Kahit pa may testigo… Kakulangan sa testimonya, ‘di sapat para katigan ng hukuman

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | December 1, 2023

Isang malaking hamon ang paghawak ng kaso. Ang pagwawagi nito ay hindi lamang personal na tagumpay ng abogado o partido nito. Ang katiwasayang ito ay makakamtan kung ang katarungan ay masusumpungan. Malaking bahagi sa pagkakamit ng katarungan ang pagkakaroon ng matatag na ebidensya at testimonya ng testigo. Ngunit, paano kung isa na lamang ang testigo sa kaso, at ang testimonya pa nito ay hindi sapat para sa hukuman?

Paano makakamit ang katarungang inaasam?

Ang mga tanong na ito ay may kaugnayan sa kasong, People of the Philippines vs. Romy Cobo y Orel (CA-G.R. CR No. 44741, June 2, 2023, na isinulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Pablito A. Perez [1st Division]), na hawak ng aming tanggapan.

Ang pagpanaw ng isang tao ay sadyang nagdudulot ng pighati at kalungkutan sa kanyang mga naiwang pamilya. Maaaring doble o higit pa ang katumbas na lumbay kung ang isang mahal sa buhay ay bigla na lamang pumanaw na walang malinaw na dahilan.

Tila ganito ang sinapit ni Francisco at ng kanyang naulila. Unang araw ng taong 2018 nang siya ay binawian ng buhay. Isang nagngangalang Romy ang napagbintangan.

Ayon sa kanyang naulilang maybahay na si Lilibeth, si Francisco ay nakikipag-inuman lamang noong araw na iyon kasama ang mga kaibigan nang sila ay magkayayaan diumano sa isang videoke house. Makalipas ang ilang oras, nakatanggap diumano ng tawag si Lilibeth sa isang nagngangalang Macrina na may nangyari diumano kay Francisco.

Si Emil ang tumayong nag-iisang eyewitness sa nasabing insidente. Ayon sa kanya, siya ay nasa barangay basketball court, malapit sa bahay kung saan naganap ang insidente.

Naghihintay diumano siya sa susunod na maglalaro ng basketball nang makita niyang suntukin diumano ni Romy sa pisngi si Francisco, dahilan upang mapahiga ito sa sementong palapag. Agad diumanong tumalilis si Romy matapos ang panununtok.

Pinuntahan diumano nila ang biktima at nakita na lamang nilang umaagos na ang dugo mula sa ilong ng noon ay walang-malay na si Francisco.

Bagaman nadala pa sa ospital si Francisco, pumanaw rin siya noong gabing iyon. Batay sa Medical Examination Report na inilabas ni Dr. Calban at sa Certificate of Death ni Francisco, “neurogenic shock” secondary to traumatic brain injury ang pangunahing sanhi ng kanyang pagkamatay.

Gayunman, ang underlying cause of death na nakasaad sa kanyang Certificate of Death ay “alleged mauling,” habang ang antecedent cause na nakasaad sa Medical Examination Report ay “probably secondary to a strong blow, force or attack to the head or cranial area.”

Ang akusadong si Romy lamang ang tumayong testigo para sa depensa. Mariin niyang itinanggi ang akusasyon ipinukol laban sa kanya.

Ayon sa kanya, siya ay dumalo sa handaan sa bahay ni Roel noong araw ng insidente.

Hapon na diumano nang dumating na nakainom sina Francisco at tatlo pang kasama nito. Ilang saglit ang nakalipas, napansin diumano ni Romy na hinihila ni Francisco ang paa ng isa pang nakainom na bisita na noon ay natutulog na. Sinabihan diumano niya si Francisco na huwag nang gisingin ang naturang bisita, ngunit nang subukang hilahing muli ni Francisco ay hindi diumano nito nahawakan ang paa ng nasabing tulog na bisita at bigla na lamang siyang bumagsak sa sementong palapag. Laking gulat na lamang diumano ni Romy nang makitang dumudugo na ang ilong ni Francisco.

Inamin ni Romy na hindi niya natulungan si Francisco nang bigla itong bumagsak, at umalis siya upang humingi ng saklolo. Kinuwestyon din niya ang kredibilidad ni Emil. Kaduda-duda diumano ang pagkilala at pagturo sa kanya bilang salarin, sapagkat malabong nakita nito ang pangyayari gawa nang malayo diumano ang naturang basketball court sa bahay na pinangyarihan ng insidente.

