top of page
Search

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | July 19, 2022




Dear Doc Erwin,


Kamakailan ay dumating ang aking matalik na kaibigan mula sa Europa at nalaman ko sa kanya ang makabagong diet na makatutulong upang maiwasan ang maraming sakit, tulad ng sakit sa puso, diabetes at high blood pressure. Ayon sa kanya, maaari ring maiwasan ang cancer at depression sa pagkain ng tinatawag na “anti-inflammatory diet”.


Nais ko sanang malaman kung ano ang anti-inflammatory diet, kung ito ba ay makatutulong sa aking kalusugan at kung may mga pag aaral na tungkol dito. - Maria Josephine


Sagot


Maraming salamat Maria Josephine sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc.


Ang “inflammation” ay pamamaraan ng ating katawan upang malabanan ang mga bacteria, virus, toxins at infections. Ina-activate ng inflammation ang ating immune system upang ma-eliminate ang mga nabanggit at tinutulungan nito ang ating katawan na maghilom at gumaling mula sa sakit. Ang ganitong uri ng inflammation ay panandalian lamang hanggang sa maibalik ang ating katawan sa healthy state nito. Ngunit kung ang inflammation ay maging “chronic” o pang-matagalan, ito ay magiging dahilan ng maraming sakit, tulad ng diabetes, sakit sa puso, hypertension, cancer at Alzheimer’s disease. Ang tawag sa ganitong masamang uri ng inflammation ay Systemic Chronic Inflammation o SCI.


Sa pag-aaral na nailathala sa peer-reviewed journal na Nature Medicine noong December 2019, ang chronic inflammation o SCI ay unti-unti sumisira sa ating mga organs na dahilan ng maraming sakit, tulad ng diabetes, sakit sa puso, cancer at Alzheimer’s disease, depression at osteoporosis. Ayon pa rin sa pag-aaral na ito, habang tayo ay tumatanda ay tumataas ang levels ng mga inflammatory markers sa ating katawan, tulad ng cytokines, chemokines at acute phase proteins. Sa pag-aaral na inilathala sa scientific journal na Lancet noong 2010, ang mataas na level ng inflammatory marker na CRP sa ating katawan ay nangangahulugan ng pagtaas ng ating risk na magkaroon ng sakit sa puso at stroke.


Dahil sa mga nabanggit at mga pag-aaral tungkol sa anti-inflammatory effects ng mga antioxidants at polyphenols na makikita sa mga sari saring pagkain ay binuo ng mga eksperto ang “anti-inflammatory diet”. Ang diet na ito ay pagkain ng mga pagkain na mayaman sa antioxidants at polyphenols na nakatutulong sa ating kalusugan at lumalaban sa masamang uri ng inflammation sa ating katawan. Ang mga ito ay ang mga prutas na papaya, mangga pineapple at berries; mga gulay, tulad ng carrots, kalabasa at madahon na gulay; mga beans at lentils; isda na mayaman sa omega-3, tulad ng salmon, sardines at mackerel; yoghurt; at mga whole grains, tulad ng brown, red o black rice. Ang mga herbs at spices na turmeric, ginger, garlic, cinnamon at rosemary ay may anti-inflammatory properties din.


Kasama ng diet na ito ang pag-iwas sa mga pagkain na maaaring maging dahilan ng inflammation sa ating katawan, tulad ng asukal at mga refined carbohydrates, karne, pagkaing mayaman sa trans at saturated fats, at maalat na pagkain.


Bukod sa nabanggit na health benefits ng anti-inflammatory diet ay makatutulong ang diet sa mga indibidwal na may psoriasis, asthma at depression. Makababawas din ito ng pananakit ng katawan, pamamaga ng joints, pangangati at madaling pagkapagod.


Tandaan, ang kakulangan sa tulog at exercise at ang stress ay dahilan din ng chronic inflammation, kaya makabubuting matulog ng 8 hanggang 9 na oras sa gabi, mag-exercise ng 30 minuto limang beses isang linggo at umiwas sa stress. Lahat ng ito ay makatutulong sa pag-iwas sa sakit habang tayo ay tumatanda.

