Nagsimula sa bukol sa mukha...

13-anyos, unti-unting nawalan ng balanse, nalumpo at inoperahan sa ulo saka namatay sa Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | Septembe 11, 2020

Ang Persons with Disability (PWDs) ay karaniwang may limitasyon sa paggamit ng kanilang kakayahang makadama, makakita, makarinig at makapagsalita, ganundin sa paglalakad at iba pang kakayahan na lubusang nagagamit ng mga taong walang kapansanan. Masasabing malaking hamon para sa kanila at kanilang pamilya ang pang-araw-araw nilang buhay. Gayunman, dahil sa kagitingan ng maraming PWDs at suporta ng kanilang mga mahal sa buhay, hindi lamang sila nakararaos sa araw-araw kundi napagtatagumpayan pa nila ang mga pagsubok. Sa kabila nito ay ang larawan ng mga taong may kapansanan na hindi nakayanan ang mga hamon ng kanilang naging kondisyon, sa halip, ito ay naging dahilan ng kanilang kamatayan. Isa sa mga ito si Jonell Dacquel. Ang nakadaragdag ng sakit ng kalooban sa nangyari kay Jonell ay ang kanyang sitwasyon bilang bata na dati ay lubusang nagagamit ang kanyang pandama at lahat ng bahagi ng kanyang katawan bago nagkaroon ng diperensya ang ilan sa kanyang faculties. Ang pagkawala ng mga kakayahang ito ay nasundan ng pagkawala ng buong buhay ni Jonell.

Si Jonell, anak nina G. Warlito at Gng. Marivic Dacquel ng Nueva Ecija ay 13-anyos nang namatay noong Pebrero 26, 2018. Siya ang ika-31 sa mga naturukan ng Dengvaxia at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak) and increase in severity of dengue disease), na consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya.

Si Jonell ay tatlong beses naturukan ng Dengvaxia. Una, noong Abril 4, 2016, pangalawa noong Nobyembre 8, 2016, at panghuli noong Agosto 8, 2017. Siya ay nabakunahan sa isang eskuwelahan sa Nueva Ecija. Nang matapos ang ikatlong turok, may nagbago sa kalusugan ni Jonell. May tumubo rin na bukol sa kanyang mukha malapit sa ilong.

Noong Oktubre, 2017, nagbago rin ang paglalakad niya ̶ nagtitikling-tikling siya at iika-ika ngunit wala naman umanong masakit sa kanya. Natumba rin siya sa eskuwelahan dahil nawawalan siya ng balanse, at sa kanilang bahay, naging parang lasing kung maglakad si Jonell. Nagpatuloy ang ganu’ng uri ng paglalakad ni Jonell hanggang sa mga sumunod na mga araw ay nagsimula na siyang magreklamo ng sakit ng ulo. Nagsusuka rin siya at madalas na sumasakit ang kanyang tiyan. Nilalagnat din siya kaya pinaiinom siya ng kanyang mga magulang ng paracetamol at nawawala naman ang kanyang lagnat. Kapag tinatanong siya kung ano ang pakiramdam niya, wala naman umano siyang nararamdaman. Hindi nawala ang pag-ika-ika ng lakad ni Jonell at bumagsak na rin ang kanyang pangangatawan kaya siya ay dinala sa ospital.

Noong Disyembre, 2017, lumala ang kondisyon ni Jonell. Narito ang ilan sa mga detalye ng mga nangyari sa kanya:

· Disyembre 19, 2017 - Hindi na bumalik ang kanyang balanse kaya siya ay dinala sa isang ospital sa Cabanatuan City at na-confine ng tatlong araw. Naparalisa ang kaliwang bahagi ng kanyang katawan, umurong kanyang ang dila at hirap din siyang umihi. May mga gamot na itinurok sa kanya, ngunit hindi bumuti ang kanyang kalagayan.