Matapos ang pagdinig sa Regional Trial Court (RTC), kinatigan ng nasabing hukuman ang mga paratang at ebidensya laban kay Romy. Kung kaya siya ay binabaan ng hatol para sa krimen na Homicide.

Hindi tanggap ang nasabing desisyon, agad na umapela si Romy sa Court of Appeals (CA). Mariin niyang iginiit na kwestyunable at hindi kapani-paniwala ang testimonya ni Emil. Binigyang-diin niya na maliban sa malayo ang kinapupwestuhan ng nasabing testigo kung saan bumagsak si Francisco, isang beses pa lamang diumano silang nagkita ni Emil. Kung kaya ay nakapagtataka kung papaanong nailarawan siya nito bilang may gawa ng pagpaslang kay Francisco.

Hindi rin diumano napatunayan na buo ang atensyon ni Emil sa nangyaring insidente. Kung kaya ay hindi diumano dapat pagkatiwalaan ang testimonyang bintang laban sa kanya.

Sa muling pagsiyasat sa lahat ng aspeto sa kasong isinampa laban kay Romy, napuna ng CA ang malayong distansya sa pagitan ng basketball court kung nasaan diumano ang testigo at ang bahay kung nasaan naman si Francisco, na may layong dalawampu’t-lima hanggang tatlumpung metro.

Sa medikal na mga tuntunin diumano, ang isang tao na mayroong perpektong paningin o 20-20 vision ay may kabuuang kakayahan na makakita lamang ng mahigit-kumulang anim na metro.

Kumpara sa sitwasyon ng naturang testigo at ng biktima, higit sa triple diumano ang layo o distansya. Kung kaya ito ay nagbunga ng pagdududa sa katotohanan ng testimonya ni Emil.

Napuna rin ng appellate court na tila nagkaroon ng hindi pinahihintulutang pagmumungkahi o impermissible suggestion sa natatanging eyewitness ng prosekusyon sapagkat sa kanyang cross-examination, inamin ni Emil na hindi niya personal na kilala si Romy at na ang sinumpaang salaysay niya na tumutukoy kay Romy bilang salarin ay unang ginawa ng pulis at kalaunan ay isang pribadong taga-usig naman, at siya ay lumagda na lamang diumano rito. Ang mga naging pahayag niyang ito ay nagdulot ng karagdagang pagdududa sa isipan ng hukuman, dahilan para iginawad ng CA ang pagpapawalang-sala kay Romy. Ipinaalala ng CA, sa panulat ni Honorable Associate Justice Pablito A. Perez ng Court of Appeals 1st Division:

“In criminal cases, when the guilt or innocence of an accused hangs entirely on the testimony of a sole witness, the Supreme Court has cautioned against undiscerning reliance on eyewitness testimony:

“The greatest care should be taken in considering the identification of the accused especially, when this identification is made by a sole witness and the judgment in the case totally depends on the reliability of the identification.” (People v. Rodrigo et al., G.R. No. 176159, September 11, 2008 (Per J. Brion, Second Division)

Nakalulungkot na maagang binawian ng buhay si Francisco at ang kaso na mayroong kaugnayan sa kanyang kamatayan ay hindi lubusang natukoy. Gayunman, pananatilihin ng ating hukuman ang pagbibigay halaga sa buhay at kalayaan ng isang naakusahan kung ang ebidensya laban sa kanya ay hindi sumapat o lubos na may kakulangan. Kung kulang ang ebidensya, huwag nang hayaang dalawang buhay pa ang masira dahil sa maling hatol. Mahirap magpiit ng isang taong hindi napatunayang nagkasala.

Kakulangan ng ebidensya, kahit pa may testigo, wa’ pa rin ‘wenta

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | November 24, 2023

Pinaslang na, sinunog pa. Ito diumano ang ginawa sa mag-inang biktima. Maituturing na karumal-dumal ang pangyayaring ito na nakapaloob sa kasong hawak ng aming tanggapan, ang People of the Philippines vs. Richard Talvo y Tomagcao (C.A. G.R. CR HC No. 13813, June 7, 2021, na isinulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Manuel M. Barrios [10th Division]). Narito ang kuwento na kaugnay sa nasabing kaso, kung saan ang mag-inang walang-awang pinaslang ay dumadaing pa rin mula sa kanilang hukay.

Si Analyn at ang 2-taong gulang niyang anak na si C ay pinaslang diumano sa loob ng kanilang bahay. Sila’y sinunog upang pagtakpan ang naturang krimen. Si Richard na asawa ni Analyn at ama ni C, ang pinagbintangan na kumitil sa buhay ng mag-ina.

