Biktima na 11 beses sinaksak, hustisyang inaasam ng pamilya, ‘di nakamit

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Feb. 2, 2026

• 

ISSUE #382

Ang kasong kriminal na aming ibabahagi sa araw na ito, na merong pamagat na People of the Philippines vs. Arlene Diazon Sapico (Criminal Case No. 3484, July 31, 2024), ay isang nakalulungkot na kuwento ng isang pamilya na binuwag ng krimen, at ang mga balakid sa pagkamit ng biktima ng karampatang hustisya. Sama-sama nating tunghayan ang kuwento na ito.

Isang malagim na krimen ang naganap sa tahanan sa Nasugbu, Batangas nina Joseph at Arlene, bandang ala-1:00 ng hatinggabi noong ika-27 ng Pebrero 2015. 

Batay sa Paratang na inihain sa Regional Trial Court ng Nasugbu, Batangas (RTC Nasugbu, Batangas) para sa krimen na murder, sinalakay at pinagsasaksak ni Arlene ang kanyang kinakasama na si Joseph, nang merong pagtataksil, malinaw na paghahanda, at nang walang makatarungang dahilan. Gamit ang isang kutsilyo, nagtamo ng mga sugat sa leeg at katawan si Joseph na direktang naging sanhi ng kanyang pagpanaw.

Ang unang saksi ng Tagausig na ipinrisinta sa hukuman ng paglilitis ay ang noong Punong Imbestigador ng Nasugbu Municipal Police Station na si SPO3 Jose Elpidio Bruno (SPO3 Bruno). Diumano, iniulat sa kanya ang naturang insidente bandang alas-3:00 ng madaling-araw noong ika-27 Pebrero 2015. Agad umano siyang nagtungo sa pinangyarihan ng insidente at doon ay natagpuan ang wala nang buhay na katawan ni Joseph. Nakita niya rin umano ang anak na lalaki ng akusadong si Arlene, ang mga anak na babae nina Joseph at Arlene, pati ang kanilang mga kasambahay. Diumano, si Arlene ay dinala na sa pagamutan bunsod ng pagtatangka nitong pagpapakamatay. Puno umano ng dugo ang sahig kung saan nakahandusay ang katawan ni Joseph at tadtad ito ng mga saksak.

Sa kanyang pagsisiyasat, natagpuan diumano ni SPO3 Bruno sa katabing silid ang kutsilyo na ginamit sa pananaksak sa biktima. Batay rin umano sa impormasyon mula sa mga nakasaksi, si Arlene ang umuukupa sa nasabing silid. Natutulog diumano si Joseph at ang isa nilang anak sa nasabing silid nang bigla na lamang pagsasaksakin ni Arlene si Joseph, matapos ay nagpunta ito sa kanilang sala at doon ay sinaksak ang kanyang sarili. Humingi umano si SPO3 Bruno ng tulong sa Scene of the Crime Operatives (SOCO) na nag-imbestiga at nagsagawa ng awtopsiya sa bangkay ng biktima. 

Nagtungo rin umano si SPO3 Bruno sa pagamutan upang kausapin si Arlene. Kinabukasan, kinuha umano niya ang pahayag ng iba pang mga nakasaksi sa insidente.

Sa cross-examination, ipinahayag ni SPO3 Bruno, na nalaman niya ang mga pangyayari, ang tungkol sa kutsilyo na ginamit, at kung sino ang sumalakay kay Joseph mula sa mga impormasyon na ibinigay ng mga kaanak ng nasabing biktima.

Ang ikalawang saksi na pinaupo ng Tagausig sa hukuman ng paglilitis ay si LTCol. Roy Agsunod Camarillo (LTCol. Camarillo), ang Medico-Legal Officer ng Regional Crime Laboratory Office ng Region 4A, na nagsagawa umano ng awtopsiya sa labi ni Joseph, naghanda ng ulat Medico-Legal, at lumagda sa sertipiko ng kamatayan ng nasabing biktima. Diumano, nagtamo ng labing-isang saksak si Joseph at tatlo sa mga ito ay mga mortal na sugat, ngunit hindi masabi ni LTCol. Camarillo kung alin sa mga ito ang una na tinamo ni Joseph. Naniniwala rin si LTCol. Camarillo na iisang kutsilyo lamang ang ginamit sa pananaksak sa biktima.

Sa tulong at representasyon ni Manananggol Pambayan R.B. Agustin ng PAO-Nasugbu, Batangas District Office, naghain si Arlene ng Demurrer to Evidence. Kanilang iginiit na hindi naitaguyod ng Tagausig ang pagkakasala ni Arlene ng higit pa sa makatuwirang pagdududa. Pagbibigay-diin ng Depensa, hindi sapat ang testimonya ng mga saksi ng Tagausig upang magapi ang pagpapalagay ng kawalan ng kasalanan ni Arlene. Diumano ay malinaw na sariling testimonya ni SPO3 Bruno na wala siyang personal na kaalaman kung sino ang sumalakay at sumaksak sa biktima. Ang mga impormasyon na kanyang nalikom kaugnay sa insidente ay nagmula sa ibang tao at hindi bunga ng personal niyang kaalaman. Kung kaya’t ang testimonya ni SPO3 Bruno ay maituturing bilang hearsay evidence.

Dagdag pa ng Depensa, ang mga tao na pinagmulan ng mga naturang impormasyon ay hindi tumestigo sa paglilitis, magiging paglabag sa karapatan ni Arlene, na ginagarantiyahan sa ilalim ng Section 14 ng Bill of Rights ng ating Saligang Batas, kung ang mga ito ay gagamitin laban sa kanya, partikular na ang makaharap ng akusado ang mga testigo laban sa kanya at masuri ang pinagmulan ng kanilang mga deklarasyon at testimonya.

