Magulang ng 12-anyos, kumbinsidong ‘di severe dengue ang ikinamatay ng anak kundi Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | December 4, 2020

Higit kailanman ay ramdam namin sa Public Attorney’s Office (PAO) ang pag-inog ng gulong ng buhay ngayong hawak namin ang Dengvaxia cases. Gayunman, sa pagkilos ng gulong ng buhay, tanggap namin ang natural nitong mosyon, ngunit hindi kailanman ang isinasagawa ritong manipulasyon. Noong nakaraan nating artikulo, nabanggit ko ang mga naganap noong Nobyembre 24, 2020 sa Tanggapan ng Prosekusyon at ang magaganap pa lamang sa Regional Trial Court Branch No. 107, na parehong mahalaga sa pagkamit ng hustisya para sa mga biktima ng Dengvaxia. Mataas ang antas ng aming kaligayahan noon, subalit nasundan ito ng pagbaba ng antas ng aming tuwa.

Kamakailan, may senador na ginamit ang kanyang kapangyarihan upang makagawa ng aksiyon sa 2021 budget ng PAO upang ang mga forensic doctors at iba pang miyembro ng PAO Forensic Laboratory Division ay hindi makatanggap ng kanilang mga sahod at iba pang mga benepisyo. Malinaw na ito ay panggigipit sa naturang mga doktor at kanilang mga kasama sa PAO Forensic Laboratory na tumutulong sa kaso ng Dengvaxia, at iba pang mga kaso na hawak ng PAO na nangangailangan ng forensic services. Hindi maikukubli ng naturang senador ang kanyang layunin na magdulot ng paralisasyon sa PAO Forensic Laboratory. Hindi niya malulumpo at maigugupo ang tingkad at rubdob ng aming pagpupunyagi na patuloy na maisulong ang nararapat na mga legal na aksiyon para sa mga biktima ng Dengvaxia. Isa sa kanila si Renelyn Avellanosa.

Si Renelyn ay 13-anyos nang namatay noong Abril 5, 2018 at siya ang ika-43 sa mga naturukan ng Dengvaxia, at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga, at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya. Si Renelyn ay nabakunahan ng Dengvaxia sa kanilang paaralan, una noong Abril 4, 2016; pangalawa noong Nobyembre 23, 2016; at pangatlo noong Agosto 29, 2017. Noong Marso 27, 2018, nagreklamo siya ng labis na pananakit ng tiyan at likod. Hindi siya makatayong mag-isa at nagdurugo ang kanyang mga gilagid. Pabalik-balik din ang kanyang lagnat na sinabayan pa ng pag-uubo. Dinala siya ng kanyang mga magulang na sina G. Reny at Gng. Mylene Avellanosa sa isang klinika sa Cavite City at niresetahan siya ng antibiotics para sa pananakit ng kanyang katawan. Pagsapit ng Abril 2018, lumala ang mga nararamdaman ni Renelyn na humantong sa kanyang kamatayan. Narito ang mga kaugnay na detalye:

1. Abril 1, 2018 ̶ Hindi na makatayo si Renelyn at nawalan ng pangkalahatang lakas ng katawan. Nakaranas siya ng pabalik-balik na mataas na lagnat, ngunit hindi siya nakitaan ng mga pantal.

2. April 2, 2018 ̶ Dinala siya sa isang health center.

3. April 3, 2018 ̶ Dahil sa referral ng Department of Health (DOH), dinala siya ng kanyang mga magulang sa isang medical center, at habang nandu’n siya ay laging gusto niyang matulog.

4. April 4, 2018 ̶ Ala-1:00 ng madaling-araw, inilipat siya sa isang ospital, at ayaw na niyang kumain. Nagreklamo siya ng pananakit ng tiyan, at hirap sa paglunok at paghinga. Isinailalim siya sa hematology at platelet count. Nang unang kinuhanan siya ng platelet count, alas-5:00 ng madaling-araw, normal pa ang resulta nito, pero pagsapit ng tanghali, nagsimulang bumagsak ang kanyang platelet count, at hindi gumaganda ang lagay ni Renelyn.