· Disyembre 23, 2017 - Inilipat sa isang ospital sa Baguio si Jonell para ipa-check-up. Nagsagawa naman ang mga doktor ng mga eksaminasyon at inuwi si Jonell ng kanyang mga magulang dahil ayaw na niya sa ospital. Sa bahay, tuluyan nang naparalisa si Jonell. Tuluyan na siyang hindi nakalakad at hindi na rin siya makatayo mag-isa at lumala na ang kanyang kalagayan. Hindi na rin maintindihan masyado ang kanyang pananalita dahil nabulol na siya.

Noong Enero, 2018 ang naging kritikal na sandali sa natitirang mga araw ni Jonell na humantong sa kanyang kamatayan. Noong Enero 13, 2018, dinala ulit si Jonell sa ospital sa Baguio na dating pinagdalhan sa kanya at naoperahan siya sa ulo. Ang sabi ng doktor, kailangan siyang maoperahan dahil mayroon umanong tubig sa kanyang ulo at kailangan itong maalis. Pagtatapat ng kanyang mga magulang:

“Pumayag kaming maoperahan si Jonell dahil gusto pa naming madugtungan ang kanyang buhay.

“Hindi pa rin pinalad ang aming anak dahil ilang araw lang matapos siyang mailabas mula sa ospital pagkatapos ng kanyang operasyon ay binawian din siya ng buhay.”

Mapait na nasaksihan ng pamilya ni Jonell kung paano siya nawalan ng kapasidad na makalakad at makapagsalita – gayung isinilang siya nang walang kapansanan –hanggang sa siya ay bawian ng buhay. Anang kanyang mga magulang:

“Ang bata na dati ay masigla at mahilig magbasketball ay hindi na tuwid kung lumakad. Nawalan na siya ng balanse, kaya naman hindi na siya makapaglaro ng paborito niyang laro. Madalas naming tanungin ang aming sarili, ano ang nangyari sa anak namin?

“Malaki ang paniniwala naming mag-asawa na ang itinurok na bakuna kay Jonell kontra dengue ang naging dahilan ng maagang kamatayan niya.

“Naging kaawa-awa ang aming anak. Nalumpo siya at nahirapan nang husto at sa kakapusan ng pera ay hindi man lang namin siya nabigyan ng lunas. Nasaan ang sinasabi nilang proteksiyon sa mga bata kaya minadali nila itong iturok sa kanila? Namatay ang aming anak nang napakaaga, samantalang sa nakalipas na 12 taon bago siya naturukan ng bakuna kontra dengue ay wala naman siyang naging malubhang karamdaman. Isa lang ang naiba sa kanya, siya ay naturukan ng Dengvaxia.”

Humingi ng tulong sina G. at Gng. Dacquel sa PAO, sa inyong lingkod, at sa PAO Forensic Team upang mabigyan ng katarungan ang pagkamatay ni Jonell. Ginagawa namin ang lahat ng aming makakaya sa kaparaanang legal, upang makamit para kay Jonell ang hustisyang hindi napaparalisa, bagkus ay kumikilos para sa mga biktima.

Ika-30 Dengvaxia vaccinee...

paulit-ulit nanakit ang ulo, nilagnat at nagwala bago namatay sa sakit sa puso

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | September 4, 2020

Personal kong nakilala ang mag-asawang Erwin Apa at Judelin Tan Apa noong Marso, 2018 sa Cebu City. Nakita ko sa kanilang mga mukha ang katapangan ng mga taong minsan nang nasugatan. Ang magkabiyak na Apa ay mga magulang nina EJ Christian at Nina Hope T. Apa, na parehong naturukan ng Dengvaxia. Sa kasamaang-palad, si EJ ay pumanaw na, samantalang si Nina ay patuloy na nabubuhay, ngunit may mga nararamdaman na nagiging sanhi ng pag-aalala ng nasabing mag-asawa. Ang pag-aalalang ito ang siyang nagbibigay sa kanila ng katatagan ng kalooban at katapangan na patuloy na ipaglaban ang kaso ng yumaong si EJ at maging ng sinasapit ni Nina ngayon.

