Mahigit isang dekada matapos ang Princess of the Stars tragedy... 55 KASO VS. SULPICIO LINES INC.,

kinatigan ng korte

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 29, 2021

Ang daing mula sa pusod ng karagatan sa Romblon ay naibsan — ito ang pakiramdam ng mga mahal sa buhay ng mga yumaong biktima ng M/V Princess of the Stars maritime tragedy, partikular ang mga kliyente namin sa mga kasong may kaugnayan sa nasabing trahedya na nakasampa sa Regional Trial Court (RTC) ng Cebu, Branch 16, kung saan si Judge Dante R. Corminal ang Presiding judge.

Noong Oktubre 18, 2021, mahigit isang dekada na ang lumipas mula nang lumubog ang M/V Princess of the Stars noong Hunyo 21, 2008 sa Sibuyan Island, San Fernando, Romblon, ang Public Attorney’s Office (PAO) ay nakatanggap ng kopya ng desisyon ng nasabing sangay ng RTC sa Cebu, 59 na mga kaso na nakasampa roon. Sa nabanggit na mga kaso, 55 rito ang kinatigan ng korte at inutusan ang may-ari ng M/V Princess of the Stars, ang dating Sulpicio Lines, Inc. (SLI) na ngayon ay may bagong pangalan, Philippine Span Asia Carrier Corporation (PSACC), na bayaran ng damages ang mga kaanak ng mga biktima na nagkakahalaga ng higit P200,000,000. Sa apat na na-dismiss na kaso dahil diumano sa kakulangan ng ebidensiya, magpa-file ang PAO ng angkop na Motion for Reconsideration.

Bukod sa nabanggit na mga kaso na nakasampa sa RTC Cebu, Branch 16, may 71 kaso rin na naisampa sa RTC Branch 51 ng Manila. Naunang lumabas ang desisyon sa mga kasong ito noong Setyembre 18, 2015. Sa nabanggit na desisyon, binigyan ng kautusan ng nasabing korte sa Manila ang mga may-ari ng M/V Princess of the Stars, na magbayad din ng higit P200,000,000, higit $500,000 at higit sa CAD$300,000 sa tagapagmana ng mga biktima ng nasabing maritime tragedy. Nakaapela ngayon sa Court of Appeals ang desisyong ito. Sa kabila nito, nagpapasalamat pa rin kami sa dating hukom ng nasabing sangay ng RTC sa Manila na si Judge Daniel C. Villanueva. Si Judge Villanueva, tulad ni Judge Corminal ay binigyan ng halaga ang tinig ng maralita naming mga kliyente. Binigyan nila ng pansin ang bigat ng aming mga ebidensiya — isa itong malaking ambag nila sa patuloy naming pagsisikap at paglaban sa legal na paraan upang ang mga katulad na trahedya sa karagatan ay tuluyan nang matuldukan.

Dagdag pa rito, ipinagpapasalamat din namin ang kanselasyon sa prangkisa ng M/V Princess of the Stars na magsakay ng mga pasaherong tao at ang pagkakatuloy ng pagbibista sa may-ari ng barkong ito. Ang lahat ng ito ay nagpapatibay sa pag-asa ng aming mga kliyente na mananagot ang naturang may-ari sa nangyaring trahedya.

Nagbago ang pangalan ng SLI, ngunit hindi ang bigat ng pananagutan nito sa naganap na trahedya sa karagatan dahil sa mapangahas at walang habas na desisyon nitong salungain ang mabangis na bagyong “Frank” noong Hunyo 21, 2008 sa isla ng Romblon.

Ayon sa huling tala hinggil sa bilang ng mga pasaherong naging biktima ng nasabing maritime tragedy, 814 ang nadeklarang namatay at nawawala, at 56 lamang sa mga ito ang survivors. Walong daan at pitumpu (870) ang sinasabing kabuuang bilang ng mga taong lulan ng lumubog at tumaob na M/V Princess of the Stars.

Sa mga pasaherong nasawi, pinagmalasakitan at pinangunahan ni Dr./Atty. Erwin Erfe, Director ng PAO Forensic Laboratory Division (dating PAO Forensic Laboratory), ang exhumation at identification ng 38 skeletal remains ng mga biktima at 100 skeletal remains ng mga na-trap sa lumubog na barko na nakuha sa ilalim ng dagat. Si Dr./Atty. Erfe ay inasistihan ng mga miyembro ng PAO Forensic Team sa naganap na exhumation at retrieval operations. Tumulong din sa kanila ang mga divers ng Philippine Coast Guard at Royal Jessan Petromin Resources, Inc.