5. Abril 5, 2018 ̶ Ala-1:55 ng madaling-araw nang muli siyang makaranas ng labis na hirap sa paghinga. Siya ay naghingalo at sinubukang i-revive ng mga doktor, subalit tuluyan na siyang binawian ng buhay pagsapit ng alas-3:00 ng madaling-araw.

Anila G. at Gng. Avellanosa, “Ang kalusugan ni Renelyn ay maayos bago siya maturukan ng Dengvaxia, ngunit nang siya ay nabakunahan, nagkaroon ng malaking pagbabago sa kanyang kalusugan.” Mariin din nilang ipinahayag ang mga sumusunod:

“Sa kanyang death certificate, ang sinasabing dahilan ng kamatayan niya ay severe dengue. Paano siya magkakaroon ng dengue kung siya ay nabakunahan ng Dengvaxia na sinasabi nilang bakuna pangontra rito? May kapitbahay kami na nagkaroon ng dengue, subalit gumaling matapos ang tatlong araw, samantalang si Renelyn na may tatlong turok ng pangontra dengue ay namatay nang napakadali matapos ma-ospital. Kami ay pumayag na mabakunahan si Renelyn ng Dengvaxia dahil ang pagkakasabi sa amin ay makabubuti ito sa kanya. Sinong magulang ang hindi papayag na mabakunahan nang libre ang kanyang anak, lalo pa at pangontra ito sa kagat ng lamok? Ito ay isang maliwanag na panloloko sa aming mag-anak. Naging pabaya ang mga taong gumawa ng pagbabakuna ng Dengvaxia na ito.”

Mulat sa naganap sa mga kapwa biktima ni Renelyn ang kanyang mga magulang at buo ang kanilang loob na ipaglaban ang sinapit nitong trahedya. Anila, “Ang mga sintomas na naramdaman ni Renelyn ay hindi kaiba sa mga sintomas na naramdaman ng ibang batang nabalitaan namin sa radyo at telebisyon na namatay na naturukan ng Dengvaxia. Halos lahat ng sintomas ay naramdaman ni Renelyn hanggang sa tuluyan nang gumupo ang kanyang murang katawan dahil sa karamdaman niya. Aming hinihiling na masampahan ng kaukulang kasong sibil, kriminal at administratibo ang mga taong responsable sa pagkamatay ni Renelyn.”

Ang libreng serbisyo-legal ng aming tanggapan, ng inyong lingkod, at special panel of attorneys ay patuloy naming ipinagkakaloob kina G. at Gng. Avellanosa, at sila ay mapalad dahil napagkalooban sila ng libre at maayos na kinakailangan nilang forensic services para sa mga labi ni Renelyn. Sa laban ngayon para sa karapatan ng mga forensic doctors at kasama nilang mga kawani sa PAO Forensic Laboratory, ang mga tulad ni Renelyn at iba pang mga kliyente ng PAO na may katulad ng pangangailangan ay kabilang sa pinanghuhugutan namin ngayon ng tibay ng kalooban.

12-anyos, 3 beses nag-agaw-buhay at ni-revive, patay sa Dengvaxia

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | November 27, 2020

Sa pag-alis ng matitinding bagyong Rolly at Ulysses sa bansa, muling sumilay ang araw sa kalangitan. Noong Nobyembre 24, 2020, wari ay pinakamainit ang sikat ng araw sa Quezon City, na tila nagpapahayag ng maalab na pagsalubong sa amin sa Prosecutor’s Office at Regional Trial Court (RTC) Branch 107. Sa nabanggit na tanggapan ng prosekusyon, naganap ang panunumpa sa Complaint-Affidavit ng mahigit 100 complainants (magulang ng Dengvaxia vaccinees) laban kay dating DOH Secretary Janet Garin at iba pang mga akusado sa pagkamatay ng mahigit isandaang biktima, karamihan ay mga bata at pagkakasakit ng severe hemorrhagic dengue ng isang Dengvaxia survivor. Kasama sa nasabing complainants sa DOJ sina G. Adel at Gng. Vilma Hinayon ng Bulacan, mga magulang ni Aldrin S. Hinayon.

Sa RTC Branch 107 naman ang pagbasa ng sakdal at arraignment sa mga nasasakdal ngayong araw.

