Epekto ng pagpupuyat sa mga atleta at kalusugan

ni Dr/Atty. Erwin P. Erfe, M.D. @Sabi ni Doc | November 24, 2025

Photo File

Dear Doc Erwin, 

Tagasubaybay ako ng Sabi ni Doc column at ng BULGAR newspaper.

Ako ay isang varsity athlete sa isang university. Dahil dito ay nakatatanggap ako ng college scholarship upang makapag-aral sa isang tanyag na private school. Ngunit kaakibat ng scholarship na ito ay ang aming responsibilidad na mag-practice araw-araw at maglaro para sa university basketball team. Madalas ay nakakapag-aral na lamang kami para sa aming mga exams at recitation sa gabi o madaling-araw.

Bagama’t mahigpit na bilin sa amin ng aming coach na umiwas na magpuyat at matulog ng sapat gabi-gabi ay madalas kaming napupuyat dahil sa kinakailangan naming magbasa at mag-aral gabi-gabi upang maipasa namin ang aming mga subjects. Ito ay kabilang sa mga kondisyon upang patuloy na makatanggap ng scholarship.

May epekto ba ang aming pagpupuyat sa aming athletic performance? Kung ito ay nakakaapekto sa aming kalusugan ano ang epekto nito? May mga pag-aaral na ba sa larangan na ito? Sana ay mapaliwanagan ninyo at masagot ang aking mga katanungan.

-- Johnvee

---

Maraming salamat Johnvee sa iyong pagsulat at pagsubaybay sa Sabi ni Doc at BULGAR newspaper. 

Isa sa mga dalubhasa na nag-aral sa epekto ng pagtulog (sleep) sa athletic performance ay si Dr. Peter Attia, isang prominenteng longevity expert mula sa bansang Amerika. Sa kanyang aklat na may title na Outlive: The Science & Art of Longevity ay inihayag niya ang mga pag-aaral tungkol sa masamang epekto ng kakulangan ng tulog sa physical at cognitive performance. Ayon sa mga scientific research na kanyang binanggit, ang kakulangan ng tulog ay nagpapahina ng performance ng mga atleta. Ang kanilang endurance, lakas at kapasidad na gumamit ng oxygen ay bumababa. Apektado rin ang abilidad ng mga atleta na pawisan.

Sa isang observational study, ayon kay Dr. Attia, ang mga batang atleta na natulog ng mas mababa sa anim na oras ay mas madalas na makaranas ng injury kaysa sa mga atleta na natulog ng walong oras o mahigit pa.

Sa isang pag-aaral sa mga basketball players ng Stanford University, ang mga manlalaro na natulog ng 10 oras sa isang araw (kasama ang pag-idlip sa maghapon) ay tumaas ang shooting accuracy at mas bumilis ang kanilang pagtakbo. Isang halimbawa na ibinigay ni Dr. Attia ay ang tanyag na manlalaro sa NBA na si LeBron James na natutulog ng 10 oras kada araw para sa kanyang physical recovery at upang mapanatili ang kanyang top performance.

Sa mga hindi atleta, ang kakulangan sa sapat na tulog ay may epekto rin. Ayon kay Dr. Attia, ang mga professional drivers na kulang ng tulog ay bumagal ang kanilang reaction time, katulad ng pagbagal ng pag-break upang umiwas sa aksidente. Sa survey na isinagawa ng American Automobile Association, ang kakulangan ng tulog ay nagdulot ng pagkaantok (drowsiness) sa 32 porsyento ng mga drivers.

Sa pag-aaral ni Dr. Kirk Parsley sa mga sundalo ng U.S. Navy Seals, ayon kay Dr. Attia, bagama’t sila ay physical fit, ang kanilang mga blood tests ay nagpapakita ng mataas na stress hormones at inflammatory markers katulad ng nakikita sa mga nakakatanda. Tinawag itong “old-man blood” ng mga dalubhasa na bagama’t bata pa ang resulta ng mga diagnostic examinations ay maihahalintulad sa resulta na makikita sa mga indibidwal na matanda na.

Ayon naman sa mga sleep researchers ng University of Chicago sa bansang Amerika, ang mga study participants na natulog lamang ng 4.5 hours gabi-gabi sa loob ng 4 na araw ay tumaas ng kanilang insulin level at insulin resistance. Sa mga malalaking meta-analysis studies na isinagawa, nakita ang close relationship ng kakulangan ng tulog at mataas na risk sa type 2 diabetes. Tumaas din ang risk na magkaroon ng hypertension, mga sakit sa puso at obesity.

Maliwanag sa mga nabanggit na mga pag-aaral na hindi lamang athletic at cognitive performance ang naapektuhan ng kakulangan ng pagtulog. Pati ang ating kalusugan ay apektado rin. Mas malapit din tayo sa pagkakasakit ng diabetes, obesity at sakit sa puso. 

Maraming salamat muli sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa'y ipagpatuloy ninyo ang pag aalaga sa inyong kalusugan.

---

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

Ahtisa Manalo, 3rd runner up sa Miss Universe 2025

by Info @ News | November 21, 2025

Photo File: Miss Universe Philippines

MISS UNIVERSE 2025 3RD RUNNER UP 🇵🇭👑💫

Itinanghal na 3rd runner up ang pambato ng Pilipinas na si Ma. Ahtisa Manalo sa 74th Miss Universe na ginanap sa Thailand ngayong Biyernes, Nobyembre 21.