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | July 14, 2022



Dear Doc Erwin,

Sumulat ako sa inyo upang humingi ng payo. Kamamatay lang ng aking ama dahil sa kanyang malubhang sakit at naiwan ang aking ina na nag-iisa. Ako ay nag-aalala dahil siya ay naging malulungkutin at mapag-isa. Ang ina ko ay senior citizen na, may diabetes at sakit sa puso.

Maaari bang makaapekto sa kanyang sakit sa puso at diabetes ang pagkamatay ng aking ama at ang kanyang pagiging malungkutin? Ano ang maaari kong gawin upang matulungan ang aking ina? - Jayson


Sagot


Maraming salamat Jason sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc.


Ang pagkamatay ng mahal sa buhay ay isa sa mga pangyayari sa ating buhay na magbibigay ng matinding emotional at physical stress. Ang stress na tulad nito ay kinikilalang risk factor sa maagang pagkamatay mula sa sakit sa puso. Ayon sa pinakabagong pag-aaral na inilathala sa Journal of the American College of Cardiology ngayun lamang July 6, 2022, ang pagkamatay ng family member, tulad ng asawa, partner, kapatid, anak o apo ay may relasyon sa maagang pagkamatay ng naulila. Ang maagang pagkamatay ay maaring natural o dahil sa sakit o kaya ay unnatural death o sa ibang dahilan maliban sa sakit.


Ayon pa sa nabanggit na pag-aaral, pinakamataas ang risk ng maagang pagkamatay (risk of mortality) ng naulila kung ang namatay ay asawa o partner. Mas mababa naman kung ang namatay ay kapatid, anak o apo.


Sa unang linggo ng pagkamatay ng mahal sa buhay ang pinakamataas ang risk of mortality. Kaya importanteng mabigyan ng physical at emotional support ang iyong ina sa mga unang araw matapos mamatay ang iyong ama. Malaki rin ang maitutulong ng mga kaibigan ng iyong ina upang mabigyan siya ng social support. Ayon sa pag-aaral na inilathala sa American Journal of Epidemiology noong 1995, nanatiling mataas ang mortality risk ng naulila mula 7 buwan hanggang sa isang taon matapos mamatay ang mahal sa buhay.


Ayon kay Dr. Suzanne Steinbaum, ang depression, anxiety, kakulangan sa emotional support at pakikisalamuha, at ang emotional at physical stress ay maaaring makapagpalala ng sakit sa puso. Ang lungkot at pagluluksa ay nakakaapekto rin sa ating immune system. Ayon sa mga researchers ng University of Arizona, humihina ang kakayahan ng ating immune system na labanan ang sakit sa panahon ng kalungkutan at pagluluksa. Tumataas din ang level ng inflammation sa ating katawan na nagpapalala ng sakit sa puso at diabetes.


Dahil sa mga nabanggit, bukod sa pagbibigay ng physical, emotional at social support sa iyong ina, kinakailangan na regular na matingnan ang iyong ina ng kanyang doktor. Makatutulong ito upang ma-monitor ang pag-inom ng gamot ng iyong ina, regular na ma-examine ang kanyang puso at diabetes at matingnan kung siya ay nakaka-develop ng depression o anxiety.

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 

ni Dr. / Atty. Erwin P. Erfe, M.D. - @Sabi ni Doc | July 12, 2022



Dear Doc Erwin,


Nag email ako sa inyo upang magtanong tungkol sa aking diet. Ako ay university student sa Benguet. Dahil sa schedule ng aking mga classes ay madalas akong kumakain na lamang sa fast food. Bukod dito ay mahilig akong kumain ng karne.