Si Aldrin ay 12-anyos nang namatay noong Abril 3, 2018. Siya ang ika-42 sa mga naturukan ng Dengvaxia, at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya. Si Aldrin ay nabakunahan ng Dengvaxia sa kanilang paaralan. Bago nangyari ito, si Gng. Hinayon ay may pinirmahang papel na nagsasaad na tuturukan si Aldrin ng bakuna na sinasabing pangontra sa kagat ng lamok. Si Gng. Hinayon ay nasa eskuwelahan ni Aldrin nang turukan siya ng nasabing bakuna noong Marso 29, 2016. Aniya, “Maayos naman ang naging kalagayan ni Aldrin matapos siyang maturukan ng nasabing bakuna. Ikinatuwa ko ‘yun at hinintay ko pa ang pangalawang turok na sa hindi malamang kadahilanan ay hindi naman nangyari.”

Noong Disyembre 5, 2017, nabalian ng buto sa kanang kamay si Aldrin. Bumagsak siya nang siya ay tumalon sa pader sa kanilang eskuwelahan at naitukod ang kanyang kanang kamay kaya nabali. Sinemento ang nabaling kamay, at tinanggalan ito ng semento noong Enero 25, 2018. Matapos nito, napansin ni Gng. Hinayon na si Aldrin ay nangangayayat, bagama’t malakas itong kumain. Pagdating ng Marso 2018, nadagdagan ang mga nararamdaman ni Aldrin. Narito ang kaugnay na mga detalye:

1. Unang linggo ng Marso, 2018 - Nagkaroon si Aldrin ng sinat at binigyan siya ng kanyang ina ng Biogesic at nawala naman ito. Subalit, matapos ang isang linggo, sumakit ang kanyang dibdib. Sumunod na linggo, may lumabas na maliliit na bukol sa kanyang leeg at inubo at hiningal siya. Habang inuubo, lumalaki rin ang kanyang mga kulani. Ipinagtapat ni Gng. Hinayon na hindi siya nadala agad sa doktor dahil sa hinihintay pa nila ang sahuran.

2. Marso 27, 2018 - Nang may pera na ang mga magulang ni Aldrin, dinala siya sa doktor. Nang makainom ng mga iniresetang gamot si Aldrin, bahagyang nabawasan ang kanyang pag-ubo, pero sa pagdaan ng mga araw ay tumindi naman ang paghihingal niya. Sinabi niyang mayroong bumabara sa kanyang lalamunan at sumasakit ang mga bukol na tumubo sa kanyang leeg.

3. Abril 1, 2018 - Nakaranas siya ng matinding paghahabol ng hininga at pagtatae.

4. Abril 2, 2018 - Dinala siya sa isang ospital sa Bulacan at sinabihan sila na isasailalim sa x-ray at ultrasound si Aldrin. Naisailalim siya sa x-ray, subalit hindi napa-ultrasound dahil may kamahalan ito. Nagpatuloy ang masamang kalagayan ni Aldrin at pagdating ng gabi ay nagreklamo siya ng labis na hirap sa paghinga at pananakit ng tiyan.

5. Abril 3, 2018 - Hirap siyang huminga. Nagreklamo rin siya ng pananakit ng tiyan at dibdib na namumula at namamaga na rin. Nakitaan din siya ng senyales ng pagkakuba at naisip ng kanyang mga magulang na maaaring dala ito ng hirap niya sa paghinga kaya isinugod nila si Aldrin sa isang ospital sa Caloocan City. Agad siyang binombahan at kinabitan ng oxygen. Dahil hindi sapat ang ikinabit na oxygen upang tulungan siya sa paghinga, tuluyan siyang kinabitan ng tubo o in-intubate. Tinanggal ni Aldrin ang ikinabit na tubo at sinabi ng doktor na tumigil ang pagtibok ng kanyang puso. Bumalik ang pagtibok nito nang muli siyang ma-intubate. Alas-4:00 ng hapn nang muli siyang mag-agaw-buhay, ngunit na-revive siya ng mga doktor. Sa pangatlong pagkakataon, nag-agaw-buhay siya at 30 minuto siyang sinubukang i-revive, ngunit sa kasamaang-palad ay tuluyan na siyang binawian ng buhay bandang alas-5:00 ng hapon.

