Epektib sa migraine attacks, dysmenorrhea at iba pa… Health benefits ng luya

ni Dr. & Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | August 05, 2021

Dear Doc Erwin,

Regular akong umiinom ng Ibuprofen upang labanan ang pamamaga ng aking arthritis sa tuhod at mga kamay. Dahil sa pag-inom nito ay maayos kong nagagawa ang aking pang-araw-araw na gawain sa aming bahay. Ngunit nitong nakaraang taon ay nag-umpisang humapdi ang aking sikmura tuwing umiinom ako nito. Minabuti kong kumunsulta sa herbalist at ipinayo niyang itigil ang pag-inom nito at gumamit na lang umano ng luya (ginger). Makatutulong ba ito sa aking nararamdaman at hindi ba makakasama sa kalusugan? – Maria Clara P.

Sagot

Maraming salamat, Maria Clara sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc.

Ang luya o ginger sa wikang Ingles ay matagal ng itinuturing na tradisyunal na herbal medicine sa Pilipinas.

Ang luya ay may scientific name na Zingiber officianale Roscoe. Ayon sa pag-aanalisa ng mga scientists ay may nilalaman itong gingerols, shogaols at paradol. Ang mga ito ang dahilan kung bakit mainit sa ating panlasa ang luya at ayon sa research study na inilathala sa scientific journal na Cancer Prevention Research noong April 2013, ang gingerols, shogaols at paradol ang dahilan kung bakit ang luya ay may anticarcinogenic effects o panlaban sa cancer.

Sa komprehensibong pag-aaral ng 109 randomized controlled trials na ginawa ng mga researchers sa Seoul National University sa Korea at Vietnam National University tungkol sa mga health effects ng luya na inilathala sa scientific journal na Nutrients noong January 2020 ay nakitaan ang luya ng mga significant health benefits. Ayon sa research, nakatutulong ma-relieve ang pagsusuka at pagkapagod ng mga pasyenteng sumasailalim sa chemotherapy. Nakita rin sa mga scientific studies noong 2001 at 2018 na binanggit sa nasabing research article na nakatutulong din ang luya sa pagsusuka dahil sa pagbubuntis.

Ayon sa 2004 research study ay kasing epektibo ng Vitamin B6 ang luya sa pagbawas ng pagsusuka sa first trimester ng pagbubuntis. Kasing epektibo ng mefenamic acid at ng ibuprofen ang luya sa pagbawas nito ng sakit sa mayroong dysmenorrhea, gayundin sa pagbawas ng pagsusuka sa kakabaihan na mayroong sakit na ganito.

Isang mahalagang epekto ng luya para sa mga atleta at indibidwal na mahilig mag-exercise ay makatutulong ang luya para maibalik ang muscular strength at mabawas ang muscle pain matapos ang intense exercise. Lumabas din sa mga pag-aaral na makababawas ng migraine attacks ang luya, gayundin sa pagbawas ng lakas ng menstruation ng kababaihan.

Para sa indibidwal na mataas ang blood sugar at cholesterol, nakitaan sa 2013 at 2017 trials ng pagbaba ng mga ito matapos uminom ng ginger supplements. Makatutulong din sa pagpayat at pagbawas ng ganang kumain (appetite) ng mga obese patients ang luya ayon sa mga research studies noong 2015 at 2016.

Bagama’t maraming health benefits ang pagkain ng luya o pag-inom ng ginger supplements, kinakailangang malaman natin na maaaring makaramdam ng mild side effects mula sa luya, tulad ng heartburn, pagtatae, malimit na pagdighay at discomfort sa ating sikmura.

Sa mga nagbubuntis, maaaring gamitin ang luya upang mabawasan ang pagsusuka (morning sickness) sa first trimester ng pagbubuntis. Sa kasalukuyan, wala pang nakitang masamang epekto sa baby ang luya. Kinakailangang magkonsulta sa inyong doktor bago uminom ng ginger supplements upang malaman kung ito ay mas makabubuti sa inyo at sa inyong baby at hindi makakasama.

Dapat mag-ingat ang mga indibidwal na may maintenance medications. Ang luya ay maaaring lalong makapagpababa ng blood pressure sa mga indibidwal na umiinom ng mga gamot na nagpapababa ng blood pressure o anti-hypertensives, tulad ng nifedipine, verapamil, diltiazem, felodipine at amlodipine.

Nagpapagal din ng pamumuo o pag-clot ng ating dugo ang luya kaya kinakailangang sumangguni muna sa inyong doktor kung kayo ay umiinom ng mga gamot na nagpapabagal ng pamumuo ng dugo o anticoagulants tulad ng aspirin, clopidogrel, diclofenac, ibuprofen, warfarin at heparin.

Dahil nagpapababa ng blood sugar ang luya ay pinag-iingat din ang mga umiinom ng mga anti-diabetic medications tulad ng glipizide, glyburide at pioglutazone. Gayundin, kung gumagamit ng insulin.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Bukod sa exercise… Paraan para mas madaling pumayat

ni Dr. & Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | July 31, 2021

Maraming salamat sa iyong patuloy na pagsubaybay sa Sabi ni Doc.

