‘Sexuality Education’ para iwas-teenage pregnancy

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Pebrero 15, 2024

Isa sa mga usapin na kailangang tutukan ng ating gobyerno ay ang dumaraming bilang ng mga kabataang nagbubuntis habang sila ay nag-aaral. 

Bilang chairman ng Senate Committee on Basic Education, ito ay ating binibigyang atensyon at pinag-aaralan upang mas maintindihan at masolusyunan ang suliraning ito.

Sa paglobo ng bilang ng mga 15-taong gulang na nabuntis mula 2021 hanggang 2022, nais nating ipaalala ang mariing pangangailangan para sa epektibong pagpapatupad ng Comprehensive Sexuality Education (CSE). Dahil kahit na may polisiya na ang Department of Education (DepEd) sa pagpapatupad ng CSE sa ilalim ng DepEd Order No. 31 s. 2018, dapat pa rin nating silipin at tiyakin na epektibo ngang naipapatupad ito sa mga paaralan.

Ang naturang DepEd Order ay alinsunod sa Responsible Parenthood and Reproductive Health Act (RPRH) of 2012 (Republic Act No. 10354). Ipinag-uutos ng batas na ituro ang tamang reproductive health education na naaayon sa edad sa mga basic education institution. Ipinasa rin nito sa DepEd ang tungkulin na bumuo ng kurikulum para sa public schools.

Inihain ng inyong lingkod ang Proposed Senate Resolution No. 13 na layong suriin ang pagtaas ng bilang ng mga kaso ng maagang pagbubuntis at mga kaso ng human immunodeficiency virus (HIV) sa mga kabataan. Layon din nitong patatagin ang CSE ng DepEd. Sa 2024 national budget ng DepEd, hindi bababa sa P100 milyon ang inilaan sa ilalim ng Learner Support Programs para sa pagpapatupad ng Adolescent Reproductive Health Program.

Sa ulat kamakailan ng Commission on Population and Development (CPD) na sa pagitan ng 2021 at 2022, umakyat sa 3,135 o 35.13 porsyento mula 2,320 ang bilang ng mga 15-taong gulang na nanganak. Sinabi ni CPD Executive Director Lisa Bersales na habang nasa 0.22 porsyento lamang ng mga kabuuang live birth ang mga nabubuntis na nasa 14-taong gulang pababa, nakakabahala pa rin talaga itong paglobo ng bilang ng mga maagang pagbubuntis.

Ayon sa United Nations Population Fund (UNFPA), mas mababa ang tsansa ng mga batang nabuntis bago humantong ng 18-taong gulang na makatapos ng pag-aaral na nakakaapekto rin sa pagkakataon nilang makahanap ng mas magandang trabaho.

Ang maagang pagbubuntis ay nagdudulot din ng panganib sa kalusugan ng ina at anak.

Mataas din ang tsansa na mas matanda ang nakakabuntis sa mga batang babae, bagay na nagpapataas ng tsansang maging biktima sila ng karahasan sa kanilang mga tirahan.

Mahalagang masigurong nakikita nating nasa paaralan ang mga kabataang babae at natatanggap nila ang epektibong sexuality education para sa kanilang sapat na kaalaman at proteksyon. Ang pagprotekta sa kanila mula sa maagang pagbubuntis ay mabisang paraan upang sila ay maging matagumpay at produktibong miyembro ng ating lipunan.

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Epektib na programang pangkalusugan sa mga bata at ina para iwas-malnutrisyon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Pebrero 13, 2024

Stunting, o ang kakulangan sa pagtaas batay sa edad ng bata, ay ang resulta ng kakulangan sa nutrisyon o undernutrition. Kinakailangang bigyan ito ng kaukulang pansin dahil malaki rin ang epekto nito sa kabuuang progreso at pag-unlad ng ating bansa lalo na ang pagiging produktibo sa larangan ng edukasyon at trabaho.

Upang tugunan ang mga pangangailangan sa nutrisyon ng mga bata, inilaan ang P300 milyon sa ilalim ng 2024 national budget para sa mga programang pangnutrisyon sa mga bata.

Layon ng mga programang ito na sabayan ang Philippine Multi-Sectoral Nutrition Project (PMNP) at tutukan ang fifth at sixth-class municipalities na may stunting rates na mahigit 15 porsyento.

Sa mga pag-aaral ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II) kung saan ang inyong lingkod ay co-chairperson, napuna natin na hindi tuluy-tuloy, mababa ang coverage, at hindi epektibo ang targeting ng mga programang pangnutrisyon para sa mga batang wala pang limang taong gulang.