Si EJ ay 10-anyos nang namatay noong Pebrero 23, 2018. Siya ang ika-30 sa mga naturukan ng Dengvaxia at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Siya rin ay dating mag-aaral sa isang paaralan sa Cebu at naturukan ng Dengvaxia sa isang health center noong Hulyo 26, 2017. Sa unang linggo ng Disyembre, 2017, nagsimula siyang makaranas ng pananakit ng ulo at pagsusuka. Gayundin, siya ay pinainom ng paracetamol, ngunit pabalik-balik ang pananakit ng kanyang ulo at paminsan-minsang pagsusuka. Nagsimula na rin siyang mangayayat. Noong Disyembre 21, 2017, nag-umpisang magkalagnat si EJ, na nagpatuloy hanggang Disyembre 27 at biglang tumaas noong Disyembre 31, na sinabayan ng pananakit ng ulo.

Nagpatuloy hanggang Enero 3, 2018 ang kundisyong ito ng EJ. Noong Enero 4, nawala ang kanyang lagnat, subalit tuluyang nawala ang kanyang sigla at liksi. Kinabukasan (Enero 5), muli siyang nilagnat, nagkasipon at inubo, kaya dinala siya sa espesiyalista upang mapatingnan. Niresetahan siya ng antibiotics, subalit hindi bumuti ang kanyang kalusugan. Nagpabalik-balik ang kanyang lagnat buong Enero, 2018. Siya ay nanghina at nawalan ng ganang kumain.

Noong Pebrero, 2018, sumama ang kundisyon ni EJ na humantong sa kanyang kamatayan. Narito ang ilan sa mga detalye ng mga kaugnay na pangyayari:

• Pebrero 1, 2018 - Dahil sa grabeng ubo at lagnat, hirap siya sa pagtulog. Abnormal ang kanyang paghinga at pagtibok ng puso.

• Unang linggo ng Pebrero, 2018 - Isinailalim siya sa skin test at hematology at wala diumanong nakitang abnormalidad sa nasabing tests.

• Pebrero 15 at 21, 2018 - Bumilis at lumakas ang pagpintig ng puso ni EJ, madalas din niyang hinahabol ang kanyang paghinga. Muli siyang dinala sa isang health center sa Cebu at bumalik noong Pebrero 21 para sa resulta ng tests na isinagawa kay EJ. Napag-alaman na enlarged diumano ang puso niya. Ni-refer siya ng doktor sa ibang ospital upang ma-confine. Pagdating doon, binigyan sila ng pangalan ng isa pang ospital kung saan doon umano nararapat ipa-admit si EJ, na siya naman nilang ginawa. Isinailalim muli siya sa hematology at x-ray.

• Pebrero 22, 2018 - Kinabitan ng oxygen si EJ. Hirap na hirap na siyang huminga na sinamahan pa ng lagnat. Hindi rin siya mapakali.

• Pebrero 23, 2018 - Ala-1:00 ng hapon, nagsimula na siyang magwala na parang hindi niya alam ang ginagawa niya at hindi maintindihan ang mga nangyayari sa kanyang paligid. Nagpamalas din siya ng hindi pangkaraniwang lakas. Naging pabugso-bugso ang paghinga niya hanggang sa siya ay tuluyang binawian ng buhay bandang alas-4:15 ng madaling-araw.

Napakahirap tangggapin para sa mga magulang ni EJ na ang huli ay isa nang malamig na bangkay. Anila:

“Noong hindi pa natuturukan si EJ ng bakuna kontra dengue, malikot siyang bata. Siya ay malusog at maliksi kumilos, patakbo-takbo siya at madalas mangulit. Wala siyang naging sakit at hindi nagkaroon ng karamdaman na may kinalaman sa sinasabi nilang sanhi ng kanyang pagkamatay.”