Gayundin, hindi umano naitaguyod ng testimonya ni LTCol. Camarillo kung sino ang may-akda ng pananaksak sa biktima, sapagkat wala siya nang maganap ang krimen. Bagkus, nakita na lamang niya ang biktima at nasuri ito matapos na maganap ang insidente ng pananaksak.

Sa pagsalungat sa Demurrer to Evidence, ipinaliwanag ng Tagausig na hindi maiprisinta sa paglilitis ang mga taong personal na nakasaksi sa malagim na insidente, sapagkat tumanggi umano ang mga ito. Gayunpaman, meron diumanong sapat na circumstantial evidence na nagtuturo kay Arlene bilang may-akda ng pagkakapaslang kay Joseph tulad ng: (1) agarang pagresponde ni SPO3 Bruno nang maiulat ang insidente; (2) pagkakakumpirma sa pagkakasaksak sa biktima; (3) kutsilyo na natagpuan sa katabing silid kung nasaan ang biktima; (4) pagsasalaysay ng anak nina Arlene at Joseph na tinukoy si Arlene bilang siyang sumaksak kay Joseph pati na ang pagtatangka nito na pagpapakamatay; (5) mga natuklasan mula sa isinagawang awtopsiya sa bangkay ng biktima na tumutugma umano sa pagsasalaysay ng naturang anak nina Arlene at Joseph; at (6) agarang pagsisiyasat o inquest proceedings kaugnay sa reklamong murder laban kay Arlene at ang paghahain sa hukuman ng paratang laban sa kanya.

Sa pagdedesisyon sa kasong ito laban kay Arlene, ipinaalala ng hukuman ng paglilitis ang karapatan ng akusado sa ilalim ng ating Saligang Batas na maipagpalagay na walang sala hanggang sa mapatunayan ito nang higit pa sa makatuwirang pagdududa, o sa pamamagitan ng kabuuang patunay na magpapakita ng pagkakasala ng akusado nang merong moral na katiyakan.

Ipinaalala rin ng hukuman ng paglilitis ang kahalagahan ng pagpapatunay sa bawat elemento ng krimen na murder, na: (1) merong biktima na pinaslang; (2) ang akusado ang pumaslang sa biktima; (3) merong alinman sa mga qualifying circumstances na nakasaad sa Artikulo 248 ng Revised Penal Code; at (4) ang naganap na pamamaslang ay hindi krimen na parricide o infanticide.

Para sa RTC Nasugbu, Batangas, malinaw na naitaguyod ng Tagausig na pinaslang si Joseph, subalit walang direktang ebidensya na nagpapatunay kung sino ang may-akda sa nasabing pamamaslang, sapagkat ang pangunahing saksi, maging ang iba pang mga personal na nakasaksi sa insidente, ay hindi tumestigo.

Bagaman hindi umano lahat ng paghahatol ay ibinabatay sa direktang ebidensya at maaaring ibatay sa circumstantial evidence, mahalaga na mapatunayan ang mga sumusunod: (1) merong higit sa isang sirkumstansya na ipinrisinta; (2) napatunayan ang mga impormasyon kung saan nagmula ang mga naturang sirkumstansya; at (3) ang kombinasyon ng mga sirkumstansya na ipinrisinta ay nagpapakita ng pagkakasala ng akusado nang higit pa sa makatuwirang pagdududa.

Kaugnay nito, ipinaalala ng hukuman ng paglilitis ang tuntunin sa ilalim ng 2019 Amended Rules of Court kaugnay sa testimonial evidence, partikular na ang Sections 22

at 37 ng Rule 130:

“Section 22. Testimony confined to personal knowledge. A witness can testify only to those facts which he or she knows of his or her personal knowledge; that is, which are derived from his or her own perception. 

Section 37. Hearsay. Hearsay is a statement other than one made by the declarant while testifying at a trial or hearing, offered to prove the truth of the facts asserted therein. A statement is (1) an oral or written assertion or (2) a non-verbal conduct of a person, if it is intended by him or her as an assertion. Hearsay evidence is inadmissible except as otherwise provided in these Rules.”

Naging kapuna-puna sa RTC Nasugbu, Batangas na wala si SPO3 Bruno noong maganap ang pananalakay at pananaksak kay Joseph at na wala rin siyang personal na kaalaman ukol sa mga naganap sa naturang insidente. Kung kaya’t ang kanyang testimonya ay maituturing na sabi-sabi o hearsay lamang at walang legal na halaga.

Binigyang-diin ng hukuman ng paglilitis na maliban sa pagpapatunay sa mga elemento ng krimen, mahalaga rin ang pagpapatunay na ang akusado ang may-akda ng krimen na ipinaparatang laban sa kanya.

Sa pagsasaalang-alang ng lahat ng mga ito, at matapos ang maingat na pagsusuri sa mga ebidensya, hindi nakumbinsi ang hukuman ng paglilitis na napatunayan ng Tagausig na si Arlene ang may-akda ng pamamaslang kay Joseph. Kung kaya’t minarapat ng RTC Nasugbu, Batangas na ipagkaloob ang Demurrer to Evidence na inihain ng Depensa at maibasura ang Paratang kay Arlene sa krimen na Murder. Ipinag-utos din ng hukuman ng paglilitis ang agaran na pagpapalaya kay Arlene, maliban na lamang kung meron pang ibang makatarungan na dahilan upang siya ay manatili sa piitan.

