Namatay na ang isa, delikado pa ang tatlo...

Pamilya ng 16-anyos na namatay sa Dengvaxia, takot para sa 3 anak na naturukan din ng bakuna

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 2, 2020

Labis ang pag-aalala ng mga magulang kapag nalalagay sa peligro ang kanilang anak. Paano na kaya sila kung hindi lamang isa o dalawa kundi tatlo nilang mga anak ang nanganganib ang buhay, at ang isa pa nilang anak ay pumanaw na? Hindi nila maiwasang labis na mangamba sa nanganganib nilang mga anak lalo pa’t ang mga ito ay nasa parehong sitwasyon ng pumanaw nilang anak. Nasa ganitong kalagayan sina G. Antonio at Gng. Rosalinda Castroverde, na mga magulang nina Andrea, Angeline at Anne Rose, at ng yumaong si Adeline B. Castroverde.

Si Adeline ay naturukan ng Dengvaxia sa isang barangay health center sa Valenzuela City noong Oktubre 30, 2017. Kasamang naturukan ang tatlo niyang mga kapatid na sina Andrea, Angeline at Anne Rose. Sina Andrea at Angeline ay parehong nabakunahan ng isang beses sa nabanggit na health center, habang si Anne Rose naman ay nabakunahan ng tatlong beses sa kanilang paaralan sa nasabing lungsod.

Si Adeline ay 16-anyos nang namatay noong Marso 4, 2018. Siya ang ika-34 sa mga naturukan ng Dengvaxia at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya.

Noong Pebrero 12, 2018, nag-umpisang dumaing ng pananakit ng tiyan si Adeline at nagreklamo siya na basa ang kanyang dumi. Matapos siyang mabigyan ng gamot ng kanyang mga magulang, tumigil ang pagtatae niya, subalit siya ay kinabagan at muling sumakit ang tiyan. Napansin din ng kanyang mga magulang na tumitigas at lumalaki ang kanyang tiyan, kaya dinala siya sa isang medical center sa Valenzuela City noong Pebrero 25, 2018. Nakitang may pagbabara sa kanyang bituka at nilagyan siya ng aparato para mailabas ang dumi galing sa bituka at catheter dahil hirap siya sa pag-ihi. Kinaumagahan, Pebrero 26, isinailalim siya sa iba’t ibang pagsusuri at nakitang ruptured ang kanyang appendix. Noong Pebrero 27, alas-10:00 ng gabi, inoperahan si Adeline upang bigyang-lunas ang kanyang appendicitis. Natapos ang nasabing operasyon ng alas-5:00 ng madaling-araw ng Pebrero 28, 2018. Nanatili si Adeline sa recovery room hanggang gabi ng nasabing araw.

Pagdating ng Marso, 2018, nagsimulang lumala ang kondisyon ni Adeline. Narito ang ilan sa mga kaugnay na detalye:

1. Marso 1, 2018 - Si Adeline ay nasa ward ng isang ospital at nag-umpisang magkalagnat. Nagpatuloy ang kanyang lagnat sa mga sumunod na araw. Sabi ng doktor, natural lamang ito dahil sa mga gamot na ginamit sa operasyon niya. Namanas din ang buo niyang katawan at ayon pa rin sa doktor, ang pamamanas ay dahil sa operasyon.

2. Marso 2 - 4, 2018 - Hindi nagbago ang kalagayan ni Adeline. Patuloy ang reklamo niya na masakit ang kanyang tiyan. Muling sinuri ang kanyang mga sugat; nakitang nagtubig ang kanyang tiyan at may lumabas na itim na likido sa kanyang tagiliran kung saan naroon ang drain hose na inilagay sa kanya nang siya ay operahan. Dahil sa itim na likido na lumabas, nagsabi ang doktor na muling operahan si Adeline, na isinagawa nang araw din na ‘yun. Pagkatapos ng pangalawang operasyon, dinala siya sa Intensive Care Unit (ICU) dahil humina ang kanyang vital signs. Hindi na bumuti ang kalagayan ni Adeline at nanatili na siya sa ICU hanggang sa siya ay binawian ng buhay noong Marso 4, 2018.