Ayon sa Certificate of Death ni EJ, siya ay namatay dahil sa Cardiopulmonary Arrest Secondary to Myocardial Failure (immediate cause), Rheumatic Heart Disease in Failure Class IV (antecedent cause), subalit anila G. at Gng. Apa:

“Paano siya mamamatay dahil sa sakit sa puso, samantalang wala naman siyang ganu’ng karamdaman? Kabaligtaran ‘yun ng pagiging maliksi niyang bata. Kami ay naniniwala na ang naging sanhi ng kanyang pagkamatay ay ang itinurok sa kanya na sinasabi nilang libre at bigay ng Department of Health (DOH). Ang tiwala namin sa DOH na mabibigyan ng proteksyon si EJ ay biglang naglaho at napalitan ng pagdaramdam at galit dahil ang naging sanhi ng kamatayan ng aming anak ay ang sinasabi nilang proteksiyon niya.”

Sina G. at Gng. Apa ay lumapit sa PAO dahil hindi nila mapaniwalaan ang dahilan ng kamatayan ni EJ at dahil tulad ng nabanggit, nabakunahan din ng Dengvaxia ang panganay nilang si Nina, at nagsisimula na ring makaramdam ng pananakit ng ulo at katawan. Anila: “Kinakailangan naming malaman kung may epekto ang Dengvaxia sa kalusugan ng aming anak nang magawan namin ng paraan na hindi na muling dumaan pa kay Nina Hope ang pinagdaanan ni EJ.”

Kasama ng pamilya Apa ang PAO, ang inyong lingkod at PAO Forensic Team sa paggawa ng lahat ng paraan na ayon sa batas at sakop ng mandato ng aming tanggapan upang makamit ang katarungan para kay EJ, at mapanatili ang kalusugan ni Nina na nahaharap din sa banta ng panganib na dala ng nasabing bakuna.

11-anyos na biglang nanamlay...

Paulit-ulit dumaing ng pananakit ng ulo, dibdib at tiyan bago namatay sa dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | August 28, 2020

Ang karunungan ay maaaring mawalan ng saysay kung ito ay hindi magagamit sa tamang panahon at pagkakataon. Kaya naman nararapat na maging mapagbantay sa mga palatandaan na may kaugnayan sa mahahalagang bagay. Isang saglit lamang na hindi mabigyan ng pansin o sadyang balewalain ang sitwasyon na nararapat na bigyan ng agaran at wastong pagtugon ay maaaring magdulot ng matinding pinsala sa mga tao at kanilang ari-arian. Naisip ko ang mga ito nang mabasa ko ang sinabi ng Indian economist na si Urjit Patel ukol sa pagiging vigilante. Aniya, “An owl is traditionally a symbol of wisdom, so we are neither doves nor hawks but owls, and we are vigilant when others are resting.” Nakapanghihimagsik nga lamang ng kalooban na hindi naging vigilante ang mga kinauukulan nang nag-aagaw buhay sa emergency room si Jhon Loyd Sabatin Rodica.

Si Jhon Loyd ay 11-anyos nang namatay noong Disyembre 25, 2017. Siya ang ika-29 sa mga naturukan ng Dengvaxia, at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak) and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya.

Ayon sa ama ni Jhon Loyd na si G. Rodel dela Cruz Rodica, at sa lola ng biktima na si Gng. Delia dela Cruz Rodica ng Maria Aurora, Aurora: “October, 2017, nang makaranas siya ng pananakit ng ulo, nabanggit sa amin ni Jhon Loyd na siya ay nabakunahan sa kanilang paaralan. Binigyan lamang namin siya ng paracetamol para mawala ang kanyang lagnat.”

Pagdating naman ng Disyembre, 2017 ay napansin ng mag-inang Rodica na tumamlay si Jhon Loyd at nawalan ng ganang kumain. Nagreklamo rin siya ng pananakit ng ulo, dibdib at tiyan, gayundin, hirap siyang huminga at nagpatuloy ang nasabing sitwasyon. Noong Disyembre 17 at 21, 2017, nadagdagan ang mga nararamdaman niya. Noong Disyembre 23 at 25, 2017 naman ang mga naging kritikal na mga araw sa mga huling sandali ni Jhon Loyd na humantong sa kanyang kamatayan noong Disyembre 25, 2017. Narito ang ilan sa mga detalye sa mga nabanggit na pangyayari:

• Disyembre 17, 2017 - Habang siya ay naglalaro, napilayan ang kanyang kanang paa at namaga ito.