Ang nabanggit na Kautusan, na ipinroklama noong ika-31 ng Hulyo 2024, ay hindi na kinwestyon pa sa pamamagitan ng petition for review on certiorari.

Sa kuwento na ito, tila masasabi na parehong panig ang maituturing na talo. Para sa biktima na si Joseph, hindi natuldukan ang kanyang pagpanaw ng karampatang katarungan, sapagkat ang pagkakakilanlan sa may-akda ay hindi angkop na napatunayan. Dahil dito, ang parusa na nararapat para sa walang-awang pumaslang sa kanya ay hanggang ngayon hindi pa rin napagbabayad.

Para naman kay Arlene, bagaman siya ay pinawalang-sala, ang buhay ng kanyang kinasama, na ama rin ng kanyang mga anak ay kailanman hindi na maibabalik pa. Hindi na niya magiging katuwang si Joseph sa pagpapalaki at pag-aaruga sa kanilang mga anak. Maging ang kanilang noon ay mga pangarap, hindi na nila sabay na maisasakatuparan sa hinaharap.

Pabagu-bagong testimonya, biktima naiwan sa dilim

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Jan. 26, 2026

• 

ISSUE #381

Ang kuwento na aming ibabahagi ay hango sa kasong kriminal na merong pamagat na People of the Philippines vs. Roderick Pulla y Clarete alias “Itik” (Criminal Case No. 2958, June 10, 2020), ay tungkol sa marahas na pagkakapaslang sa biktima na nagngangalang George, habang si alyas “Itik” naman ang pinaratangang may-akda sa naturang pamamaslang.

Batay sa paratang para sa krimen na Homicide na inihain sa Regional Trial Court ng Nasugbu, Batangas (RTC Nasugbu, Batangas), sinalakay at pinagsasaksak ni Itik si George gamit ang isang kutsilyo na pangkusina. Naganap ang malagim na insidente bandang alas-6:00 ng gabi, noong ika-30 ng Agosto 2011 sa Lian, Batangas. 

Ang mga tinamong sugat ni George sa iba’t ibang bahagi ng kanyang katawan ang direktang naging sanhi ng kanyang kamatayan.

Sapagkat walang abogado si Itik noong araw na siya’y babasahan ng sakdal, si Mananaggol Pambayan A.L.S. Bearneza ng PAO-Nasugbu, Batangas District Office ang itinalaga bilang kanyang counsel de officio. Pagsamo ng kawalang kasalanan ang ipinaabot ni Itik sa hukuman ng paglilitis.

Isang nagngangalang Allan ang tumayo bilang natatanging saksi sa naturang krimen. Batay sa kanyang testimonya, siya at si George ay nasa bahay ni Itik noong ika-30 ng Agosto 2011. Bandang alas-6:00 ng gabing iyon, nagpunta umano si Allan sa isang tindahan upang bumili ng alak. Noong siya ay makabalik sa bahay ni Itik, nakita niya umano si George at ang isa sa mga kapatid ni Itik. Diumano, nakahandusay na sa lupa at merong mga sugat mula sa pagkakasaksak. Hindi umano nakita ni Allan kung ano’ng aktuwal na nangyari, ngunit wala na umano roon si Itik. Hindi niya rin umano alam kung ilan ang tinamong sugat ni George, subalit napuna niya ang malaking hiwa ng biktima sa tiyan. Humingi umano siya ng saklolo sa mga opisyal ng barangay upang madala sa pagamutan si George. Kasama umano ang kapatid ni Itik na nagdala kay George sa pagamutan.

Diumano, ang kapatid mismo ni Itik ang nagsabi kay Allan na si Itik ang sumaksak kay George. Sinabihan pa umano nito si Allan na huwag nang tumuloy at baka madamay pa siya. 

Kinilala ni Allan si Itik sa hukuman. At kinilala rin niya ang kanyang naging salaysay sa himpilan ng pulis na merong petsang ika-2 ng Setyembre 2011, kung saan isinaad niya na nakita niya nang pagsasaksakin ni Itik si George. 

Gayunman, aminado si Allan na merong malinaw na pagkakaiba sa pagitan ng kanyang testimonya sa hukuman at ang naging pahayag nito sa himpilan ng pulis. Ang kanya umanong naging pahayag ay bunga ng nerbiyos at kawalan ng tulog.

Batay naman sa sinumpaang pahayag ni PInsp. Ramon G. Ancheta, na noo’y may ranggong SPO4 sa Lian Municipal Police Station, dumating at sumuko sa kanilang himpilan si Itik bandang alas-6:00 ng umaga hanggang alas-8:00 ng umaga noong ika-31 ng Agosto 2011. Hindi umano alam ni PInsp. Ancheta kung merong bitbit si Itik noong mga oras na iyon. Gayunman, inamin umano ni Itik ang pananaksak kay George na naganap noong umaga ng ika-30 ng Agosto 2011 habang sila ay nag-iinuman. Bunsod ng naturang impormasyon, ipinaalam diumano ni SPO2 Ernesto Layosa Ednaco kay Itik ang kanyang mga karapatan sa ilalim ng Saligang Batas, matapos ay ikinulong na ito. 

Makalipas ang dalawa o tatlong araw, meron diumanong mga indibidwal ang pumunta sa kanilang himpilan at ipinaalam na binawian na ng buhay si George. Hindi umano maalala ni PInsp. Ancheta ang pangalan ng mga naturang indibidwal. At bagaman nandu’n siya nang magbigay ng pahayag ang mga ito, hindi niya umano nabasa ang kanilang salaysay. Hindi niya rin umano alam kung may iba pang ebidensya na nakalap kaugnay sa nasabing insidente sapagkat si SPO2 Ednaco ang nag-imbestiga rito.