Ang bawat lakad namin noon ng PAO Forensic Team patungo sa Romblon ay puno ng hamon at sakripisyo. Ang karagatan ay tuso kahit walang bagyo. Sa aktuwal na mga aktibidad naman na may kaugnayan sa exhumation at retrieval operations nandoong ulanan-arawan kami sa dalampasigan. Isa sa mga karanasang nangyari sa inyong lingkod kasama ng PAO Forensic Team ay nang namatayan ng makina ang pump boat na aming sinasakyan sa gitna ng laot habang papunta sa retrieval operation sa Sibuyan Island, Romblon. Inaabot din kami ng gabi sa biyahe pagkagaling sa retrieval site kung saan sobrang dilim at lubhang malubak ang kalsadang aming tinatahak. At sa tuwina ay naiiwan namin ang aming mga mahal sa buhay sa pagtalima sa tawag ng aming mga tungkulin. Ngunit sa nalalasap ngayong tagumpay ng aming mga kliyente, masasabi natin na sulit lahat ng ating paghihirap sa ngalan ng katotohanan, katwiran at katarungan.

Ang matinding kabog ng dibdib na aming naranasan ay nang abutan kami ng malakas bagyo at malalaking alon sa laot ng Romblon habang nakasakay sa wooden “pump boat”. Pinanghawakan lamang namin ang matibay na pananalig sa Diyos Ama hanggang nakauwi kami na ligtas sa sakuna.

Sa pagtatamo ng lahat ng tagumpay para sa aming mga kliyente, malaki at mahalaga ang papel na ginampanan ng mga public attorneys — na pinangunahan ni Atty. Revelyn V. Ramos-Dacpano (na ngayon ay Regional Public Attorney ng PAO-NCR, at concurrent Head Executive Assistant ng inyong lingkod) sa Manila, at ni Atty. Maria G-ree R. Calinawan (na ngayon ay Regional Public Attorney ng PAO-Region VII) sa Cebu. Sila ang naging kasama ng inyong lingkod sa bawat pagdinig sa mga nasabing kaso. Hindi rin namin makakalimutan ang lahat ng sumuporta at patuloy na sumusuporta sa amin sa kasong ito na tila mistulang laban ng maliit at pangkaraniwang David sa isang dambuhala at higanteng Goliath.

Hindi na kailangang sabihin pa na ang inspirasyon namin dito ay ang marubdob na pagmamahal ng aming mga kliyente sa kanilang mga yumaong mahal sa buhay na nasakrispisyo ang mga sarili, pangarap at kinabukasan sa pusod ng karagatan. Ang kanilang pagmamahal ay walang pagsuko at ang kanilang tapang ay pantapat sa mga bagyo sa karagatan man o kalupaan.

Pamilya ng 14-anyos na namatay sa Dengvaxia, nangangamba sa 2 pang kaanak na naturukan din ng bakuna

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 22, 2021

Tila wala nang katapusan ang pag-aalala at wala nang paghilom ang mga sugat sa puso ng mga mahal sa buhay ng mga biktima ng Dengvaxia. May mga pagkakataon kasi na hindi lamang natatapos sa isang kapamilya ang problemang nasusuungan nila na pinaniniwalaan nilang may kinalaman sa nasabing bakuna. Kabilang dito ang pamilya nina G. Lorimer Laylay at Gng. Mary Ann Molina ng Las Piñas. Mga bata sa dalawang henerasyon ng pamilya nila ang naturukan ng Dengvaxia, ang kanilang yumaong anak na si Razel Lalaine Laylay, ang isa pang anak na si Rayvin Luther Laylay, at apo na si Raiza Lorraine Laylay. Bukod sa patuloy nilang pagdadalamhati sa namatay na anak, nasabi rin nila na, “Labis din ang pag-aalala namin dahil ang isa pa naming anak na si Rayvin Luther na mayroon ngayong lagnat, at ang aming apo na si Raiza Lorraine Laylay ang naturukan din ng naturang bakuna. Nag-aalala kaming maaaring mangyari rin sa kanila ang nangyari kay Razel.”