‘I want to be the hope of the people’

Ito ang mula sa pusong sagot ni Miss Universe 2025 3rd runner up Ma. Ahtisa Manalo sa kakatapos lang na prestihiyosong pageant ngayong Biyernes, Nobyembre 21.

Nag-iwan ng marka ang kanyang mga salita para sa mga kabataan at sa kanyang adbokasiya sa Alon Akademie.

Hari ng Kababalaghan: Ed Caluag, kuwento ng mga espiritu at hiwaga

by Justine Berganio @Lifestyle | November 1, 2025

Tuwing sumasapit ang dilim, kapag tayo’y tulog, sila naman ay gising. At sa mga oras na ‘yon, hindi lang hampas ng hangin o huni ng mga ibon ang maririnig sa gabi. Minsan, may mga boses, yabag, at bulong na tila dumadaloy sa hangin—mga tunog na hindi mo alam kung saan nanggagaling.

Pero para kay Edgardo Panuncialman Caluag, o mas kilala bilang Ed Caluag, ang tinaguriang “Hari ng Kababalaghan,” at kilalang paranormal investigator ng bansa, ang mga ganitong sandali ay hindi dahilan para matakot, bagkus, ito ang kanyang mundo. 

Mula pagkabata, si Ed ay may kakaibang koneksyon na sa mga nilalang na hindi nakikita ng ordinaryong mata. Noon, sakitin siya, at isa pa, halos dalawang taon din siyang naging bedridden.Sa mga panahong iyon, may batang madalas dumadalaw at nakikipaglaro sa kanya—akala niya’y kapitbahay lang, pero nang dumating ang kanyang ina, bigla itong naglaho. At du’n nagsimula ang misteryong hindi na niya iniwan.

Lumaki siyang tinutukso, tinatawag na “abnormal,” at madalas pang pinagtatawanan. Pero imbes na matakot o magtago, niyakap ni Ed ang kanyang kakaibang kakayahan. Nagbasa, nag-research, at naglakbay siya hanggang sa naging isa sa pinakakilalang paranormal investigators sa bansa.

Mula sa mga seminar sa Luneta, hanggang sa mga ghost tour sa Intramuros, at sa mga TV shows tulad ng Kapuso Mo, Jessica Soho (KMJS), hindi lang siya basta nagpasikat, dahil nagbigay rin siya ng linaw sa mga misteryong pilit pinagtatakpan ng takot at duda.

Ngunit higit pa sa kababalaghang natutunan ni Ed, ang tunay na misyon niya ay unawain ang dalawang mundo—ang espiritwal at ang makatao. 

Aniya, “‘Yung mundo nga na hindi pantao pilit kong inuunawa, ba’t hindi ko uunawain ‘yung mundo ng tao?”

Hindi lang “third eye” ang bukas kay Ed, dahil maging ang kanyang puso’t isipan ay bukas din para sa mga bagay na lampas sa lohika ng agham. Habang ang iba ay tumatakbo palayo sa dilim, siya nama’y humaharap dito, dala ang tapang at kuryosidad ng isang tunay na paranormal investigator.

Gayunman, payo naman niya para sa mga may “third eye” o sa mga simpleng taong nakakaramdam ng kakaiba, huwag umanong basta-basta sumubok. Respeto at tamang intensyon ang sandata. Gaya ng kanyang sikat na katagang, “Hindi ako pumunta rito para makipag-away.” 

Ayon pa sa kanya, “Always set your intention, let them know. Hindi ‘yung basta-basta ka mag-i-invade, ‘pag may taong biglang pumasok sa bahay mo na hindi mo kilala, siyempre magagalit ka.”

At kung may gusto raw siyang ibulgar, simple lang—maging mapanuri. Dahil hindi lahat ng “psychic” na makikita ninyo ay totoo. At siyempre, ‘wag kalimutang manood sa channel ng nag-iisang Ed Caluag!

Ngayong episode ng eBulgar Mo, ipinapakita ni Ed Caluag na hindi mo kailangan ng agimat para makita ang katotohanan, dahil ang kailangan mo lang ay bukas na isip at malalim na pang-unawa.Para sa kanya, ang tunay na “third eye” ay hindi lang nasa noo, dahil nasa puso rin ito. Dahil kung marunong kang makiramdam sa damdamin ng kapwa, mas malalim pa ‘yon kesa sa anumang multo.

Ngayong Undas, muli nating gunitain ang ating mga mahal sa buhay, ipagdasal natin silang lahat—upang sila ay maliwanagan at makatawid sa kabilang buhay.

Habang nananatili ang mga kababalaghan na hanggang ngayon ay wala pa ring kasagutan, nandito sina Michelle at Thons, na muling nagbukas ng panibagong kuwento ng kuryosidad at kaalaman upang maunawaan natin na hindi lang ang mga buhay ang naghahanap ng kasagutan, kundi pati na rin ang mga espiritung nananatili at naghahanap ng sagot sa kanilang mga tanong.

Sa likod ng bawat kuwentong nakakatindig-balahibo, naroon si Ed — ang gurong naging gabay sa dilim, at patunay na minsan, ang tunay na misteryo ay hindi sa mundo ng mga patay, kundi sa kung gaano kahanda ang tao na maniwala sa mga bagay na hindi kayang ipaliwanag ng karaniwang mga mata.