Sa naging cross-examination kay PInsp. Ancheta, sinabi nito na normal ang itsura, pananamit at pananalita ni Itik noong dumating ito sa kanilang himpilan at wala siyang nakitang anumang bakas ng dugo sa akusado. Wala rin umanong kasamang abogado si Itik noon. 

Diumano, ipinaalam ni SPO2 Ednaco kay Itik ang karapatan nito na mairiprisinta ng isang abogado at na siya ay bibigyan ng abogado kung wala siyang sariling abogado na tutulong sa kanya. 

Gayunman, hindi umano alam ni PInsp. Ancheta kung merong abogado na tumulong kay Itik sapagkat siya ay umuwi na. Hindi niya rin umano nakita na isinulat ang ginawang pahayag ni Itik, subalit alam niya na naitala ito ng desk officer sa libro ng blotter.

Sa kabila ng ilang pagtatangka, hindi naiprisinta sa hukuman ng paglilitis si SPO2 Ednaco na noon ay nagsilbing Evidence Custodian ng PNP, Lian, Batangas sa kadahilanang nagretiro na umano ito noong Oktubre 2012 at nanirahan na sa ibang bansa. Hindi rin umano nai-turn over nang maayos ni SPO2 Ednaco ang kutsilyo na sinasabing ebidensya sa pamamaslang kay George.

Para naman sa depensa, si Itik lamang ang tumayo bilang testigo. Diumano, siya ay nasa kanyang bahay bandang-6:00 ng gabi noong ika-30 ng Agosto 2011 kasama ang kanyang asawa. Naroon din umano ang kanyang biyenan. Karelasyon umano ng kanyang biyenan si George, subalit hindi ito ang ama ng kanyang asawa.

Diumano, kagagaling lamang niya sa pagpuputol ng tubo at wala siyang matandaan na hindi pangkaraniwang insidente na naganap sa oras at petsa na iyon. Hindi niya rin umano personal na kilala si Allan, bagaman naalala niya na nagpunta ito sa kanyang bahay at nakipag-inuman sa kanyang biyenan bandang alas-5:00 ng hapon at natapos din ng alas-5:30 ng hapon ding iyon. Hindi umano sabay na dumating sa kanyang bahay sina Allan at George. Bagkus, naunang dumating si Allan at sumunod lamang si George.

Hindi umano alam ni Itik kung bakit pinaslang si George at mariin niyang itinanggi na siya ang sumaksak sa nasabing biktima. Hindi niya rin umano alam kung bakit siya ang itinuturong may-akda sa krimen, lalo na’t wala silang masamang tinapay ng pamilya nito. Diumano, nalaman na lamang niya na pumanaw na si George noong siya ay nakapiit. 

Sa kanyang cross-examination, binigyang-linaw ni Itik na hindi niya personal na kilala si George. Una niya umano itong nakita noong ika-29 ng Agosto 2011. Ang bahay ng kanyang biyenan ay may tatlong kilometro ang layo mula sa kanyang bahay. Diumano, madalang siyang pumunta sa bahay ng kanyang biyenan, at hindi rin umano nakatira doon si George, at bumibisita lamang ito sa kanyang biyenan.

Diumano, noong umalis si Allan sa kanyang bahay, alas-5:30 ng hapon ng naturang insidente, meron nakitang tao si Itik na naglalakad sa daan papunta sa bahay ng kanyang biyenan. 

Hindi umano tiyak si Itik kung nagpunta si Allan sa bahay ng kanyang biyenan. Nakita niya rin umano si George na mag-isa sa kalsada malapit sa daan na papunta sa bahay ng kanyang biyenan. 

Sa paglilinaw, sinabi ni Itik na mali ang kanyang naging tugon sa kanyang naunang testimonya. Humigit-kumulang 20 hanggang 30 metro umano ang pagitan ng kanyang bahay at ng bahay ng kanyang biyenan. Hindi rin umano sa kanyang bahay naganap ang inuman; bagkus, sa bahay ni Allan.

Dagdag pa ni Itik, siya at ang kanyang kapatid na si Berting ay nag-iinuman sa kanyang bahay bandang alas-5:00 ng hapon hanggang alas-6:00 ng gabi noong ika-30 ng Agosto 2011. Ang insidente ng pananaksak ay naganap diumano sa labas ng kanyang bahay, alas-8:30 ng gabi. Natutulog na umano siya noon at ginising lamang siya ng kanyang asawa. Kaya bandang alas-10:00 ng gabi, diumano, pumunta siya sa bahay ng kaibigang si Emiliano at doon natulog. Inaresto umano siya ng pulis noong ika-31 ng Agosto 2011. Diumano, sumuko lamang siya sa Kapitan ng barangay matapos ang utos ng pag-aresto. Sa palagay umano ni Itik, inudyukan lamang si Allan ng pamilya ng biktima na tumestigo laban sa kanya.

Matapos ang halos siyam na taon mula nang mabasahan ng sakdal si Itik, naglabas ng desisyon ang RTC Nasugbu, Batangas. Binigyang-linaw ng hukuman na maaaring maging sapat ang testimonya ng nag-iisang saksi sa krimen upang mahatulan ang akusado. Gayunpaman, kinakailangan na ang naturang testimonya ay malinaw, hindi pabagu-bago, at mapagkakatiwalaan. Ang testimonya ay dapat magmula sa kapani-paniwalang saksi. Sa pagitan ng sinumpaang salaysay at testimonya sa hukuman, higit na mananaig ang huli.