Si Razel, 14, ay binawian ng buhay noong Setyembre 15, 2018. Siya ang ika-86 sa mga naturukan ng Dengvaxia na nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) na sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos hilingin ng kanilang mga pamilya. Si Razel ay isang beses naturukan ng Dengvaxia noong Oktubre 23, 2017 sa chapel ng kanilang barangay sa isang compound sa Las Piñas. Matapos siyang maturukan, siya ay nangayayat at naging sakitin. Noong Nobyembre 2017, napansin ito ng kanyang mga magulang. Enero at Pebrero 2018, nagreklamo si Razel ng pananakit ng ulo at tiyan at nagsusuka rin siya. Nang mga panahon na ‘yun, dalawang beses siyang dinala ng kanyang mga magulang sa isang ospital sa Las Piñas at nakitang mayroon siyang Urinary Tract Infection (UTI). Niresetahan siya ng antibiotic at pinauwi rin. Bumuti ang kanyang kalagayan nang makainom siya ng antibiotic at umayos ang kanyang kalagayan sa sumunod pang mga buwan. Gayunman, pagsapit ng Setyembre 2018, lumala ang kanyang kondisyon na humantong sa kamatayan. Narito ang ilan sa kaugnay na mga detalye:

• Setyembre 5 - Pabalik-balik ang kanyang lagnat, masakit din ang kanyang tiyan, nagsusuka at nagtatae.

• Setyembre 7 - Dinala siya sa kanilang barangay health center. Pagkatapos ng pagsusuri, nalaman na negative siya sa dengue. Pagsapit ng alas-7:00 ng gabi, nagpumilit siyang dalhin sa ospital dahil ayon sa kanya, hindi na niya makayanan ang sakit ng kanyang ulo at tiyan, at nagsusuka siya. Dinala siya sa ospital sa Las Piñas na dati na ring pinagdalhan sa kanya. Napag-alamang may dengue siya dahil bumagsak sa 73 ang kanyang platelet count. Walang bakanteng kuwarto sa nasabing ospital kaya hindi siya na-admit. Binigyan sila ng referral para mailipat siya ng ospital.

• Setyembre 8 - Na-admit si Razel sa isang ospital sa Muntinlupa. Hindi nawala ang kanyang lagnat, pananakit ng ulo at tiyan, pagtatae at pagsusuka sa mga sumunod na araw. Nagkamanas na rin ang kanyang mga paa at siya ay nagreklamo ng pananakit ng tagiliran at likuran.

• Setyembre 12 - Bumagsak sa 15 ang kanyang platelet count. Nakiusap ang kanyang mga magulang sa ospital na salinan siya ng dugo, subalit ang stock nila ay nakalaan lamang sa mga residente ng Muntinlupa, kaya agad na naghanap ng dugo ang kanyang pamilya.

• Setyembre 13 - Sasalinan sana siya ng dugo, ngunit dahil tumaas sa 22 ang platelet count niya, ipinagpaliban ito. Nanginig at nagdeliryo si Razel, kung anu-ano ang mga binabanggit niya na hindi maintindihan at nang araw din na ‘yun, inilipat siya sa ICU.

• Setyembre 14 - Tumaas sa 47 ang platelet count ni Razel, alas-7:00 ng gabi, in-intubate siya at lalong lumala ang kanyang kondisyon.

• Setyembre 15 - Dakong alas-3:00 ng madaling-araw, sinalinan siya ng platelet, alas-11:00 ng umaga, napansin ni Aling Mary Ann na wala nang pulso si Razel. Sinubukan siyang i-revive, subalit tuluyan na siyang pumanaw, alas-12:30 ng tanghali.

Sa kaso ni Razel, nangyari na naman ang palipat-lipat ng ospital, nagpapakita lamang ito ng kakulangan sa ating serbisyong pangkalusugan. Nakadagdag pa rito ang isyu ng pagbibigay ng stock na dugo ng ospital sa mga residente lamang ng partikular na lugar kung saan nakatayo ang nasabing ospital. Sa mga nasabing pangyayari, nabigyang-diin din ang kakulangan ng “sense of urgency” maging sa mga emergency cases. Dahil dito, ang mga biktima ay muling nagiging biktima. Kung may nangyari nang pagkukulang, lalo na kung may matinding kapabayaan, nararapat lamang na bumawi ang mga kinauukulan sa ibang aspeto o paraan upang makagaan sa mga alalahanin ng apektadong pamilya na may nais mailigtas.

