Pagdiriwang ng 78th Fouding Anniversary ng UE

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | Sep. 25, 2024

Sausapin ng edukasyon, nagdiriwang ngayong araw ang Pamantasan ng Silangan o mas kilala bilang University of the East (UE), ng ika-78 anibersaryo ng pagkakatatag nito. 

Sa gitna ng iba’t ibang makukulay na aktibidad ng okasyong ito sa mga kampus ng naturang unibersidad sa Maynila at Kalookan, nakapagpapalakas ng loob na isipin na palapit na sa walong dekada ang kasaysayan ng paaralan, kung saan nakapaloob ang kuwento ng bawat mag-aaral na nagpunyagi para unti-unting magtagumpay sa kanyang piniling larangan. 

Nakapaloob sa kasaysayang iyan ang bawat luha, bawat pawis, bawat sakripisyo, bawat pakikipaglaban ng bawat propesor para makamit at marating ng mga mag-aaral ang antas ng karunungang buong pinong hinuhubog ng mga guro bilang ikalawang mga magulang.  

Noon pang kalagitnaan ng dekada ’80, magugunitang dahil sa lumalim na kakulangang pinansyal ng pamantasan ay halos magsara o maibenta ito sa isang banyagang grupo.

Ngunit naisalba ito ng maalab na pagtutol ng mga hindi lumisang guro, kawani at maging estudyante, na nagkamit ng suporta ng Securities and Exchange Commission at ang noo’y Ministeryo ng Edukasyon; at sa pagkakatatag ng bagong pamunuan na hindi tumigil hangga’t hindi naiahon ang paaralan mula sa kumunoy ng kahirapan.

Idagdag pa natin ang kamakailang mapanggaping COVID-19, na nagdulot ng pandaigdigang krisis, habang nag-udyok naman sa mga eskwelahan na gumamit ng makabagong teknolohiya, upang hindi mahinto ang pagtuturo sa mga mag-aaral na napilitang manatili sa kanilang mga tahanan.Tunay nga, ang pagtuntong sa bawat taon ng anibersaryo ng bawat unibersidad ay nagpapahiwatig ng pagpapatuloy sa pagpupunyaging hubugin ang mga kabataan upang maabot nila ang kani-kanilang mga pangarap.  

Tibay at tatag ang sagisag ng mga tradisyonal na programang inilatag ng UE sa kaarawan nito: ang pagbibigay ng parangal sa mga guro at manggagawang naglilingkod pa rin sa pamantasan makalipas ang dalawampu hanggang apatnapung taon o higit pa.

Sa taong ito, napag-alaman nating may kaisa-isang kawani ang unibersidad na kikilalanin at bibigyang-pugay dahil apat na dekada na siyang patuloy na naninilbihan sa kampus nito sa Maynila. Ang bukod-tanging ginang na ito ay nagsimulang maglingkod noong Marso 1984 sa gitna ng nabanggit na maligalig na panahon para sa institusyon. 

Napakarami na ng kanyang napagdaanan at napagtagumpayan bago makarating sa tugatog ng kasalukuyan. Sa kabila ng mga naging dagok ng panahon ay minarapat niyang manatili sa institusyong pinaglilingkuran — isang pagpapamalas ng katatagang sinubok man ay hindi natinag. Pinili niyang huwag bumitaw upang patuloy na mahawakan ng institusyon ang lakas na nagmumula sa binigkis na paglilingkod. 

Sa igagawad na parangal sa kanya ay hindi lamang masusuklian ang katatagan ng paninindigan at pakikipaglaban para itaguyod ang pundasyon ng edukasyon para sa bayan. Maitataguyod din ang bawat puso at pag-asa ng kanyang mga mahal sa buhay sa pagkilala sa kanyang kabayanihan, kung saan sila man ay kabahagi. May napakalalim na mensahe ito para kanino man: Tiyaga lang, kapit lang. 