Sapagkat merong malinaw na pagkakaiba sa pagitan ng naging pahayag ni Allan sa himpilan ng pulisya at sa kanyang naging testimonya sa hukuman, higit na binigyang-halaga ng hukuman ng paglilitis ang kanyang testimonya, na hindi nakita ni Allan ang mismong akto ng pananalakay at pananaksak kay George.

Hindi rin nakaiwas sa mapanuring pagsisiyasat ng RTC Nasugbu ang mga pahayag ni PInsp. Ancheta, na may ilang pagkakasalungat. Sa kanyang testimonya, sinabi nito na sumuko si Itik at inamin ang pananaksak, gayung nakasaad sa Booking Sheet at Arrest Report na siya ay inaresto. Isang palaisipan sa hukuman kung bakit hindi ipinasulat kay Itik ang sinasabing pag-amin sa tulong ng abogado. Hindi rin malinaw kung ano ang naging basehan ng pagkakapiit kay Itik noong panahon na wala pang inihahain na reklamo laban sa kanya.

Ipinaalala ng RTC Nasugbu na ang paghahatol ng pagkakasala ay nakasalalay sa lakas ng ebidensya ng tagausig, hindi sa kahinaan ng depensa ng akusado. Hindi responsibilidad ng akusado na patunayan ang kanyang kawalan ng kasalanan; pasanin ng taga-usig ang pagpapatunay ng pagkakasala nang lampas sa makatuwirang pagdududa.

Sapagkat hindi napatunayan ng ebidensya ng tagausig ang pagkakasala ni Itik nang may moral na katiyakan, minarapat ng RTC Nasugbu na siya ay ipawalang-sala. Ang desisyon, na iprinoklama noong ika-10 ng Hunyo 2020, ay hindi na kinuwestyon pa sa pamamagitan ng petition for review on certiorari.

Ang bawat biktima ay nararapat lamang na makamit ang hustisya. Subalit, hindi maipagkakaloob ng hukuman ang paghahatol ng pagkakasala kung kulang ang ebidensya laban sa akusado.

Kaya’t mahalaga na ang bawat pag-uusig ay maayos na pinaghahandaan upang sa huli, matagal man ang laban sa hukuman, makamit pa rin ng biktima o ng kanyang mga naulila ang inaasam na katarungan. Ang daing mula sa hukay ng biktimang nakahimlay ay mabibigyan ng kawakasan, bagama’t matagal na hinintay.

Inang pinagkamalang aswang, kinatay ng anak

ni Atty. Persida Rueda-Acosta @Daing mula sa hukay | Jan. 19, 2026

• 

ISSUE #380

Walang katumbas ang pagmamahal ng mga ina para sa kanilang anak. Bawat sakripisyo at pagod sa pagkayod, maging sa pag-aalaga, ang mga iyan ay hindi nila alintana, sapagkat para sa kanila, ang mabigyan ng maayos at kumportable na buhay ang kanilang anak at pamilya ang pinakamahalaga. 

Gayunpaman, sadyang hindi nila hawak ang magiging desisyon sa buhay ng kanilang anak. Madalas, taimtim na dasal lamang ang kanilang sandigan upang ang kanilang anak ay hindi mapunta sa kasamaan o kapariwaraan.

Nakalulungkot na merong mga pagkakataon na, sa kabila ng pagmamahal at sakripisyo ng mga ina, maging sila ay napapahamak dahil sa mga maling gawain ng kanilang anak. Ito ang kinahinatnan ng isang ina na nagngangalang Nelia, sa kuwento na aming ibabahagi sa araw na ito, hango sa kasong kriminal na merong pamagat na People of the Philippines vs. Cesar Tinamisan y Granados (Criminal Case No. 1029, June 14, 2021), sa panulat ni Honorable Wilhelmina B. Go-Santiago (Presiding Judge, Branch 14, Regional Trial Court, Nasugbu, Batangas). 

Sama-sama nating tunghayan ang mga naganap na pangyayari sa kaso na ito at nawa ay kapulutan ng aral lalo na ng mga anak na makababasa nito. 

Isang karumal-dumal na insidente ang naganap bandang alas-5:00 ng umaaga, noong ika-11 ng Nobyembre 1995, sa isang barangay sa Nasugbu, Batangas. Ikinapanghilakbot ng mga residente roon ang diumano’y pananalakay na ginawa ni Cesar sa kanyang ina na si Nelia. Gamit ang bitbit nitong bolo at "taktak," pinagsasaksak ni Cesar si Nelia nang walang makatuwirang dahilan. Ang mga tinamong sugat sa katawan si Nelia ang direkta na naging sanhi ng kanyang kagyat na kamatayan. Sinampahan ng kasong Parricide si Cesar sa Regional Trial Court ng Nasugbu, Batangas (RTC Nasugbu, Batangas).

Itinakda ang pagbabasa ng sakdal noong ika-23 ng Enero 1996, subalit hindi ito natuloy sapagkat naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na wala sa maayos na kondisyon ng pag-iisip si Cesar. Alinsunod sa Section 12 (a), Rule 116 ng 1995 Rules on Criminal Procedure, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na dalhin si Cesar sa National Center for Mental Health (NCMH) sa siyudad ng Mandaluyong upang siya ay masuri. 