Sa seminar sa aming university ay sinabi ng speaker na ang madalas na pagkain ng red meat at processed meat ay konektado sa pagkakaroon ng colorectal cancer. Totoo ba ito? - Rain


Sagot

Maraming salamat Rain sa iyong pagliham sa Sabi ni Doc.


May mga risk factors na nagpapataas ng chance na ang indibidwal ay magkaroon ng colorectal cancer (kanser sa bituka). Ayon sa American Cancer Society, ang mga sumusunod ay risk factors na nagpapataas ng posibilidad na magkaroon ng colorectal cancer — pagiging overweight o obese, paninigarilyo, ang moderate at heavy na pag-inom ng alak, edad na mahigit sa 50, personal o family history ng colorectal cancer, diabetes at pagkakaroon ng ilang sakit, tulad ng Lynch syndrome, familial adenomatous polyposis at Peutz-Jeghers syndrome.


Ang kakulangan sa exercise ay maaaring makapagpataas ng chance na magka-cancer. Gayundin ang pagkain ng red meat (tulad ng karne ng baka, baboy, lamb at ng atay) at processed meat (tulad ng hot dog, luncheon meat), ayon sa American Cancer Society.


Kung ikaw ay mahilig na kumain sa fast food restaurant, ang madalas na pagkain ng prito o grilled na karne ay maaaring magpataas ng risk na magkaroon ng colorectal cancer. Ito ay dahil sa ang pagluluto ng karne sa mataas na temperatura ay nakagagawa ng mga chemicals na maaaring maging dahilan ng cancer sa bituka.


Ang pagkain ng red at processed meat ay maaaring maging dahilan ng pagkakaroon ng colorectal cancer ayon sa isang pag-aaral ng mga scientists mula sa Brigham and Women’s Hospital sa Boston, Massachusetts, na sinuportahan ng National Institutes of Health ng Amerika, Cancer Research UK at ng American Association for Cancer Research na inilathala sa scientific journal na Gastroenterology noong June 24, 2022.


Ayon sa nabanggit na pag-aaral, ang pagkain ng red at processed meat ay nagpaparami sa ating bituka ng strain ng E. coli na nagpo-produce ng colibactin. Ang colibactin, ayon sa mga scientists ay toxic metabolite na nakasisira ng ating DNA na maaaring mag-trigger ng cellular mutation at pagkakaroon ng colorectal cancer.


Bukod pa sa nabanggit, ayon kay Dr. Shuji Ogino, chief ng Molecular Pathological Epidemiology Program ng Brigham and Women’s Hospital sa kanyang panayam sa Medical News Today, ang pagkain ng red at processed meat na typical na makikita sa western diet, kasama ng pagkain ng matatamis na pagkain at mga refined carbohydrates, ay dahilan ng pagkakaroon ng intestinal at systemic inflammation, na maaring maging simula ng colorectal cancer.


Tungkol sa binanggit mo na family history ng colorectal cancer, ayon sa Center for Disease Control (CDC) ng Amerika, mas mataas ang chance mo na magkaroon din ng colorectal cancer. Sa datos ng American Cancer Society, isa sa tatlong may colorectal cancer ay may family history ng pagkakaroon ng colorectal cancer ng miyembro ng pamilya.


Dahil sa mga nabanggit ay makabubuti na umiwas sa red at processed meat at mag-exercise ng regular. Mas makabubuti drin na magbawas ng timbang kung ikaw ay overweight.


Sa mga indibidwal na may family history ng colorectal cancer, ipinapayo ng American Cancer Society ang pagsangguni sa doktor para malaman kung kinakailangan ng genetic counselling, screening at mga pamamaraan ng pag-iwas sa colorectal cancer.

Maraming Salamat sa inyong pagliham sa Sabi ni Doc at nawa’y magpatuloy sa pagbuti ang inyong kalusugan. Kung may mga katanungan pa, mag-email lamang sa Sabi ni Doc sa e-mail address na erwin.erfe@gmail.com o sa doc.bulgar@gmail.com

 
 
RECOMMENDED
bottom of page