Narito ang naging saloobin ng mag-asawang Castroverde sa pagkamatay ng kanilang mahal na si Adeline:

“Maayos ang kalusugan ni Adeline bago siya maturukan ng nasabing bakuna kontra dengue. Wala naman siyang naging matinding karamdaman bago mabakunahan ng Dengvaxia, kaya labis naming ikinabigla ang biglaang pagkawala niya kaya kami ay humingi ng tulong kay Atty. Persida V. Rueda-Acosta upang isailalim sa Forensic Examination ang katawan ni Adeline para malaman namin ang naging sanhi ng kamatayan niya.

“Naging pabaya ang mga taong gumawa ng pagbabakuna ng Dengvaxia na ito. Kung hindi nabakunahan ang aming anak, nabubuhay pa sana siya ngayon. Kinakailangan nilang managot sa naging kapabayaan nila dahil tatlo pang anak namin ang nabakunahan din na ipinangangamba naming matulad sa kanilang Ate Adeline.

Aming hinihiling na masampahan ng kaukulang kasong sibil, kriminal at administratibo ang mga taong responsable sa pagkamatay ng aming anak.”

Ang trahedyang pinagdadaanan ng pamilya Castroverde ay sumasalamin sa nararanasan ng iba pang pamilya na may mga anak na kapwa biktimang namatay at survivor-vaccinees na may kaugnayan sa pagkakabakuna sa kanila ng Dengvaxia. Kaya masasabing ang laban para sa mga yumao ay laban din para sa mga buhay na patuloy na nagbabantay sa kanilang kalusugan dahil sa nakaambang panganib na nasaksihan nilang sinapit ng mga katulad nilang biktima.

Ang aming tanggapan, ang inyong lingkod at PAO Forensic Team ay patuloy na ginagawa ang lahat ng aming makakaya na naaayon sa aming mandato, upang ang katarungang makamit namin para sa mga yumao ay maging daan din upang ang survivor-vaccinees ay magkaroon ng buhay na may kapanatagan dahil sa pagkilala at pagbibigay-suporta sa karapatan nilang mapangalagaan ang kanilang kalusugan. Ang konkretong pagsasagawa nito ay ang patuloy na pag-alalay sa kanila ng mga awtoridad sa pamamagitan ng libreng mga bitamina at pampatibay ng kanilang resistensya, ganundin ng kagyat at angkop na tulong-medikal sa oras ng kanilang pangangailangan. Sa ngayon, ang mga ito ay maaaring pangarap lamang o suntok sa buwan, gayunman, amin pa ring pagsisikapang makamtan.

2 beses na-dengue bago binakunahan at namatay...

14-anyos, nagreklamo ng pananakit ng ulo, hirap huminga at naglabasan ang dugo sa bibig nang naturukan ng Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | September 25, 2020

Kapag mahimbing na sa pagkakatulog ang anak, may ngiti sa labi na sinisilayan ito ng kanyang ina. Marahil, ito ang inspirasyon ni Freddie Aguilar sa linyang, “Minamasdan pati pagtulog mo,” sa kanyang kantang Anak. Kung mahihiling lamang ni Gng. Fredeswinda A. Jajalla-Nimura na ganito kapayapa ang araw ng kanyang pamilya noong Nobyembre 8, 2017, marahil ay magdamag siyang hindi matutulog at ilalaan ang bawat segundo sa pagdarasal, mabago lamang ang pangyayari nang petsang ‘yun na tila naging panimula ng papabigat na karamdaman ng mahal niyang anak na si Naomi Jajalla Nimura. Nang araw na ‘yun, nakita ni Gng. Nimura na duguan ang unan ni Naomi habang ito ay natutulog. Nasa ibaba ang detalye ukol dito na may kaugnayan sa trahedyang nangyari kay Naomi.