Batay sa medikal na nilagdaan ni Dr. Norma M. Lazaro (Dr. Lazaro), Chief, Forensic Psychiatry Service, NCMH, noong ika-21 ng Mayo 1996, si Cesar ay merong Insanity o Psychosis, o pagkasira sa pag-iisip, na inuri bilang Schizophrenia. Ito ay inilalarawan bilang pagkakaroon ng guni-guni, maling akala, kapansanan sa paghuhusga, walang kaugnayan na pananalita, kahinaan sa pagtitimpi, at kabalisahan. Bagaman nakitaan ng pag-igi ng kondisyon ni Cesar, hindi pa umano nito sapat na makakayanan ang hirap ng paglilitis. Inirekomenda ang kanyang patuloy na pananatili at pagpapagamot sa NCMH. Dahil dito, ipinag-utos ng hukuman na i-archive ang kaso laban kay Cesar.

Ika-13 ng Pebrero 1997, natanggap ng hukuman ng paglilitis ang Endorsement na nilagdaan ni Dr. Lazaro na naglalaman ng Psychiatric Evaluation Results ni Cesar. Nakitaan diumano siya ng makabuluhan na pagbuti sa kondisyon at na meron nang kakayahan na humarap sa paglilitis. 

Sa bisa ng kautusan ng hukuman ng paglilitis, ipinakuha mula sa archives ang tala ng kaso ni Cesar, siya ay pinalabas mula sa NCMH at inilipat sa Batangas Provincial Jail. Naganap ang pagbabasa ng sakdal ni Cesar noong ika-10 ng Hunyo 1997. Tinalagaan siya ng counsel de officio, at nagsumamo ng kawalan ng kasalanan.

Itinakda ang pre-trial noong ika-28 ng Oktubre 1997, ngunit ipinahayag ng Depensa na hindi na sasailalim sa pre-trial ang akusado. Ika-26 ng Nobyembre 1997, ipag-utos ng hukuman ang pagsuspinde ng paglilitis, sapagkat sa pagmamasid ng hukuman, meron pa rin diperensya sa pag-iisip ang akusado. Ipinag-utos din na siya ay dalhin sa NCMH upang maipagamot at ang muling pag-archive ng kaso laban sa kaniya.

Ika-10 ng Hunyo 1998 nang makatanggap ang hukuman ng paglilitis ng Endorsement

na nilagdaan ni Dr. Lazaro na inirerekomenda ang paglipat kay Cesar sa piitan para sa pagpapatuloy ng pagdinig ng kanyang kaso. Batid diumano ni Cesar ang kasong Parricide laban sa kanya. Isinalaysay umano ni Cesar na noong naganap ang krimen ay meron siyang narinig na guni-guni na sinabing aswang ang kanyang ina. Sinabi rin ni Cesar na siya ay gumamit ng ipinagbabawal na gamot. Itinanggi niya na meron siyang pangkasalukuyan na kaguluhan sa pang-unawa o masasamang pag-iisip, at ipinabatid na handa na siyang humarap sa paglilitis at na tatanggapin ang anumang kahihinatnan ng kanyang kaso. Kaugnay nito, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na maibalik sa piitan si Cesar at ang pagpapatuloy ng paglilitis ng kanyang kaso.

Ipinrisinta ng panig ng tagausig bilang saksi si Carmen, kapatid ni Cesar. Batay sa kanyang testimonya, nakatira siya at ang kanilang ina na si Nelia sa iisang bahay.

Bandang alas-5:00 ng umaga, noong ika-11 ng Nobyembre 1995, nagising diumano siya dahil sa narinig na sigaw na nanggaling sa kanilang kusina.

Agad siyang pumunta roon at nakita umano si Cesar na nakatayo sa likod ni Nelia, merong hawak na bolo at akto na tatagain si Nelia. Pinigilan niya umano si Cesar, subalit sinabihan siya na hindi iyon ang kanilang ina, bagkus isa itong aswang. Lumingon sa kanya si Cesar at akmang tatagain siya, kung kaya’t agad siyang naghanap ng maaaring ipamalo sa kapatid.

Nang makabalik siya sa kusina ay tinataga na umano ni Cesar ang kanilang ina. Humingi ng saklolo si Carmen, ngunit wala umanong tumugon at pagbalik niya ng bahay ay nakahandusay na ang walang buhay na katawan ni Nelia habang si Cesar ay nakatayo lamang hawak ang bolo na tila wala umanong nangyari. Noong makarating ang barangay tanod, sinabi umano ni Cesar: "Susuko na ako at napatay ko na ang aswang, pero may kasama pa ‘yan dalawa.” 

Dagdag pa ni Carmen, Oktubre 1995 pa lamang ay napansin na umano niya ang kakaibang ikinikilos ni Cesar. Pinaslang din umano ni Cesar ang baboy ng kanilang ina na sinabi nito na isa ring aswang. 

Para umano kay Carmen, hindi papaslangin ni Cesar ang kanilang ina kung nasa matino lamang itong pag-iisip.

Noong ika-8 ng Oktubre 1998 ay nakatanggap ang hukuman ng paglilitis ng liham mula kay Col. Eusebio A. Faltado (Col. Faltado), Officer-in-Charge ng Batangas Provincial Jail, na hinihiling ang pagdala kay Cesar sa NCMH para sa agarang pagpapagamot. Hindi umano natutulog si Cesar, nanggugulo at nagbibitaw ng mga salitang pananakot na nagdulot ng takot sa ibang mga nakapiit doon.