Sa ulat na pinamagatang “Miseducation: The Failed System of Philippine Education,” pinuna ng EDCOM II na kung ihahambing sa 22.3 porsyento na global average, ang Pilipinas ang isa sa may pinakamaraming 5-taong gulang na batang apektado ng stunting (26.7 porsyento). Ang paglalaan ng pondo para sa mga ina at batang nasa peligro ang kalusugan ang isa sa mga naging rekomendasyon ng EDCOM II para sa kasalukuyang taon.

Lumalabas sa datos ng Department of Education (DepEd) na 30 porsyento ng mga batang lumalahok sa school-based feeding program ang bumabalik sa pagiging “wasted” at “severely wasted.” 

Samantala, ang kagandahan naman sa inisyatibong ito ng gobyerno ay pinapakain pa rin ang lahat ng mga bata sa mga day care center kahit na ang sakop lamang ng Masustansyang Pagkain Para sa Batang Pilipino Act (Republic Act No. 11037) ay mga batang malnourished.  

Mahalaga ang papel ng mga LGU sa paghahatid ng mga programang pang nutrisyon tulad ng feeding program. Layon ng Basic Education and Early Childhood Education Alignment Act (Senate Bill No. 2029), na inihain ng inyong lingkod, na palawakin ang papel ng mga LGU pagdating sa early childhood care and development o ECCD, kabilang na ang pagpapatatag at pag-aangat sa kalidad ng mga programa para sa ECCD.

Bilang chairman ng Senate Committee on Basic Education, patuloy nating pagsisikapan na tugunan ang pangangailangan sa kalusugan at nutrisyon ng mga bata mula sa panahong ipinagbubuntis sila, lalo na’t malaki ang epekto nito sa kanilang kakayahang matuto. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com

Pagrebisa sa ‘Magna Carta’ para sa mga guro, napapanahon

ni Kuya Win Gatchalian @Win Tayong Lahat | Pebrero 8, 2024

Bukod sa pagbabawal ng mga non-teaching task sa mga guro na ating tinalakay sa nakaraang kolum, may iba pang mga mahahalagang probisyon sa ilalim ng itinutulak ng inyong lingkod na Revised Magna Carta for Public School Teachers (Senate Bill No. 2493).

Kasama sa mga panukalang pag-amyenda sa 57-taong Magna Carta for Public School Teachers (Republic Act No. 4670) ay ang pagbabawas sa oras ng pagtuturo — mula anim hanggang apat — at ang pag-hire sa substitute teacher kung naka-leave ang isang guro.

Kung kinakailangan, maaaring maglaan ng hanggang walong oras ang mga guro pero may additional pay. Katumbas ito ng regular na sahod na dadagdagan ng 25 porsyento ng kanilang basic pay.

Napapanahon na para sa isang bagong Magna Carta na magtataguyod ng kapakanan ng ating mga guro. May mga pangako kasi ang Magna Carta for Public School Teachers na hindi natupad mula nang isabatas ito noong 1966, kung saan pito sa 30 seksyon sa batas ang compliant o sumusunod. Kailangan na itong i-revise at gawing mas angkop sa pangangailangan ng mga guro sa kasalukuyang panahon.

Isinusulong din ng inyong lingkod sa pamamagitan ng panukalang ito ang pagbibigay ng calamity leave, educational benefits, at longevity pay sa mga guro. Nakasaad din dito ang mga kondisyon para sa pagbibigay ng hardship allowance at ang mas pinaigting na criteria para sa mga sahod. Layon din nating bigyan ng proteksyon ang mga guro mula sa mga out-of-pocket expenses at diskriminasyon.

Kasama rin sa ipinaglalaban natin na nakapaloob sa ating panukala ay ang pagkakaroon ng mga mekanismo para itaguyod ang due process sa mga guro.

Halimbawa, puwedeng makatanggap ng back wages ang mga permanenteng guro na natanggal sa trabaho at hindi nabigyan ng due process. Ipinagbabawal ng panukalang batas ang pag-alis sa mga permanent teacher ng walang due process at sapat o makatarungang dahilan. Siyempre, tiyak na may confidentiality sa anumang magiging disciplinary action laban sa mga guro.

Magkakaroon din ng partnership sa pagitan ng DepEd at Public Attorney’s Office (PAO).

Ito ay para maghatid ng mga serbisyong legal para sa mga gurong humaharap ng reklamong may kinalaman sa pagtuturo at kanilang mga responsibilidad.

Bilang chairman ng Senate Committee on Basic Education, naninindigan tayong kapag naisabatas ang panukalang ito, patuloy na maisusulong ang ating adbokasiya na matulungan ang ating mga teacher sa kanilang mga pangangailangan upang magawa nila ang kanilang tungkulin. 

---

May katanungan ka ba, reklamo o naisihingi ng tulong? Sumulat sa WIN TAYONG LAHAT ni Kuya Win Gatchalian, BULGAR Bldg., 538 QuezonAve., Quezon City

o mag-email sa surewin.bulgar@gmail.com