Ayon kay Wilfredo, tiyuhin ni Analyn, huli niyang nakita si Analyn at C sa burol ng kanilang kaanak noong ika-5 ng Abril 2006. Noong panahong ‘yun ay magkaaway diumano ang mag-asawa dahil nagastos ni Richard ang perang nakalaan para sa gamot ni Analyn. Alas-10 ng gabing iyon, umuwi si Analyn at C sa kanilang bahay. Alas-4 ng madaling-araw, nakita ni Wilfredo na naglalakad si Richard pauwi sa kanilang bahay.

Hindi na niya pinansin si Richard at pumasok na lamang siya sa kanyang bahay upang matulog. Nagising na lang si Wilfredo nang marinig ang sigaw ng kanyang kapatid. Paglabas niya, nakita niya ang kanyang mga kapitbahay na may mga bitbit na balde ng tubig patungo sa direksyon ng bahay nila Richard. Matapos maapula ang sunog at habang tinatanggal ng mga rumespondeng bumbero ang mga nagkalaglagang bahagi ng nasunog na bahay, nakita diumano ang bangkay na kalaunan ay kinilalang sina Analyn at C.

Ayon kay Fire Officer SFO2 Angeles, ang bangkay ng mag-ina ay natagpuang magkatabi na tila’y natutulog. Nakita rin sa tabi nila ang may siga pang lampara ng kerosene.

Alas-6 ng umagang iyon, dumating si Richard sa kanilang bahay lulan ng tricycle. Agad siyang tinanong ni SPO2 Garcia kung saan siya nanggaling at kung bakit wala siya sa kanilang bahay nang mangyari ang sunog. Hindi umano sumagot si Richard, bagkus, siya ay napaluhod na lamang at umiyak. Dahil sa suspetsa ng foul play ay dinala si Richard sa istasyon ng pulis.

Batay naman sa testimonya ni Teodily, alas-4:30 ng madaling-araw noong araw ng insidente, habang nakasakay sila ng sasakyan, nakita diumano nila na mayroong nasusunog na bahay. Nang bagalan ang takbo ng kanilang sasakyan, napuna niya diumano na mayroong isang lalaki na naka-white t-shirt, khaki short at sombrero na nakatitig lamang sa naturang sunog at walang ginagawa upang tumulong. Makalipas ang ilang araw, kinumpirma ni Teodily sa pulis ang kanyang nakita.

Sa otopsiya na ginawa ng NBI sa bangkay ng mga biktima, inilahad na ang sanhi ng kanilang pagkamatay ay traumatic injury sa ulo at contributory na lamang ang sunog sa kanilang katawan.

Mariing pagtanggi naman ang iginiit ni Richard.

Ayon sa kanya, si Wilfredo ang maaaring may kagagawan ng krimen dahil mayroon na itong pagbabanta sa buhay ni Analyn, dahil sa ‘di pagpapautang ng biktima.

Sinuportahan ng nanay ni Richard, na si Maria, ang nasabing alegasyon. Nabanggit diumano sa kanya ni Analyn ang pagbabanta ni Wilfredo sa kanyang buhay.

Batay din kay Maria, sa kanyang bahay umuwi si Richard alas-12:00 ng gabi noong ika-5 ng Abril 2006 at du’n na nagpalipas ng gabi. Nagising na lamang diumano sila alas-5 ng madaling-araw dahil nakatanggap ng balita si Richard na nasusunog na ang bahay nito.

Matapos ang pagdinig sa mga reklamong isinampa laban kay Richard, hinatulan siya ng Regional Trial Court (RTC) para sa two counts ng Parricide at one count ng Destructive Arson.

Inapela ni Richard ang naturang hatol sa Court of Appeals (CA). Mariin niyang iginiit na sa kabuuan, ay hindi sapat ang naipresintang ebidensya ng prosekusyon laban sa kanya.

Matapos ang masusing pagsisiyasat muli sa mga ebidensya at testimonya na isinumite, ipinawalang-sala ang inakusahan. Ipinaliwanag ng CA sa ipinalabas nitong desisyon na bagaman maaaring isulong ang isang kaso nang walang direktang ebidensya at circumstantial evidence lamang ang batayan, kinakailangan na ang mga naturang ebidensya ay malinaw, patas at makat’wirang sumusuporta sa konklusyon na ang inaakusahan ang siya mismong may gawa ng krimen at wala nang ibang taong maaari pang gumawa nito.

