Ano ang buwa o Pelvic Organ Prolapse?

ni Dr. Shane Ludovice - @Sabi ni Dok | January 16, 2021

Dear Doc. Shane,

Ano ba ang “buwa”, at paano ito mawawala? – Len

Sagot

Ang buwa o Pelvic Organ Prolapse ay ang pagbaba ng pantog, matres, o rectum sa vagina. Kung iisipin nating isang bahay ang vagina, sa bubong nito ay nakapatong ang urinary bladder o pantog, isa sa mga dingding ay ang matres, at nasa ilalim ng sahig ay ang rectum o daanan ng dumi.

Lahat ng tatlong organ (pantog, matres at rectum) ay maaaring pumasok sa vagina at kung sobra na ay labasan ng puwerta (vaginal opening) o sa pinto at lalawit na. ‘Yan na ang buwa — ang pagdungaw ng alin o lahat sa tatlong organ na pantog, matres, o rectum.

Ang buwa ay luslos ng babae ng pantog, matres, o rectum na siyang pumapasok sa vagina at lumuluwa. Huwag sanang magbubuhat ng mabigat o gumawa ng anumang mapapairi nang malakas.

Paano mawawala ang buwa?

Walang gamot sa buwa. Puwedeng mag-pelvic floor exercise kung wala pa sa hymen o magpa-opera kung lagpas na ng hymen.

Kapag bumaba na ang pantog, matres, o rectum ay ibig sabihin ay napunit ang mga litid na sumusuporta rito. Para ring bahay na may bubong na bumigay at lumulundo na. Maganda ay tahiin ang mga punit upang maibalik ang suporta sa pantog, matres at rectum.

Alamin: first aid sa kagat ng aso o kalmot ng hayop

ni Dr. Shane Ludovice - @Sabi ni Dok | January 15, 2021

Dear Doc. Shane,

May alaga kaming mga aso sa bahay at mahilig makipaglaro sa mga ito ang aking mga anak. Kapag ba nangagat ang asong alaga sa bahay ay kailangan bang dalhin agad sa doktor ang nakagat para mabigyan ng anti-tetanus o puwede na ‘yung first aid? – Tau

Sagot

Kahit gaano pa kaliit ang kalmot o kagat ng aso, maaaring maging sanhi ito ng malubhang kondisyon. Ang kagat ng aso o anumang hayop ay posibleng may dalang mikrobyo at sakit.

Makatutulong na maagapan ang anumang komplikasyon kung handa ang mga magulang at lahat ng miyembro ng pamilya na lapatan ng first aid agad-agad ang kalmot o kagat ng aso — maliit man ito o malaki.

Ano ang dapat gawin kapag nakalmot o may kagat ng aso?

Una sa lahat, pakalmahin ang pasyente. Kailangan dalhin agad sa ospital ang pasyente matapos lapatan ng first aid.

Narito ang mga hakbang sa first aid:

Kung ang kumalmot o kumagat ay alagang aso na may updated immunizations o bakuna:

Para sa mababaw na kalmot o kagat ng aso, hugasan ng sabon at tubig ang sugat, at itapat sa gripo para patuloy ang hugas ng tubig. Gawin ito ng hanggang limang minuto.

Huwag kuskusin ang sugat at baka lalong lumaki o magasgas. Makakasama ang pagkagasgas dahil mas magiging bukas sa mikrobyo.

Pahiran ng antiseptic lotion o cream.

Kung ang sugat ay malakas ang tagos ng dugo, diinan gamit ang malinis na tuwalya o bimpo para mapigil ang pagdurugo.

Pagmasdan sa loob ng isang oras o higit pa kung may senyales ng impeksiyon — lagnat, pamumula at pamamaga ng paligid ng sigad, nana o pus, panghihina ng pasyente. Huwag mag-aksaya ng oras at isugod agad sa ospital.

Pagmasdan din ang alagang aso kung may senyales ng rabies infection.

Kung ang kumalmot o kumagat ay aso sa kalye, hindi kilala at walang katunayan na may immunizations ito.

Mahalagang may nagre-report ng kagat ng aso na lumalaboy sa barangay, para mahanap agad ito at hindi na makakagat.