Ipagpatuloy natin ang diskusyon tungkol sa obesity at overweight, at kung paano ito magagamot o maiiwasan.

Sa nakaraang Part 2 ng ating serye ay napag-usapan natin na ang obesity ay serious medical condition na ayon sa Center for Disease Control and Prevention ng Amerika ay maaaring magdulot ng mga komplikasyon, tulad ng high blood pressure, sakit sa puso, pagbara ng mga ugat, diabetes, pagtaas ng cholesterol, disorders sa pagtulog at iba’t ibang uri ng cancers.

Maraming paraan upang bumaba ang timbang patungo sa healthy weight range.

Ayon sa Expert Panel sa Amerika na naglabas ng Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults : The Evidence Report ng Obesity Education Initiative ng National Institutes of Health (NIH) ay may iba’t ibang strategies na epektibo. Ang mga ito ay dietary therapy, physical activity, behavior therapy, combined therapy, pharmacotherapy, at surgery.

Ayon sa nabanggit na Clinical Guidelines ang obesity ay nagdudulot ng maraming sakit at maagang pagkamatay. Malakas ang scientific evidence na ang paggamot ng overweight at obesity sa pamamagitan ng pagpapababa ng timbang ay magpapababa ng ating risk sa diabetes at sakit sa puso. Ang pagbaba ng timbang o weight loss ay magpababa rin ng blood pressure, blood sugar, tryglicerides at cholesterol level sa dugo.

Ang solusyon sa overweight at obese patients ay two-step process kung saan ang unang hakbang ay assessment at ang pangalawa ay treatment management. Sa assessment ay tinitingnan ang Body Mass Index (BMI) at Waist Circumference (sukat ng baywang). Ang Body Mass Index (BMI) at timbang ay ginagamit upang i-monitor ang effectiveness ng weight loss program.

Sa Waist Circumference ay nalalaman natin ang dami ng taba sa tiyan at ito ay ginagamit bilang independent predictor at basehan ng level of risk sa pagkakasakit. Nasa High Risk na magkaroon ng iba’t ibang sakit, tulad ng diabetes at sakit sa puso, at mga sakit na nauna ng nabanggit, ang kalalakihan na ang waist circumference ay mahigit sa 40 inches at sa babae ay mahigit sa 35-inches.

Ang unang goal ng weight loss therapy ay mapababa ang timbang ng sampung porsiyento (10 percent) sa loob ng anim na buwan (6 months). Karaniwan ito ay nangangahulugang pagbawas ng timbang mula one half (1/2) pound hanggang two (2) pounds sa isang linggo. Ito ay sa loob ng anim na buwan. Pagkatapos ng anim na buwan ay asahan na babagal ang pagbawas ng timbang. Ito ay dahil sa pagbawas ng tinatawag na energy expenditure ng ating katawan dahil na rin sa mas mababang timbang ng ating katawan. Maaaring bumalik ang nabawas na timbang sa nakaraang anim na buwan kung hindi ipagpapatuloy ang weight loss therapy sa pamamagitan ng pagbawas ng pagkain at pagpapatuloy ng physical activity o exercise.

Maaaring balikan ang nakaraang dalawang artikulo ng Sabi ni Doc tungkol sa Intermittent Fasting upang makatulong sa inyong weight loss therapy.

Ayon sa mga pag-aaral na ni-review ng Expert Panel, mas epektibo ang weight loss o weight maintenance therapy kung ito ay sasabayan ng exercise program. Ito ay nararapat umpisahan ng dahan-dahan. Maaari mag-umpisa sa marahang paglalakad (slow walking exercise) sa loob ng 5 o 10-minuto, tatlong beses isang linggo. Sa mga susunod na araw o linggo ay maaaring bilisan ang paglalakad o habaan ang oras ng paglalakad. Ang long term goal ay makapag-exercise ng 30-minuto, araw araw. Hindi kinakailangang mag-exercise nang tuluy-tuloy sa loob 30-minuto. Maaari itong gawin ng ilang beses sa loob ng isang araw.

Bukod sa exercise, mas magiging epektibo ang weight loss program kung ito ay sasamahan ng behavior therapy kung saan gagamit ka ng mga behavioral techniques tulad ng pag-monitor ng iyong eating habits at physical activity. Kasama rin ang stress management, cognitive restructuring at social support.

Kinakailangang sumangguni sa inyong doktor kung ninanais na uminom ng gamot na pampapayat (pharmacotherapy) o magpa-opera (surgery) kung ito ay nararapat para sa inyo.

Part 3

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Anxiety at depresyon, mataas ang risk sa mga taong obese o overweight

ni Dr. & Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | July 29, 2021

Maraming salamat, Rene sa iyong pagsubaybay sa Sabi ni Doc.