Sa tindi ng sama ng loob, ayon sa ulat ni Miss Annie Gabito na Volunteers Against Crime and Corruption (VACC) Coordinator, ang ama ni Razel ay inatake sa puso at binawian din ng buhay. Magkasama na ang espirito ng mag-ama sa kalangitan, ngunit ang lupang katawan ay babalik na sa alabok ng lupa. Sobrang lungkot ng PAO Forensic Team, VACC at Samahan ng Mga Magulang Anak ay Biktima ng Dengvaxia (SMBD) sa pangunguna ni Mrs. Sumachen Duminguez. Lalo pa na ang daing ng mga survivors at nalibing sa hukay ay walang humpay sa paghingi ng hustisya.

Sana, hindi na maulit sa ating kasaysayan ang malagim na pag-eksperimento gamit ang hindi pa subok na kemikal, lalo pa at patuloy ang pag-alulong ng mga aso hanggang ngayon sa aming kapaligiran.

Hindi na nailigtas sa bingit ng kamatayan si Razel — ang kanyang pamilya na naulila ay nasa panibago at mapanghamong yugto ng pakikipaglaban ngayon. At dito ay hiningi nila ang tulong ng PAO, ng inyong lingkod at PAO Forensic Team. Ang kolektibo at masigasig na pagtugon ng aming Tanggapan ay inaasahan namin na aani o magbubunga ng pinakaaasam na hustisya.

'Di alam ng magulang na nabakunahan... 11-ANYOS, NAGKA-UTI, MUNTIK ITALI DAHIL SA PAGWAWALA

SA OSPITAL AT LUMABAS ANG DUGO SA ILONG AT BIBIG BAGO NAMATAY SA DENGVAXIA

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | October 15, 2021

isa sa mga karamdaman na kinatatakutan ng kabataan ay ang sakit na dengue. Kaya kabilang sa sektor na ito ng mga menor-de-edad sa lipunan na natuwa nang magkaroon ng inaakala nilang pagkakataon na maligtas at mapalaya sa kapahamakan na dulot ng nasabing karamdaman. Isa sa kanila si Ronald Sibayan, anak nina G. Ronaldo at Gng. Leonila Sibayan ng Valenzuela City. Ani Aling Leonila. “Hindi ko alam na magpapabakuna si Ronald. Umuwi siya at masayang ibinalita na hindi na raw siya magkakaroon ng dengue dahil nagpabakuna siya.” Sa kasamaang-palad, ang katuwaan ni Ronald ay nauwi sa matinding kalungkutan — hindi pa rin siya nakaligtas sa dengue at maagang kamatayan.

Si Ronald ay 11-anyos nang binawian ng buhay noong Setyembre 15, 2018. Siya ang ika-85 sa mga naturukan ng Dengvaxia na nakaranas ng sintomas na kasama sa common pattern of four serious adverse effects (anaphylactic allergic reaction, viscerotropism (pamamaga, paglaki at pagdurugo ng laman-loob), neurotropism (pamamaga at pagdurugo ng utak), and increase in severity of dengue disease) sumasang-ayon sa Sanofi Declaration of Four (4) Identified and Expected Risks in its Submission for Authorization sa Food and Drug Administration (FDA) {22 Disyembre 2015} — na sumailalim sa forensic examination ng PAO Forensic Team, pagkatapos na hilingin ng kanilang mga pamilya. Si Ronald ay naturukan ng Dengvaxia ng isang beses noong Nobyembre 2, 2017 sa kanilang barangay health center. Mariing sinabi ng kanyang mga magulang, “Dahil hindi siya sakitin, kahit ano’ng antibiotics ay hindi pa naipapasok sa kanyang katawan, ganu’n kalusog ang aming anak.” Sa kabila nito, matapos siyang maturukan ng nasabing bakuna, biglang nagbago ang kalagayan ng kanyang kalusugan. Sa iba’t ibang petsa ng Enero, Abril, Mayo, Hunyo at Setyembre 2018, narito ang ilan sa mga detalye ng mga hirap na pinagdaanan ng murang katawan ni Ronald bago siya pumanaw:

• Enero 2018 - Madalas sumakit at mangalay ang kanyang mga kamay at kasukasuan. Sumasakit din ang kanyang ulo, dumidilim ang kanyang paningin at siya ay nahihilo. Pabalik-balik ang pananakit at pangangalay ng kanyang mga kamay at kasukasuan sa mga sumunod na buwan. Dumidilim din diumano ang paningin niya sa blackboard ng kanilang eskuwelahan.