Sa pagpanaw ni Aldrin, nasabi ng kanyang mga magulang ang sumusunod:

“Maayos ang kalusugan ni Aldrin at hindi pa siya nadadala sa ospital mula nang siya ay bata at bago siya maturukan ng bakuna kontra dengue. Malikot din siya at galaw nang galaw kaya nakapagtataka na sa loob ng maikling panahon ng pagkaka-ospital ay binawian siya ng buhay.

“Sa mga naglalabasang balita, nalaman namin na ang mga batang naturukan ng Dengvaxia bago sila mamatay ay nakaranas ng parehong naranasan ng aming anak. Malaki ang paniniwala naming mag-asawa na ang itinurok na bakuna kay Aldrin ang dahilan ng kanyang maagang kamatayan.

“Nahirapan siya nang husto at sa kakapusan ng pera ay hindi man lang namin siya nabigyan ng lunas.”

Mariin pa nila itong naitanong, “Nasaan ang sinasabi nilang proteksiyon sa mga bata kaya nila minadali itong iturok?” Ang tanong na ito ay hindi lamang nila inihahanap ng kasagutan kundi ng katarungan — sa tulong ng aming tanggapan, ng inyong lingkod, ng special panel of public attorneys at ng PAO Forensic Team. Ang mga naganap sa Prosecutor’s Office at RTC-Branch 107 ay mahahalagang hakbang sa pagkamit ng hustisyang inaasam.

Leptospirosis daw ang ikinamatay…

Dengvaxia, sinisisi ng pamilya at kaibigan ng pulis na pumanaw dahil sa bakuna

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | November 20, 2020

Ang isang tunay na kaibigan ay hindi nang-iiwan. Napatunayan ito ni Aling Nelia Blanza Roxas ng Quezon City kay SPO2 Vicente T. Arugay, Sr., at maging sa pamilya ng huli, mga kaibigan, at kakilala. Ang katapatang ito ay patuloy na nabubuhay sa puso ni Aling Nelia, bagama’t pumanaw na si SPO2 Arugay. Masasabing pinagtitibay ang katapatang-loob na ito ni Aling Nelia ang kamatayan ng nasabing pulis, sapagkat siya ang buhay na saksi sa nangyari sa kanyang yumaong kaibigan —na bagama’t bahagi ng kapulisan at isa pa ngang opisyal— ay nabigo na ipagtanggol ang sarili sa kapahamakan.

Si SPO2 Arugay ang ika-41 sa mga naturukan ng Dengvaxia, at nakaranas bago namatay ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga, at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) consistent sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Si SPO2 Arugay ay kakilala ni Aling Nelia sa loob ng 19 taon. Aniya, “Ako ay nagbibigay ng aking salaysay upang patotohanan na si Vicente Arugay, Sr. ay naturukan ng Dengvaxia base sa kanyang deklarasyon sa akin noong siya ay nabubuhay.”

Pinatatag ng panahon ang pagkakaibigan nila. Naging malapit silang magkaibigan kaya ayon kay Aling Nelia, “Nasasabi niya sa akin ang mga kaganapan sa buhay niya. Mabuti man ito o masama ay naibabahagi niya.” Nakilala niya ang butihing pulis dahil ang police station na pinapasukan nito ay malapit sa kantina na binabantayan ni Aling Nelia. Aniya, “Madalas dumaan sa aking kantina si Vicente upang kumain at makipagkuwentuhan.” Noong Agosto 31, 2017, ang pinagtapat ni SPO2 Arugay kay Aling Nelia sa nasabing kantina ay masasabing babala sa kinahantungan ng naturang pulis. Ayon kay Aling Nelia:

“Sinabi niya sa akin na hindi maganda ang kanyang mga nararamdaman. Wika nga niya na ang masamang nararamdaman niya ay marahil sanhi ng pagbabakuna sa kanya ng Dengvaxia. Ayon pa sa kanya, dalawang beses siyang naturukan ng nasabing bakuna na isinagawa sa (isang kampo) at sa tuwing nabakunahan siya nito ay nakararamdam siya ng pagkaginaw.”