Si Naomi ay dating mag-aaral sa isang eskuwelahan sa Pasay City, at naturukan ng Dengvaxia sa isang barangay health center sa nasabing lungsod noong Nobyembre 3, 2017. Siya ay 14-anyos nang namatay noong Nobyembre 10, 2017. Gayundin, si Naomi ang ika-33 sa mga naturukan ng Dengvaxia, at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga, at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Ito ang naipagtapat ni Gng. Nimura hinggil sa pagkakabakuna sa kanyang anak:

“Si Naomi ay dalawang beses nang nagkasakit ng dengue. Sa awa ng Diyos ay nalampasan niya ang nasabing sakit. Natuwa ako nang nabakunahan siya ng anti-dengue, sapagkat dalawang beses na siyang nagkaroon nito. Ang akala ko, ang nasabing bakuna ang magliligtas sa kanya na dapuang muli ng dengue.”

Noong Nobyembre 6, 2017, tatlong araw matapos siyang mabakunahan, may mga lumabas na pantal sa magkabilang binti niya. Noong Nobyembre 7, 2017, aksidenteng nasugatan ang kanang tainga niya nang sumabit ang suklay na gamit niya sa kanyang hikaw. Dahil hindi tumigil ang pagdurugo nito, dinala siya sa isang ospital sa Pasay City upang malapatan ng lunas. Noong Nobyembre 8, 2017, siya ay muling isinugod sa nasabing ospital dahil nakita ng kanyang ina na duguan ang unan niya habang siya ay natutulog at hindi pa rin tumigil ang pagdurugo ng sugat sa kanyang tainga. Tinahi ang sugat sa kanyang tainga at tinurukan siya ng anti-tetanus, pagkatapos ay pinauwi sila kung saan nagkalagnat si Naomi, kaya pinainom siya ng gamot. Kumain siya ng lugaw bago uminom ng gamot nang umagang ‘yun, ngunit pagsapit ng tanghali ay nagsisigaw si Naomi dahil parang nabibiyak diumano ang ulo nito sa sakit. Nang pumikit siya, tuluyan na siyang nawalan ng malay. Dahil dito, isinugod siya sa isang ospital sa Pasay, at nilagyan ng tubo sa bibig dahil hirap siyang huminga. Walang tigil na lumalabas ang dugo sa kanyang bibig at sabi ng doktor, nakitaan ng pagdurugo ang kanyang bituka at ulo. Ayon naman sa ina ni Naomi:

“Hirap na hirap na si Naomi. Hindi namin malaman kung saan nanggagaling ang mga dugo na lumalabas sa kanya. Halos maubos ang dugo ng anak ko sa kakakuha ng kanyang blood samples para sa napakaraming tests.

“Hindi na tuluyang nagising ang aking anak at na-comatose. Nanatili siya sa ICU ng nasabing hospital sa mga sumunod na araw hanggang siya ay binawian ng buhay noong November 10, 2017.”

Sa pagkamatay ni Naomi, narito ang sinabi ng kanyang ina:

“Ayon sa kanyang death certificate, siya ay namatay dahil sa intracranial hemorrhage bilang immediate cause at myeloid leukemia naman ang underlying cause. Papaanong may ganu’ng sakit ang aking anak, samantalang hindi naman namin siya kinakitaan ng anumang karamdaman na may kinalaman sa ganu’ng uri ng sakit? Napakadali naman ng halos magta-tatlong araw na siya ay magkasakit bago siya bawian ng buhay.

“Noong naglalabasan na ang mga balita tungkol sa mga batang nabakunahan ng Dengvaxia, roon namin naisip na baka ‘yun ang naging dahilan kaya namatay si Naomi dahil ang sintomas na naramdaman niya ay parehas sa mga batang nasuri ng PAO.

“Kaya noong nakita ko sa T.V. ang balita tungkol sa mga batang biktima ng Dengvaxia at ang sabi ng mahal na Pangulong Duterte na lahat ng mga batang namatay na nabakunahan ng Dengvaxia ay ipapa-autopsy, naglakas-loob akong sumulat sa PAO para matulungan si Naomi na mabigyan ng hustisya.

