Mga aklat, katuwang pa rin sa ating karunungan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | September 13, 2024

Ginaganap ngayon hanggang sa Linggong paparating ang Manila International Book Fair (MIBF). 

Libu-libong mambabasa ang dadalo sa MIBF upang makabili o tumingin-tingin ng mga libro at iba pang babasahing gawa ng mga tagapaglathala o ibinebenta ng mga malalaki o hindi kilalang mga tagapamahagi. Magtitiyagang makipagsiksikan ang napakaraming bata at matatanda sa dalawang palapag ng puwesto ng MIBF, sa rami ba naman ng maaaring maiuwing iba’t ibang klaseng publikasyong posible may diskwento, pati ng mga abubot na pang-palabasa. 

Nakakatuwa ito sa maraming aspekto. Sa isang banda, pasalamat tayo sa Maykapal at sa siyensiya dahil malayo na tayo sa panahon ng pandemya, na pansamantalang kinitil ang ganitong malalaking pagtitipon. At sapagkat ukol ito sa mga babasahin, para bang kakaibang silid-aklatan ang MIBF, kung saan hindi kailangang maging tahimik o magpatahimik, habang nananatili rito. 

Dagdag na pang-akit ng kapistahang ito ang pagkakaroon ng mga librong hindi madaling mahanap sa pampublikong mga pamilihan. Isali na rito ang pagdalo ng ilang may-akda ng mga ibinebentang aklat upang magbigay diskurso o panayam ukol sa kanilang isinulat at paunlakan ang mga magpapapirma ng kanilang mga kopya.

Napapatunayan din ng taunang baratilyuhang ito na sa kabila ng pagkakaroon ng makabagong mga e-book o paglaganap ng mga babasahin sa Internet, patuloy pa rin ang pamamayagpag ng mga nasasalat na aklat. Hindi nga naman magagawa sa e-reader ang halimbawa, pagtutupi ng kanto ng pahina bilang palatandaan kung saan babalikan ang binabasa. Iba pa rin ang pisikal na papel. Imbes na magbabasa lang sa isang screen, ibang klase sa pakiramdam kung nahahawakan ang pinapasadahan.

Nakakataba rin ng puso na sa tinagal-tagal ng industriya ng paglilimbag at sa kabila ng paglipana ng mga komento at maiksing video sa social media, patuloy na natatamasa ng sangkatauhan ang malalim na kahalagahan ng mga libro. 

Ang mga aklat nga naman — pambata man o pang-teenager o pangmatanda — ay bukod-tangi o pambihirang mga daan patungo sa ibang daigdig. Ang mga libro ay tila iba’t ibang pinto na kung bubuksan ay makapagpapatuklas ng kakaibang kaharian, mapupuntahan man sa tunay na buhay o kathang-isip lamang. Dahil din pinag-isipan nang matagal at masinsinan ng mga manunulat at dumaan sa maraming butas ng karayom, sa pag-edit man o sa pagkukumbinse sa manlalathala, mas may hindi masusukat na timbang ang mga aklat.

Anumang klase ng babasahin — nakakatawa man, nakakaiyak, nakakatakot o lalong nakapagpapakilala ng tanyag na tao — ay uri ng libangan na hindi kailangang tapusin sa isang upuan. Ang aklat ay kadalasa’y binabalik-balikan, na tila kaibigan o katuwang na laging nariyan kung hahanap-hanapin, kakailanganin o nanaisin. 

Sa rikit pa ng pabalat ng mga modernong aklat, ang kahit maliit na koleksyon ng mga libro ay makabubuo ng mistulang personal na galerya at maaari pang makapukaw ng ating pagiging malikhain. Kung kaya’t ang pagmamay-ari’t pagbabasa ng mga aklat ay maaari ring magsilbing inspirasyon upang tayo’y makausad, lalo na sa anumang pinapangarap na gawaing marahil ay napipigilan ng kaba o kawalang tiwala sa sarili. 

Ang kagandahan pa sa pagbabasa ay nakapupukaw ito ng ating kaisipan, na tila ba nabubuklat ang ating isip at posible pang matangay tayo ng sariling kaalaman at hindi lamang ng nilalaman ng mismong binabasa. Lumalabas na sa pagbabasa ng libro, maaaring makita rin natin ang ating sarili. Bukod pa rito ay naipauunawa sa atin ng ating binabasa ang kahalagahan ng ating kalusugan, lalo na ng ating mga mata — sila na ating mahahalagang kasangkapan hindi lang sa pag-unawa ng babasahin kundi pangkindat sa salimuot ng buhay.

