininom ng mga participant sa loob ng 30 araw ay 225 milligrams at 400 milligrams bawat araw.


Ganito rin ang naging resulta ng pag-aaral sa India, isang randomized double-blind placebo-controlled study, na may kalahok na 130 na lalaki at mga babae na may edad 20 hanggang 55. Bukod sa improvement sa stress levels, sleep quality at pagbaba ng cortisol (stress hormone) levels, nagkaroon din ng improvement sa psychological well-being, memory at focus ng mga study participants. Isinapubliko ang resulta ng pag-aaral na ito sa scientific journal na Evidence-based Complementary and Alternative Medicine noong taong 2021.


Sa isang clinical trial sa India kung saan masusing pinag-aralan ang epekto ng Ashwagandha sa iba’t ibang aspeto ng pagtulog, 72 porsyento ng mga uminom ng Ashwagandha ay nagkaroon ng improvement sa haba ng pagtulog. Nakatulog din agad ang mga uminom ng Ashwagandha, at nabawasan ang paggising sa magdamag. Na-publish ang resulta ng clinical trial na ito sa Sleep Medicine journal noong taong 2020.


Safe bang uminom ng Ashwagandha? Ayon sa Office of Dietary Supplements ng National Institutes of Health ng bansang Amerika, at mga nabanggit na pag-aaral at sa ibang safety studies, maaaring inumin ito hanggang tatlong buwan ng walang inaasahang masamang epekto sa katawan. Wala pang pag-aaral sa epekto nito kung iinumin ng pangmatagalan. 


Maaaring makaramdam ng mild side effects katulad ng discomfort sa tiyan, nausea, at antok. May ini-report na rin na maaaring magkaroon ng heart rate variability.


Kung ninanais na uminom ng Ashwagandha, mas makakabuti na kumonsulta sa inyong doktor, lalo na kung may iniinom na mga maintenance medications. Ang matagalang pag-inom nito ay maaaring may epekto sa ating atay (liver), thyroid, at sa mga indibidwal na may prostate cancer. Ang mga buntis at mga ina na nagbi-breastfeeding ay mabuting umiwas sa pag-inom ng Ashwagandha. 

 

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan.



Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 
RECOMMENDED
bottom of page