“May mga taga-DOH na nag-imbestiga at pumunta nang dalawang beses sa bahay, pero wala naman silang binabanggit kung ano ang gagawin nila. Kaya sumulat pa rin ako sa PAO upang personal na iparating ang nangyari sa aking anak at umaasa na mabigyan ng hustisya ang mga batang biktima ng Dengvaxia kasama na si Naomi.

“Naging pabaya ang mga taong gumawa ng pagbabakuna ng Dengvaxia. Kung hindi nabakunahan si Naomi ay nabubuhay pa sana siya ngayon. Kinakailangan nilang managot sa naging kapabayaan nila. Nagsisimula pa lamang siyang magdalaga nang bawian siya ng buhay dahil lamang sa bakuna na sinasabi nilang kontra dengue. Naligtasan niya ang dalawang beses na nadapuan ng dengue, pero nang malagyan siya ng sinasabi nilang pangontra sa dengue, saka siya namatay.”

Mabibigat na salita ang binitawan ni Gng. Nimura. Higit na magpupursige ang aming tanggapan, ang inyong lingkod at PAO Forensic Team na mabigyan, hindi lamang ng gaan ng kalooban kundi maging ng katarungan si Naomi at ang mga naulila.

Paulit-ulit na lagnat...

Nawalan ng panlasa at nanlabo ang mga mata, dinanas ng 12-anyos bago namatay sa Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | September 18, 2020

Naging palaisipan kay Gng. Corazon O. Malagum ng Bulacan ang pagtanggi ng kanyang anak na si Rolando Malagum sa mga bagay na dati nitong kinagigiliwan tulad ng pagkain ng kanyang mga niluluto at pag-inom ng kanyang bitamina. May mga pag-aaruga rin si Gng. Malagum kay Rolando, tulad ng paghipo sa ulo ng kanyang anak kapag pinaliliguan niya ito, na inireklamo ni Rolando dahil sa matinding kadahilanang babanggitin sa ibaba.

Si Rolando ay 12-anyos nang namatay noong Pebrero 18, 2017. Siya ang ika-32 sa mga naturukan ng Dengvaxia at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya.

Si Rolando ay naturukan ng Dengvaxia sa isang paaralan noong Hunyo 14, 2016. Narito ang pagkakaalala ng kanyang ina tungkol sa pagkakabakuna kay Rolando:

“Bago mabakunanhan si Rolando ay may ibinigay siya sa akin na isang maliit na papel. Sabi niya, pinapipirmahan ‘yun ng kanyang guro para sa aking pagpayag na siya ay mabakunahan ng bakuna kontra dengue. Dahil sa kagustuhan na maprotektahan siya ay pinirmahan ko ang nasabing papel na walang sulat.”

Pagkatapos niyang mabakunahan ay nagkalagnat siya. Nang bigyan siya ng Biogesic, umayos naman ang pakiramdam niya, ngunit nagpabalik-balik ang kanyang lagnat at tulad ng nabanggit, may mga ipinag-alala si Gng. Malagum sa sumunod na ikinilos ni Rolando.

“Palagi siyang nagrereklamo na walang lasa ang pagkaing niluluto ko. Lagi rin siyang nahihilo at ayaw niyang magpahipo sa kanyang ulo kapag pinaliliguan ko. Nagrereklamo siyang masakit ang kanyang ulo at palaging basa ang kanyang dumi. Lusaw ang kanyang dumi at kung ano ang kanyang kinain ay ‘yun din ang dumi niya. Ayaw din niyang uminom ng kanyang bitamina na reseta ng kanyang doktor dahil ang katwiran niya ay sumasakit ang kanyang tiyan kapag uminom siya nito.”

Napansin din ni Gng. Malagum na parang nauupos, umiitim at lumiliit ang katawan ni Rolando. Lumalabo rin ang kanyang mga mata. Lalong tumindi ang kanyang kalagayan hanggang Oktubre, 2016. Ayon sa kanyang ina, “Habang nagsasakristan sa piyesta ay dumaing siya na sumakit ang kanyang ulo at dibdib at siya raw ay nahihilo, ayon sa kanyang mga kasamahan.” Noong Nobyembre, 2016, tumindi ang pananakit ng tiyan niya at pabalik-balik ang kanyang lagnat, pero pinilit pa rin niyang makapasok sa eskuwelahan.