Nakakatuwa ring maisip na pagkauwi galing ng MIBF ay saka pa lang magsisimula ang tunay na biyahe, pagkabuklat ng biniling aklat. Kay sarap nga namang lumakbay patungong dagdag karunungan o pagkawala sa realidad at makasilip sa ibang mundo — habang sinusulyapan ang kinabukasang maaaring mas kaakit-akit pa kaysa sa kasalukuyan.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Kahandaan bago ang trahedya, kulang na kulang

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | September 11, 2024

Durog ang ating dibdib sa namalas na mga trahedya sa kasagsagan ng Bagyong Enteng noong nakaraang linggo. 

Isang pamilyang kinabibilangan ng limang katao sa Pililla, Rizal ang sama-samang pumanaw sa gitna ng landslide na nagpaguho at nagpatiklop sa kanilang tahanan. Tipak ng malalaking bato ang rumagasa sa kanilang tinitirhan na hindi na mabanaagan pagkatapos ng delubyo. 

Sa Bulacan, matataas na baha ang nagdala ng pangamba at takot sa mga residente. Sa Metro Manila, kabi-kabila rin ang pagbahang naranasan kasama na ang kawalan ng kuryente. 

Tila paulit-ulit na mga pangyayari ang sa atin ay tumatambad sa tuwing magkakaroon ng bagyo at baha. Tila hindi rin matinding nadagdagan at hindi ganap na tumatayog ang antas ng kahandaan ng gobyerno sa mga inaasahang hagupit ng epekto ng climate change. 

Ilan kayang mga lokal na pamahalaan ang mayroon nang maaasahang resilience center sa kasalukuyan na makakapaglingkod kahit sa gitna ng trahedya, kawalan ng kuryente o tubig, at malawakang pagkalagas ng mga gamit at pamamaraan para sa pagsalba ng buhay? 

Higit sa lahat, ilan kaya ang tunay na nakapagsanay para makapagligtas ng buhay at ari-arian sa gitna ng umiigting na mga hamon ng panahon? 

Dapat napapaigting ng lahat ng sangay ng pamahalaan ang resilience sa lahat ng aspeto ng pamamalakad para matiyak na hindi lalamunin na lamang ng delubyo ang kani-kanilang preparasyon. 

Dapat ding tutukan ng mga mamamahayag ang pag-uulat sa ginagawang paghahanda ng mga sangay ng gobyerno para mabatid ng taumbayan kung ang kanilang buwis nga ba ay inilalagak para sa pagliligtas ng kanilang buhay kung ito ay kinakailangan. 

Sabi nga ng kasabihan, “Ang isa ay marami na,” ukol sa pagkawala ng buhay sa pamamaraang walang saysay at maaaring maiwasan sa gitna ng tamang kahandaan. 

Pangulong Marcos Jr., pakatutukan ninyo nawa ang progreso ng paghahanda ng bawat sangay ng gobyerno sa pagharap sa mga banta ng panahon sapagkat nakasalalay dito ang buhay ng ating mga kababayan at kakayanang bumalikwas ng bayan. 

Samantala, habang sinusulat natin ang column na ito isang linggo bago ilathala ay napapailing at napapabuntong-hininga tayo sa nagaganap na kaguluhan sa Davao para maaresto ang nagtatagong si Pastor Apollo Quiboloy. 

Bakit ba hindi na lamang sumuko ang naturang pastor kaysa piliing hayaang dahil sa kanya ay malagay sa alanganin ang kanyang mga diumano’y pinapastol na mga miyembro? Tila mga defender naman ang ilang mga miyembro na sa halip na hayaan ang implementasyon ng batas ay hinaharang ito kaya lalong nagiging masalimuot. 

Sa panig naman ng kapulisan ay napakahaba na ng panahon ng kanilang operasyon para madakip si Quiboloy na sinamahan pa ng paghukay ng malalim na lagusan para matagpuan ang mailap na pastor. 

Isang malaking kahinaan ng pulisya ang kawalan ng kakayanan para matagpuan si Quiboloy at maabot ng lubid ng batas. 

Mabuti at hindi nanatiling hungkag na panaginip lamang ito dahil totoong sumuko na si Quiboloy sa mga otoridad para sa kapakanan na rin marahil ng lahat.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Simoy ng Kapaskuhan, nagsisimula na

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | September 6, 2024

O kay tulin ng araw! Parang kailan lang ang Enero, pati ang Araw ng mga Puso at iba pang katangi-tanging mga ganap ng taong ito. 