Ipagpatuloy nating sagutin ang iyong mga katanungan. Noong Martes ay pinag-usapan natin ang mga dahilan kung bakit tumataba ang indibidwal. Nalaman nating maaari tayong tumaba kung sobra ang ating kinakain kaysa sa pangangailangan ng ating katawan. Gayundin, kung kulang ang pagkilos o pag-e-exercise. Maaari ring maging dahilan ang genes, sakit at pag-inom ng mga gamot na maaaring makataba.

Tungkol sa iyong pangalawang katanungan, kung ano ang iyong tamang timbang. Salamat at binanggit mo ang iyong height. Ang mga health experts ay may screening tool na ginagamit upang malaman kung ang indibidwal ay nasa tamang timbang, kung overweight o obese na.

Ang screening tool, na tinatawag na Adult Body Mass Index o BMI ay base sa height o tangkad ng indibidwal at sa kanyang kasalukuyang timbang. Halimbawa, sa iyong height o tangkad na 5 feet 4 inches at kasalukuyang timbang na 186 pounds, ang iyong Body Mass Index o BMI ay 32. Makikita ang Body Mass Index Table sa website ng National Heart, Lung and Blood Institute, at narito and link sa kanilang website – https://www.nhlbi.nih.gov/health/educational/lose_wt/BMI/bmi_tbl.htm. Maaari mo rin gamitin ang tinatawag na “BMI calculator” upang mabilis mong malaman ang iyong Body Mass Index o BMI. Makikita ang BMI Calculator sa website ng Center for Disease Control and Prevention at narito ang link sa kanilang website – https://www.cdc.gov/healthyweight/assessing/bmi/adult_bmi/english_bmi_calculator/bmi_calculator.html. Kinakailangan mo lang ang sukat ng iyong height o tangkad at kasalukuyang timbang upang magamit ang nasabing BMI Calculator.

Ngayong alam na natin ang iyong Body Mass Index o BMI ay alamin natin kung ikaw ay nasa tamang timbang. Kung ang BMI ay mas mababa sa 18.5, nangangahulugang ikaw ay underweight o mababa ang timbang. Kung ang BMI ay nasa 18.5 hanggang mas mababa sa 25, ang iyong timbang ay nasa healthy weight range o nasa tamang timbang. Kung ang iyong BMI ay nasa 25 hanggang mas mababa sa 30 nangangahulugang ikaw ay nasa overweight range o mabigat na timbang at kung ito naman ay nasa 30 pataas, ikaw ay nasa obesity range o sobrang bigat.

Ayon sa mga nabanggit, ikaw ay nasa obesity range. Ang iyong timbang ay sobra sa tamang timbang na tinatawag na healthy weight range. Sa mga pag-aaral, ang indibidwal na nasa obese range ay mataas ang risk na magkaroon ng iba’t ibang sakit kumpara sa indibidwal na nasa healthy weight range.

Ayon sa Center for Disease Control and Prevention ng Amerika, ang obese na indibidwal ay mataas ang risk na magkaroon ng high blood pressure o hypertension. Gayundin, tumaas ang cholesterol level at blood sugar. Ang mga ito ay maaaring magdulot ng sakit sa puso (coronary artery disease), stroke at Type 2 Diabetes.

Mataas din ang risk ng mga indibidwal na obese na magkaroon ng sakit sa apdo o gallbladder disease at osteoarthritis sa mga tuhod at paa dahil sa bigat ng pangangatawan.

Ang sakit na kadalasan ay nararanasan ng indibidwal na obese ay ang sleep apnea at iba pang breathing problems. Ang sleep apnea ay ang pagtigil ng paghinga habang natutulog. Ito ay dahil sa pag-ipon ng taba sa daanan ng hangin patungo sa ating baga at paghina ng muscle activity sa ating airway. Ito ay nagreresulta sa kakulangan ng oxygen sa katawan at utak, gayundin sa ang paulit-ulit na panandaliang pagtigil sa paghinga.

Ayon sa scientific research na inilathala sa international scientific journal na Sleep Medicine and Disorders noong 2017 ang obstructive sleep apnea (OSA), kung saan ang obesity ang madalas na kadahilanan ay maaaring magdulot ng iba’t ibang sakit, tulad ng hypertension, ischemic heart disease at diabetes.

Maaari rin magdulot ang obesity ng iba pang sleep disorders katulad ng hindi pagkakatulog. May mga pag-aaral din na mataas ang risk ng obese na tao sa mental illness katulad ng anxiety, clinical depression at iba pang mental disorders.

Bukod sa mga nabanggit, ang obesity ay nagdudulot din ng pagtaas ng risk na magkaroon ng iba’t ibang cancer. Ayon sa mga pag-aaral, endometrial cancer, esophageal adenocarcinoma, gastic cardia cancer, liver cancer at kidney cancer, multiple myeloma, meningioma, pancreatic cancer, colorectal cancer, gallbladder cancer, thyroid cancer, breast at ovarian cancer.

Itutuloy natin sa susunod na ikatlong bahagi ang diskusyon tungkol sa obesity at mga sakit na idinudulot nito at kung paano malalabanan ang pagiging overweight at ang obesity.

Part 2 of 3

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com