• Disyembre 21, 2017 - Nagsimula siyang magkalagnat, pinainom ng paracetamol at bahagyang bumuti ang kanyang kalagayan.

• Disyembre 23 at 25, 2017 - Hindi nawala ang lagnat ni Jhon Loyd at nagrereklamo siya ng pananakit ng tiyan, ulo at dibdib. Nahirapan din siyang huminga at dahil dito, nagpasya ang kanyang ama na dalhin siya sa isang ospital sa Aurora. Subalit lumala ang kanyang kondisyon doon, kaya napagpasyahan ng ama at lola niya na ilipat siya sa isang ospital sa Cabanatuan, Nueva Ecija noong Disyembre 25, 2017.

Nang nasa emergency room sila ng nasabing ospital, ayon sa ama at lola ni Jhon Loyd ay ganito ang nangyari:

“Hindi siya agad naasikaso ng mga empleyado ng nasabing ospital bukod sa nakakabit sa kanya na dextrose at oxygen hanggang sa siya ay mag-agaw-buhay mga alas-9:00 ng gabi ng parehong araw. Bigla siyang nanghina at nagreklamong hirap huminga. Agad siyang in-intubate ng mga doktor at lumabas ang dugo mula sa kanyang bibig. Pagkatapos noon ay pabugsu-bugso na ang kanyang paghinga hanggang sa siya ay binawian ng buhay bandang alas-10:00 ng gabi.”

Sa kabila ng pagkakaroon na ng nabanggit sa itaas na Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks at mga nabuwis na buhay na nabalita na rin sa media na may kaugnayan sa Dengvaxia ay hindi pa rin naibigay ng mga awtoridad ang sigasig sa pagbabantay sa kalusugan ng Dengvaxia vaccinees, at sa pagliligtas sa kanila sa kapahamakan at kamatayan. Dahil dito, nagwakas ang buhay ni Jhon Loyd nang may labis na hinagpis na iniwan sa puso ng kanyang pamilya. Sabi ng kanyang ama at lola:

“Labis ang hinagpis na aming pinagdadaanan dahil sa biglaang pagkawala ni Jhon Loyd. Walang ibang sanhi ng biglaang paghina niya hanggang sa siya ay pumanaw kundi ang sinabi niya sa aming bakuna na itinurok sa kanya noong October, 2017 dahil malakas, malusog at masigla siyang bata bago pa man siya mabakunahan ng buwan na ‘yun.”

Nagdadalamhati man, buo ang loob na nagtungo sa aming tanggapan ang mag-inang Rodica upang ihingi ng tulong ang nangyari kay Jhon Loyd. Anila,

“Dahil naniniwala kaming ang bakuna kontra dengue na itinurok kay Jhon Loyd noong October, 2017 at dahil ang mga sintomas na naranasan niya ay parehas sa mga naranasan ng mga iba pang bata na naturukan ng bakuna kontra dengue at tuluyan ding namatay, napagpasyahan naming humingi ng tulong sa Public Attorney’s Office (PAO) para malaman ang tunay na dahilan ng biglaang pagkamatay ni Jhon Loyd. Kasama na rito ang aming hiling na mabigyan kami ng tulong legal para maipaglaban namin ang kanyang pagkamatay.”

Hindi na maibabalik ang malusog, masigla, mahilig sa basketball, masipag mag-aral at may maraming pangarap na si Jhon Loyd. Gayunman, ipinaramdam at patuloy na ipinakikita sa salita at gawa ng inyong lingkod, kasamang public attorneys, at PAO Forensic Team na ang kaso ni Jhon Loyd ay nararapat pa ring asikasuhin nang may vigilance o may masusing pagbabantay. Mahalagang tandaan na ang landas patungo sa katarungan ay nararapat tahakin nang may pag-iingat, ngunit listong pakiramdam.