Ikinagulat ni Aling Nelia ang kanyang narinig. Sinabihan pa niya ang kaibigang pulis na nakikisabay ito sa uso hinggil sa pagtanggap ng Dengvaxia, at hindi naman ito bata para tumanggap ng nasabing bakuna. Kaugnay nito, ibinahagi ni Aling Nelia ang ipinagtapat sa kaniya ni SPO2 Arugay:

“May office memorandum diumano na ibinaba ang kanilang opisina hinggil sa pagtuturok ng Dengvaxia sa kapulisan. Sambit pa niya na hindi lang siya sa sangay ng kapulisan ang naturukan ng Dengvaxia dahil marami rin sa mga kasamahan niya sa trabaho ang naturukan nito.”

Natapos ang pag-uusap nilang ‘yun ay madalas nang may nararamdaman si SPO2 Arugay na hindi maganda sa kanyang kalusugan. Oktubre 2017 noon, at ayon kay Aling Nelia, sa tuwing sila ay nagkikita, sinasabi ni SPO2 Arugay na “Madalas sumakit ang kanyang katawan at mga kasukasuan, lalo na ang kanyang mga paa. Nakararamdam din diumano siya ng pagsakit ng balakang. Sinabi rin niya na masakit ang kanyang ulo at parang nabablangko ang kanyang pag-iisip tuwing sumasakit ang kanyang ulo. Sinabi pa niya na dumadalas na rin ang pagkakaroon niya ng lagnat.” Napansin din ni Aling Nelia na hindi na maayos ang paglalakad niya. Mariing ipinahayag ni Aling Nelia, “Sa mga panahong nagkukwento siya sa mga kakaibang nararamdaman niya sa katawan ay lagi niyang sinasabi at nagtatanong sa akin na ang mga ito ay dahil sa Dengvaxia.”

Bandang Pebrero 2018, nagsabi sa kanya ang kaibigang pulis na tumitindi na ang mga sakit na nararamdaman niya sa kanyang katawan. Sumasakit diumano ang kanyang ulo at parang tinutusok-tusok. Ang mga paa diumano niya ay laging sumasakit, lalo na ang kaliwang paa niya, at namamanhid diumano ito at hirap na siyang maglakad. Walang kinamalayan si Aling Nelia na nang mga panahong ‘yun ay malapit nang mawalan ng buhay si SPO2 Arugay. Nang mamatay ito ay ikinagulat ni Aling Nelia ang sinasabing sanhi ng biglaang pagpanaw ng kanyang kaibigan na leptospirosis. Narito ang naging reaksiyon ni Aling Nelia:

“Nakapagtataka ito dahil nang mga panahon na ‘yun ay wala namang baha, at wala rin naman siyang sugat. Kaya nang dumalaw ako sa burol ni Vicente, sinabi ko sa asawa niya na si Jane na hindi kaya dahil sa Dengvaxia, kaya biglaan siyang namatay. Nasabi ko ‘yun dahil ang mga sinasabi ni Vicente na nararamdaman niya ay kapareho ng mga nararamdaman ng mga batang naturukan ng nasabing bakuna.”

Ang kaso ni SPO2 Arugay ay kasama na ngayon sa mga kasong may kaugnayan sa Degvaxia na hinahawakan ng aming opisina. Ang salaysay na ipinagkaloob at ipinagkatiwala ni Aling Nelia sa PAO, sa inyong lingkod, at PAO Forensic Team ay nagsisilbing sandata para sa katotohanan at katarungan upang maipagtanggol ang natatanging mga karapatan ng yumaong si SPO2 Arugay at kanyang pamilya. Handa rin si Aling Nelia na buong tapang na magbahagi ng mga kaugnay na mga detalye sa korte kung kinakailangan.

Ang kapulisan na kinabibilangan ni SPO2 Arugay ay itinuturing nating frontliners sa mga laban ng ating lipunan sa kriminalidad, kaguluhan at iba’t ibang mga sakuna. Sa panahon ngayon na tila nagpapaalala sa trahedyang naganap sa yumaong butihing pulis at tulad niyang mga biktima, aking ipinagdarasal na gabayan ang mga kinauukulan upang magkaroon ng tamang desisyon. Sila nawa ay kumilos din nang naaayon sa kapasyahang isinasaalang-alang ang kaligtasan ng mamamayan— lalo na ‘yung mga nasa unang pulutong o pangkat na naatasang tumugon sa oras ng kagipitan at itinuturing na vulnerable sectors na nagiging biktima sa panahon ng kagipitan at ng panggigipit— may sakuna man o wala.