Sa gitna ng anumang nararanasang kahirapan, pagsubok at pagsasakripisyo, huwag hayaang anurin ng panghihina bagkus ay magdesisyong maging matatag at mapuno ng pag-asa — sa tamang panahon ay sisilay ang liwanag sa silangan at magbubunga ang walang humpay na pagsisipag, pagsisikap at pananalig sa dinarasal na maaliwalas at magandang bukas.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Detalye ng presyo ng langis, ‘di dapat itago sa taumbayan

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | Sep. 20, 2024

Nawa’y bilang na nga ang araw ng naghihinagpis na pagtatanong at pagdududa ng taumbayan sa galawan sa presyuhan ng langis matapos magdesisyon ang Korte Suprema na katigan ang polisiya sa fuel cost unbundling ng Department of Energy na nauna nitong tinangkang ipatupad sa pamamagitan ng circular noong 2019. 

Sa desisyong isinulat ni Associate Justice Ramon Paul Hernando sa GR No. 266310 noong July 31 at isinapubliko nitong Setyembre 10, pinagtibay ng Korte Suprema ang 2022 at 2023 na mga desisyon ng Court of Appeals, na binaliktad ang desisyon ng Regional Trial Court (RTC) noong 2019. 

Matatandaang naghain ng reklamo laban sa circular sa Makati RTC ang Philippine Institute of Petroleum Inc., Isla LPG Corporation, PTT Philippines Corporation at Total Philippines. 

Sa kasalukuyan naman, umaalingawngaw ng panawagan sa Kongreso na ipasa na ang malinaw na batas para sa unbundling o segregasyon ng detalye ng halaga ng langis, na tumataas at bumababa nang walang ganap na kamuwangan ang mga mamimili. 

Hindi na dapat bulagin ang mamamayan sa katotohanan sa likod ng presyuhan ng langis na sinisingil ng oil companies, na isinasangkalan ang kanilang diumano'y "trade secrets" para hindi maipabatid sa taumbayan ang aktuwal na gastos nila sa pagtitinda nito. 

Noong nag-isyu ang Kagawaran ng Enerhiya ng Department Circular No. DC2019-05-0008 limang taon na ang nakakaraan na nagmamandato ng unbundling ng halaga ng langis, nagawang maipatigil ng RTC ang pagpapatupad nito.

Matatandaang ipinaglaban ng DOE ang polisiya para sa unbundling o segregasyon ng cost components sa presyo ng langis bilang kinakailangan para matiyak ang pagiging hayag o bukas ng halagang itinatakda sa mamamayan sa mga istasyon ng langis sa bansa. 

Sa ilalim ng circular, apat na detalye ang dapat mahimay o ma-segregate: international cost, taxes at duties, biofuels component sa langis, at ang “oil company take” na bahagi. 

Para sa international price component, dapat ring ma-itemize ang import cost para sa krudo at finished products, freight cost, insurance at foreign exchange. Sa taxes at duties naman ay dapat ring ma-segregate ang import duties, excise tax, value-added tax and iba pa. 

Kung tuluyan nang maipapatupad ang polisiyang iyan, mabubusisi na ng taumbayan ang mga detalyeng nakapaloob sa halaga ng langis upang sila ay maprotektahan laban sa hindi makatarungang pagpataw ng anumang singiling hindi nararapat singilin sa kanila kailanman. Katigan ang kapakanan ng mamamayan!

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.

Pag-aaruga at pag-unawa, ibigay sa mga may Alzheimer’s

ni Judith Sto. Domingo @Asintado | September 18, 2024

Itinalaga ang bawat Setyembre bilang World Alzheimer’s Month at tuwing ika-21 ng nasabing buwan ay World Alzheimer’s Day, bilang pagtanaw sa pagkabuo ng pederasyong Alzheimer’s Disease International (ADI), na itinatag noong 1984.

Ang Alzheimer’s disease (AD) ang isa at ang pinakalaganap, sa may 10 uri ng sakit na sanhi ng dementia, na unti-unting nagdudulot ng malubhang panghihina ng kakayanang makaalala o makaisip, pati ng pag-iiba ng pag-uugali. 

Kadalasan ay sa edad 65 pataas unang tumatama ang Alzheimer’s, ngunit may mga kaso na “early onset,” kung saan lumilitaw ang sakit sa mga nasa ika-tatlo hanggang ikalimang dekada pa lamang ng kanilang buhay.Ang Alzheimer’s disease ay ipinangalan sa Alemang espesyalista sa sikolohiya na si Alois Alzheimer, na siyang unang nakapaglarawan ng karamdamang iyon noong 1906.