Sa kaso ni Richard, hindi nakumbinsi ang CA na napatunayan ang kanyang pagkakasala base sa mga isinumiteng circumstantial evidence. Napuna ng CA na ibinatay ang pagkakakilanlan ng salarin sa testimonya nina Wilfredo at Teodily. Subalit, sa masusing pagkilatis muli sa kanilang testimonya, hindi diumano nila positibong kinilala at napatunayan na si Richard nga ang pumaslang sa kanyang mag-ina.

Ayon din sa CA, ipinagpalagay lamang ni SFO2 Angeles na si Richard ang may-akda ng sunog, subalit wala ring naihayag na ebidensya na sumusuporta sa pag-uugnay kay Richard sa panununog ng kanilang bahay. Ipinaalala rin ng CA na kahit gaano pa kalakas ang suspetsa laban sa akusado, ang mahalaga ay ang mapatunayan nang walang pag-aalinlangan, ang pagkakasala ng inakusahan. Samakatuwid, direct evidence man o circumstantial evidence ang isusumite, proof beyond reasonable doubt pa rin ang kinakailangan. Dito diumano nagkulang ang prosekusyon.

Malagim man ang sinapit ng mga biktima sa hindi inaasahang pagpanaw, minarapat na ipawalang-sala ng CA si Richard dahil sa kahinaan ng ebidensya laban sa kanya.

Gayunman, hindi mawawala ang pag-asang matutukoy pa rin kung sinuman ang totoong gumawa ng naturang krimen at makakalap ng matibay na ebidensya laban sa kanya upang mapagbayaran ang karumal-dumal na pagpaslang sa mag-inang biktima.

Labis na pagseselos, naging ugat ng karumal-dumal na krimen

ni Atty. Persida Rueda-Acosta - @Daing mula sa hukay | November 17, 2023

Ang pisikal na pananakit at pagbibintang sa isang karelasyon na mayroon siyang iba – sapat bang dahilan para may masawi? Sa iba, maaaring madali lang para sa kanila ang magbigay ng sagot ukol dito. Ngunit upang maging patas, at higit na magkaroon ng makatarungan at makat’wirang opinyon, mas mabuting malaman natin ang kabuuang pangyayari.

Ang insidenteng ito ay naganap sa isang partikular na kaso, ang People of the Philippines vs. Erlen Manzano Cabahog (CA G.R. No. 43759, September 17, 2020, na isinulat ni Honorable Court of Appeals Associate Justice Pedro B. Corales [5th Division]). Narito ang kaugnay na kuwento sa kasong ito.

Si Nicolas ay binaril sa Lungsod ng Calamba. Ang bala na tumama sa kanyang dibdib ang siyang naging sanhi ng kanyang kamatayan. Si Erlen, na noon ay kinakasama ni Nicolas, ang siyang inakusahan ng Homicide sa Regional Trial Court (RTC).

Ayon kay Neil, anak ng biktima na tumestigo para sa prosekusyon, alas-6:00 ng umaga noong araw ng insidente, narinig at nakita niyang nagtatalo ang kanyang ama at si Erlen.

Makalipas ang ilang sandali, narinig na lamang ni Neil ang sigaw ng kanilang kasambahay.

Pagkababa niya diumano mula sa kanyang silid, nakita niyang may hawak na baril si Erlen at nakatutok diumano ito kay Nicolas. Nag-agawan diumano sina Erlen at Nicolas sa nasabing baril hanggang sa napunta sila sa silid ni JP, pinsan ni Erlen at du’n na pumutok ang baril.

Agad diumanong humingi sa kanya ng tulong si JP. Nakita na lamang niya na dumadaloy na ang dugo ng kanyang ama. Bagaman, nadala pa sa ospital ang kanyang ama, binawian pa rin ito ng buhay.

Nakita rin diumano nina Errol at Karl, mga anak nina Erlen at Nicolas, ang mga pangyayari.

Subalit, tila sa testimonya ni Errol sa hukuman, nabanggit niya na bagaman nakita niya ang nasabing pag-aaway, nasa ibang bahagi siya ng bahay nang marinig ang putok ng baril. Batay din kina Neil at Errol, nabanggit nilang natulala at iyak nang iyak si Erlen matapos ang insidente.

Kasama si Erlen na nagdala kay Nicolas sa ospital at du’n din siya inaresto ng mga awtoridad.