Nakatanggap ang hukuman ng paglilitis noong ika-29 ng Hunyo 1999 ng Indorsement na nilagdaan ni Dr. Isagani S. Gonzales (Dr. Gonzales), Chief, Forensic Psychiatric Service, NCMH, kaugnay sa pagbuti ng kondisyon ni Cesar at ang pagiging handa nito sa pagharap sa paglilitis. Ibinalik si Cesar sa piitan noong ika-16 ng Hulyo 1999. Subalit, noong ika-21 ng Oktubre 1999, nakatanggap ng liham ang hukuman ng paglilitis mula kay Col. Faltado na hinihiling ang muling pagdala at pagpapagamot kay Cesar sa NCMH, sapagkat siya ay nakitaan ng mga palatandaan ng paulit-ulit na pagkasira ng pag-iisip. Ito umano ang dahilan kung bakit makailang-ulit na hindi nadala sa hukuman si Cesar para sa paglilitis ng kanyang kaso at na kinailangan siyang ilagay sa hiwalay na selda upang maiwasan ang pinsala sa mga kasamahan nito. 

Sa bisa ng kautusan ng RTC Nasugbu, Batangas noong ika-21 ng Oktubre 1999, muling ipinasok si Cesar sa NCMH.

Ika-11 ng Oktubre 2000 nang ipinadala ni Dr. Gonzales sa hukuman ng paglilitis ang ulat medikal ni Cesar. Ipinahayag diumano ni Cesar na wala siya sa kanyang sarili noong paslangin niya ang kanyang ina. Ganu’n pa man, nakita ang pagbuti ng kondisyon ni Cesar at itinuturing na siyang handa na humarap sa paglilitis. Muling nakatanggap ang hukuman ng paglilitis noong ika-6 ng Abril 2001 ng ulat medikal ni Cesar mula kay Dr. Gonzales na handa na itong humarap sa paglilitis. Kung kaya’t noong ika-4 ng Mayo 2001 ay ibinalik si Cesar sa Batangas Provincial Jail. Humiling si Cesar na siya ay mailipat sa Municipal Jail ng Nasugbu, Batangas, na ipinagkaloob ng hukuman. Subalit, noong ika-16 ng Mayo 2003, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na muling ilipat si Cesar sa Provincial Jail ng Batangas bunsod ng kahilingan ng Municipal Jail Warden ng Nasugbu, Batangas. Ika-29 ng Marso 2005 ay muling ibinalik si Cesar sa BJMP Nasugbu, Batangas bunsod ng kanyang kahilingan.

Nabinbin ng ilang taon ang pagpiprisinta ng ebidensya ng tagausig bunsod ng ilang kadahilanan katulad ng kawalan ng saksi, tagausig, abogado para sa depensa, at ang pagliban ng hukom. Ika-27 ng Setyembre 2010 nang pormal na maihayag ng tagausig ang kanilang ebidensya. 

Sa tulong at representasyon naman ni Manananggol Pambayan A.L.S. Bearneza ng PAO- Nasugbu, Batangas District Office, ipinrisinta si Cesar sa pagdinig noong ika-12 ng Setyembre 2014, bilang unang saksi para sa depensa. Subalit, dahil hindi tumutugon si Cesar, tila hindi niya nauunawaan ang mga tanong sa kanya, hiniling ni Mananaggol Pambayan Bearneza na pansamantalang masuspinde ang pagdinig.

Ika-25 ng Setyembre 2014 nang ihain ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang Manifestation (With Motion to Order the Mental Examination of the Accused). Dalangin ng Depensa na masuri si Cesar sa NCMH, at kung kinakailangan, manatili at maipagamot siya roon hanggang sa ganap na ang kanyang paggaling bago ipagpatuloy ang pagpiprisinta ng kanilang ebidensya. Ito ay upang hindi umano makompromiso ang mga karapatan ni Cesar mula sa kanyang sariling mga deklarasyon habang siya ay maaaring nagdurusa pa sa pagkasira ng pag-iisip. Nakitaan ng merito ng hukuman ang naturang hiling ng Depensa. Kung kaya’t ipinag-utos ang pagpapasuri at pagpapagamot kay Cesar sa NCMH at ang pagsusumite ng kaukulang ulat sa kalagayang pangkaisipan ng nasabing akusado.

Ika-7 ng Disyembre 2016 nang matanggap ng hukuman ng paglilitis ang nilagdaan na Endorsement ni Dr. Edison С. Galindez (Dr. Galindez), Chief, Forensic Psychiatry Section, NCMH. Handa na umano si Cesar na humarap sa paglilitis. Kung ipag-uutos din diumano, maaari silang magsumite ng karagdagang ulat para sa pagpapasya o pagtatatag ng kriminal na pananagutan ni Cesar at ng iba pang psychiatric-legal na mga paksa na maaaring makatulong sa mabilis na disposisyon o resolusyon ng kanyang kaso. 

Naghain si Mananaggol Pambayan Bearneza ng Urgent Motion to Order the Submission of Supplemental Report, na ipinagkaloob ng RTC Nasugbu, Batangas.

Ika-13 ng Pebrero 2020, nang matanggap ng nasabing hukuman ang nilagdaan na Endorsement ni Dr. Galindez, kalakip ang ulat medikal na nilagdaan nina Medical Officer IV Carlo Luigi C. dela Cruz (Dr. Dela Cruz), Medical Specialist III Neil Michael Apollo S. Santos (Dr. Santos), Medical Specialist III Wesley Peter A. Quimbo (Dr. Quimbo), at Medical Specialist IV Dr. Galindez. Nakasaad sa naturang ulat na merong sakit sa pag-iisip si Cesar na inuri bilang Schizophrenia. Diumano, noong maganap ang pamamaslang, nakaririnig si Cesar ng mga guni-guni na sinabing masama ang kanyang ina, na isa itong aswang, at na magbabago ang anyo nito kung mapapaslang niya ito.