Pagdating ng 2017, nadagdagan pa ang nararamdaman ni Rolando at nagsimulang lumala ang kanyang kalagayan. Narito ang ilan sa mga detalye ng mga pangyayaring ‘yun:

1. Enero 17, 2017 - Pumunta sina Gng. Malagum sa GMA sa Kapwa Ko Mahal Ko upang humingi ng tulong para sa operasyon ng kanyang mga mata. Nagsabi rin si Rolando na lumalabo rin ang kanyang mga mata. Pinayuhan si Gng. Malagum ng mga nasa Kapwa Ko Mahal Ko na patingnan ang mga mata ng kanyang anak dahil malabo na diumano ang mga ito.

2. Pebrero 9, 2017 - Pagsapit ng Pebrero, madalang na umihi at dumumi si Rolando. Noong ikalawang linggo ng Pebrero, 2017, madalas siyang nakahiga at hindi na pumasok sa eskuwelahan mula Pebrero 9, 2017 dahil sa lagnat, pananakit ng tiyan at pagkahilo.

3. Pebrero 16, 2017 - Dahil hindi pa rin nawawala ang lagnat ni Rolando, dinala siya ni Gng. Malagum sa isang ospital sa Bulacan. Niresetahan siya ng Biogesic at antibiotics, tapos bumalik na sila sa kanilang bahay. Hindi nakatulog buong magdamag si Rolando dahil sa sama ng kanyang pakiramdam.

Ang mga petsang Pebrero 17 at 18, 2017 ang mga naging kritikal na sandali ni Rolando. Noong Pebrero 17, 2017, nakahiga lang siya dahil sa lagnat at pananakit ng tiyan at ulo. Noong Pebrero 18, 2017, alas-10:30 ng gabi ay dinala si Rolando sa isang ospital sa Bulacan dahil nahihirapan siyang huminga. Nagreklamo rin siya ng pagkaduling at parang wala siya sa sarili sa mga oras na ‘yun. Pagdating sa ospital, agad siyang dinala sa ICU saka in-intubate. Pagkalipas ng 30 minuto, pumanaw na si Rolando.

Sa pagkamatay ni Rolando, narito ang nasabi ni Gng. Malagum:

“Hindi ko maintindihan kung bakit nagkaroon ng pneumonia si Rolando, samantalang hindi pa nagkakasakit ang aking anak. Hindi pa siya nakatikim ng antibiotics bago siya mabakunahan ng bakuna kontra dengue.

“Noong naglalabasan na ang mga balita tungkol sa mga batang nabakunahan ng Dengvaxia, roon na namin naisip na ‘yun ang naging dahilan kaya namatay si Rolando dahil nagkaroon lamang siya ng kakaibang karamdaman nang siya ay mabakunahan. Kaya naman naisipan kong lumapit sa Sumbungan ng Bayan ng GMA News and Public Affairs para ihingi ng tulong ang pagkamatay ng aking anak dahil naniniwala akong Dengvaxia ang naging dahilan ng maaga niyang kamatayan. Ako naman ay binigyan nila ng sulat papunta sa opisina ng Public Attorney's Office (PAO).”

Ang nasabing sulat ay nagsilbing tulay nina Gng. Malagum patungo sa PAO upang matulungan ang kanilang pamilya sa kaso ni Rolando ng aming tanggapan, ng inyong lingkod at PAO Forensic Team. Ang koordinasyon sa amin ng media at iba pang mga institusyon ay nagsisilbing daluyan ng pagmamalasakitan na ipinagpapatuloy ng PAO hanggang sa makamit ang hustisya para sa mga katulad ng yumaong si Rolando. Nagpapasalamat ang PAO sa pagtitiwala ng mga nasabing institusyon. Amin itong patuloy na iingatan at higit pang palalaguin sa pamamagitan ng tapat na paglilingkod at walang takot na paninindigan sa ngalan ng katotohanan at katarungan.