Para naman sa depensa, si Erlen lamang ang tumayong testigo. Ayon sa kanyang testimonya, kakauwi lang niya, alas-4:00 ng madaling araw, noong Disyembre 25, 2016, mula sa isang Christmas party na kanyang dinaluhan. Mayroon pa diumanong mga bisita si Neil noong oras na iyon at sila ni Nicolas ay nakihalubilo at nakipagkantahan.

Pumasok diumano sa kanilang bahay si Nicolas at naiwan siyang mag-isang kumakanta hanggang ang isa sa mga kaibigan ni Neil ay nakisali sa kanyang pagkanta. Napansin diumano ni Erlen na rito na biglang nagbago ang mood ni Nicolas.

Pumasok na rin ng bahay si Erlen pagkaalis ng mga bisita ni Neil. Bigla na lamang siyang inakusahan na “iniiputan” niya diumano ito. Nang sabihin ni Erlen na huwag nitong sirain ang araw dahil may lakad pa sila, bigla na lamang hinila ni Nicolas ang kanyang buhok at sinabihang hindi siya pupuwedeng makaalis ng bahay. Sinampal niya diumano si Nicolas at sinabing maghiwalay na lamang sila kung sisirain lamang nito ang Pasko.

Kinaladkad siya diumano ni Nicolas, na naging sanhi ng pagkaputol ng kanyang ngipin, at pinagbintangan na siya ay nanlalalaki. Nilabas ni Nicolas ang baril na inisyu sa kanya bilang pulis at itinutok ito sa noo ni Erlen. Hinila diumano muli ni Nicolas ang buhok ni Erlen at sinuntok ang kanyang batok.

Bagaman tumigil si Nicolas noong nanghihina na si Erlen, hawak pa rin nito ang nasabing baril.

Nang makakuha ng pagkakataon si Erlen, kinuha niya ang kanyang bag at pitaka. Ang ginawa niya ay lalong ikinagalit ni Nicolas, sanhi para hilahing muli ang kanyang buhok at pagbawalan siyang umalis. Muli siyang binugbog at nang mapaupo siya, itinutok ni Nicolas ang nasabing baril sa kanyang baba. Sinubukan diumano ni Erlen na ilayo ang nasabing baril nang di-sinasadyang bigla itong pumutok at tinamaan siya sa kanyang clavicle. Sinabi diumano ni Nicolas na tinamaan ng bala ang kanyang puso ngunit hindi agad naniwala si Erlen. Nang tanggalin ni Erlen ang kamay sa pagkakatakip sa kanyang mga mata, nakita niya na lang na dumadaloy na ang dugo ni Nicolas.

Agad na humingi ng saklolo si Erlen.

Batay kay Erlen, wala diumano siyang intensyon na patayin si Nicolas. Ang nais lamang niya ay iwanan ito dahil sa kanilang madalas na pag-aaway na nauuwi sa panunutok ng baril.

Guilty beyond reasonable doubt ang naging hatol ng RTC kay Erlen, na agad naman niyang inapela sa Court of Appeals (CA). Iginiit niyang aksidente ang nangyari. Iginiit din niyang hindi niya kayang kunin ang baril sapagkat ang biktima ay isang sanay at may karanasang pulis. Sinubukan lamang diumano niyang protektahan ang kanyang sarili.

Kinatigan ng CA si Erlen, na ang pagkakabaril kay Nicolas ay isang aksidente. Ayon sa CA, natural impulse ng isang tao ang lumaban o dumepensa. Nakita ng nasabing hukuman, base sa mga testimonya at ebidensya na isinumite, pinoprotektahan lamang ng akusado ang kanyang sarili.

Hindi rin nakumbinsi ang CA sa testimonya ni Errol dahil sa mga inconsistencies sa kanyang mga pahayag. Nagkaroon din ng pag-aalinlangan ang CA dahil hindi isinalang sa witness stand si JP gayung sa pahayag ng ibang testigo ay naru’n siya sa silid kung saan naganap ang naturang pamamaril. Sapagkat, hindi sumapat para sa CA ang mga ebidensya ng prosekusyon, pinili nitong ipawalang-sala ang akusado. Ipinaalala ng CA, sa panulat ni Court of Appeals Associate Justice Pedro B. Corales:

“This Court has always stood by the rule that it is better to acquit a guilty person than to convict an innocent one.”

Sadyang hindi na mababago ang nakaraan at hindi na mabubuo pa ang pamilya nila Erlen.

Gayunman, nawa’y sa nasabing detalyadong paliwanag ng hukuman, makamtan ng kaluluwa ni Nicolas ang katahimikan, at nang matuldukan na ang pagdaing mula sa madilim at malamig niyang libingan.