Matapos ang krimen at habang nakapiit si Cesar ay patuloy niyang naranasan ang mga sintomas na naging dahilan upang muli siyang ibalik sa NCMH. Ang mga aktibong sintomas ng kanyang diperensya sa pag-iisip ang dahilan upang hindi niya mapahalagahan ang kalikasan at mga katangian ng kanyang mga gawa o na malaman na moral at legal na mali ang kanyang mga akto sa panahon na nagawa niya ang krimen. Kung kaya’t, sa kanilang opinyon, si Cesar ay insane o merong sira sa pag-iisip bago, habang at matapos niyang gawin ang krimen.

Sa pagdinig noong ika-24 ng Pebrero 2020, hiniling ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang pagpapalabas ng subpoena duces tecum at ad testificandum na naglalayong ipag-utos kina Dr. Dela Cruz, Dr. Santos, Dr. Quimbo, at Dr. Galindez, ng NCMH, na dalhin sa hukuman ang medikal na tala ni Cesar.

Dahil sa pandemia na dulot ng sakit na COVID-19, na nagresulta sa pagkakaroon ng mga lockdowns at community quarantines, pansamantalang natigil ang pagdinig sa mga hukuman. Nang unti-unting muling nagbukas ang mga hukuman ay pinahintulutan na ang videoconferencing. Sa videoconferencing noong ika-17 ng Marso 2021 ay ipinrisinta ng Depensa ang kanilang huling saksi na si Dr. Dela Cruz at minarkahan ang isinumite nilang mga ebidensya. 

Hiniling din ni Mananaggol Pambayan Bearneza ang pormal na paghahain ng kanilang ebidensya, na natanggap ng hukuman ng paglilitis noong ika-29 ng Marso 2021. Ipinabatid ng tagausig na wala itong pagtutol sa pagtanggap ng ebidensya ng Depensa. Hindi naging madali para sa RTC Nasugbu, Batangas ang pagdesisyunan ang kaso na ito lalo na at inamin ng akusado na ginawa niya ang krimen, bagaman iginigiit niya ang pagkasira ng kanyang pag-iisip bilang depensa.

Para sa kaalaman ng lahat, ang justifying circumstance na insanity ay nakasaad sa ating Revised Penal Code, partikular: 

“Art. 12. Circumstances which exempt from criminal liability. - The following are exempt from criminal liability: 

1. An imbecile or an insane person, unless the latter has acted during a lucid interval.”

Ipinaalala ng hukuman ng paglilitis na, sa ganitong uri ng sirkumstansya, ang pasanin ng pagpapatunay (burden of proof) ay lumilipat sa panig ng depensa. Ang bigat ng ebidensya na kailangang maitaguyod ay ‘yung magpapakita nang malinaw at nakakukumbinsing dagling umiral ang pagkasira ng pag-iisip ng akusado bago o

kasabay ng paggawa niya ng krimen.

Matapos ang maingat na pagsusuri sa bawat ebidensya na isinumite ng parehong panig, naabot ng hukuman ng paglilitis ang konklusyon na ganap na walang kapangyarihan si Cesar na mabatid ang mga pangyayari at wala siyang angkop na dahilan at malayang pagpapasya bunsod ng kondisyon ng kanyang pag-iisip. Naging kapuna-puna sa hukuman ng paglilitis na maging sa testimonya ni Carmen ay naitaguyod ang pagkasira ng pag-iisip ng kanyang akusadong kapatid bago, habang at matapos na maganap ang krimen. 

Malinaw na naitaguyod din ng testimonya ng eksperto na saksi na si Dr. Dela Cruz, suportado ng kanilang Supplemental Report na kanya mismong kinumpirma at pinagtibay, na merong pagkasira sa pag-iisip si Cesar bago, habang at matapos na maganap ang pamamaslang sa kanyang ina. 

Dahil sa mga nabanggit, iginawad kay Cesar ang hatol ng pagpapawalang-sala. Ganu’n pa man, alinsunod na rin sa rekomendasyon na nakasaad sa lahat ng ulat medikal patungkol kay Cesar, ipinag-utos ng hukuman ng paglilitis na siya ay dalhin sa NCMH upang angkop na masuri, magamot at maihanda para sa muling pagsasama sa kanya sa komunidad. 

Ang nasabing Kautusan ng RTC Nasugbu, Batangas, na ipinroklama noong ika-28 ng Hunyo 2021, ay hindi na kinuwestyon pa sa pamamagitan ng petition for review on certiorari. 

Malaking dagok para sa pamilya ni Cesar ang malagim na insidente. Dalawang miyembro ng kanilang pamilya ang nawalay sa kanila. Hindi na nila kailan pa man makakapiling si Nelia. Si Cesar, bagaman napawalang-sala, ay patuloy namang mananatili sa pagamutan sa pag-asa na siya ay muling bubuti pa. 

Nawa ang bawat tao na makababasa ng kuwento na ito, lalo na para sa mga anak, huwag kayong magpapadala sa tukso, lalo na ‘yung mula sa masasamang bisyo. Sadyang walang maidudulot na mabuti ito sa inyo. Maging sa inyong mga mahal sa buhay, kapahamakan lamang ang tiyak na naghihintay.

Marahil ay hirap at hinagpis pa rin ang nadarama ni Nelia kahit siya ay nasa kabilang buhay na. Hindi dahil sa napawalang-sala si Cesar, na pumaslang sa kanya. Subalit dahil bilang ina, napakasakit ang mawalay sa anak lalo na kung meron itong malalang kondisyon sa pag-iisip na nangangailangan ng tulong, pag-aaruga at pagmamahal. Marahil din, sa kabila ng naranasan na mga hirap at pananakit ni Nelia, pipiliin pa rin niya ang buhay na patuloy na kapiling ang anak niyang sininta.