Samantala, turuan ang mga bata na huwag makipaglaro o makipagharutan sa mga aso sa kalye o mga asong hindi kilala at hindi alaga ng kakilala. Kahit pa alagang aso ninyo, kailangan pa ring turuan ang bata na iwasang harutin nang sa gayun ay makaiwas sa aksidenteng pagkalmot o pagkagat ng aso. Ipaliwanag sa mga bata na kapag kumakain o natutulog ang mga alagang aso, hindi ito iniistorbo.

Babala kung may nakakapang bukol sa leeg!

ni Dr. Shane Ludovice - @Sabi ni Dok | January 14, 2021

Dear Doc. Shane,

Mayroon akong nakakapang bukol sa aking leeg na parang thyroid. Madali rin akong hingalin o mapagod kaya nangangamba ako na baka dahil ito sa nakapa kong bukol sa aking leeg. Dati ay parang maliit lang ito pero ngayon ay mukhang lumaki na ito. Ano bang laboratory test ang dapat kong ipagawa para malaman kung ano ito? – Marife

Sagot

Kapag nagpa-checkup para sa thyroid ay titingnan at hahawakan ng doktor ang inyong leeg. Palulunukin ka niya habang ineeksamin ang leeg dahil ang thyroid gland ay umaakyat-baba kapag lumulunok. Kung may bukol sa leeg na nasa loob ng thyroid, ito rin ay aakyat at baba sa paglunok. Kung hindi gumagalaw ang bukol sa leeg sa paglunok, malamang nasa labas ito ng thyroid gland.

Ano ang mga lab test na puwedeng ipagawa ng doktor?

THYROID FUNCTION TESTS T3, T4, TSH. Puwede ring free T3, free T4 o FT3, FT4. Ang T3 ay short for triiodothyronine. Ang T4 ay short for thyroxine. At ang ibig sabihin ng TSH ay thyroid stimulating hormone. Sa pamamagitan ng blood tests na ito ay malalaman kung sobra, kulang o tama lang ang produksiyon ng thyroid hormones sa katawan.

Ultrasound. Sound waves lang ang gamit dito para makita ang hugis at laki ng thyroid gland. Dito malalaman kung may bukol sa thyroid gland. Sa pamamagitan ng ultrasound ay makikita kung ang bukol ay cyst (bukol na tubig lamang ang laman), solid (laman) o complex (magkahalong tubig at laman). Nasusukat din ang laki ng bukol (thyroid nodule) para masabi kung kailangan bang i-biopsy ang bukol. Makikita rin sa ultrasound ang ibang mga senyales na baka cancerous ang bukol pero ang biopsy lamang at hindi ang ultrasound ang makapagpapatunay dito.

FNAB. Short for fine needle aspiration biopsy. Isang pinong karayom ang ginagamit para kumuha ng kaunting laman mula sa bukol para malaman kung ito ay cancerous o hindi. Hindi na kailangan ng anesthesia kasi kahalintulad ito ng pagkuha ng dugo ‘yun nga lang sa leeg ang tusok kung nasaan ang bukol. Kadalasan ang bukol ay nakikita o nasasalat kaya madali itong matusok. Kung ang bukol ay hindi gaanong nakakapa o kung may tubig na laman, minsan ay gumagamit ng ultrasound para matusok at makuhanan ng sample ang laman na bahagi (solid) ng bukol para maging mas accurate ang resulta ng biopsy. Mas mahal ang FNAB kapag ito ay ultrasound-guided. Pathologist ang magbabasa ng biopsy. Ang gumagawa naman ng biopsy ay puwedeng isang endocrinologist, siruhano, radiologist o pathologist din.

THYROID SCAN. Kung ang TSH ay hindi normal, puwedeng magpagawa ng thyroid scan ang doktor. May iniiniksiyon na kemikal para mas makitang mabuti ang thyroid. Kung ang ultrasound ay nagsasalarawan kung ano ang hitsura (anatomy) ng thyroid, ang scan naman ay functional picture. Umiilaw o lumalabas sa scan ang mga bahagi ng thyroid na gumagana at hindi naman umiilaw o hindi lumalabas sa scan picture ang mga bahagi ng thyroid na hindi gumagana.