• Abril 30 at Mayo 1, 2018 - Nagkalagnat siya. Dahil hindi bumababa ang lagnat niya kahit pinainom siya ng paracetamol, siya ay isinugod sa isang ospital sa Valenzuela City noong Mayo 1, 2018. Ayon sa mga doktor, si Ronald ay may urinary tract infection (UTI). Bumuti naman ang kanyang kalagayan kaya pinauwi na rin siya noong Mayo 5, 2018.

• Hunyo 2018 (unang linggo) - Sumasakit na naman ang kanyang kasukasuan, nagpatuloy ito sa mga sumunod na buwan.

• Setyembre 9, 2018 - Muling nagkalagnat si Ronald. Pinainom siya ng paracetamol, subalit walang naging magandang epekto ito sa lagnat niya.

• Setyembre 11, 2018 - Isinugod siyang muli sa ospital at napag-alamang siya ay may dengue infection. Anang kanyang mga magulang, “Sinabihan kami ng doktor na iuwi muna siya dahil 160 pa raw ang kanyang platelet count at isa pa, tatluhan sa isang kama ang admission ng nasabing ospital, kaya siya ay aming iniuwi. Subalit, hindi nawala ang kanyang lagnat sa magdamag kaya siya ay ibinalik namin sa ospital. Dahil bumaba sa 130 ang platelet count niya, tuluyan na siyang in-admit ng nasabing ospital.”

• Setyembre 14, 2018 - Lumubha ang kanyang kalagayan. Siya ay hindi na makakain at hirap na ring huminga. Pagsapit ng alas-3:00 ng hapon, nagwala na si Ronald at gustong alisin ang mga nakakabit na aparato sa kanyang katawan. Itatali na rin sana siya dahil sa walang-humpay na pagwawala, subalit bigla siyang lumupaypay at nawalan ng malay. Ito ay matapos ding diinan ng nars ang nakakabit na oxygen mask kay Ronald. Noong bahagya siyang nakarekober, siya ay in-intubate. May mga lumabas din na dugo sa ilong at bibig niya. Iba’t ibang mga proseso na ang ginawa ng mga doktor upang maisalba ang kanyang buhay, ngunit naging kritikal ang kanyang kalagayan pagkatapos noon.

• Setyembre 15, 2018 - Pagsapit ng ala-1:00 ng madaling-araw, sinalinan ng dugo si Ronald. Hindi ito natapos dahil nag-agaw buhay siya. Sinubukan siyang i-revive ng mga doktor, subalit tuluyan na siyang pumanaw.

Sa kaso ni Ronald, nangyari na naman ang kawalan ng informed consent. Anang kanyang mga magulang, “Ang aming anak ay tinurukan ng Dengvaxia nang hindi namin alam, maliban lamang nang sabihin niya na ito pagkatapos niyang maturukan.” Kaya mistula na namang inilagay ng mga awtoridad sa mga kamay ng isang menor-de-edad ang pagpapasya sa napakaseryosong bagay na may kinalaman sa kanyang kalusugan. Ang pagbabakuna sa kanya ng Dengvaxia nang walang pahintulot ng kanyang mga magulang ang pinaniniwalaan ng mga huli na tila naging mitsa ng maaga niyang kamatayan. Anila, “Kung hindi nabakunahan si Ronald ay nabubuhay pa sana siya ngayon dahil wala naman kaming nalalaman na karamdaman niya na maaaring maging sanhi nang agaran niyang pagkamatay. Kinakailangang may managot sa naging kapabayaan ng mga taong nagbakuna sa aming anak.”

Pananagutan sa kapabayaan — ito ang ipinaglalaban ng pamilya Sibayan at idinulog sa aming tanggapan. Alinsunod sa kautusan ng dating Secretary of Justice noong Disyembre 2017, ang inyong lingkod, mga kasamang public attorneys, forensic doctors at staff ay agarang tumugon sa kanilang pangangailangan at patuloy na gumagawa ng karampatang aksiyong legal upang maghari ang hustisya sa bawat daing ng mga magulang at biktimang kabataan ayon sa mga nakatakda sa batas at regulasyon. Inaasahan namin na ang nabanggit na kapabayaan ay papanagutan —sa tamang panahon— sa harap ng hukuman.