At dahil Setyembre na, siyempre, pagsapit pa lang ng unang araw ng buwang ito, kahit mahigit 100 araw pa ang layo, ay sinisimulan na nating sariwain ang Pasko. 

Ilang taon na rin na ang ating bayan ang may pinakamahabang bisperas ng Pasko sa buong mundo. Hudyat nito ang maagang pagpapatugtog sa mga mall o sa radyo ng “Christmas in Our Hearts” at “All I Want for Christmas is You.” Kasama nito ang naglipanang nakaaaliw na mga meme at gif na kinatatampukan ng mga mang-aawit ng dalawang kantang iyon na sina Jose Mari Chan at Mariah Carey.

Bakit nga ba ganito? Trip-trip lang ba o dulot ng komersiyo?

Dala rin ito ng ating likas na kahiligang umangkla sa uso o sumakay sa paborito ng nakararami.

At gusto rin nating maramdaman nang mas maraming beses ang angking saya ng Kapaskuhan o kahit ang kapanglawan ng mga nakalulumbay na awit gaya ng “Merry Christmas, Darling” o “Pasko Na Sinta Ko”.

Posible ring kapalit ang ating maagang Kapaskuhan ng mga wala sa ating pagdiriwang gaya ng pagkakaroon ng snow at snowman, ang pagsusuot ng patong-patong na balabal at iba pang maaaring maranasan sa ibang mga bansang kung saan ang mga ‘-ber’ na buwan ay mas “Brrr…” kaysa sa atin.Anuman ang ugat ng ating mahabang pagdiriwang, nakapagbibigay ng kakaibang mga pagkakataon ang maaga nating paggunita ng Kapaskuhan. 

Sa isang banda, pagkakataon ito na lalong ipagbunyi at makapagpasalamat sa ating Mesiyas o Tagapagligtas para sa mga biyaya’t regalo niya sa atin — maliit man o malaki — gaya ng paglamig ng simoy ng hangin at oportunidad na makapiling ang ating mga mahal sa buhay, lalo na kung matagal nang nawalay sa atin. 

Puwede ring maagang makapagplano ng posibleng kawanggawa para sa mga kapuspalad, gaya ng mga naninirahan sa mga bahay-ampunan para sa mga bata o matatanda, nang sa gayo’y kanila ring maramdaman ang Kapaskuhan.

Maaari ring gamitin ang panahong ito para sa paghahanda ng parol, Christmas tree, pa-ilaw at iba pang mga palamuti bago pa mag-Disyembre. Makapaghahanda rin nang maaga para sa mga reregaluhan, mga magiging pagtitipon at sa mismong Noche Buena. 

Pagkakataon din itong mga buwang nagtatapos sa “-ber” upang makahabol sa pagtupad ng mga binalak noong nakaraang taon na New Year’s resolution o iba pang nais magawa. 

Pagkakataon ito, halimbawa, para ma-remem-ber na makumusta nang masinsinan ang tunay na kaibigang marahil ay hindi nakausap sa matagal nang panahon, o kaya’y masariwa ang masasayang alaala ng pumanaw nating mga mahal sa buhay. Kung sakaling hindi pa inaaraw-araw ang pagsubaybay sa BULGAR, aba’y huwag mag-atubili na maging subscri-ber na nito.

Para naman sa mga bisyo ang labis na pag-inom ng alak, panahon na para magbagong buhay at itigil ang pagiging perhuwisyong lasenggo at simulan ang pagiging so-ber.

Kung nais makipagniig sa kalikasan at tahakin ang mga bundok ngunit nag-aalangan, sumali na sa isang mountaineering na grupo at maging clim-ber.

Nais sumapi sa ibang klaseng grupo ngunit nahihiya o nag-aalinlangan sa sariling kakayanan? Maglakas-loob at maging mem-ber na.

Imbes na manahimik kung inaapi o inaalipusta, huwag nang maging walang kibong absor-ber ng ngitngit, lumaban o magpahayag man lang ng saloobin.

Sa bilis ng panahon, ’di natin mamalayan at ’di maglalaon ay nariyan na ang Pasko. Ano ang ating gagawin habang maaga pa?

Sa bandang huli, sa gitna ng maraming bagay sa ating buhay at mundo na walang kasiguruhan, nariyan ang katiyakang maipagdiriwang natin ang Pasko kahit papaano, pati ang kalakip nitong pangako ng pag-ibig, kasiyahan at kapayapaan.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.