Ang kadalasang senyales ng AD ay ang kahirapan sa iba’t ibang bagay na may kinalaman sa isipan: sa paggunita ng sariling mga alaala, pag-asikaso ng mga dati’y kabisadong mga gawain sa bahay o sa hanapbuhay, pagtahak ng pamilyar na mga pook o kalye, kaalaman sa kasalukuyang lugar o oras, pagpatuloy sa mga nakagawiang mga aktibidad, kaalaman sa silbi ng mga kagamitan sa loob at labas ng tahanan, at iba pa. 

Hindi ito kahalintulad ng pagiging malimutin, na karaniwang nangyayari sa ating pagtanda. Bagkus, ito ay ang tipo ng pagkalimot na tila naliligaw sa gubat ng sariling isipan, halimbawa’y kung paano gawin ang ordinaryong mga nakagawian gaya ng pagkain o pagbihis.

Dahil sa pagbabago ng kanilang pag-iisip at kawalan ng kontrol sa kanilang mga galaw, ang mga may Alzheimer’s ay kadalasan litung-lito, balisa o mayamutin, at kinakailangan ng tulong ng tagapag-alaga, kadugo man o hindi.

Ang mahirap sa ngayon ay wala pang gamot para sa karamdamang ito. Mayroon mang mga pag-aaral at pagsusuri ukol sa posibleng medisina ay nasa antas pa lang ng pagpabagal ng pagragasa ng mga sintomas at hindi pa rin naman makakamit nang karamihan.

Ganunpaman, tuluy-tuloy ang pagsusuri’t pananaliksik ukol sa AD sa buong mundo. Marami-rami na rin ang mga pelikulang banyaga na ang kuwento ay ukol sa tauhang may ganitong karamdaman. Mabuti rin at mayroong Alzheimer’s Disease Association of the Philippines (ADAP), na miyembro ng ADI, at mayroon ding Dementia Society Philippines, pati ang Philippine Alzheimer’s Support Group sa social media, upang mapalawig pa ang pagtalakay ng sakit na ito sa ating bansa. Sa posibleng paglobo ng matatandang Pilipinong edad 60 pataas sa darating na mga taon, maaari pang dumami sa ating populasyon ang magka-Alzheimer’s. Hindi biro ang sakit na ito.

Sa ngayon, may mga maaari tayong magawa upang posibleng mapigilan ang pagkakaroon ng sakit na ito, pati na ng iba pang malubha’t magastos na karamdaman. Kabilang dito ang pag-iwas sa mga bagay na makadudulot ng alta presyon upang maging sapat at patuloy ang daloy ng dugo at oxygen papunta sa ating utak. Kung kaya’t mahalaga na tayo ay hindi kulang sa tulog, pahinga, ehersisyo at pagkain ng mga gulay at prutas, at dapat tigilan ang paninigarilyo o ang pagmamalabis sa pag-inom ng alak. Maaari ring makatulong ang pagpapatibay ng utak sa pamamagitan ng mga ehersisyong pang-isipan, gaya ng pagbabasa, pag-aaral ng bagong libangan, o kahit madalas na pagtalakay ng mga palaisipan o crossword o jigsaw puzzle. 

Para naman sa mga ulirang sumusubaybay sa minamahal o binabantayang may Alzheimer’s o iba pang uri ng dementia, kapit lang. Tibayan ang sarili’t habaan ang pasensya. Asintaduhin ang pag-aalaga sa sarili upang patuloy na makapagmalasakit sa inaaruga, habang sinasariwa ang masasarap na mga alaala ukol sa kanila. May matindi man silang karamdaman, sila ay bukod-tanging tao pa rin na may kakaibang kasaysayan. Sa pangangalaga sa kanila, napoprotektahan din ang halaga ng kanilang mga karanasan at importansya nila sa mundo.

---

Kung may reaksyon, sumbong o katanungan, sumulat sa ASINTADO ni Judith Sto. Domingo sa BULGAR Bldg., 538 Quezon Ave., Quezon City o mag-email sa asintado.bulgar@gmail.com.